Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Επετειακά’ Category

Η υπ’ αριθ. 095 ημίονος (διήγημα του Κίμωνα Λώλου)

Posted by sarant στο 22 Οκτώβριος, 2017

Μια και το άλλο σαββατοκύριακο έχουμε την 28η Οκτωβρίου, δημοσιεύω σήμερα ένα διήγημα που έχει θέμα τον πόλεμο της Αλβανίας, ένα διήγημα που το είχα ανεβάσει πριν από οχτώ χρόνια στον παλιό μου ιστότοπο, σε εκείνη τη σύντομη περίοδο που πρόσθετα ταυτόχρονα ύλη και στον ιστότοπο και στο ιστολόγιο (τελικά, όπως το’χα προβλέψει, ετούτο έφαγε εκείνο).

Το διήγημα το έγραψε ο Κίμων Λώλος. Γεννήθηκε το 1916 στη Θεσσαλονίκη και μεγάλωσε στην Έδεσσα, πρέπει να πολέμησε στην Αλβανία, τελείωσε Νομική και το 1950 έφυγε για την Αμερική, όπου έμεινε και πέθανε το 1998. Έγραψε και στα αγγλικά και στα ελληνικά. Τον είχα ανακαλύψει μέσα από περιοδικά της δεκαετίας του 1940 και έχω βάλει κάμποσα διηγήματά του στον παλιό μου ιστότοπο. Κοκκινίζοντας, ομολογώ πως δεν έχω κρατήσει σημείωση από πού πήρα το συγκεκριμένο διήγημα -υπάρχει πιθανότητα να το είχε σε βιβλίο ο συνεργάτης που το πληκτρολόγησε, ο Γιάννης Π. από τη Θεσσαλονίκη, αλλά δεν θυμάμαι τώρα και δεν έχει και μεγάλη σημασία, μόνο που δεν μπορώ να ξανακάνω αντιπαραβολή μήπως έχει ξεφύγει κανένα λαθάκι στην πληκτρολόγηση.

Στο τέλος τέλος του διηγήματος, υπάρχουν δυο λέξεις που μπορεί να σας δυσκολέψουν, μάλιστα στην ίδια φράση: το ζαρίφικο κεφάλι της με τα νοητικά αυτιά. Ζαρίφικος (τούρκικο δάνειο, αραβικής υποθέτω αρχής) είναι ο κομψός. Τα νοητικά αυτιά είναι αυτά που νογάνε, που καταλαβαίνουν. Να θυμίσω την παλιά λαϊκή λέξη «νοητάκι», που λέγεται για το έξυπνο εξημερωμένο ζώο (και ιδίως για το άλογο, και στα παραμύθια για το άλογο με υπερφυσικές δυνάμεις).

Για να τελειώσω, εντύπωση κάνει η φράση «για νιοστή φορά», που εγώ τουλάχιστον την έχω συνδέσει με νεότερες εποχές. Κρίμα που δεν ξέρουμε πότε γράφτηκε το διήγημα (βρείτε κάτι κι εσείς!) να δούμε αν είναι η παλαιότερη λογοτεχνική ανεύρεση του όρου. Προσθήκη: Το διήγημα δημοσιευτηκε πρώτα στα αγγλικά το 1963 και μετά στα ελληνικά -σε μετάφραση του συγγραφέα- το 1967 στη Νέα Εστία. Οπότε, δεν ξενιζει και τόσο πολύ η έκφραση «για νιοστή φορά».

 

Η ΥΠ’ ΑΡΙΘ. 095 ΗΜΙΟΝΟΣ

Οι Ιταλοί σπάσαν τα σύνορα στις πέντε το πρωί. Οι Έλληνες κινητοποίησαν όποιον και οτιδήποτε μπορούσε να πολεμήσει, να βαδίσει, να κουβαλήσει, να εφοδιάσει. Κι οι Ιταλοί σπρώχτηκαν πίσω στην Αλβανία. Κι ο πόλεμος κατακάθισε. Κι ήταν τρεις βδομάδες πριν από τις βροχές.

Η «υπ’ αριθ. Ε.Σ. 095 ημίονος» στρατολογήθηκε καθώς βοσκούσε κοντά στο λιοτρίβι του Κορωπιού. Ο πεταλωτής του συντάγματος ετοίμασε τους σιδερένιους μαρκαδόρους. Ο υποψήφιος ημιονηγός κουβάριασε το καπίστρι της γύρω στο χέρι του. Ο δεκανέας σήκωσε και κουλούριασε το μπροστινό δεξί της πόδι. Μα όταν ο μαρκαδόρος — Ε.Σ.— απόθεσε το καυτερό του φίλημα στο αριστερό νύχι της κι ένα λιγνό κορδόνι καπνού ανέβηκε, εκείνη έδωσε γενναίο ταρακούνημα στους δυο που την κρατούσαν, τόσο, που ο δεκανέας αναγκάστηκε ν’ αμολήσει το ποδάρι της. Κι ο πεταλωτής πισωτραβήχτηκε.

Ο μουλαράς έκανε ό,τι μπορούσε για να κρατήσει το καπίστρι. Μα κείνη κλωτσούσε του ψήλου, πηδούσε και σβουριζόταν σα μαινάδα. Κι ο μουλαράς ξαμόλησε το καπίστρι και φύσηξε να δροσίσει τη σκοινογδαρμένη παλάμη του καθώς την έβλεπε να ποδοβολεί πέρα, λεύτερη κι όμορφη στην αγριάδα της. Εκείνη σταμάτησε μόνο σαν έφτασε στο ασημοσταχτί δασάκι με τα λιόδενδρα.

Ο ταγματάρχης, που ήταν υπεύθυνος για την επίταξη για λογαριασμό του συντάγματος, νεύριασε:

– Να… το κεφάλι σου, είπε με κλειδωμένα δόντια.

– Παρακαλώ, κύριε ταγματάρχα, μη με βρίζετε, διαμαρτυρήθηκε ο μουλαράς γιατροπορεύοντας την απαλάμη του.

– Α άμε… σου. Άντε να την πιάσεις.

– Κύριε ταγματάρχα, είπα μη…

Χαστούκι του ’ρθε του μουλαρά και για μια στιγμή θάρρεψαν πως θ’ αντιπλήρωνε. Μα κράτησε την ψυχραιμία του και μοναχά έφτυσε καταγής, λοξά, με σημασία. Και τώρα το ’ξεραν πως δε θα πήγαινε να πιάσει το ζώο ακόμη κι αν ο ταγματάρχης τραβούσε πιστόλι. Αποτραβήχτηκε μ’ αξιοπρέπεια. Κι ο ταγματάρχης μετάνιωσε, κι είχε θυμό για το που έδειχνε μετάνοια.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in 1940-41, Όχι στα λεξικά, Διηγήματα, Επετειακά, ζώα | Με ετικέτα: , , | 109 Σχόλια »

Μηνολόγιον Οκτωβρίου και για φέτος

Posted by sarant στο 2 Οκτώβριος, 2017

Το Μηνολόγιο, που το δημοσιεύω εδώ στις αρχές κάθε μήνα, ήταν ιδέα του πατέρα μου, του αξέχαστου Δημήτρη Σαραντάκου, ο οποίος αρχικά το δημοσίευε στο περιοδικό Φιστίκι, που έβγαζε επί πολλά χρόνια στην Αίγινα. Στο εδώ ιστολόγιο, το Μηνολόγιο άρχισε να δημοσιεύεται τον Οκτώβρη του 2010 και βέβαια μέσα σε 12 μήνες έκλεισε τον κύκλο. Τότε, αποφάσισα να εξακολουθήσω να το δημοσιεύω στις αρχές κάθε μήνα, επειδή έχει γίνει το σταθερό σημείο αναφοράς για τα γεγονότα του μήνα, που ενημερώνεται συνεχώς με δικά σας σχόλια μέσα στη διάρκεια του μήνα, σχόλια που συνήθως αφορούν επισήμανση ημερομηνιών, αν και κυρίως είναι αγγελτήρια θανάτων.

Οπότε, συνεχίζω τις δημοσιεύσεις όσο θα υπάρχει ενδιαφέρον, προσθέτοντας πάντοτε δικές σας προτάσεις. Να σημειωθεί ότι μερικές φορές η επέτειος έχει εσκεμμένα μετατεθεί κατά μία ημέρα, όπως εδώ ο θάνατος του Καζαντζάκη (που συνέβη 26.10 αλλά τον τιμάμε στις 27).

Το Μηνολόγιο δημοσιεύεται συνήθως την πρώτη μέρα του μήνα. Τούτη τη φορά η πρώτη του μηνός έπεσε χτες, Κυριακή, οπότε προτίμησα να μη χαλάσω το καθιερωμένο κυριακάτικο λογοτέχνημα, κι έτσι το Μηνολόγιο μεταφέρθηκε για σήμερα, 2 του μηνός -νομίζω πως μια τόσο μικρή καθυστέρηση δεν θα διαταράξει τη γενικότερη πορεία του πλανήτη.

 

Κυ 1 Πρώτη κυκλοφορία του «Κεφαλαίου» υπό Καρόλου Μαρξ
Δε 2 Θανή Αριστοτέλους του Σταγειρίτου και Μαχάτμα Γκάντη γενέσιον
Τρ 3 Φραγκίσκου της Ασίζης γέννησις
Τε 4 Θάνατος Τζάνις Τζόπλιν και Γκλεν Γκουλντ
Πε 5 Εκτόξευσις του Σπούτνικ Ι, του πρώτου τεχνητού δορυφόρου της Γης
Πα 6 Εφεύρεσις τηλεφωνίας υπό Αλεξάνδρου Γκράχαμ Μπελ και θάνατος του επανεφευρέτη της, Στιβ Τζομπς
Σα 7 Έδγαρδου Άλαν Πόε θανή
Κυ 8 Πιττακού του Μυτιληναίου
Δε 9 † Ερνέστου Τσε Γκεβάρα τελευτή (και Κορνηλίου του πολυτονιστού στιχοπλόκου γενέσιον)
Τρ 10 Γενέσιον Ιωσήφ Βέρντι
Τε 11 Κάθοδος Εμπεδοκλέους του Ακραγαντίνου εις τον κρατήρα της Αίτνης -Εντίθ Πιαφ και Ζαν Κοκτώ θάνατος
Πε 12 Ανακάλυψις της Αμερικής (αποφράς ημέρα)
Πα 13 Πρώτη έκδοσις του «Καλού στρατιώτου Σβέικ» υπό Γιάροσλαβ Χάσεκ
Σα 14 † Λεονάρδου Μπερνστάιν
Κυ 15 † Ευγενίου Ο΄Νηλ
Δε 16 Γενέσιον Όσκαρ Ουάϊλντ
Τρ 17 † Κοίμησις Φρειδερίκου Σοπέν
Τε 18 Επιμενίδου του Κρητός
Πε 19 Γενέσιον Αυγούστου Λυμιέρ
Πα 20 Γενέσιον Αρθούρου Ρεμπώ
Σα 21 Νικολάου Εγγονοπούλου γενέσιον
Κυ 22 Ξενοφάνους του Κολοφωνίου
Δε 23 Γενέσιον Μάνου Χατζιδάκι του μελωδού
Τρ 24 † Ανδρέου Καρκαβίτσα
Τε 25 Γενέσιον Παύλου Πικάσσο
Πε 26 Δημητρίου του Μυροβλύτου, Πανός του μεγάλου.
Πα 27 † Νικολάου Καζαντζάκη και Λου Ριντ
Σα 28 Επέτειος του ΟΧΙ
Κυ 29 Αναχάρσιος του Σκύθου
Δε 30 Γενέσιον Θεοδώρου Δοστογέφσκι αλλά και Κωνσταντίνου Καρυωτάκη· θάνατος Αναστασίου Λειβαδίτη
Τρ 31 † Φρειδερίκου Φελλίνι· και Ναπολέοντος Λαπαθιώτη γενέσιον

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Επετειακά, Μηνολόγιο | Με ετικέτα: , , , , , , | 84 Σχόλια »

Μηνολόγιον Σεπτεμβρίου για μια ακόμα φορά

Posted by sarant στο 1 Σεπτεμβρίου, 2017

Το Μηνολόγιο, που το δημοσιεύω εδώ στις αρχές κάθε μήνα (συνήθως την πρώτη του μηνός), ήταν ιδέα του πατέρα μου, του αξέχαστου Δημήτρη Σαραντάκου, ο οποίος αρχικά το δημοσίευε στο περιοδικό Φιστίκι, που έβγαζε επί πολλά χρόνια στην Αίγινα. Στο εδώ ιστολόγιο, το Μηνολόγιο άρχισε να δημοσιεύεται τον Οκτώβρη του 2010 και βέβαια μέσα σε 12 μήνες έκλεισε τον κύκλο. Τότε, αποφάσισα να εξακολουθήσω να το δημοσιεύω στις αρχές κάθε μήνα, επειδή έχει γίνει το σταθερό σημείο αναφοράς για τα γεγονότα του μήνα, που ενημερώνεται συνεχώς με δικά σας σχόλια μέσα στη διάρκεια του μήνα, σχόλια που συνήθως αφορούν επισήμανση ημερομηνιών, αν και κυρίως είναι αγγελτήρια θανάτων.

Οπότε, συνεχίζω τις δημοσιεύσεις όσο θα υπάρχει ενδιαφέρον, προσθέτοντας πάντοτε δικές σας προτάσεις από πέρυσι. Πάντως, σε κάποιες περιπτώσεις η επέτειος έχει εσκεμμένα μετατεθεί κατά μία ημέρα (για παράδειγμα, η θανή του Φιλύρα ήταν στις 9.9.1942).

Πα 1 Απελλού του ζωγράφου
Σα  2 †  Κωνσταντίνου  Κανάρη του πυρπολητού και γέννησις Ανδρέου Εμπειρίκου του υπερρεαλιστού. Και κοίμησις παπα-Στρατή, της Αγκαλιάς της Λέσβου.
Κυ  3 Ιωάννου Μακρυγιάννη συγγραφέως και αγωνιστού
Δε 4 Πρώτη έκδοσις της «Παπίσσης Ιωάννας» υπό Εμμανουήλ Ροϊδου
Τρ  5 Αρχιλόχου του Παρίου και θανή Νίκου Νικολαΐδη του σκηνοθέτη
Τε  6 Τα Σεπτεμβριανά της Πόλης
Πε  7 Αρτέμιδος και Ενυαλίου
Πα 8 Παγκόσμιος Ημέρα κατά του Αναλφαβητισμού
Σα 9 Γενέσιον Μιχαήλ Θερβάντες
Κυ 10 † Ρώμου Φιλύρα του κατηραμένου ποιητού
Δε 11 †  Ανατροπή και φόνος Σαλβατόρ Αλλιέντε
Τρ 12 Γενέσιον Μαυρικίου Σεβαλιέ
Τε 13 †  Δάντου Αλιγκέρι
Πε 14 Ίδρυσις της Φιλικής Εταιρείας και θανή Μ. Καραγάτση και Στέλιου Καζαντζίδη
Πα 15 Ανακάλυψις της πενικιλίνης υπό Φλέμιγκ
Σα 16 † Κοίμησις Μαρίας Κάλλας, της αξεπέραστης ντίβας (1977)
Κυ 17 †  Μάνου Λοΐζου του γλυκύτατου μελωδού
Δε 18 Έναρξις Μεγάλων Μυστηρίων εν Ελευσίνι
Τρ 19 † Κοίμησις Νικολάου Σκαλκώτα του μουσουργού (1949) και αυτοπυρπόλησις Κωνσταντίνου Γεωργάκη, φοιτητού εν Ιταλία (1970)
Τε 20 Γενέσιον Ευριπίδου
Πε 21 Διεθνής Ημέρα Ειρήνης
Πα 22 Γενέσιον Μιχαήλ Φαρανταίη
Σα 23 Της εν Σαλαμίνι ναυμαχίας και της νίκης εν Ιμέρα
Κυ 24 †  Παρακέλσου
Δε 25 Γενέσιον Δημητρίου Σοστακόβιτς
Τρ 26 Γενέσιον Αλβέρτου Μοράβια και θανή Λευκαδίου Χερν του ελληνοϊάπωνος
Τε 27 Ίδρυσις του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου
Πε 28 †  Θανή Λουδοβίκου Παστέρ
Πα 29 † Κοίμησις Αιμιλίου Ζολά
Σα 30 Καρόλου Δαρβίνου

Ο Σεπτέμβριος είναι ο ένατος μήνας του χρόνου, παρόλο που ετυμολογικά παραπέμπει στον (λατινικό) αριθμό εφτά. Βλέπετε, στο παλιό ρωμαϊκό ημερολόγιο, που είχε πρώτο μήνα του τον Μάρτιο, ήταν όντως ο έβδομος μήνας. Όταν μετά προστέθηκαν ο Ιανουάριος και ο Φεβρουάριος στην αρχή, οι ονομασίες των άλλων μηνών δεν άλλαξαν κι έτσι οι μήνες από τον Σεπτέμβριο ως τον Δεκέμβριο βρίσκονται σε ετυμολογική αναντιστοιχία. Στα βυζαντινά χρόνια, το πολιτικό και το εκκλησιαστικό έτος άρχιζαν τον Σεπτέμβρη και επιβίωση αυτού έχουμε στο ημερολόγιο που τη σημερινή μέρα τη χαρακτηρίζει «αρχή ινδίκτου». Στα προηγούμενα μεζεδάκια μας είδαμε κι ένα μαργαριτάρι σχετικό με την ινδικτιώνα.

Από τις λαϊκές ονομασίες που έχει ο Σεπτέμβρης, η γνωστότερη είναι Τρυγητής, διότι τότε γίνεται ο τρύγος, η συγκομιδή των σταφυλιών, μέγιστο γεγονός στον παλιό αγροτικό κόσμο. Στην πόλη, ο Σεπτέμβρης είναι ο μήνας που ανοίγουν τα σχολεία και αρχίζει η νέα ακαδημαϊκή χρονιά, που επιστρέφει ο κόσμος από τις διακοπές, που αρχίζουν ξανά τα πρωταθλήματα στα διάφορα σπορ (αν και το ποδόσφαιρο αναγκαστικά προσαρμόστηκε στο πρόγραμμα των βορειότερων χωρών και ξεκινάει αυγουστιατικα. Επίσης, ακόμα βλέπει κανείς το “ραντεβού τον Σεπτέμβρη” των παλιότερων χειμερινών κινηματογράφων, παρόλο που εδώ και καιρό οι πιο πολλοί συνεχίζουν ολοχρονίς τη λειτουργία τους. Με δυο λόγια, ο Σεπτέμβρης είναι ο μήνας ενός νέου ξεκινήματος.

Κάθε κατεργάρης στον πάγκο του έλεγαν παλιότερα για το άνοιγμα των σχολείων, κάτι που τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα γίνεται στις 11 του Σεπτέμβρη. Ακόμα, τα παλιότερα χρόνια ο Σεπτέμβρης ήταν ο μήνας των μετακομίσεων -επειδή οι άνθρωποι είχαν ελάχιστα έπιπλα, δεν τους ήταν δύσκολο να μετακομίζουν και αρκετοί το έκαναν ακόμα και κάθε χρόνο.

Ο Σεπτέμβρης είναι μήνας που έχει δικό του ουσιαστικό: τα Σεπτεμβριανά είναι το πογκρόμ εναντίον των Ρωμιών της Πόλης το 1955. “Μαύρος Σεπτέμβρης”  ονομάστηκε η αιματηρή καταστολή των Παλαιστινίων στην Ιορδανία τον Σεπτέμβριο του 1970 και στη συνέχεια η μαχητική παλαιστινιακή οργάνωση που πραγματοποίησε τα επόμενα χρόνια μια σειρά από θεαματικά τρομοκρατικά χτυπήματα, μερικά απ’ αυτά σχετικά με τον ελληνικό χώρο -και με διασημότερο και σοβαρότερο την επίθεση στους Ισραηλινούς αθλητές στο Μόναχο κατά τη διάρκεια της Ολυμπιάδας του 1972.

Η 11η του Σεπτέμβρη, που σε μας ανοίγουν τα σχολεία, είναι φυσικά η ημερομηνία που έγινε παγκοσμίως διάσημη από το τρομοκρατικό χτύπημα στους Διδυμους Πύργους το 2001, γεγονός που άλλαξε τη ζωή μας από αρκετές απόψεις. Η ημερομηνία είναι πιο γνωστή στην αμερικάνικη μορφή της, 911. Στα καθ’ ημάς, διάσημη σεπτεμβριανή ημερομηνία είναι η 3η του Σεπτέμβρη, είτε από το 1843 με το πρώτο Σύνταγμα είτε από το 1974 όπου ο Ανδρέας Παπανδρέου, όχι συμπτωματικά, ίδρυσε το ΠΑΣΟΚ. Έχει δημιουργηθεί και η σπάνια λέξη ‘τριτοσεπτεμβριανός’.

Βέβαια, υπάρχουν και πάμπολλες παροιμίες, φράσεις, τραγούδια, διηγήματα, μυθιστορήματα, ταινίες με τον Σεπτέμβρη.

Θα βάλω μερικά για προσάναμμα και περιμένω από εσάς να συμπληρώσετε. Από τραγούδια, ας θυμηθούμε το “Κάθε Σεπτέμβρη” του Δεληβοριά, το «Τον Σεπτέμβριο θυμάμαι» του Μίκη από το θεατρικό έργο «Ένας Όμηρος», το απαραίτητο «Θα σε ξανάβρω στους μπαξέδες» (τρεις του Σεπτέμβρη να περνάς) του Ανδριόπουλου, καθώς και το «Φίλοι κι αδέρφια» απ’ το Μεγάλο μας τσίρκο, αλλά και το «Θυμήσου το Σεπτέμβρη» του Σπανού.

Από ποιήματα, θα θυμίσω ότι ο Καβάφης (αν και στα κρυμμένα του ποιήματα) απαθανάτισε τον Σεπτέμβρη του 1903. Βιβλία υπάρχουν πολλά με τον Σεπτέμβρη στον τίτλο τους, αλλά δεν ξεχωρίζω κανένα. Από ταινίες, θα αναφέρω τον Σεπτέμβριο του Γούντι Άλεν.

Καλό μήνα λοιπόν -και όπως προσφυώς είπε ένας φίλος πρόπερσι την ίδια μέρα, μην ευχηθείτε στο γραφείο «καλό φθινόπωρο» ή, πολύ χειρότερα, «καλόν χειμώνα» γιατί οι συνάδελφοί σας μπορεί να σας πετάξουν τον καφέ στο κεφάλι.

Κι ένα παλιό σεπτεμβριάτικο τραγούδι:

«Σεπτέμβρη μήνα μου»
Στίχοι: Δημήτρης Χριστοδούλου
Μουσική: Γιάννης Γκούμας
Ερμηνεία:Πόπη Αστεριάδη

Σεπτέμβρη μήνα μου βροχή φωνή μου
Νησί που σώπασες πικρό νερό
Όλα τελειώνουνε κάτω απ’ τον ήλιο
Όλα αρχίζουνε με τον καιρό

Σεπτέμβρη δρόμε μου νησί φωτιά μου
Όσα τελειώνουνε μες στον καιρό
Αίμα που έδωσα πέρα στην άμμο
Έρωτα έσβησες μες στον λυγμό

Εδώ γεννήθηκα κάτω απ’ την άμμο
Κι εδώ είν’ η ώρα μου που θα σε βρω
Αίμα που σ’ έχασα στο κύμα επάνω
Μέσα στη θάλασσα σ’αναζητώ

Θάλασσα αίμα μου πού να μιλήσω
Και ήλιε πόνε μου πού να το πω
Εδώ γεννήθηκα κάτω απ’ την άμμο
Μέσα στην πίκρα μου θ’αναστηθώ

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Επετειακά, Μηνολόγιο | Με ετικέτα: , , , , , | 108 Σχόλια »

Από την Αβασίλευτο στη Μοναρχία και τη Δικτατορία της 4ης Αυγούστου (άρθρο του Άγγ. Ελεφάντη)

Posted by sarant στο 4 Αύγουστος, 2017

Για την επέτειο της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου δημοσιεύω σήμερα ένα άρθρο του Άγγελου Ελεφάντη, που δημοσιεύτηκε αρχικά στο τεύχος 72 του περιοδικού Δεκαπενθήμερος Πολίτης, τον Αύγουστο του 1986, δηλ. στην επέτειο των 50 χρόνων από την κήρυξη της μεταξικής δικτατορίας. Δεν ξέρω αν έχει αναδημοσιευτεί στη συνέχεια σε κάποια συλλογή άρθρων του Ελεφάντη, ούτε συμφωνώ σε όλα τα σημεία με το άρθρο (π.χ. θαρρώ πως αδικεί ελαφρώς το ΚΚΕ) αλλά αφού έλεγξα ότι δεν υπάρχει στο Διαδίκτυο το μεταφέρω όπως δημοσιεύτηκε το 1986 στο περιοδικό. (Μονοτονίζω βέβαια -αναγκαστικά, αφού το άρθρο πέρασε από OCR).

Πήρα την ελευθερία να διακοσμήσω το άρθρο με ένα-δυο λεζάντες και γελοιογραφίες από τον Ριζοσπάστη του Ιουλίου-Αυγούστου 1936. Τα φύλλα αυτά δεν υπάρχουν στον ιστότοπο της Εθνικής Βιβλιοθήκης και είναι σχετικά δυσεύρετα.

Από την Αβασίλευτο στη Μοναρχία και τη Δικτατορία της 4ης Αυγούστου

Οι επέτειοι, παρά τον τελε­τουργικό τους χαρακτήρα, κα­μιά φορά βοηθούν να σκεφτό­μαστε ξεχασμένες ή παραμελημένες Ιστορίες. Τούτες τις μέρες συμπληρώνονται 50 χρό­νια από το πραξικόπημα της 4ης Αυγούστου. Πενήντα χρό­νια οδυνηρά, όπου ήρθε το πά­νω κάτω. Και όμως για λίγα σημεία αυτής της ιστορικής διαδρομής έχουμε συνεννοηθεί. Συνήθως αρκούμαστε σε περιγραφές και αναθέματα. Κι όμως μια κάποια έρευνα για την πρόσφατη ιστορία άρχισε να γίνεται τα τελευταία χρόνια που προσπαθεί να αποφύγει τον περιγραφισμό και τα ανα­θέματα. Το κείμενο που ακολουθεί δεν είναι παρά μια μι­κρή συμβολή. Στόχος του να επισημάνει τα βασικά σημεία μιας διαδικασίας που έφθειρε την Αβασίλευτο, οδήγησε στη Μοναρχία και από κει στη στρατιωτικο-μοναρχική δικτατο­ρία της 4ης Αυγούστου.

Η φθορά του βενιζελισμού

Η παλινόρθωση κερδίζει έδαφος στο βαθμό που η βενιζελική παράταξη χάνει το κύρος και τη δύναμή της, στο βαθμό που αποδυναμώνεται εκλογικά και ηττάται στρατιωτικά στο Κίνημα του ’35. Πού οφείλεται αυτή η ήττα της θριαμβεύτριας στις έκλογές του 1928 βενιζελικής παρά­ταξης; Κυρίως σε δύο λόγους:

Ο πρώτος συνίσταται στη μαζική με­τατόπιση προσφύγων προς το Λαϊκό Κόμμα, γιατί δεν έστεργαν στην πολιτική εξυπηρέτησης του βιομηχανικού κεφα­λαίου, γιατί ήταν αβίωτη η ζωή της παράγκας που ζούσαν και η παραμυθία του Σωτήρα, ή του Μαύρου Καβαλάρη, έπαψε να αντισταθμίζει την αθλιότητα της ζωής τους. Αυτή η αναστάτωση και η ρευστοποίηση της βενιζελικής παράτα­ξης θα δώσει την ευχέρεια σε πολλά δυ­ναμικά στοιχεία του βενιζελισμού να μεταπηδήσουν στο αντίπαλο στρατόπεδο, ενώ ταυτόχρονα θα επιτρέψει στην αριστερά του να συγκροτηθεί με περισσότε­ρη σαφήνεια. Είναι ακριβώς η εποχή που αναδύεται το Αγροτικό Κόμμα του Σοφιανόπουλου στο οποίο έχουν ενταχθεΐ οι σοσιαλίζοντες αγροτιστές Γαβριηλίδης, Τανούλας, Βογιατζής, η εποχή που αυτονομείται σχετικά ο Παπαναστασίου, που αποκτούν ιδιαίτερο βάρος μερικές προ­σωπικότητες ριζοσπαστικές όπως ο Καφαντάρης η ο Γ. Παπανδρέου. Κυρίως όμως ο κίνδυνος της επελαύνουσας παλινόρθωσης δημιουργεί δυναμικούς πυρή­νες δημοκρατικών μέσα στο Στρατό, που όμως μετά την ήττα τους στο κίνημα του ’35 και την τελική προσέγγιση Βενιζέλου- Βασιλιά, μένουν ακάλυπτοι από πολιτική άποψη, γεγονός του οποίου η σημασία θα φανεί αργότερα, με τη μαζική προσχώρη­ση δημοκρατικών Αξιωματικών στις γραμ­μές του ΕΛΑΣ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθησαύριστα, Επετειακά, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , | 93 Σχόλια »

Μηνολόγιον Αυγούστου λοιπόν

Posted by sarant στο 1 Αύγουστος, 2017

Το Μηνολόγιο, που το δημοσιεύω εδώ στις αρχές κάθε μήνα (συνήθως την πρώτη του μηνός), ήταν ιδέα του πατέρα μου, του αξέχαστου Δημήτρη Σαραντάκου, ο οποίος αρχικά το δημοσίευε στο περιοδικό Φιστίκι, που έβγαζε επί πολλά χρόνια στην Αίγινα. Στο εδώ ιστολόγιο, το Μηνολόγιο άρχισε να δημοσιεύεται τον Οκτώβρη του 2010 και βέβαια μέσα σε 12 μήνες έκλεισε τον κύκλο. Τότε, αποφάσισα να εξακολουθήσω να το δημοσιεύω στις αρχές κάθε μήνα, επειδή έχει γίνει το σταθερό σημείο αναφοράς για τα γεγονότα του μήνα, που ενημερώνεται συνεχώς με δικά σας σχόλια μέσα στη διάρκεια του μήνα, σχόλια που συνήθως αφορούν επισήμανση ημερομηνιών, αν και κυρίως είναι αγγελτήρια θανάτων.

Οπότε, συνεχίζω τις δημοσιεύσεις όσο θα υπάρχει ενδιαφέρον, προσθέτοντας πάντοτε δικές σας προτάσεις από πέρυσι. Πάντως, σε κάποιες περιπτώσεις η επέτειος έχει εσκεμμένα μετατεθεί κατά μία ημέρα.

Τρ  1

Αυτοκτονία Νίκου Ζαχαριάδη στο Σουργκούτ της Σιβηρίας

Τε  2

† Ερρίκου Καρούζο

Πε  3

Κοίμησις Ιωάννου Παπαϊωάννου του μελωδού και Ανδρέου Εμπειρίκου του υπερρεαλιστού

Πα 4

† Ιωάννου Χριστιανού Άντερσεν, του μυθοποιού

Σα 5

 Κοίμησις Μέριλυν Μονρόε, Ρίτσαρντ Μπάρτον, σερ Άλεκ Γκίνες. Και γενέσιον Άννης-Σίλιας της διαδικτυακής φίλης. Και του ενός εκ των δύο αριστουργημάτων που εποίησε ο Νικοκύρης.

Κυ 6

Γενέσιον Αλεξάνδρου Φλέμιγκ, του ευεργέτου της ανθρωπότητος. Και των εν Χιροσίμα αμάχων.

Δε 7

Ηρακλείτου, του Εφεσίου φιλοσόφου

Τρ 8

Του Ινδού διανοητού Ραμπιτρανάθ Ταγκόρ

Τε 9

Ανάληψις Απολλωνίου του Τυανέως εκ του ιερού της Δικτύννης

Πε 10

† Κωνσταντίνου Χριστοφορίδη, πατρός της αλβανικής φιλολογίας

Πα 11

† Θανή Ιωάννου Ουνιάδου

Σα 12

Παγκόσμια Ημέρα Νεολαίας

Κυ 13

Των εν Μαραθώνι, Ελλήνων προμαχούντων Αθηναίων και Παγκόσμια Ημέρα των Αριστεροχείρων. Και γενέσιον Φιδέλ του Κουβανού επαναστάτη.

Δε 14

Κοίμησις Βερτόλδου Μπρεχτ, του δραματοποιού

Τρ 15

Θουκυδίδου Ολόρου Αλιμουσίου

Τε 16

Πρώτη εγγραφή εις δίσκον της ανθρωπίνης φωνής υπό Θωμά Έδισον

Πε 17

Γενέσιον Πέτρου Φερμά, του μαθηματικού

Πα 18

† Θανή Ονωρίου Μπαλζακ

Σα 19

Εκτέλεσις του ποιητού Φρειδερίκου Γκαρθία Λόρκα

Κυ 20

Των εν Θερμοπύλαις πεσόντων Σπαρτιατών και Θεσπιέων

Δε 21

Ιωάννου Κωνσταντινίδη-Κώστα Γιαννίδη, του γλυκυτάτου μουσουργού

Τρ 22

Γενέσιον Δημητρίου Γληνού, του μεγάλου διδασκάλου

Τε 23

Διεθνής ημέρα κατά του δουλεμπορίου

Πε 24

Μαρτύριον Κοσμά του Αιτωλού και γενέσιον Λέο Φερρέ

Πα 25

Αλκιδάμαντος του ρήτορος

Σα 26

Κομφουκίου του φιλοσόφου
Κυ 27 Διακήρυξις των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη. Και κοίμησις Σωτηρίας Μπέλλου.
Δε 28 Γενέσιον Ιωάννου Γκαίτε
Τρ 29 † Κοίμησις Αττίκ (κατά κόσμον Κλέωνος Τριανταφύλλου) και Γεωργίου Κοτζιούλα, του κατατρεγμένου ποιητού.
Τε 30 Ρογήρου Βάκωνος

Πε 31

Πλινίου του πρεσβυτέρου

Ο Αύγουστος είναι ο δεύτερος μήνας του χρόνου που πήρε τ΄όνομά του από ιστορικό πρόσωπο -ο άλλος είναι ο Ιούλιος. Προηγουμένως ονομαζόταν Sextilis, έκτος μήνας δηλαδή στο παλιό ρωμαϊκό ημερολόγιο. Η ονομασία δεν άλλαξε όταν προστέθηκαν ο Ιανουάριος και ο Φεβρουάριος στην αρχή, κι έτσι ο Sextilis ήταν πια όγδοος μήνας. Αρχικά ο Σεξτίλις είχε 29 μέρες, όταν όμως ο Ιούλιος Καίσαρας έκανε τη μεταρρύθμιση του ημερολογίου (που από τότε ονομάστηκε Ιουλιανό), του πρόσθεσε δυο μέρες. Ο Σεξτίλις ονομάστηκε Αύγουστος (Augustus) προς τιμή του αυτοκράτορα Αύγουστου, πράγμα που έγινε το 8 π.Χ. δηλαδή ενώ ζούσε ο αυτοκράτορας. Ωστόσο, δεν είναι αλήθεια αυτό που λέγεται, ότι τότε ο αυτοκράτορας Αύγουστος πρόσθεσε μια μέρα στον μήνα “του”, που την πήρε από τον Φλεβάρη, για να μην υστερεί ο μήνας “του” από τον Ιούλιο. Όπως είπα, την επιμήκυνση του μήνα την είχε κάνει ο Ιούλιος Καίσαρας.

Να πούμε εδώ ότι στα λατινικά το επίθετο augustus σήμαινε μεγαλοπρεπής, λέξη που έχει περάσει στις νεότερες γλώσσες. Μάλιστα στα αγγλικά το august, που σημαίνει «επιβλητικός, μεγαλοπρεπής, σεβάσμιος» (π.χ. an august figure) συμπίπτει με το όνομα του μήνα (August) ενώ στα γαλλικά το αντίστοιχο επίθετο είναι auguste αλλά το όνομα του μήνα έχει περάσει από κάμποσα κύματα κι έχει γίνει Août.

Στα δικά μας τώρα. Ο Αύγουστος δεν έχει κάποια πολύ διαδεδομένη λαϊκή ονομασία (όπως είναι π.χ. ο Αλωνάρης ή ο Θεριστής). Σε κάποια μέρη, π.χ. στα Εφτάνησα και στην Ηλεία, λένε (ή λέγανε) “Άγουστος”. Ίσως από εκεί να το πήραν και οι Τούρκοι, που τον Αύγουστο τον λένε Ağustos.

Τον καιρό που η σταφίδα άξιζε χρυσάφι, οι σταφιδοπαραγωγοί περίμεναν τον Άγουστο πώς και πώς -όπως λέει ένας ήρωας του Καρκαβίτσα: “Ο Μάης βγάνει τα κεράσια, ο Θεριστής τ’ αγγούρια, ο Αλωνάρης τα καρπούζια και ο Άγουστος τα τάλαρα”. Και στο ποίημα του Λασκαράτου που ετυμολογεί σατιρικά τα τάλαρα, η Εύα παρακαλεί τον Αδάμ να αγοράσει “μπιστιού” (με πίστωση) και να πληρώσει “τον Άγουστο”, δηλαδή όταν θα πουλούσαν τη σταφίδα. Η λαϊκή αθυρόστομη σοφία αποκάλεσε και Διπλοχέστη τον Αύγουστο, επειδή τρώμε πολλά φρούτα, αλλά το παρατσούκλι αυτό το έχουν κι άλλοι μήνες. Λέγεται και Συκολόγος.

Άλλωστε, πολύ γνωστή είναι η παροιμιώδης φράση: Αύγουστε καλέ μου μήνα, νάσουν δυο φορές το χρόνο, που μάλλον δεν την πρωτοείπε τουρίστας αλλά αγρότης. Επίσης, αν πιστέψουμε τις παροιμίες, τον Αύγουστο είναι παχιές οι μύγες και είναι ο καιρός κατάλληλος για να τρώμε κολιό -αλλά πέρυσι ένας φίλος μάς πληροφόρησε ότι σύμφωνα με ζωοφιλικές οργανώσεις ο κολιός τον Αύγουστο είναι σε περίοδο αναπαραγωγής κι έτσι δεν κάνει να τον ψαρεύουμε και να τον τρώμε (και βέβαια, όπως και με όλες τις ημερολογιακές παροιμίες, ο σημερινός Αύγουστος δεν είναι ίδιος με τον Αύγουστο των παροιμιών, τον παλαιοημερολογίτικο).

Οι πρώτες μέρες του Αυγούστου, δρίμες ή μερομήνια, θεωρείται ότι λειτουργούν προγνωστικά για τον καιρό όλης της επόμενης χρονιάς. Ας μας πουν οι εμπειρικοί μετεωρολόγοι του ιστολογίου την πρόγνωσή τους.

Τον Αύγουστο βέβαια έχουμε και τον Δεκαπενταύγουστο που είναι η κορύφωση του καλοκαιριού. Η βδομάδα εκείνη (περίπου) είναι και η περίοδος της απόλυτης νέκρας για υπηρεσίες και επιχειρήσεις της μεγαλούπολης -και για τα ιστολόγια νομίζω. Όμως λίγο μετά τις 20 του μηνός αρχίζουν οι πρώτοι να επιστρέφουν, πέφτει και καμιά πρώτη σταγόνα που έχει διαβάσει Ελύτη και προαναγγέλλει το φθινόπωρο. Από Μάρτη καλοκαίρι κι από Αύγουστο χειμώνα, λέει άλλωστε η μία παροιμία για να την αντικρούσει η άλλη, Μήτ’ ο Μάρτης καλοκαίρι, μήτ’ ο Αύγουστος χειμώνας.

Και για να συνεχίσουμε με τις αυγουστιάτικες παροιμίες, μια μισοξεχασμένη λέει «περί της υγείας σου τον Αύγουστο ερώτα», διότι λόγω της κατανάλωσης πολλών φρούτων προκαλούνταν συχνά γαστρικές ασθένειες.

Αυγουστιανά γεγονότα (σαν τα Ιουλιανά δηλαδή ή σαν τα Σεπτεμβριανά) δεν έχουμε, διότι σύμφωνα με τον Ουμπέρτο Έκο “Τον Αύγουστο δεν υπάρχουν ειδήσεις” -ή έχουν πάρει άδεια οι δημοσιογράφοι. Βέβαια, αυτό το ευφυολόγημα δεν εμπόδισε τόσα και τόσα βαρυσήμαντα γεγονότα -όπως τον Αττίλα στην Κύπρο το 1974.

Έχουμε ακόμα το αυγουστιάτικο φεγγάρι το πολυτραγουδισμένο, και από ταινίες, ανάμεσα στις άλλες, τα Δυο φεγγάρια τον Αύγουστο του Κώστα Φέρρη, τον Δεκαπενταύγουστο του Γιάνναρη και τις Ήσυχες μέρες του Αυγούστου, του Βούλγαρη.

Από τραγούδια συνηθίζεται να βάζουμε τον Αύγουστο του Παπάζογλου, αλλά επειδή θα τον έχει βάλει το μισό Διαδίκτυο θα πρωτοτυπήσω βάζοντας ένα πασίγνωστο τραγούδι που αναφέρει παρεμπιπτόντως τον Αύγουστο ή μάλλον ένα πρωί τ’ Αυγούστου.

Κάποτε θα πρέπει να γράψουμε κάτι περισσότερο γι’ αυτό το θεατρικό έργο και τον κύκλο τραγουδιών.

Και συνεχίζοντας αντιτουριστικά θα κλείσω με ένα ποίημα του Μίλτου Σαχτούρη, που μας το είχε θυμίσει πέρυσι η φιλη μας η Σουμέλα.

Η εισβολή της μαύρης πεταλούδας του Πόρου

Κάθε χρόνο
κατά το μήνα Αύγουστο
εισβάλλει στο προαύλιο
του Μοναστηριού του Πόρου
η μαύρη πεταλούδα του Μοναστηριού
πετάει από πέτρα σε πέτρα
τα παιδιά προσπαθούν
να την πιάσουν
αλλά δεν το κατορθώνουν
είναι η Αγια-Πεταλούδα
του Μοναστηριού του Πόρου
πετάει από πέτρα σε πέτρα
μόνο για λίγες μέρες
και ύστερα χάνεται
για να ξαναεμφανιστεί
πάλι τον άλλο Αύγουστο
η Αγία μαύρη-Πεταλούδα
του Μοναστηριού του Πόρου…

 

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Επετειακά, Λαογραφία, Μηνολόγιο, Παροιμίες | Με ετικέτα: , , , , | 141 Σχόλια »

Τα Ιουλιανά μέσα από τις γελοιογραφίες του Κώστα Μητρόπουλου (52 χρόνια μετά)

Posted by sarant στο 14 Ιουλίου, 2017

Κάθε χρόνο στις 15 Ιουλίου ή εκεί κοντά βάζω κάποιο άρθρο σχετικά με τα Ιουλιανά του 1965. Φέτος έλεγα να… αποστατήσω από αυτή την παράδοση του ιστολογίου, διότι με τον καύσωνα δεν είχα μυαλό να ετοιμάσω κάτι, αλλά μετά σκέφτηκα πως θα μπορούσε να θεωρηθεί χειρονομία ευμενής προς τον Κούλη, οπότε είπα να επαναλάβω ένα άρθρο που είχα δημοσιεύσει πριν από τέσσερα χρόνια, με κάποια επικαιροποίηση της σχετικής διαδικτυογραφίας.

Συμπληρώνονται αύριο 52 χρόνια από την εκτροπή της 15ης Ιουλίου 1965, όταν ο  εκλεγμένος πρωθυπουργός εξαναγκάστηκε σε παραίτηση και ανατέθηκε ο σχηματισμός κυβέρνησης σε ομάδα αποστατών βουλευτών με ιθύνοντα νου τον Κ. Μητσοτάκη και πρωθυπουργό τον Γεώργιο Αθανασιάδη-Νόβα.  Ακολούθησαν 70 ταραγμένες μέρες και τρία συνολικώς κύματα αποστασίας, μέχρι να σχηματιστεί επιτέλους κυβέρνηση αποστατών ικανή να συγκεντρώσει πλειοψηφία στη Βουλή. Μέρες μεγαλείου, μέρες οργής, μέρες πένθους αλλά και μέρες γέλιου, μια και το λαϊκό χιούμορ έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο.

Σε παλιότερα άρθρα του ιστολογίου έχω παρουσιάσει γελοιογραφίες της εποχής των Ιουλιανών.  Το 2009 είχα ανεβάσει “Τα ιουλιανά του 1965 δοσμένα από το πενάκι των γελοιογράφων“. Περιείχαν δύο συνδέσμους προς τον παλιό μου ιστότοπο, ένας με σκίτσα του Κώστα Μητρόπουλου (που αργότερα εκδόθηκαν και σε βιβλίο με τίτλο “Ποτέ πια”) και ένας άλλος με σκίτσα του Φωκίωνα Δημητριάδη από τη Μακεδονία.

Ωστόσο, τα περισσότερα άλλα άρθρα του ιστολογίου επικεντρώνονταν σε σκίτσα του Μποστ. Πρόκειται για τα εξής:

Το κουρασμένο παλικάρι (Πριν από την εκτροπή, προφητικό)

Ένα τηλεφώνημα απογνώσεως πριν από 45 χρόνια (Πρώτο κύμα αποστασίας)

Το νέον μικρομάγαζον (Πρώτο κύμα αποστασίας)

Μια συμφωνία με την Αυλή πριν από 45 χρόνια (Για τον Ηλ. Τσιριμώκο και το δεύτερο κύμα αποστασίας)

Το άχρηστο απολυτήριο (Τρίτο κύμα αποστασίας)

Πριν από 50 χρόνια. Ο Μποστ και η κυβέρνηση Τσιριμώκου.

Πριν από 50 χρόνια. Ο Μποστ και η κυβέρνηση Στεφανόπουλου.

Επίσης, δυο άλλα άρθρα διερευνούν τις ποιητικές πτυχές των Ιουλιανών:

Γαργάλατα και εργοστάσιον εμφιαλώσεως: ποίηση και αποστασία 45 χρόνια μετά (Για τον Νόβα και το ποίημα “γαργάλατα” που δεν έγραψε). Η σχεδόν οριστική διαλεύκανση της υπόθεσης, σε άρθρο του 2012. Και ανακεφαλαίωση, σε άρθρο του 2015.

Στο σημερινό άρθρο θα παρουσιάσω μόνο γελοιογραφίες του Κώστα Μητρόπουλου, που σχολιάζουν τις ταραγμένες μέρες του Ιουλίου του 1965. Μια από τις πιο διάσημες:

Παρόλο που είναι διάσημη γελοιογραφία και θα τη δείτε σε διάφορα αφιερώματα, αγνοώ πού και πότε πρωτοδημοσιεύτηκε. Την πήρα από το (εξαντλημένο πια και δυσεύρετο) άλμπουμ «Ποτέ πια» που περιλαμβάνει γελοιογραφίες του Κ. Μητρ. από την εποχή της Ιουλιανής κρίσης.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Επαναλήψεις, Επετειακά, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , | 61 Σχόλια »

Μηνολόγιον Ιουλίου για μια ακόμα χρονιά

Posted by sarant στο 1 Ιουλίου, 2017

Το Μηνολόγιο, που το δημοσιεύω εδώ στις αρχές κάθε μήνα (συνήθως την πρώτη του μηνός), ήταν ιδέα του πατέρα μου, του αξέχαστου Δημήτρη Σαραντάκου, ο οποίος αρχικά το δημοσίευε στο περιοδικό Φιστίκι, που έβγαζε επί πολλά χρόνια στην Αίγινα. Στο εδώ ιστολόγιο, το Μηνολόγιο άρχισε να δημοσιεύεται τον Οκτώβρη του 2010 και βέβαια μέσα σε 12 μήνες έκλεισε τον κύκλο. Τότε, αποφάσισα να εξακολουθήσω να το δημοσιεύω στις αρχές κάθε μήνα, επειδή έχει γίνει το σταθερό σημείο αναφοράς για τα γεγονότα του μήνα, που ενημερώνεται συνεχώς με δικά σας σχόλια μέσα στη διάρκεια του μήνα, σχόλια που συνήθως αφορούν επισήμανση ημερομηνιών, αν και κυρίως αγγελτήρια θανάτων.

Οπότε, συνεχίζω τις δημοσιεύσεις όσο θα υπάρχει ενδιαφέρον, προσθέτοντας πάντοτε δικές σας προτάσεις από πέρυσι. Πάντως, σε κάποιες περιπτώσεις η επέτειος έχει εσκεμμένα μετατεθεί κατά μία ημέρα.

 

Σα  1

Ανακοίνωσις της θεωρίας της εξελίξεως των ειδών υπό Καρόλου Δαρβίνου -και θανή Νικολάου Γουίντωνος, σωτήρα των εβραιόπουλων

Κυ  2

† Άρεως Αλεξάνδρου

Δε 3

Γενέσιον Φραγκίσκου Κάφκα -και Ιακώβου Μόρρισων τελευτή κατά τον δαίμονα εαυτού

Τρ  4

Διακήρυξις της Ανεξαρτησίας υπό Θωμά Τζέφερσον. Και του τιμημένου η ανύψωσις.

Τε  5

Δημοσίευσις των Μαθηματικών Αρχών της Φυσικής Φιλοσοφίας υπό Ισαάκ Νεύτωνος. Και του ογδόου ελληνικού δημοψηφίσματος.

Πε  6

Πρώτον αντιλυσσικόν εμβόλιον υπό Λουδοβίκου Παστέρ

Πα 7

Γενέσιον Βλαδιμήρου Μαγιακόφσκι και Νικολάου Ξυλούρη του Κρητός

Σα 8

Γενέσιον Αρθούρου Έβανς του αρχαιολόγου

Κυ 9

Θανάτωση επισκόπων και προκρίτων εν Λευκωσία Κύπρου

Δε 10

Γενέσιον Ιωάννου Χατζηανδρέου (κατά κόσμον Στρατή Τσίρκα) και Νικολάου Τέσλα

Τρ 11

Έναρξις της εξοντώσεως των Ισραηλιτών της Θεσσαλονίκης υπό των χιτλερικών δημίων

Τε 12

† Κωνσταντίνου Ουράνη

Πε 13

† Φωτίου Κόντογλου (και γενέσιον Νεοκιδίου της Αραβίας)

Πα 14

Της πτώσεως της Βαστίλης

Σα 15

Της Ιουλιανής εκτροπής και του κυπριακού πραξικοπήματος

Κυ 16

Της Εγίρας

Δε 17

Πρωταγόρου του Αβδηρίτου

Τρ 18

Γενέσιον Νέλσονος Μαντέλα

Τε 19

† Στρατή Μυριβήλη τελευτή

Πε 20

Νιλ Άρμστρογκ και των πρώτων επί της Σελήνης βαδισάντων

Πα 21

+ Κωνσταντίνου Καρυωτάκη τελευτή

Σα 22

Γενέσιον Ερνέστου Χεμινγουαίη

Κυ 23

Της πρώτης κατά την Αρχαιότητα Ολυμπιάδος

Δε 24

Γενέσιον Σίμωνος Μπολιβάρ του ελευθερωτού

Τρ 25

Γενέσιον Γεωργίου Βερνάρδου Σω

Τε 26

Της νίκης των Ελλήνων επαναστατών εις Δερβενάκια

Πε 27

Τελεσίλλης της Αργείας

Πα 28

Γενέσιον Εμμανουήλ Ροΐδου

Σα 29

† Βικεντίου Βαν Γκογκ και γενέσιον Μιχαήλ Θεοδωράκη του επιμήκους μουσουργού

Κυ 30

† Κοίμησις Διονυσίου Ντιντερό

Δε 31

† Θανή Νικολάου Σκουφά

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Επετειακά, Μηνολόγιο, Πρόσφατη ιστορία, Παροιμίες, Ποίηση | Με ετικέτα: , , , , , | 140 Σχόλια »

Χάρι Πότερ, είκοσι χρόνια μετά

Posted by sarant στο 27 Ιουνίου, 2017

Την επέτειο την είχα προσέξει αλλά τελικά μού ξέφυγε -το σημερινό άρθρο έπρεπε να δημοσιευτεί χτες. Ποιαν επέτειο; θα αναρωτηθείτε. Σαν χτες πριν από 20 χρόνια, στις 26 Ιουνίου 1997, κυκλοφόρησε το βιβλίο της Τζ.Κ.Ρόουλινγκ «Ο Χάρι Πότερ και η φιλοσοφική λίθος», το πρώτο από τα βιβλία της εξαιρετικά επιτυχημένης σειράς εφηβικών βιβλίων με ήρωα τον Χάρι Πότερ.

Ακολούθησαν άλλα έξι βιβλία, σύνολο εφτά, που όλα τους έγιναν πρωτοφανή μπεστ-σέλερ και βέβαια μεταφέρθηκαν στον κινηματογράφο, καθώς και ηλεκτρονικά παιχνίδια και άλλα παραφερνάλια με τους ήρωες του Χόγκουαρτς και τον κόσμο των μάγων που δημιούργησε η Τζ.Κ.Ρόουλινγκ. Θα έλεγε κανείς ότι η πρωτοφανής εμπορική επιτυχία θα δελέαζε τη συγγραφέα να αθετήσει το αρχικό της σχέδιο και να παρατείνει με κάποιο τρόπο τη λογοτεχνική ζωή του ήρωά της, αλλά η Ρόουλινγκ αντιστάθηκε στον πειρασμό. Το έβδομο βιβλίο της σειράς κυκλοφόρησε το 2007 και από τότε δεν δόθηκε συνέχεια, αν εξαιρέσουμε ένα θεατρικό έργο που ανεβηκε πέρυσι και παρουσιάζει τον ενήλικο Χάρι Πότερ να έρχεται σε σύγκρουση με τον έφηβο γιο του.

Το βιβλίο «Ο Χάρι Πότερ και το καταραμένο παιδί», που κυκλοφόρησε με αφορμή το θεατρικό έργο («σενάριο της πρόβας» χαρακτηρίζεται) το είχαμε παρουσιάσει πέρυσι τον Νοέμβριο, και βέβαια με την ευκαιρία αυτή είχα γράψει κι εγώ τη γνώμη μου για ολόκληρη τη σειρά των βιβλίων και είχατε κι εσείς πει τη δική σας, οπότε σήμερα για να τιμήσω την επέτειο έπρεπε να βρω κάτι άλλο.

Σκέφτηκα λοιπόν, τιμής ένεκεν, να αναδημοσιεύσω τρία από τα (αρκετά) παλιά άρθρα που είχα γράψει την περίοδο 2005-2008 στον παλιό μου ιστότοπο σχετικά με διάφορα μεταφραστικά προβλήματα των (ελληνικών) βιβλίων του Χάρι Πότερ.

Όπως είχα γράψει τότε, πολλοί ενήλικες αρέσκονται να αντιμετωπίζουν με περιφρόνηση τα παιδικά έργα και ειδικότερα τον Χάρι Πότερ· δεν συμμερίζομαι την άποψή τους. Αν όμως για τα παιδιά μου ο κόσμος του Χάρι Πότερ είναι μαγευτικός, για μένα σαν μεταφραστή παρουσιάζει ενδιαφέρον και σε ένα άλλο επίπεδο: με ενδιαφέρει πολύ να δω πώς αντιμετωπίστηκαν τα εκατοντάδες λογοπαίγνια της συγγραφέας στην ελληνική μετάφραση, ενδεχομένως δε και σε άλλες γλώσσες.

Γιατί αυτό είναι το εντυπωσιακό στοιχείο με τον Χάρι Πότερ. Χάρη στην τεράστια του δημοτικότητα, και πριν ακόμα έρθει η κινηματογραφική μεταφορά να την εκτινάξει στα ύψη, κάθε νέος τόμος της σειράς μεταφράζεται πολύ γρήγορα από τα αγγλικά σε δεκάδες γλώσσες στις οποίες και κυκλοφορεί λίγους μήνες αργότερα. Επιπλέον, χάρη στο Internet υπάρχει μια αφοσιωμένη διεθνής κοινότητα φανατικών του Χάρι Πότερ που διυλίζουν την κάθε λέξη, που λέει ο λόγος, με αποτέλεσμα το έργο των μεταφραστών να διευκολύνεται τελικά.

Το σύνολο των χαριποτερικών άρθρων μου μπορείτε να το βρείτε εδώ. Για το έβδομο βιβλίο (που κυκλοφόρησε το 2007) είχα γράψει κάμποσα άρθρα, που τα βρισκετε εδώ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επετειακά, Λογοτεχνία, Μεταφραστικά, Ονόματα | Με ετικέτα: , , | 144 Σχόλια »

Καλό καίρι!

Posted by sarant στο 21 Ιουνίου, 2017

Σύμφωνα με πληροφορίες από το Αστεροσκοπείο, στις 07.24 σήμερα το πρωί είχαμε το θερινό ηλιοστάσιο κι έτσι μπήκαμε επισήμως στο καλοκαίρι, ένα ορόσημο που σημαδεύεται από τις μεγαλύτερες σε διάρκεια μέρες της χρονιάς. Το ιστολόγιο θα σας ευχηθεί αναδημοσιεύοντας ένα προπέρσινο άρθρο με τα λεξιλογικά του καλοκαιριού, μια και είπαμε ότι φέτος έχουμε μπει σε τροχιά επαναλήψεων.

Όμως, ενώ αναδημοσιεύω χωρίς πολλές αλλαγές το προπέρσινο άρθρο, αλλάζω τον τίτλο, για να ειρωνευτώ αυτήν τη γλωσσοδιορθωτική ανοησία που ακούστηκε πρόσφατα με τις πανελλήνιες εξετάσεις, ότι τάχαμ είναι λάθος, διότι πλεονασμός, να ευχόμαστε «καλή επιτυχία» αφού η επιτυχία είναι ούτως ή άλλως κάτι θετικό. Αν τραβήξουμε αυτή τη λογική λίγο πιο πέρα, φτάνουμε στο συμπέρασμα πως είναι πλεονασμός να ευχόμαστε «καλό καλοκαίρι» διότι το καλοκαίρι έχει μέσα του το «καλό».

Πράγματι, το καλοκαίρι είναι λέξη μεσαιωνική και προέκυψε «εκ συναρπαγής» που λένε οι φιλόλογοι, δηλαδή από συγχώνευση σε μια λέξη της φράσης «καλός καιρός». Ήδη σε κάποιο ελληνολατινικό γλωσσάρι της ύστερης αρχαιότητας παραδίδεται ο τύπος «καλόκαιρος» με την επεξήγηση bonum tempus, ενώ σε κείμενο του 9ου αιώνα απαντά ο τύπος «καλοκαίριον» -από εκεί είναι εύκολο, καλοκαίριν, καλοκαίρι. Το πιάσαμε το υπονοούμενο, το καλοκαίρι κάνει καλό καιρό!

Η αρχαία λέξη έχει διατηρηθεί κι αυτή, θέρος. Είναι ήδη ομηρική (ουτ’ εν θέρει, ουδ’ εν οπώρη στην Οδύσσεια, όπου οπώρα το φθινόπωρο) και προέρχεται από ινδοευρωπαϊκή ρίζα που δηλώνει τη ζέστη και τη θερμότητα -από την οποία άλλωστε προέρχεται και η λέξη «θερμός». Θέρος όμως είναι και ο θερισμός: θέρος-τρύγος-πόλεμος λέει η παροιμία για τις τρεις μεγάλες αναστατώσεις της παλιάς εποχής. Άραγε να ονομάστηκε το καλοκαίρι από τον θερισμό, να σημαίνει «εποχή του θερισμού»; Όχι, το αντίστροφο συνέβη, η αρχική σημασία του ρήματος «θερίζω» ήταν «περνώ το καλοκαίρι» και μετά πήρε τη σημασία «δρέπω».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επαναλήψεις, Επετειακά, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , | 174 Σχόλια »

Μηνολόγιον Ιουνίου για μιαν ακόμα φορά

Posted by sarant στο 1 Ιουνίου, 2017

Το Μηνολόγιο, που το δημοσιεύω εδώ στις αρχές κάθε μήνα (συνήθως την πρώτη του μηνός), ήταν ιδέα του πατέρα μου, του αξέχαστου Δημήτρη Σαραντάκου, ο οποίος αρχικά το δημοσίευε στο περιοδικό Φιστίκι, που έβγαζε επί πολλά χρόνια στην Αίγινα. Στο εδώ ιστολόγιο, το Μηνολόγιο άρχισε να δημοσιεύεται τον Οκτώβρη του 2010 και βέβαια μέσα σε 12 μήνες έκλεισε τον κύκλο. Τότε, αποφάσισα να εξακολουθήσω να το δημοσιεύω στις αρχές κάθε μήνα, επειδή έχει γίνει το σταθερό σημείο αναφοράς για τα γεγονότα του μήνα, που ενημερώνεται συνεχώς με δικά σας σχόλια μέσα στη διάρκεια του μήνα, σχόλια που συνήθως αφορούν επισήμανση ημερομηνιών, αν και κυρίως αγγελτήρια θανάτων.Οπότε, συνεχίζω τις δημοσιεύσεις όσο θα υπάρχει ενδιαφέρον, προσθέτοντας πάντοτε δικές σας προτάσεις από πέρυσι. Πάντως, σε κάποιες περιπτώσεις η επέτειος έχει εσκεμμένα μετατεθεί κατά μία ημέρα.

  Πε 1 Εφεύρεσις ραδιοφώνου υπό Μαρκόνι

Πα 2

Τα ιερά Θαργήλια (και γενέθλια Γς)

Σα 3

Γεωργίου Μπιζέ και Ιωάννου Στράους του νεωτέρου

Κυ 4

Διεθνής Ημέρα των δικαιωμάτων των παιδίων

Δε 5

Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος και γενέσιον Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα

Τρ 6

Πυρπόλησις ναυαρχίδος Καραλή υπό Κωνσταντίνου Κανάρη εν Χίω. Και αναχώρησις Ρέη Μπράντμπερη προς τα δίδυμα φεγγάρια του Άρη

Τε  7

Γενέσιον Παύλου Γκωγκέν

Πε  8

Γενέσιον Ροβέρτου Σούμαν, του συνθέτου

Πα 9

† Καρόλου Ντίκενς

Σα 10

Των εν Διστόμω υπό των χιτλερικών σφαγιασθέντων αθώων

Κυ 11

† Ανδρέου Μιαούλη

Δε 12

† Ρήγα Φερραίου, του εθνομάρτυρος, στραγγαλισμός

Τρ 13

† Νικηφόρου Λύτρα

Τε 14

 Γενέσιον Ερνέστου Τσε Γκεβάρα

Πε 15

† Κοίμησις Μάνου Χατζιδάκι

Πα 16

† Μάρκου Αυγέρη· αυτοκτονία Άρη Βελουχιώτη στη Μεσούντα

Σα 17

Δίωξις Ιωάννου Συκουτρή επί αθεϊα

Κυ 18

Διεθνής Ημέρα Διακηρύξεως των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου

Δε 19

Ακριβής υπολογισμός της περιμέτρου της Γης υπό Ερατοσθένους

Τρ 20

Παγκόσμια ημέρα προσφύγων

Τε 21

Ευρωπαϊκή Ημέρα Μουσικής

Πε 22

Γαλιλαίου ταπείνωσις προ της Ιεράς Εξετάσεως

Πα 23

Ολυμπιακή ημέρα – Μνήμη βαρώνου Κουμπερτέν

Σα 24

Σύλληψις της ιδέας του Ερυθρού Σταυρού, υπό Ερρίκου Ντυνάν

Κυ 25

Γενέσιον Αντωνίου Γκαουντί, του εκκεντρικού αρχιτέκτονος

Δε 26

Παγκόσμια ημέρα κατά των ναρκωτικών

Τρ 27

Αρίωνος του κιθαρωδού διάσωσις υπό δελφίνων

Τε 28

Γενέσιον Λουδοβίκου Πιραντέλο

Πε 29

† Αιμιλίου Βεάκη

Πα 30

Θάνατος των τριών κοσμοναυτών του διαστημοπλοίου Σογιούζ ΧΙ

Ο Ιούνιος ετυμολογείται μάλλον από τη θεά Juno των Ρωμαίων, που είναι το αντίστοιχο της Ήρας. Η λαϊκή του ονομασία είναι Θεριστής, αλλά και Κερασάρης -ευεξήγητη και στις δυο περιπτώσεις η προέλευση του ονόματος.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Επετειακά, Μηνολόγιο, Παροιμίες | Με ετικέτα: , , , , , | 129 Σχόλια »

Χρονικά της Άλωσης (παράφραση Γ. Κοτζιούλα)

Posted by sarant στο 28 Μαΐου, 2017

Αύριο έχουμε την επέτειο της αποφράδας, όπως θα λέγαμε παλιά, ημέρας της άλωσης της Κωνσταντινούπολης το 1453. Για να θυμηθούμε το γεγονός, διάλεξα να παρουσιάσω σήμερα δυο αποσπάσματα από ιστορικούς της Άλωσης, τον Φραντζή και τον Κριτόβουλο, όπως τα μετέφρασε (ή τα παρέφρασε, κατά την ορολογία που χρησιμοποιήθηκε) ο αγαπημένος μου Γιώργος Κοτζιούλας το 1953, στην 500ή επέτειο της Άλωσης, για το αφιέρωμα της εφημερίδας Ελευθερία.

Τα κείμενα μου τα έστειλε ο φίλος Κώστας Κοτζιούλας, γιος του ποιητή, που μετέγραψε το άρθρο λαμβάνοντας υπόψη και τις χειρόγραφες διορθώσεις που έκανε με κόκκινο μολύβι ο πατέρας του πάνω στο απόκομμα της εφημερίδας, που υπάρχει στο αρχείο Κοτζιούλα. Η ξυλογραφία που συνοδεύει το άρθρο πρέπει να είναι του Φώτη Κόντογλου, σύμφωνα με άλλη σημείωση του Κοτζιούλα.

Οι τίτλοι και υπότιτλοι είναι της εφημερίδας. Έχει εκσυγχρονιστεί η ορθογραφία.

  1. ΤΟ ΨΥΧΟΡΡΑΓΗΜΑ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ

ΕΝΩ Η ΠΟΛΗ ΕΠΕΡΙΜΕΝΕ ΤΗΝ ΕΙΣΒΟΛΗ ΤΟΥ ΜΩΑΜΕΘ

Οι τελευταίοι εμψυχωτικοί λόγοι του Αυτοκράτορος

Η ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΝΥΧΤΑ ΤΗΣ 28ΗΣ ΜΑΙΟΥ, ΟΠΩΣ ΤΗΝ ΑΦΗΓΕΊΤΑΙ Ο ΦΡΑΝΤΖΗΣ

Όταν ακούσαμε μεις απ’ την Πόλη έναν τέτοιο αλαλαγμό, σα βουή θάλασσας μεγάλη, λέγαμε ανάμεσά μας σαν τι τάχα να ήταν και σε λίγο μάθαμε σίγουρα κι αληθινά πως ο αμηράς (=Μωάμεθ) ετοίμαζε για την άλλη μέρα να επιχειρήσει επίθεση δυνατή, από στεριάς και πελάγους, με όλα τα δυνατά του ενάντια στην Πόλη. Κι εμείς λογαριάζαμε το πλήθος τών απίστων, που καθώς νομίζω εγώ σε καθέναν (μάχιμο) από μας αναλογούσαν παραπάνω από πεντακόσιοι δικοί του∙ και βασίσαμε όλες μας τις ελπίδες στη θεία πρόνοια. Κι ο βασιλιάς (=Παλαιολόγος) πρόσταξε, μαζί με τις άγιες και σεπτές εικόνες και τις θεϊκές απεικονίσεις, παπάδες, δεσποτάδες και καλόγεροι και τα γυναικόπαιδα αντάμα να κάμουν το γύρο των τειχών (λιτανεία) κράζοντας με δάκρυα «Κύριε ελέησον» και παρακαλούσαν το Θεό να μη μας παραδώσει για τα κρίματά μας σε χέρια εχθρών παρανόμων και απίστων, των χειρότερων που βρίσκονται στην οικουμένη, μα να φανεί σπλαχνικός σ’ εμάς τους κληρονόμους του. Και έδιναν κουράγιο ο ένας στον άλλον με κλάματα ν’ αντισταθούν άφοβα στους εχθρούς την ώρα τής επίθεσης. Το ίδιο κι ο βασιλιάς, την ίδια πικρή βραδυά τής Δευτέρας, μάζεψε όλους τούς άρχοντες και τους πολίτες, τους δημάρχους, τους εκατοντάρχους και άλλους αξιωματικούς τού στρατού και τους είπε τα εξής: « Όλοι εσείς, ευγενέστατοι άρχοντες και εκλαμπρότατοι δήμαρχοι και στρατηγοί και γενναιότατοι στρατιώτες κι όλος ο πιστός και ακριβός λαός μου, ξέρετε καλά πως έφτασε η ώρα που ο εχθρός τής πίστης μας σκοπεύει να μας πιέσει πιο δυνατά από πριν με κάθε πολεμικό τέχνασμα και μηχάνημά του, και θα μας κάμει πόλεμο τρανό με συμπλοκή μεγάλη και σύρραξη από στεριά και θάλασσα με όλα του τα δυνατά, για να χύσει, αν μπορέσει, το φαρμάκι του σα φίδι και να μας καταπιεί σαν ανήμερο λιοντάρι. Γι’ αυτό σας λέω και σας παρακινώ να σταθήτε αντρείοι και με γενναία ψυχή, όπως κάνατε πάντα σας ως τώρα ενάντια στους εχθρούς τής πίστης μας. Σ’ εσάς εμπιστεύομαι την περίλαμπρη και ξακουσμένη τούτη πόλη και πατρίδα μας και βασιλεύουσα των πόλεων. Ξέρετε καλά, αδέρφια, πως για τέσσερα πράγματα χρωστούμε να σκοτωθούμε παρά να ζήσουμε: πρώτον, για την πίστη και την ευσέβειά μας∙ δεύτερον, για την πατρίδα∙ τρίτον, για το βασιλιά ως νόμιμό κυρίαρχο∙ και τέταρτον, για τους συγγενείς και φίλους μας. Λοιπόν, αδέρφια, αν χρωστάμε για ένα απ’ αυτά τα τέσσερα ν’ αγωνιζόμαστε ως την τελευταία πνοή μας, πολύ περισσότερο για όλα τούτα, αφού το βλέπετε ολοφάνερα πως κινδυνεύουμε να χάσουμε τα πάντα. Αν για τις δικές μου αμαρτίες παραχωρήσει ο Θεός τη νίκη στους απίστους, διακινδυνεύουμε την αγία μας πίστη, που μας χάρισε ο Χριστός με το ίδιο του το αίμα∙ κι αυτή είναι το σπουδαιότερο απ’ όλα. Και αν κανένας κερδίσει όλο τον κόσμο και χάσει την ψυχή του, τί φελάει; Δεύτερον, θα στερηθούμε πατρίδα τόσο ξακουστή μαζί με την ελευθερία μας. Τρίτον, χάνουμε τη βασιλεία, που άλλοτε ήταν περίφημη και τώρα ταπεινωμένη κι εξευτελισμένη κι εξουθενωμένη∙ την παίρνει ο τύραννος και άπιστος. Τέταρτον, θα στερηθούμε τ’ αγαπημένα μας παιδιά και τους σπιτικούς και συγγενείς μας. Αυτός ο αλιτήριος ο αμηράς είναι πενήντα εφτά μέρες ως τα σήμερα που ήρθε και μας απόκλεισε και δεν έπαψε να μας πολιορκεί μέρα και νύχτα με κάθε πολεμικό μέσο και δύναμη. Και με τη βοήθεια τού παντεπόπτη Χριστού και Κυρίου μας πολλές φορές ως τα σήμερα διώχτηκε ντροπιασμένος απ’ το κάστρο μας. Μα και τώρα μη δειλιάσετε, αδέρφια, αν το κάστρο γκρεμίστηκε σ’ ένα μέρος απ’ τη βρονταριά και τα βλήματα των πολιορκητικών μηχανών, γιατί, καθώς βλέπετε, όσο μπορέσαμε το διορθώσαμε ξανά. Εμείς όλη μας την ελπίδα τη στηρίξαμε στην ακαταμάχητη δόξα τού Θεού, ενώ αυτοί στ’ άρματα και στ’ άλογα και στη δύναμη και στον αριθμό. Εμείς όμως βασιζόμαστε στ’ όνομα του Θεού και Σωτήρος μας και κατά δεύτερο λόγο στα χέρια μας και στην παλικαριά μας, που μας χάρισε η δύναμη η θεϊκή. Ξέρω πως αυτό το αμέτρητο λεφούσι των απίστων θα χυμήξουν απάνω μας, όπως συνηθίζουν, με βάναυσο τρόπο κι έπαρση και θράσος μεγάλο κι ορμή για να μας πιέσουν, τόσο λίγοι που είμαστε, και να μας ζορίσουν με την έφοδό τους, βγάζοντας φωνές μεγάλες και αμέτρητους αλαλαγμούς για να μας τρομάξουν. Τα μπαγλατίσματά τους αυτά τα ξέρετε καλά και δε χρειάζεται να επιμείνω περισσότερο. Μέσα σε λίγο διάστημα θα τα κάμουν αυτά και αμέτρητες πέτρες και άλλα θα ρίξουν απάνου μας σαν τον άμμο τής θάλασσας. Αλλά νομίζω πως δε θα σας κάνουν κακό, γιατί σας κοιτάω και χαίρεται η καρδιά μου και με τέτοιες ελπίδες τρέφω το λογισμό μου, πως, αν και είμαστε πολύ λίγοι, ωστόσο είστε όλοι σας επιδέξιοι και άξιοι και ρωμαλέοι και δυνατοί και μεγαλόκαρδοι κι έτοιμοι για καθετί. Να προφυλάσσετε καλά τα κεφάλια με τις ασπίδες σας στη συμπλοκή και στη σύρραξη. Το δεξί χέρι σας, που θα κρατάει το σπαθί, να είναι πάντα προταμένο. Οι περικεφαλαίες σας κι οι θώρακες κι οι σιδερένιες αρματωσιές σας έχουν αρκετή αξία και μαζί με τον υπόλοιπο οπλισμό σας στην ώρα τής σύγκρουσης θα σας εξυπηρετήσουν πολύ∙ τέτοια οι αντίπαλοί μας δε μεταχειρίζονται ούτε έχουν καθόλου. Επιπλέον εσείς βρίσκεστε μέσα στο κάστρο προφυλαγμένοι, ενώ αυτοί προχωρούν απροφύλαχτοι και με δυσκολία. Γι’ αυτό, συστρατιώτες μου, φανείτε ετοιμοπόλεμοι, ακλόνητοι και μεγαλόψυχοι με τη βοήθεια του Θεού. Πάρτε για παράδειγμα τους λίγους ελέφαντες των αρχαίων Καρχηδονίων, πώς κυνήγησαν με τα ξεφωνητά και με την εμφάνισή τους τόσο μεγάλο πλήθος των Ρωμαίων. Κι αν τους κυνήγησαν άλογα ζώα, τόσο περισσότερο εσείς, που είστε κύριοι των αλόγων ζώων, ενώ αυτοί που έρχονται να συγκρουστούν μαζί μας είναι σαν άλογα και ακόμα χειρότεροι. Ρίχνετε καταπάνω τους λόγχες και σπαθιά και δοξάρια και κοντάρια. Και να λογαριάζετε πως κυνηγάτε κοπάδι από αγριογούρουνα, για να καταλάβουν οι άπιστοι πως δε δίνουν μάχη με άλογα ζώα σαν κι αυτούς, αλλά με κυρίους και αφέντες κι απογόνους Ελλήνων και Ρωμαίων. Ξέρετε πολύ καλά πως ο άπιστος αυτός αμηράς και εχθρός τής αγίας μας πίστης, χωρίς καμιά σοβαρή αιτία, διάλυσε τις καλές σχέσεις που είχαμε και καταπάτησε τους όρκους τους πολλούς του χωρίς να τους λογαριάσει καθόλου, παρά ήρθε ξαφνικά κι έχτισε φρούριο στο στενό του Ασωμάτου, για να μπορεί να μας κάνει κάθε μέρα ζημιά. Έβαλε φωτιά κι αφάνισε τα χωράφια και τα περιβόλια και τα σπίτια μας. Τ’ αδέρφια μας τους Χριστιανούς όσους βρήκε τους σκότωσε και τους σκλάβωσε. Τη συνθήκη που είχαμε τη διάλυσε. Με τους Γαλατιανούς όμως έπιασε φιλίες κι αυτοί χαίρονται τώρα, μη ξέροντας οι δυστυχισμένοι το μύθο με το παιδί του γεωργού που έψηνε σαλιγκάρια κι είπε: Ω, ανόητα ζώα και τα λοιπά. Ήρθε λοιπόν, αδέρφια, και μας έκανε αποκλεισμό ανοίγοντας κάθε μέρα το θεόρατο στόμα του και κοιτώντας να βρει κατάλληλη περίσταση για να μας καταπιεί, εμάς και την πόλη τούτη που έχτισε ο τρισμακάριστος και τρανός βασιλιάς Κωνσταντίνος και την αφιέρωσε και την πρόσφερε στην πάναγνη και υπεραγία Δέσποινα Θεοτόκο και αειπαρθένο Μαρία για να είναι κυρία και βοηθός και σκέπη στην πατρίδα μας και καταφύγιο των Χριστιανών, ελπίδα και χαρά όλων των Ελλήνων, καύχημα σ’ όλους όσους είναι στην Ανατολή.

Κι αυτός ο ασεβέστατος θέλει να κυριέψει την Πόλη, που ήταν άλλοτε ξακουστή και πεντοβολάει σαν τριαντάφυλλο της εξοχής. Αυτήν που σκλάβωσε μια φορά όλην την υφήλιο, μπορώ να πω, αυτός θέλει τώρα να την υποδουλώσει και να επιβάλει ζυγό και σκλαβιά στην βασιλεύουσα των πόλεων∙ και τις άγιες εκκλησιές μας, όπου προσκυνούσαμε την Αγία Τριάδα και δοξολογούσαμε την Παναγία και όπου ακούγονται οι άγγελοι του Θεού να υμνούν το θείο και την ενσάρκωση του Θεού Λόγου, αυτές θέλει τώρα να τις μεταβάλει σε προσκύνημα της βλασφημίας του και του μωρολόγου ψευδοπροφήτη Μωάμεθ και σε σταύλο αλόγων και καμήλων. Βάλτε τα λοιπόν αυτά καλά μέσα σας, αδέρφια και συμπολεμιστές μου, για να μείνει αιώνιά σας η μνήμη και η δόξα και η ελευθερία».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επετειακά, Κωνσταντινούπολη | Με ετικέτα: , , , , , , , | 163 Σχόλια »

Μηνολόγιον Μαΐου και για φέτος

Posted by sarant στο 1 Μαΐου, 2017

Το Μηνολόγιο, που το δημοσιεύω εδώ στις αρχές κάθε μήνα (συνήθως την πρώτη του μηνός), ήταν ιδέα του πατέρα μου, του αξέχαστου Δημήτρη Σαραντάκου, ο οποίος αρχικά το δημοσίευε στο περιοδικό Φιστίκι, που έβγαζε επί πολλά χρόνια στην Αίγινα. Στο εδώ ιστολόγιο, το Μηνολόγιο άρχισε να δημοσιεύεται τον Οκτώβρη του 2010 και βέβαια μέσα σε 12 μήνες έκλεισε τον κύκλο. Τότε, αποφάσισα να εξακολουθήσω να το δημοσιεύω στις αρχές κάθε μήνα, επειδή έχει γίνει το σταθερό σημείο αναφοράς για τα γεγονότα του μήνα, που ενημερώνεται συνεχώς με δικά σας σχόλια μέσα στη διάρκεια του μήνα, σχόλια που συνήθως αφορούν επισήμανση ημερομηνιών, αν και κυρίως αγγελτήρια θανάτων.

Οπότε, συνεχίζω τις δημοσιεύσεις όσο θα υπάρχει ενδιαφέρον, προσθέτοντας πάντοτε δικές σας προτάσεις από πέρυσι. Πάντως, σε κάποιες περιπτώσεις η επέτειος έχει εσκεμμένα μετατεθεί κατά μία ημέρα.

 

Δε 1

Τα Ανθεστήρια – Ημέρα των ανθέων και των εργατών. Γενέσιον Ιωάννη Ρίτσου του βάρδου της ρωμιοσύνης και Τελευτή Αλεξάνδρου Παναγούλη του τυραννοκτόνου. Και των 200 της Καισαριανής.

Τρ 2

† Λεονάρδου ντα Βίντσι· αλλά και παγκόσμια ημέρα των ιστολογίων.

Τε 3

Τελευτή Αθανασίου Βέγγου, του καλού ανθρώπου. Και Παγκόσμια Ημέρα της Ελευθεροτυπίας

Πε 4

Αρίονος του κιθαρωδού -και Αλέξη Δαμιανού τελευτή.

Πα 5

Γενέσιον Καρόλου Μαρξ

Σα 6

Ας είμαστε ρεαλιστές, ας επιδιώξουμε το αδύνατο: γαλλικός Μάης του 1968

Κυ 7

Των εν Αιγίνη εκτελεσθέντων

Δε 8

† Γουσταύου Φλωμπέρ

Τρ 9

Αναστασίου Τούση και λοιπών εν Θεσσαλονίκη πεσόντων διαδηλωτών

Τε 10

Καραολή και Δημητρίου απαγχονισμός

Πε 11

Γέννησις Λασκαρίνας Πινότση ή Μπουμπουλίνας

Πα 12

Της νίκης των επαναστατών εις Βαλτέτσιον Αρκαδίας

Σα 13

Κωνσταντίνου Θεοτόκη του ρεαλιστού πεζογράφου

Κυ 14

Αισχύλου, τραγικού και σαλαμινομάχου

Δε 15

Γενέσιον Πέτρου Κιουρί

Τρ 16

† Καρόλου Περό και των δημιουργημάτων του: Σταχτοπούτας, Κοκκινοσκουφίτσας, Ωραίας Κοιμωμένης

Τε 17

Παγκόσμια Ημέρα Τηλεπικοινωνιών

Πε 18

† Γουσταύου Μάλερ

Πα 19

† Χο Τσι Μινχ του απελευθερωτού

Σα 20

† Γρηγορίου Δικαίου Παπαφλέσσα τελευτή -και έναρξη της Μάχης της Κρήτης

Κυ 21

Τα Αναστενάρια

Δε 22

† Βίκτωρος Ουγκώ, του δημιουργού των «Αθλίων»

Τρ 23

† Ερρίκου Ίψεν και Γεωργίου του Μετοίκου

Τε 24

† Νικολάου Κοπερνίκου

Πε 25

Αιμιλιανού Ζαπάτα και Άρεως Βελουχιώτου εκκίνησις

Πα 26

Γενέσιον Αλεξάνδρου Πούσκιν και τελευτή Μιχαήλ Παπαγιαννάκη

Σα 27

Γρηγορίου Λαμπράκη τελευτή’ και Ροβέρτου Κωχ

Κυ 28

Πρώτη πρόβλεψις ηλιακής εκλείψεως υπό Θαλού του Μιλησίου

Δε 29

Εάλω η Πόλις – Η Ρωμανία πάρθεν (αποφράς ημέρα)

Τρ 30

† Θανή Βολταίρου του διαφωτιστού

Τε 31

Αποκαθήλωσις της ναζιστικής σημαίας υπό Εμμανουήλ Γλέζου και Αποστόλου Σάντα

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Επετειακά, Εθνική αντίσταση, Μηνολόγιο, Παροιμίες | Με ετικέτα: , , , , | 161 Σχόλια »

Μηνολόγιον Απριλίου 2017

Posted by sarant στο 1 Απρίλιος, 2017

Σήμερα το ιστολόγιο βρίσκεται σε δίλημμα -είναι μεν πρώτη του μηνός, είναι όμως και Σάββατο. Την πρώτη του μηνός βάζουμε το Μηνολόγιο, το Σάββατο τα μεζεδάκια. Ποιο από τα δύο θα προπορευτεί και ποιο θα υποχωρήσει; Διάλεξα να μεταθέσω τα μεζεδάκια αύριο Κυριακή -έτσι βέβαια χάνεται το λογοτεχνικό μας άρθρο αλλά θα το αναπληρώσω σε πρώτη ευκαιρία.

Το Μηνολόγιο, λοιπόν, που το δημοσιεύω εδώ συνήθως την πρώτη του μηνός, ήταν ιδέα του πατέρα μου, του αξέχαστου Δημήτρη Σαραντάκου, ο οποίος αρχικά το δημοσίευε στο περιοδικό Φιστίκι, που το έβγαζε επί πολλά χρόνια στην Αίγινα. Στο εδώ ιστολόγιο, το Μηνολόγιο άρχισε να δημοσιεύεται τον Οκτώβρη του 2010 και βέβαια μέσα σε 12 μήνες έκλεισε τον κύκλο. Τότε, αποφάσισα να εξακολουθήσω να το δημοσιεύω στις αρχές κάθε μήνα, επειδή έχει γίνει το σταθερό σημείο αναφοράς που ενημερώνεται συνεχώς με δικά σας σχόλια μέσα στη διάρκεια του μήνα, σχόλια που συνήθως αφορούν επισήμανση ημερομηνιών, αν και κυρίως αγγελτήρια θανάτων.

Οπότε, συνεχίζω τις δημοσιεύσεις όσο θα υπάρχει ενδιαφέρον, προσθέτοντας πάντοτε δικές σας προτάσεις από πέρυσι. Πάντως, σε κάποιες περιπτώσεις η επέτειος έχει εσκεμμένα μετατεθεί κατά μία ημέρα.

Σα 1 Του βαρώνου Μυγχάουζεν και των ανιδιοτελώς ψευδομένων
Κυ 2 Διεθνής ημέρα παιδικού βιβλίου
Δε 3 Γενέσιον Θεοδώρου Κολοκοτρώνη του στρατηλάτου
Τρ 4 Γενέσιον Ανδρέου Ταρκόφσκη και αυτοκτονία Δημητρίου Χριστούλα
Τε 5 Ιακώβου Καζανόβα του μεγάλου εραστού
Πε 6 Του ζωγράφου Ραφαήλου
Πα 7 Παγκόσμια ημέρα υγείας – Ιπποκράτους του Κώου
Σα 8 Γενέσιον Ιακώβου Μπρελ
Κυ 9 † Φραγκίσκου Βάκωνος
Δε 10 Θρίαμβος Σπυρίδωνος Λούη του ωκύποδος
Τρ 11 Γιούρι Γκαγκάριν, του πρώτου ανθρώπου εις το Διάστημα
Τε 12 Τα μεγάλα Διονύσια
Πε 13 Βαρούχ Σπινόζα του προδρόμου του Διαφωτισμού και Σαμουήλ Μπέκετ γενέσιον
Πα 14 † Βλαδιμήρου Μαγιακόφσκι αυτοχειριασμός
Σα 15 Λεονάρδου ντα Βίντσι
Κυ 16 † Γεωργίου Βιζυηνού, το τελευταίον της ζωής του ταξίδιον
Δε 17 Γενέσιον Κωνσταντίνου Καβάφη και τελευτή Νίκου Παπάζογλου και Δημήτρη Μητροπάνου
Τρ 18 † Αλβέρτου Αϊνστάιν τελευτή
Τε 19 † Καρόλου Δαρβίνου
Πε 20 Ιωάννου Ιακώβου Ρουσώ και του Κοινωνικού Συμβολαίου
Πα 21 Βεβήλωσις του Φοίνικος (αποφράς ημέρα)
Σα 22 † Γουλιέλμου Σαιξπήρου του μεγάλου δραματουργού
Κυ 23 † Τελευτή Γεωργίου Καραϊσκάκη
Δε 24 Της γενοκτονίας των Αρμενίων
Τρ 25 † Μαγελάνου του εξερευνητού
Τε 26 Γενέσιον Ευγενίου Ντελακρουά
Πε 27 Γενέσιον Αδαμαντίου Κοραή του Διαφωτιστού
Πα 28 Μιχαήλ Λομονόσωφ
Σα 29 † Κωνσταντίνου Καβάφη του ανεπαναλήπτου
Κυ 30 Μαρίας Πολυδούρη τελευτή.

Να διευκρινίσω εδώ ότι η νίκη του Σπύρου Λούη στην Ολυμπιάδα του 1896 έγινε, με το τότε ημερολόγιο, στις 29 Μαρτίου. Ωστόσο, δεδομένου ότι οι Ολυμπιακοί αγώνες είναι ένα διεθνές γεγονός, και επειδή την ίδια μέρα το μηνολόγιο τιμά τη μνήμη ενός δικού μας προσώπου, ας μείνει εδώ, αλλά ας έχουμε κατά νου την αλλαγή των ημερολογίων.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αντιδάνεια, Δημήτρης Σαραντάκος, Επετειακά, Ετυμολογικά, Μηνολόγιο, Παροιμίες | Με ετικέτα: , , , , , , | 226 Σχόλια »

Ποιήματα για τη μέρα της ποίησης -και πάλι

Posted by sarant στο 21 Μαρτίου, 2017

Η άνοιξη ξεκίνησε από χτες, διάβασα, αλλά η σημερινή μέρα, κι αν δεν είναι η πρώτη μέρα της άνοιξης είναι όμως η Παγκόσμια μέρα της ποίησης. Το ιστολόγιο, καθώς έχει προγραμματικό αντικείμενο «τη γλώσσα, τη λογοτεχνία» και μετά όλα τα άλλα, έχει κι άλλες χρονιές τιμήσει τη μέρα τούτη, άλλοτε με ποιητικό κουίζ και άλλοτε  με αθησαύριστα ποιηματα.

Για φέτος λέω να επαναλάβω κάτι που έκανα πριν από τρία χρόνια: θα βάλω εγώ τρία ποιήματα, που είναι (σχεδόν) αγκούγκλιστα, δηλαδή δεν υπάρχουν στο Διαδίκτυο ή τουλάχιστον δεν βγαίνουν αν κάνεις αναζήτηση στο Γκουγκλ -δεν βγαίνουν, να διευκρινίσω, τώρα που γράφω το άρθρο, αφού σε λίγες ώρες από τώρα τα ποιήματα αυτά θα γκουγκλίζονται, καθώς θα τα έχει καταγράψει το αδηφάγο και παντεποπτικό μάτι του γκουγκλ· αλλά αυτός είναι ο σκοπός μου, να αυξηθεί έστω και λίγο η παρουσία της ποίησης στο Διαδίκτυο.

Ωστόσο, για να το κάνω αυτό χρειάστηκε να ψάξω κάμποσην ώρα, ν’ ανοίξω κιτάπια -δεν έχουν όλοι τη δική μου την πετριά. Οπότε, ενώ σας προσκαλώ να βάλετε στα σχόλια ένα ή περισσότερα ποιήματα που αγαπάτε, δεν βάζω σαν όρο να μην γκουγκλίζονται. Αν τα ποιήματα που διαλέξατε δεν είναι και πολύ γνωστά, αυτό αρκεί. Και γνωστά να είναι, δεν θα χαλάσουμε τις καρδιές μας, άλλωστε είναι και υποκειμενικό το τι είναι γνωστό -ε, δεν θα βάλετε και την Ιθάκη, φαντάζομαι 🙂

Εγώ θα ξεκινήσω με ένα ποίημα του Λαπαθιώτη, βέβαια. Ο Λαπαθιώτης έχει πολύ έντονη παρουσία στο Διαδίκτυο -είναι άλλωστε από τους περισσότερο μελοποιημένους ποιητές μας- κι έτσι δυσκολεύτηκα αρκετά να βρω κάποιο δικό του που να μ’ αρέσει και να μην υπάρχει ήδη στον κυβερνοχώρο. Βρήκα ένα από τα πολύ πρώτα του ποιήματα, που «γκουγκλίζεται εν μέρει», με την έννοια ότι υπάρχουν αποσπάσματά του στο διαδίκτυο. Μάλιστα, το είχαμε αναφέρει στη Λεξιλογία διότι περιέχει τον πληθυντικό τύπο «οδύνες», που συγχέεται με τον τύπο «ωδίνες».

Πρόκειται για το ποίημα «Στα περασμένα», που δημοσιεύτηκε στον Νουμά το 1906, όταν ο Λαπαθιώτης ήταν 18 χρονών:

ΣΤΑ ΠΕΡΑΣΜΕΝΑ

Μας ξεπλανάτε σε όνειρα σαν τις Σειρήνες,
στο εξωτικό τρεμόσβημα θλιμμένης δύσης,
και μας μεθάτε με γλυκύτατες οδύνες!
Ανάθεμά σας, κολασμένες αναμνήσεις!

Ο δρόμος σας δε χάνεται βαθιά στη λήθη,
και το φως σας την τυφλή σκέψη ξαναπάγει
στα μαγικά και στα φαρμακερά σας βύθη…
Πνιγείτε πια στης νύχτας τα βουβά πελάγη!…

Μας γκρεμίζει μια δύναμη, τρομερή που ’ναι,
στους ροδινούς σας κόσμους, που δε γυρνούν πίσω.
Γύρω θωρώ τόσες ψυχές που λησμονούνε:
γιατί κι εγώ να μη μπορώ να λησμονήσω;

Ω μνήμη! Τη φτωχή την ύπαρξή μου, αχ, άσε!
Σε λήθης μαύρα κύματα καταποντίσου!
Καρδιά τρελή, πολύπαθη, γιατί θυμάσαι;
Στου χρόνου τους χειμάρρους πνίξε την ορμή σου!

Ένα φιλί σας στέλνω, αγάπες μου! Είστε οι ξένοι,
που βιάζονται η ώρα της φυγής τους να σημάνει.
Η λάμψη σας θαμπώθηκε, σιγά πεθαίνει…
Ας ήταν κι η καρδιά μου να σιγοπεθάνει!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Επετειακά, Ποίηση | Με ετικέτα: , , | 126 Σχόλια »