Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Επικαιρότητα’ Category

Ραφάλ

Posted by sarant στο 16 Σεπτεμβρίου, 2020

Όπως εξάγγειλε από τη μηΔΕΘ ο πρωθυπουργός, μπροστά στις τουρκικές προκλήσεις η Ελλάδα ξεκινάει ένα φιλόδοξο εξοπλιστικό πρόγραμμα, στη ραχοκοκαλιά του οποίου βρίσκεται η αγορά 18 αεροσκαφών Rafale για την αντικατάσταση των παλαιών Μιράζ της πολεμικής αεροπορίας.

Δεν θα πάρουμε μόνο Ραφάλ. Θα αγοράσουμε και 4 φρεγάτες, θα συντηρήσουμε και άλλες 4, θα προσλάβουμε και 15.000 επαγγελματίες οπλίτες, και γενικώς θα το κάψουμε κυρ Στέφανε, βάλε και 4 ελικόπτερα Ρομέο, βάλε και τορπίλες, ακούς κυρ Στέφανε;

Ωστόσο, η περισσότερη προσοχή, και όχι άδικα, δόθηκε στα Ραφάλ, που άλλωστε αντιπροσωπεύουν και το μεγαλύτερο κόστος. Οπότε, το σημερινό άρθρο.

Θα μου πείτε, εμείς εδώ λεξιλογούμε, δεν αμυντικολογούμε. Και δίκιο θα έχετε, πολύ περισσότερο που, σε αντίθεση με τα περισσοτερα αγοράκια εγώ από παιδί δεν είχα μεγάλο ενδιαφέρον για τα όπλα και τις μηχανές πολέμου, ενώ κατά καιρούς έχω γνωρίσει πολλούς που είναι ξεφτέρια στον τομέα αυτόν και μπορούν να συγκρίνουν από πιστόλια και τουφέκια μέχρι άρματα μάχης ή αεροπλάνα ή φρεγάτες και να σου απαριθμήσουν τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα του κάθε τύπου. Και αυτό το πάθος (ή έστω, έντονο ενδιαφέρον) για τα όπλα δεν εντοπίζεται μόνο σε, ας το πούμε έτσι, στρατόκαυλους, αλλά βλέπεις και πολλούς αριστερούς και αντιεξουσιαστές να έχουν βαθιά γνώση των θεμάτων αυτών, όπως και της στρατιωτικής ιστορίας άλλωστε, που επίσης δεν με έλκυε ποτέ ιδιαίτερα. Οπότε, εγώ είμαι μάλλον ακατάλληλος να ραφαλολογήσω κι έτσι θα περιοριστώ στα λεξιλογικά. Διότι τα Ραφάλ έχουν και λεξιλογικό ενδιαφέρον -που είναι και φυσικό, αφού πρόκειται για ξένη λέξη. Και μάλιστα λέξη υπαρκτή, δεν είναι δηλαδή φτιαχτό όνομα σαν τα περισσότερα σύγχρονα μοντέλα αυτοκινήτων, που συνήθως τα διαλέγουν έτσι που να μη σημαινουν τίποτα σε καμιά από τις βασικές γλώσσες αγορές (ή τουλάχιστον να μη σημαίνουν τίποτα κακό) κι έτσι έχουμε Αβένσις και Γιάρις και Τουίνγκο… αλλά πλατειάζω.

Λοιπόν, rafale στα γαλλικά, όπως ίσως θα διαβάσατε, είναι η ριπή του ανέμου. Ειδικότερα, rafales λέγονται τα σύντομα και απότομα ξεσπάσματα μεγάλης έντασης. Στο γαλλικό μετεωρολογικό δελτίο που ακούω συνήθως, είναι συχνό να ακούσω για θυελλώδεις ανέμους των 80 χλμ/ώρα, avec des rafales pouvant atteindre les 110 km/h, με ανεμορριπές που μπορούν να φτάσουν τα 110 χλμ/ώρα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αμυντικά, Δυσετυμολόγητα, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, γαλλικά | Με ετικέτα: , , | 135 Σχόλια »

Σχολεία, μάσκα και ψέκα

Posted by sarant στο 11 Σεπτεμβρίου, 2020

Ανοίγουν τη Δευτέρα τα σχολεία. Κάθε χρονιά η μέρα αυτή είναι σημαδιακή αφού από πολλές απόψεις ορίζει την αρχή της «νέας σεζόν» -ας πούμε, όπως ξέρουν οι ταξιτζήδες, η πρωινή κίνηση αυξάνεται μόλις ανοίξουν τα σχολεία. Η φετινή έναρξη της σχολικής χρονιάς όμως ξεχωρίζει. Έχει κι αυτή το στίγμα της κορόνας, είναι σημαδεμένη από την πανδημία.

Καταρχάς, ενώ εδώ και πολλά χρόνια τα σχολεία άνοιγαν στις 11 του μήνα, φέτος το Υπουργείο αρχικά σκέφτηκε να τα ανοίξει στις 7, τελικά κατάλαβε πως κάτι τέτοιο θα ήταν αδύνατο (ούτε καθαρίστριες δεν υπήρχαν) κι έτσι η έναρξη μετατέθηκε για τις 14.

Αφού το Υπουργείο ανακοίνωσε την έναρξη στις 14, ύστερα συνειδητοποίησε πως η 14 Σεπτεμβρίου είναι μεγάλη γιορτή της Ορθοδοξίας. Εγώ που είμαι άθρησκος αριστερός το ήξερα, η Υπουργός μας που είναι καντηλανάφτισσα δεν το ήξερε και πιάστηκε εξαπίνης. Διότι βέβαια στο Χριστιαναμπάντ που ζούμε την πρώτη μέρα πρέπει να γίνει αγιασμός, όπως γίνεται κάθε χρόνο στην αρχή αρχή της σχολικής χρονιάς, αλλά φέτος υπάρχει η Σταυροπροσκύνηση κι έτσι, αν έχω καταλάβει καλά, θα γίνει το εξής παράδοξο: θα προσέλθουν οι μαθητές στα σχολεία το πρωί αλλά ο αγιασμός θα γίνει προς το μεσημέρι, πάντως μετά τις 11. Πώς παίρνει η κυβέρνηση την ευθυνη να περάσουν τα παιδιά 2-3 ολόκληρες ώρες χωρίς την προστασία που προσφέρει ο αγιασμός, αυτό δεν το ξέρω (αλλά μην το πάρετε στα σοβαρά).

Μακάρι όμως να ήταν αυτό το πρόβλημα της νέας χρονιάς. Παρόλο που η πανδημία επιβάλλει τήρηση αποστάσεων και παρ’ όλο που το ελληνικό εκπαιδευτικό σώμα είναι από τα πιο γερασμένα της Ευρώπης, η κ. Υπουργός, η κυβέρνηση πιο σωστά, αντιστάθηκε σθεναρα σε κάθε ιδέα μείωσης του αριθμού των μαθητών ανά τάξη αφού μάλιστα είχε νωρίτερα αυξήσει το ανώτατο όριο μαθητών ανά τάξη. Έτσι οι φετινές τάξεις θα είναι πιο συνωστισμένες από τις περσινές, κάτι που δεν καθησυχάζει την ανησυχία εκπαιδευτικών και γονέων.

Έχουν απόλυτο δίκιο οι γονείς να ζητουν πιο ολιγομελείς τάξεις. Ωστόσο, για κάποιο λόγο, οι αντιδράσεις αυτές δεν εμφανίζονται τόσο πολύ, ενώ ο προβολέας των πετσωμένων μέσων ενημέρωσης πέφτει σχεδόν αποκλειστικά σε άλλες κινητοποιήσεις, όπου συγκεντρωμένοι γονείς και μη δηλώνουν την αντίθεσή τους στη χρήση μάσκας απο τους μαθητές.

Kαι όχι μόνο στη χρήση μάσκας. Το πανό της φωτογραφίας δηλώνει αντίθεση σε «υποχρεωτικά εμβόλια, μάσκες και τεστ» -και δεν εννοούν τα τεστ γνωσεων, τα διαγωνίσματα δηλαδή, αλλά το τεστ για τον κορονιό -γιατί άραγε;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Εκπαίδευση, Νεολογισμοί, Πανδημικά | Με ετικέτα: , | 405 Σχόλια »

Στα αποκαΐδια…

Posted by sarant στο 10 Σεπτεμβρίου, 2020

Το Κέντρο Υποδοχής και Ταυτοποίησης στη Μόρια κάηκε ολοσχερώς προχτές τη νύχτα. Λέγεται, αλλά δεν έχει σημασία, ότι η φωτιά ξεκίνησε γύρω στα μεσάνυχτα, όταν ξέσπασαν επεισόδια επειδή πρόσφυγες που είχαν βρεθεί θετικοί στον κορονοϊό αρνήθηκαν να μπουν σε απομόνωση.

Λέγεται, αλλά δεν έχει σημασία. Και δεν έχει σημασία επειδή η προχτεσινή συμφορά ήταν προδιαγεγραμμένη. Όταν σε έναν χώρο που έχει χωρητικότητα 3.500 ατόμων στοιβάζονται 13.000 μέσα σε συνθήκες πανδημίας, τότε η σπίθα που θα ανάψει τη φωτιά είναι θέμα χρόνου.

Η πανδημία δεν ήρθε χτες. Εδώ και μήνες πολλοί το φώναζαν, ότι επίκειται ανθρωπιστική καταστροφή. Ότι δεν μπορείς να τηρήσεις αποστάσεις όταν οι άνθρωποι είναι στοιβαγμένοι σαν σωροί σκουπιδιών. Ότι δεν μπορείς να έχεις ατομική υγιεινή όταν αντιστοιχεί μία βρύση σε 1300 άτομα.

Mεγάλες είναι οι ευθύνες της κυβέρνησης, που από τότε που ανέλαβε τα ηνία της χώρας ειδικά στο μεταναστευτικό κάνει συνεχώς σπασμωδικές κινήσεις καθώς θέλει να καθησυχάσει το καθόλου ευκαταφρόνητο ξενοφοβικό κομμάτι της εκλογικής της βάσης. Αμέσως μετά τις εκλογές κατάργησε το υπουργείο Μετανάστευσης, σε ένα συμβολικό κλείσιμο ματιού στην αδωνομπογδανική της πτέρυγα, για να αναγκαστεί μερικούς μήνες μετά να το επανιδρύσει. Σχετικά νωρίς προανάγγειλε -και πολύ σωστά- ότι θα συνεχίσει την αποσυμφόρηση των νησιών -μάλιστα ο κ. Χρυσοχοΐδης, το διάστημα που ηταν αυτός αρμόδιος για τη μετανάστευση είχε δώσει και χρονοδιάγραμμα- για να υποχωρήσει κακήν κακώς με τους πρώτους κρωγμούς μιας δράκας ακροδεξιών που διαδήλωναν έξω από τους χώρους που είχαν προδιαγραφεί για την υποδοχή όσων θα έρχονταν απο τα νησιά.

Βέβαια, παρέλαβε μιαν ήδη δύσκολη κατάσταση -τον Ιούλιο του 2019 η Μόρια είχε ήδη ξεπεράσει τα όρια της χωρητικότητάς της, καθώς στέγαζε 5.500 άτομα. Και βέβαια μεσολάβησαν δυο αστάθμητοι παράγοντες που δυσκόλεψαν πολύ τα πράγματα, αφενός η απόφαση του Ερντογάν να εκβιάσει την ΕΕ ανοίγοντας τη στρόφιγγα του προσφυγικού, και αφετέρου η πανδημία. Οπότε, πρέπει να αναγνωρίσουμε σαφή ελαφρυντικά, αλλά πρέπει να καταδικάσουμε και την ιδεοληψία της κυβέρνησης, που την επανέλαβε ο πρωθυπουργός χτες, ότι (με εξαίρεση 400 ασυνόδευτους ανήλικους) δεν θα μεταφερθεί κανείς στην ενδοχώρα. Αλλά η υπόσχεση του πρωθυπουργού για ταχείες διαδικασίες ασύλου και ταχείες απελάσεις ήταν χιμαιρικές -πώς ν’ αντεπεξέλθει ο υποστελεχωμένος μηχανισμός του ελληνικού κράτους όταν χώρες πολύ πιο ρονταρισμένες από τη δική μας, όπως Γερμανία και Σουηδία, γνωρίζουν τεράστιες καθυστερήσεις στη διεκπεραίωση των διαδικασιών;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δικαιώματα, Επικαιρότητα, Ευρωπαϊκή Ένωση, Μετανάστες, Προσφυγικό, Συνεργασίες | Με ετικέτα: , | 164 Σχόλια »

Κάηκε το πούσι

Posted by sarant στο 3 Σεπτεμβρίου, 2020

Άλλη θα είναι η λέξη της χρονιάς, αλλά η λέξη της βδομάδας που διανύουμε, αν υπήρχε τρόπος να διοργανωθεί τέτοιος διαγωνισμός στα σόσιαλ, μπορεί και να είναι το πούσι.

Ποιο πούσι; Όχι εκείνο που έπεσε αποβραδίς, το πούσι του αρχαιολογικού χώρου των Μυκηνών.

Να πάρουμε τα πράγματα από την αρχή.

Την Κυριακή έπιασε φωτιά στον αρχαιολογικό χώρο των Μυκηνών. Σύμφωνα με τα μέσα ενημέρωσης, οι ζημιές ήταν περιορισμένες, αν και, επειδή στην Ελλάδα σχεδόν όλα τα μέσα ενημέρωσης είναι χειραγωγημένα, δεν μπορούμε να είμαστε βέβαιοι για το γεγονός. Πάντως, η είδηση της πυρκαγιάς μάλλον υποβαθμισμένα παρουσιάστηκε από τα πετσωμένα ραδιοτηλεοπτικά μέσα.

O αρχαιολογικός χώρος των Μυκηνών μετά την πυρκαγιά. Με το βελάκι η πύλη των λεόντων.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαιολογία, Επικαιρότητα, Λεξικογραφικά, Λογοπαίγνια | Με ετικέτα: , , , , , | 162 Σχόλια »

Επακούμβηση, μια νέα λέξη (σε συνεργασία με τον Παντελή Μπουκάλα)

Posted by sarant στο 27 Αυγούστου, 2020

Για ένα πράγμα δεν θα έχουμε παράπονο από το 2020, παρόλο που σε πολλά άλλα έχει αποδειχτεί annus horribilis: κι αυτό το ένα είναι ότι έχει γεννήσει πολλές νέες λέξεις. Βέβαια, οι περισσότερες από αυτές αναφέρονται στην πανδημία, με προεξάρχοντα τον κορονοϊό ή κοροναϊό ή κόβιντ (έχουν πολλά ονόματα οι κακοποιοί). Ωστόσο, η λέξη του σημερινού μας άρθρου καμιά σχέση δεν εχει με τα πανδημικά, αφού την ακούσαμε σε συνάρτηση με την ένταση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις και την ΑΟΖ όταν η ελληνική φρεγάτα Λήμνος έπεσε πάνω στο τουρκικό Κεμάλ Ρεΐς.

Για να είμαστε δίκαιοι, η επακούμβηση δεν είναι φετινής κοπής λέξη. Είχε ξανακουστεί και πρόπερσι, σε ανάλογο επεισόδιο ελαφράς πρόσκρουσης πλοίων. Ωστόσο, λόγω της έντασης και της αυξημένης ευαισθησίας, φέτος η λέξη ακούστηκε πολύ περισσότερο παρά πρόπερσι.

Ο φίλος Παντελής Μπουκάλας δημοσίευσε την περασμένη εβδομάδα στην Καθημερινή ένα άρθρο για τις γλωσσικές (και όχι μόνο) πτυχές του θέματος, που το ανέφερε κάποιος στα σχόλια. Σημείωσα τότε ότι θα ήθελα να αναδημοσιεύσω το άρθρο του Μπουκάλα γαρνιρισμένο με μερικά δικά μου σχόλια -κι έτσι προέκυψε το σημερινό άρθρο.

Και ξεκινάω με τον φίλο Παντελή (το μεταφέρω από εδώ):

Η επακούμβηση και οι Βρυξέλλες

Λέξη των ημερών η «επακούμβηση», δεν ακούστηκε πάντως πρώτη φορά τώρα, μετά τη σύγκρουση της φρεγάτας «Λήμνος» με το  τουρκικό πολεμικό «Κεμάλ Ρέις» που συνοδεύει το σεισμογραφικό «Ορούτς Ρέις». Οι στενές επαφές ανεπιθύμητου τύπου ανάμεσα σε πολεμικά σκάφη είναι αναπόφευκτες όποτε η συστηματικά αναθεωρητική Τουρκία νιώθει να τη στενεύουν οι συμφωνίες που έχει υπογράψει και διεκδικεί στο Αιγαίο μερίδιο αντίστοιχο των νεοοθωμανικών βλέψεών της. Στην τελευταία δεκαετία του 20ού αιώνα ο Τύπος αναπαρήγε συνήθως τον όρο «παρακούμβηση» της ναυτικής ορολογίας, αλλά πλέον έχει υιοθετήσει την «επακούμβηση», που, όπως γράφουν οι εξοικειωμένοι με τα στρατιωτικά, δηλώνει μια ήπια επαφή σκαφών, ενδεχομένως τυχαία, όχι σκόπιμη ή ύπουλη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Επικαιρότητα, Εθνικά, Λεξικογραφικά, Νεολογισμοί, Συνεργασίες | Με ετικέτα: , , , , , , | 110 Σχόλια »

Φέρτε μου ένα παγουρίνο….

Posted by sarant στο 26 Αυγούστου, 2020

Στο τραγούδι του Χατζιδάκι, η Ζωή Φυτούση ζητούσε «Φέρτε μου ένα μαντολίνο, για να δείτε πώς πονώ». Όμως μετά την προχτεσινή συνέντευξη της υπουργού Παιδείας όπου ανάμεσα στα μέτρα για την έναρξη της σχολικής χρονιάς ανακοινώθηκε ότι το Ίδρυμα Λασκαρίδη θα κάνει δώρο ένα παγούρι σε κάθε μαθητή, το παγουρίνο κυριάρχησε χτες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, οπότε θα μπορούσαμε να παραλλάξουμε τους στίχους, που θα τους λέει μαθητής ή μαθήτρια δημοτικού, σε «Φέρτε μου ένα παγουρίνο…» -αλλά για τι; Για να μη βλέπω τα χάλια μας, ίσως.

Για να είμαι δίκαιος, η κυρία Κεραμέως δεν είπε «παγουρίνο», είπε «παγούρι», αλλά για κάποιο λόγο στα ρεπορτάζ γινεται λόγος όχι για την κοινή λέξη, το παγούρι, αλλά για την εμπορική ονομασία, το παγουρίνο, που κι αυτό βρίσκεται στον δρόμο για να γίνει κοινή λέξη.

Όμως, είχε κι άλλα διαμαντάκια η συνέντευξη της κ. υπουργού Παιδείας. Ας πούμε, ενω είχε προαναγγείλει σε γονείς και μαθητές ότι στις 4 μ.μ. θα μάθουν πότε θα ανοίξουν τα σχολεία, τελικά η κ. υπουργός είπε:

«Παρότι η έναρξη μαθημάτων είναι προγραμματισμένη για τις 7/9, ενδέχεται να υπάρξει κάποια παράταση. Στόχος είναι να περιοριστούν σημαντικά οι μετακινήσεις τουλάχιστον μία εβδομάδα πριν την έναρξη των σχολείων για να περιοριστεί η τυχόν μετάδοση από ασυμπτωματικούς».

Παράταση τίνος; Παράταση της έναρξης; Δηλαδή θα διαρκέσει τριήμερο; Όχι, δεν είναι σωστή η λέξη -αναβολή ή καθυστέρηση ή χρονική μετάθεση της έναρξης θα ήταν προτιμότερο. Παρωνυχίδα βέβαια, αλλά από υπουργό Παιδείας οι απαιτήσεις είναι περισσότερες. Πιθανώς υποσυνείδητα να εννοούσε «παράταση των σχολικών διακοπών» και γι’ αυτό να το διατύπωσε έτσι.

Αλλά το μαργαριταράκι αυτό δεν είναι σοβαρό. Πιο σοβαρή ήταν η λαθροχειρία στην οποία επιδόθηκε η κ. υπουργός, όταν βεβαίωσε ότι ο μέσος όρος των μαθητών ανά τάξη στην επικράτεια είναι 17 -άρα, υπονόησε, δεν έχουν βάση οι εκκλήσεις για μείωση του αριθμού ωστε να αποφευχθεί ο συνωστισμός.

Πρόκειται για τυπικό παράδειγμα εξαπάτησης διά της στατιστικής. Το μαγικό 17 προκύπτει από τη συνεκτίμηση των τάξεων στα Σεπόλια ή στην Ηλιούπολη ή στη Θεσσαλονίκη, με 25 και 28 παιδιά, και των τάξεων στο Μεγανήσι, στα Πράμαντα ή στους Λειψούς με 3, 5, ή 7 παιδιά σε κάθε τάξη.

Είναι σαν να λέμε ότι ο Μπιλ Γκέιτς και ο Μπάμπης ο περιπτεράς έβγαλαν 20 δισεκ. δολάρια πέρσι, και δίκαια στα κοινωνικά μέσα γράφτηκαν πολλές έξυπνες ατάκες για το σόφισμα της κ. Υπουργού, όπως ας πούμε ότι «Με πιάσανε να τρέχω στην Εθνική με 140. Τους είπα ότι στη μισή διαδρομή πήγαινα με 80, οπότε με αφήσανε» ή ότι «Δεν υπάρχει ανάγκη να τηρούμε αποστάσεις. Με την κεραμεική λογική, είμαστε 10.4 εκατ πληθυσμός σε έκταση 132.000 τετρ χιλ, δηλαδή περίπου 1 κάτοικος ανά 12.5 στρέμματα. Γιατί να κρατάμε αποστάσεις;«, ενώ ένας φίλος που έχει δυο παιδιά έπαψε να ανησυχεί για το πότε θα αρχίσει η σχολική χρονιά διότι υπολόγισαν ότι η τετραμελής οικογένειά τους έχει μέσον όρο ηλικίας 22 οπότε ούτε αυτοί θα πάνε στη δουλειά ούτε τα παιδιά σχολείο αλλά θα φύγουν όλοι μαζί διακοπές να χαρούν τα νιάτα τους.

Πλάκα έχουν τα αστεία, αλλά να δείτε ότι το μαγικό 17, με τη βοήθεια βεβαίως και των πετσωμένων μέσων «ενημέρωσης», έμεινε στον κόσμο -και πολλοί, που δεν έχουν παιδιά οι ίδιοι, έχουν μείνει με την εντύπωση ότι η κυβέρνηση αποφάσισε να περιορίσει τον αριθμό των μαθητών κάθε τάξης στους 17.

Αυτό άλλωστε υποβάλλει και το άθλιο σουπεράκι της εικόνας, που προβάλλει τον αριθμό 17 σαν κάποιο δήθεν ανώτατο όριο μετά την απόφαση της υπουργού.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ανέκδοτα, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Εκπαίδευση, Πανδημικά | Με ετικέτα: , , , , , | 240 Σχόλια »

Η σεζόν της σαχλαμάρας αναβάλλεται

Posted by sarant στο 12 Αυγούστου, 2020

Βρισκόμαστε στη μέση της εβδομάδας και η βδομάδα που διανύουμε έχει κάτι το ιδιαίτερο. Είναι ή τέλος πάντων θα έπρεπε να είναι η πιο χαλαρή του καλοκαιριού, όπως είναι κάθε χρόνο οι μέρες γύρω από τον Δεκαπενταύγουστο. Μπορεί φέτος να πέφτει Σάββατο και να χάνεται μια μέρα αργίας, αλλά από την άλλη έτσι οριοθετείται ακόμα πιο καθαρά, ανάμεσα σε δυο σαββατοκύριακα, η χαλαρή περίοδος.

Τη χαλαρότητα αυτή πολλοί τη λένε και ραστώνη -στη λέξη αυτή αφιερώσαμε άρθρο την Παρασκευή που μας πέρασε. Για την αυγουστιάτικη ραστώνη, ειδικότερα στη δημοσιογραφία, ακούμε συχνά ότι ο Ουμπέρτο Έκο είχε πει, κι έγινε παροιμιώδες, πως τον Αύγουστο δεν υπάρχουν ειδήσεις, αλλά στο θέμα αυτό αφιερώσαμε το χτεσινό μας άρθρο -και πράγματι, το σημερινό άρθρο είναι, κατά κάποιον τρόπο, συνέχεια του χτεσινού.

Αν κάποιοι φίλοι αισθάνονται ότι αυτό που έκανα ήταν να σπάσω ένα άρθρο σε δύο κι έτσι να σας σερβίρω ελλιπή μερίδα, ας σκεφτούν ότι η χαλαρή περίοδος μας έχει επηρεάσει όλους.

Θα αναρωτηθείτε τι σχέση έχει η τσούχτρα που φαίνεται στη φωτογραφία που συνοδεύει το σημερινό άρθρο. Την πήρα από ένα χτεσινό άρθρο της βρετανικής Γκάρντιαν, που συμπτωματικά έχει ίδιο θέμα.

Διότι, βλέπετε, πολύ πριν πει ο Έκο τη φράση του (που, όπως είπαμε χτες, δεν την εννοούσε έτσι που συνήθως προβάλλεται), οι αγγλοσάξονες είχαν βαφτίσει αυτή την περίοδο της δημοσιογραφικής αδράνειας «the silly season». Για το πώς μπορεί να αποδοθεί το όνομα (σεζόν της σαχλαμάρας, ίσως είναι το προτιμότερο ή «νεκρή δημοσιογραφική περίοδος» στο πιο επίσημο) αλλά και για πολλές άλλες σχετικές πληροφορίες, σας παραπέμπω σε παλιό άρθρο της Λεξιλογίας, από το οποίο έχω αντλήσει κάποιο υλικό.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Πανδημικά, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , | 181 Σχόλια »

Προσοχή στο κύμα

Posted by sarant στο 10 Αυγούστου, 2020

Ποιο κύμα, θα ρωτήσετε. Όχι αυτό της φωτογραφίας, πάντως. Είναι επικίνδυνα κάποιες φορές τα κύματα της θάλασσας, αλλά το άρθρο σε άλλο κύμα αναφέρεται.

Αλλά, μιας και την πιάσαμε τη λέξη, δεν βλάφτει να λεξιλογήσουμε λιγάκι για το κύμα με όλες του τις σημασίες -και μάλιστα απορώ που δεν είχα τόσα χρόνια γράψει κάτι για το θέμα, αν και ξώφαλτσα εχουμε κυματολεξιλογήσει σε καναδυό παλιότερα άρθρα.

Αν παρ’ελπίδα το Αλτσχαιμερ έχει προχωρήσει τόσο που δεν βρίσκω καν το παλιότερο κυματοάρθρο μας, ζητώ συγγνώμη προκαταβολικά.

Λοιπόν, λέγαμε για το κύμα και τις σημασίες του. Η πρώτη και κύρια, σύμφωνα με το λεξικό, είναι «όγκος νερού ο οποίος ανυψώνεται και πέφτει σε συνεχείς σχηματισμούς στην επιφάνεια θάλασσας, λίμνης κτλ., όταν αυτή αναταράζεται, συνήθ. από δυνατό άνεμο».

Το κύμα είναι λέξη αρχαία, μάλιστα ομηρική Στο Β της Ιλιαδας υπάρχει ο στίχος «ὡς ὅτε κῦμα πολυφλοίσβοιο θαλάσσης αἰγιαλῷ μεγάλῳ βρέμεται, σμαραγεῖ δέ τε πόντος» -«καθώς σε ακρόγιαλο πλατύ βροντάει το κύμα της πολυτάραχης της θάλασσας και τα πελάη μουγκρίζουν» στη μετάφραση Καζαντζάκη-Κακριδή.

Το κύμα ετυμολογείται απ’ το ρημα κύω και κυώ (κυέω) δηλαδή κυοφορώ, και σημαινε επίσης οτιδήποτε εξογκωμένο, φουσκωμένο. Φυσικά η λέξη πηρε και μεταφορικές σημασίες, όπως τα κύματα των στρατιωτών («κύμα χερσαίον στρατού») ή «κύματα κακών».

Παράλληλα, υπήρξε και τύπος κύμα που ήταν άλλος τύπος της λέξης κύημα, από το ρήμα κυέω, που στην ελληνιστική εποχή έχει πάρει τη σημασία «νεαρός βλαστός». Με τη σημασία αυτή, η λ. κῦμα περνάει στα λατινικά, ως cyma, cima, και αλλάζει και το γένος της, γίνεται θηλυκή. Η αρχική σημασία είναι νεαρός βλαστός, κορυφή φυτού, αλλά στα μεταγενέστερα λατινικά παίρνει τις σημασίες «κορυφή δέντρου», «κορυφή λόφου», δηλαδή τη σημασία του ακρότατου σημείου. Με αυτή την έννοια, της κορυφής και της άκρης, περνάει στα ιταλικά (και στα γαλλικά, άλλωστε, ως cime = κορυφή) και έτσι επιστρέφει στα ελληνικά ως τσίμα στα Επτάνησα και στην πανελλήνια έκφραση «τσίμα τσίμα» ως αντιδάνειο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αντιδάνεια, Επιστημονικά, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Πανδημικά | Με ετικέτα: , , , | 172 Σχόλια »

Μάσκα φοράμε;

Posted by sarant στο 3 Αυγούστου, 2020

Δεν είναι η πρώτη φορά που συζητάμε το θέμα. Το ιστολόγιο ήδη στην αρχή της πανδημίας αφιέρωσε ένα άρθρο στις μάσκες -οπότε όποιος θέλει να δει τα λιγοστά λεξιλογικά μπορεί να ανατρέξει σε αυτό, αν και δεν είναι πλήρες: βλέπω, ας πούμε, ότι λείπουν τα φρασεολογικά της λέξης, ας πούμε η έκφραση «έπεσαν οι μάσκες» που τη λέμε όταν κάποιος αποκαλύψει το πραγματικό του πρόσωπο, τις πραγματικές του επιδιώξεις.

Αλλά, παρόλο που εδώ συνήθως λεξιλογούμε, το σημερινό άρθρο δεν θα είναι γλωσσικό αλλά θα σχολιάσει την πανδημική επικαιρότητα και τις αντιδράσεις που εκφράζονται στην υποχρεωτική χρήση μάσκας.

Η φωτογραφία που συνοδεύει το άρθρο, με μασκοφορούντες μπαρμπέρηδες να κουρεύουν πελάτες δεν είναι τωρινή, φαίνεται αυτό. Προέρχεται από μιαν άλλη πανδημία, της ισπανικής γρίπης. Στο Σαν Φρανσίσκο στα τέλη του 1918 έγινε υποχρεωτική η χρήση μάσκας για να αντιμετωπιστεί η πανδημία. Πράγματι, οι πολίτες ανταποκρίθηκαν σε εντυπωσιακό ποσοστό, η πανδημία συγκρατήθηκε και το διάταγμα για τη μάσκα ανακλήθηκε.

Στη συνέχεια τα κρούσματα ξαναπήραν την πάνω βόλτα, οπότε στα μέσα Ιανουαρίου του 1919 εκδόθηκε νέο διάταγμα που επέβαλλε τη μασκοφορία -όμως τώρα υπήρχαν πολύ περισσότερες αντιδράσεις και μάλιστα ιδρύθηκε και Ένωση κατά της Μάσκας (Anti-Mask League) με αποτέλεσμα το διάταγμα να ανακληθεί σχεδόν αμέσως -και να συνεχίσει η γρίππη να θερίζει.

Θα διαγνώσατε ίσως κάποιες ομοιότητες με τη σημερινή κατάσταση. Πράγματι, οι αντιδράσεις στη χρήση μάσκας, τόσο στη χώρα μας όσο και παγκόσμια, είναι πολύ περισσότερες τώρα παρά στην περίοδο της καραντίνας. Δεν είναι παράλογο, αφού στην καραντίνα όλοι υπολειτουργούσαμε ενώ τώρα βγαίνουμε έξω, δουλεύουμε, έχουμε δραστηριότητες -είναι και καλοκαίρι καυτό στα μέρη μας και η μάσκα ομολογουμένως είναι πολύ δυσάρεστη όταν τη φοράς αρκετή ώρα.

Ωστοσο, τόσο στη χώρα μας όσο και σε όλη την Ευρώπη τα κρούσματα ανεβαίνουν. Δεν ξέρω αν στοιχειοθετείται ή όχι ο όρος «δεύτερο κύμα» όμως χτες είχαμε 75 κρούσματα και προχτές 110, που είναι η τρίτη μεγαλύτερη ημερήσια καταγραφή (Οι δυο μεγαλύτερες είναι 156 στις 21/4, 129 στις 2/4). Επίσης, άρχισαν να αυξάνονται οι εισαγωγές σε ΜΕΘ (12 χτες, από 8 προχτές) καθώς και οι θάνατοι. Από 7 έως 17 Ιουλίου οι θάνατοι ήταν μηδέν. Από τότε έχουμε 15 θανάτους σε 16 ημέρες και φτάσαμε τους 208. Λίγα κρούσματα είναι «εισαγόμενα» όπως έχει καθιερωθεί να ονομάζονται και ενώ αρκετά από τα κρούσματα προέρχονται από εντοπισμένες εστίες (ο γάμος στη Θεσσαλονίκη, το εργοστάσιο στην Καβάλα, η εθνική πόλο) τα περισσότερα είναι σκόρπια, ορφανά.

Mια πρώτη συνέπεια της αύξησης είναι ότι η Κυπρος κατεταξε την Ελλαδα σε χωρα «Κατηγορίας Β», που σημαίνει οποιοι ταξιδεύουν απο Ελλαδα για Κυπρο, υποχρεούνται να έχουν κανει τεστ το οποιο να ειναι αρνητικο, το πολύ 72 ωρες πριν το ταξίδι.

Κι έτσι, από αύριο θεσπίζεται η υποχρέωση να φοράμε μάσκα σε πολλούς εσωτερικούς χώρους. Και μαζί με αυτό αρχίζουν οι ψεκασμένες δημοσιεύσεις, όπως αυτή εδώ. (Yπάρχουν κι άλλες, κάποιες χειρότερες. Το ότι αναρτώ το τουίτ της κ, Μακρή ας εκληφθεί και ως αυτοκριτική -βέβαια, από το 2015 έως σήμερα οι απόψεις της έχουν, ας πούμε, ανέβει καμιά δεκαριά πίστες).

Η κ. Μακρή θα φορέσει μάσκα μόνο αν ο υπουργός Υγείας υπογράψει βεβαίωση-δήλωση ότι αναλαμβάνει την πλήρη ιατρική και αστική ευθύνη για οποιαδήποτε βλάβη υγείας λόγω της μάσκας, ενώ άλλοι διακινούν ένα δήθεν νομικό κείμενο:

Όποιος δεχθεί πρόστιμο για μη χρήση μάσκας ,έχει δικαίωμα να ζητήσει τα στοιχεία του αστυνομικού που το βεβαίωσε,(ο αστυνομικός δεν μπορεί να αρνηθεί να δώσει τα στοιχεία του) με το έγγραφο του προστίμου και να πάει στο πλησιέστερο Α.Τ να υποβάλει καταγγελία βάση του άρθρου 5 του Συντάγματος το οποίο θα επικαλεστεί στην καταγγελία για ελευθερία ατομική και να αρνηθεί το πρόστιμο.(δεν πληρώνει τίποτα για την καταγγελια ο πολίτης)
Σε καμία περίπτωση δεν θα το πληρώσει έτσι.
Το σύνταγμα είναι υπεράνω των νομοθετικών πράξεων περί μάσκας
Μάθετε τα δικαιώματα σας παρακαλώ.


Στην αγνωσία σας ποντάρουν.
Για οποιαδήποτε τέτοιο πρόβλημα ενημερώστε με παρακαλώ.
Απο φίλη δικηγόρο που δεν θέλει να φανεί το όνομα της γιατί ήδη την τρέχουν… Θεωρώ πως ειναι χρήσιμο να ξέρουμε τα δικαιώματα μας.

Το παραθέτω παρόλο που έτσι του κάνω διαφήμιση (αν και έχω εμπιστοσύνη στους αναγνώστες του ιστολογίου) για να φανεί ο τρόπος σκέψης των, ας πούμε, αρνητών της μάσκας (ή μασκόφοβος -αλλάζει ένα μόνο γράμμα από τον μασκοφόρο).

(Όπως πολλά ψεκασμένα κείμενα, επικαλείται τη γνώση!).

Αλλού είδα αναλύσεις «επιστημονικού» χαρακτήρα, ότι η μάσκα προκαλεί δήθεν «υποξία» ή ίσως «υποξαιμία», τέλος πάντων χαμηλή οξυγόνωση του αίματος. Εδω είναι ένα παλιότερο δείγμα αυτής της κατηγορίας, φυσικά εντελώς αβάσιμο.

Κάποιοι καλοί άνθρωποι έφτιαξαν ένα αφισάκι στο οποίο ανασκευάζονται τα επιχειρήματα των μασκόφοβων -είναι μετάφραση από αντίστοιχο αγγλικό γιατρών του NHS. Το πήρα από τη φίλη Έλενα Μηλιώτη, που θέλω να την εξάρω διότι από την πρώτη στιγμή της πανδημίας κάνει φοβερή δουλειά ενημέρωσης του κοινού.

Υπάρχει ένα ωραίο σχηματάκι που δείχνει πως αν φοράνε μάσκα και οι δυο ο κίνδυνος μετάδοσης από σταγονίδια της ομιλίας πέφτει από 75% σε 5%, ενώ αν φοράει μόνο ο ένας από τους δύο η μείωση είναι πολύ μικρότερη. Όποιος το βρει, ας το βάλει στα σχόλια.

Όταν τη φοράμε, η μάσκα προστατεύει κυρίως τους άλλους από εμάς και δευτερευόντως εμάς από τους άλλους. Και φοβάμαι ότι εδώ ξεπροβάλλει το δύσμορφο κεφάλι της εγωιστικής μας φύσης: γιατί να ξεβολευτούμε για να προστατέψουμε τους άλλους; Οπότε, έχουμε έναν λόγο να γινόμαστε κακοί με τον κόσμο και να απαιτούμε τη χρήση μάσκας, αρκεί να γινόμαστε κακοί με ευγενικό τρόπο γιατί πιο πολλές μύγες μαζεύει κανείς με το μέλι.

Να πούμε επίσης ότι η μασκοφοβία δεν είναι ελληνική ιδιαιτερότητα, κάθε άλλο. Πολύ πιο έντονα εμφανίστηκε στην Αμερική του Τραμπ, ενώ θα διαβάσατε ότι προχτές έγινε στο Βερολίνο πορεία διαμαρτυρίας για τους περιορισμούς. Τους είπα «κοβηλίθιους» αποδίδοντας το αγγλικό covidiot.

Το να διαφωνεί κανείς με τους ψεκασμένους δεν σημαίνει ότι εγκρίνει τις ανακολουθίες των διεθνών και εθνικών αρχών ή ότι συμφωνεί με τους χειρισμούς της κυβέρνησης. Ειδικά για το θέμα της μάσκας, μια όχι αβάσιμη αν και ελαφρώς άδικη κριτική είναι ότι «ο Τσιόδρας τον Απρίλιο έλεγε να μη φοράμε μάσκες». Η κριτική αυτή παραβλέπει ότι ζούμε σε πρωτόγνωρη κατάσταση και πηγαίνουμε ψαχουλευτά, βλέποντας και κάνοντας. Από την άλλη, φαίνεται ότι στην αρχή, όταν δεν υπήρχαν μάσκες για όλους και προείχε να εξασφαλιστεί ο εφοδιασμός των επαγγελματιών της υγείας, κάποιες δηλώσεις υπεύθυνων έγιναν με γνώμονα το να μην παρακινηθούν οι πολίτες να σπεύσουν να αγοράσουν μαζικά μάσκες. Και πάντως, δηλώσεις ότι «η μάσκα μπορεί να κάνει και κακό αν δεν χρησιμοποιηθεί σωστά», που ειπώθηκαν, δεν βοηθούν σήμερα.

Αλλά αυτό είναι ένα μάλλον δευτερεύον θέμα. Σήμερα μάσκες χρειάζονται και αφού θα γενικευτεί η χρήση τους πρέπει και το συνδικαλιστικό κίνημα να ζητήσει τη δωρεάν παροχή μασκών στους εργαζόμενους. (Η λύση της επαναχρησιμοποιήσιμης υφασμάτινης μάσκας δεν είναι πολύ καλή για κάποιον που εργάζεται διότι η υφασμάτινη μάσκα είναι ακατάλληλη για πολύωρη χρήση). Το εύπορο Λουξεμβουργο μοίρασε 50 μάσκες σε κάθε κάτοικο (και στους συνοριακούς εργαζόμενους, που αποτελούν μεγάλο ποσοστό του εργατικού δυναμικού του). Στην Ελλάδα θα μπορούσαν να δίνονται δωρεάν με κάποιο εισοδηματικό κριτήριο.

Οπότε, να φοράμε μάσκα. Ως πότε; Εδώ είναι ο κόμπος. Ο ιός δεν φαίνεται να έχει εποχιακότητα (ή εποχικότητα, κύριε Μπαμπινιώτη) ενώ το εμβόλιο δεν θα έρθει φέτος. Κι αν τώρα πολλές δραστηριότητες γίνονται σε εξωτερικούς χώρους, αναρωτιέμαι τι θα γίνει τον χειμώνα -πώς θα λειτουργήσουν εστιατόρια και ταβέρνες, θέατρα και κινηματογράφοι, αίθουσες συναυλιών και άλλων καλλιτεχνικών δραστηριοτήτων; Και τι θα γίνει με όλον αυτόν τον κόσμο; Δεν έχω απάντηση.

Αλλά μάσκα να φοράμε. Κι ας είναι δυσάρεστο.

 

Posted in Επικαιρότητα, Πανδημικά | Με ετικέτα: , , | 253 Σχόλια »

Χωρικά ύδατα, υφαλοκρηπίδα και ΑΟΖ (αποσπάσματα από κείμενο του ΝΑΡ)

Posted by sarant στο 23 Ιουλίου, 2020

Δεν έχει ακόμα ξεκαθαρίσει αν απετράπη ή όχι θερμό επεισόδιο στο Αιγαίο, ούτε αν αληθεύει η αποκάλυψη γερμανικής εφημερίδας για τον ρόλο που έπαιξε η Άγκελα Μέρκελ, πάντως φαίνεται ότι η κρίση που ξεκίνησε με την τουρκική NAVTEX βαίνει προς εκτόνωση. (Στο τσακ γλιτώσαμε τον πόλεμο. Άνγκελα είχαμε! έγραψε στο Φέισμπουκ ένας πνευματώδης τύπος).

Θα αναδημοσιεύσω σήμερα εκτενή αποσπάσματα από μια μελέτη που γράφτηκε πέρυσι, άρα «σε ανύποπτο χρόνο», και που παρουσιάζει, αρκετά αναλυτικά και, πιστεύω, διαφωτιστικά τα όσα ισχύουν σε σχέση με τα χωρικά ύδατα, την υφαλοκρηπίδα και την ΑΟΖ. Έτσι αποτελεί μιας πρώτης τάξεως βάση για συζήτηση, μια και παρουσιάζει τις προβλέψεις του διεθνούς δικαίου χωρίς να δέχεται ούτε τις ελληνικές ούτε τις τουρκικές θέσεις. Αν βέβαια υπάρχει κάποιο λάθος στα δεδομένα που παρουσιάζονται, θα το επισημάνετε, είμαι βεβαιος, στα σχόλια.

Η μελέτη υπογράφεται απο ομάδα εργασίας μιας πολιτικής οργάνωσης -του Νέου Αριστερού Ρεύματος για την Κομμουνιστική Απελευθέρωση, σε συντομία ΝΑΡ, που είναι η μετεξέλιξη της συλλογικότητας μελών και στελεχών του ΚΚΕ και κυρίως της ΚΝΕ που αποχώρησαν το 1989 διαφωνώντας με τη συμμετοχή στην κυβέρνηση Τζαννετάκη και που σήμερα συμμετέχουν στην Ανταρσύα.

Και επειδή η μελέτη είναι αρκετά μεγάλη και για να μην εκτραπεί η συζήτηση σε κριτική της κομμουνιστικής αριστεράς και των θέσεών της, εδώ θα παρουσιάσω ένα απόσπασμα μόνο, που εκθέτει ξερά τα δεδομένα -αδικώ έτσι την οργάνωση, μια και παραλείπω τις θέσεις της και τις προτάσεις της, αλλά σας προτρέπω να ανατρέξετε στο σύνολο της μελέτης, που βρίσκεται εδώ.

Δεν λέω περισσότερα, παραθέτω τη μελέτη. Σημειώνω ότι στο τέλος βάζω τις παραπομπές και υποσημειώσεις, αλλά αν κλικάρετε πάνω τους ενώ διαβάζετε το κείμενο θα σας παραπέμψουν στον ιστότοπο του ΝΑΡ.

Για το Δίκαιο των Θαλασσών γενικά

Σε ότι αφορά το «Δίκαιο των Θαλασσών», πλευρές του οποίου θα αναπτυχθούν στη συνέχεια, τονίζεται ότι -ειδικά στη σύγχρονη εξέλιξή του- όλο και περισσότερο αυτό μετατρέπεται σε ένα «άδικο» δίκαιο, κομμένο και ραμμένο στο πλαίσιο των συμφερόντων των ηγετικών καπιταλιστικών κρατών. Μέσω των κτήσεων που διατηρούν από την εποχή των αυτοκρατοριών, ιδιοποιούνται ήδη τεράστιες θαλάσσιες εκτάσεις, πολλές φορές αποστερώντας τες από παράκτια κράτη. Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα τα νησιά ABC έξω από τις ακτές τις Βενεζουέλας, βάσει των οποίων η Ολλανδία διεκδικεί -και ασκεί- κυριαρχία σε μεγάλο μέρος της Καραϊβικής. Η όλο και αυξανόμενη ασάφεια των συνθηκών και η προτροπή για «δίκαιη» συμφωνία, περισσότερο κλείνουν το μάτι στην λεγόμενη «πολιτική λύση», δηλαδή εν τέλει με το δίκαιο των ισχυρών.

Ταυτόχρονα, στο κείμενο επισημαίνεται η «κατά το δοκούν» ερμηνεία των σχετικών προβλέψεων των Διεθνών Συνθηκών, από μεριάς των ελληνικών κυβερνήσεων (και της Τουρκίας αντίστοιχα), ώστε να υπερασπίζουν τις θέσεις τους σύμφωνα με τα συμφέροντα της αστικής τάξης.

Για τις θαλάσσιες ζώνες γενικά

Μέχρι σχεδόν το τέλος του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου, η βασική αντίληψη για τη θάλασσα αφορούσε πρωτίστως στη ναυσιπλοΐα, το εμπόριο ή/και τον πόλεμο. Κατά βάση δηλαδή η θάλασσα ήταν δρόμος. Δευτερευόντως η θάλασσα ήταν και παραγωγικός χώρος μέσω της αλιείας και οριακά (στα λιμάνια) της ναυπηγικής βιομηχανίας. Ως εκεί.

Ανεπτυγμένα καπιταλιστικά κράτη, αρχής γενομένης από ΗΠΑ και Γαλλία, άρχισαν προοδευτικά να κάνουν λόγο για τα Χωρικά Ύδατα, δηλαδή μια θαλάσσια ζώνη γύρω από τις ακτές των κρατών, με κάποιο πλάτος. Η πλήρης κυριαρχία του κράτους επί της στεριάς επεκτεινόταν έτσι σε ένα τμήμα της παρακείμενης θάλασσας. Η δικαιολόγηση για αυτό ήταν κατά βάση πολιτική και αφορούσε τη δυνατότητα άμυνας. Άλλωστε αρχικά, το πλάτος αυτής της ζώνης ορίστηκε από διάφορα κράτη στα 3 ναυτικά μίλια, όσο ήταν τότε περίπου το μήκος βολής ενός κανονιού. Η άσκηση της κρατικής κυριαρχίας πάνω στα Χωρικά Ύδατα έχει ωστόσο κάποιες ιδιαιτερότητες, καθώς δεν απαγορεύεται η διέλευση των πλοίων άλλων χωρών από εκεί, στο βαθμό που αυτή είναι «αβλαβής» (innocent passage), δηλαδή εφόσον «δεν παραβλάπτει την ειρήνη, την ομαλή λειτουργία ή την ασφάλεια του παράκτιου κράτους». Με λίγα λόγια, η διέλευση είναι υπό έλεγχο[1], ενώ ρητά απαγορεύεται οτιδήποτε άλλο εκτός από απλό πέρασμα (πχ αλιεία, μεταφορτώσεις, στρατιωτικές ασκήσεις κλπ.). Όσον αφορά τα υποβρύχια οφείλουν να πλέουν στην επιφάνεια. Πέραν της ζώνης των Χωρικών Υδάτων, ορίζεται μια Συνορεύουσα Ζώνη (contiguous zone), όπου το παράκτιο κράτος δεν ασκεί κυριαρχία, έχει όμως δικαιώματα ελέγχου πρόληψης εγκλημάτων.

Η συντριπτική πλειοψηφία των χωρών με ακτές, όρισαν σταδιακά τα Χωρικά Ύδατά τους στα 3 ναυτικά μίλια. Αυτό έκαναν αρχικά Ελλάδα και Τουρκία.

H αντιπαράθεση Ελλάδας και Τουρκίας για το πλάτος των Χωρικών Υδάτων, δεν είχε πάντα την ίδια σημασία και ένταση. Μεταξύ των δύο αυτών χωρών, είναι η Ελλάδα εκείνη που διαφοροποίησε μονομερώς το πλάτος των Χωρικών Υδάτων με δύο σημαντικές κινήσεις (πριν ακόμη από τη διαμόρφωση οποιασδήποτε Διεθνούς Συνθήκης).

Το 1931 επέκτεινε[2] το πλάτος του εναέριου χώρου από 3 στα 10 ναυτικά μίλια. Σύμφωνα με το εθιμικό διεθνές δίκαιο και τις μετέπειτα συνθήκες, το πλάτος του εναέριου χώρου, πρέπει να συμπίπτει με το πλάτος των Χωρικών Υδάτων. Αυτό σημαίνει ότι εκείνη η «παράδοξη» και μοναδική στη διεθνή πρακτική επιλογή της Ελλάδας, έθετε ζήτημα επέκτασης των Χωρικών Υδάτων της.

Πράγματι, το 1936[3] η Ελλάδα ανακοίνωσε -και πάλι μονομερώς- ότι επεκτείνει τα Χωρικά Ύδατά της στα 6 ναυτικά μίλια. Έτσι έμεινε και το παράδοξο του διαφορετικού πλάτους στο θαλάσσιο και τον εναέριο χώρο κυριαρχίας. Ας σημειωθεί ότι συνήθως εκεί είναι όπου γίνονται σχεδόν καθημερινά οι αεροπορικές στρατιωτικές αντιπαραθέσεις Ελλάδας και Τουρκίας, με τη δεύτερη να μη δέχεται ότι πρόκειται για παραβιάσεις, μιας και θεωρεί παράνομη αυτή τη διαφορά των 4 μιλίων μεταξύ θαλάσσιας και εναέριας κυριαρχίας της Ελλάδας.

Η Τουρκία απάντησε το 1964[4] με επέκταση των Χωρικών της Υδάτων επίσης στα 6 μίλια. Σε ότι αφορά την Μαύρη Θάλασσα, μετά και διαπραγματεύσεις με ΕΣΣΔ, Βουλγαρία κλπ., τα επέκτεινε στα 12 μίλια.

Αμέσως μετά τη λήξη του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου, ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Χ. Τρούμαν, για πρώτη φορά, ανακοίνωσε την δικαιοδοσία έρευνας και οικονομικής εκμετάλλευσης στο βυθό και στο υπέδαφος μιας θαλάσσιας ζώνης ευρύτερης και πέραν των Χωρικών Υδάτων μέχρι και εκεί όπου η θάλασσα έχει βάθος έως και 200 μέτρα. Η ζώνη αυτή ονομάστηκε Υφαλοκρηπίδα και στην ουσία η πρώτη αυτή περιγραφή της, με όλη της την ασάφεια, είχε ισχυρή συνάφεια με το γεωλογικό ορισμό της Υφαλοκρηπίδας ως προέκτασης της στεριάς στην (αβαθή) θάλασσα και συνδεόταν με την τεχνολογική δυνατότητα εκμετάλλευσης (έως και 200 μέτρα βάθος θάλασσας), ενώ δεν γινόταν καμία άλλη αναφορά στο πλάτος αυτής της ζώνης.

Η αυξανόμενη σημασία αυτής της στροφής αποκρυσταλλώθηκε στην Διεθνή Σύμβαση για την Υφαλοκρηπίδα του 1958. Σύμφωνα με τον ορισμό που έδωσε αυτή η Συνθήκη, η Υφαλοκρηπίδα ενός κράτους εκτείνεται έως το τμήμα του θαλάσσιου βυθού που βρίσκεται γύρω από τις ακτές του και πέραν από τα Χωρικά Ύδατα μέχρι βάθους 200 μέτρων, εκτός αν είναι εφικτή η εκμετάλλευση των φυσικών πόρων και σε μεγαλύτερο βάθος, οπότε εκτείνεται ως εκείνο το πλάτος.

Με λίγα λόγια ο νέος ορισμός επέκτεινε, μέσω της τελευταίας δικλείδας τα όρια (πλάτος) της Υφαλοκρηπίδας, αποσυνδέοντας σημαντικά το νομικό ορισμό από την γεωλογική έννοια της Υφαλοκρηπίδας (συνέχεια της στεριάς στη θάλασσα). Δεν έθετε μάλιστα κανένα όριο για αυτό το πλάτος. Στην ουσία το μόνο κριτήριο που έμπαινε ήταν αυτό της «δυνατότητας εκμετάλλευσης».

Στην ουσία, ο κινητήριος μοχλός αυτής της επέκτασης, ήταν η εξερεύνηση και εκμετάλλευση των πλουτοπαραγωγικών πόρων του βυθού και του υπεδάφους της θαλάσσιας ζώνης της Υφαλοκρηπίδας.

Ο ορισμός αυτός άλλαξε ριζικά –και πάλι προς την κατεύθυνση της επέκτασης- μέσω της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας[5] (Σύμβαση του Μοντέγκο Μπαίυ), που υπογράφηκε το 1982, μετά από πολλούς αποτυχημένους κύκλους διακρατικών διαπραγματεύσεων[6].

Σύμφωνα με το νέο ορισμό που δίνεται στο άρθρο 76 της Σύμβασης:

«Η Υφαλοκρηπίδα ενός παράκτιου κράτους αποτελείται από το θαλάσσιο βυθό και το υπέδαφός του που εκτείνεται πέραν της Χωρικής του θάλασσας καθ’ όλη την έκταση της φυσικής προέκτασης του χερσαίου του εδάφους μέχρι του εξωτερικού ορίου του Υφαλοπλαισίου ή σε μια απόσταση 200 ναυτικών μιλίων από τις γραμμές βάσης από τις οποίες μετράται το πλάτος της Χωρικής θάλασσας όπου το εξωτερικό όριο του Υφαλοπλαισίου δεν εκτείνεται μέχρι αυτή την απόσταση».

Έτσι για πρώτη φορά τίθεται το πλάτος των 200 ναυτικών μιλίων, ανεξάρτητα από τη «φυσική προέκταση του χερσαίου εδάφους», ενώ ταυτόχρονα η αναφορά «καθ’ όλη την έκταση της φυσικής προέκτασης» δίνει την δυνατότητα και για επέκταση πέραν των 200 μιλίων. Πράγματι, σε άλλο άρθρο τίθεται η δυνατότητα επέκτασης έως και σε 350 ναυτικά μίλια.

Η ίδια συνθήκη του 1982 στο Άρθρο 3 σε ότι αφορά τα Χωρικά Ύδατα ορίζει ότι:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διεθνές δίκαιο, Διεθνή, Διεθνής πολιτική, Επικαιρότητα, Εθνικά, Πατριδογνωσία, Τουρκία | Με ετικέτα: , , , , | 205 Σχόλια »

Φειδωλοί και τσιγκούνηδες

Posted by sarant στο 22 Ιουλίου, 2020

Oλοκληρώθηκε τελικά υστερα από μαραθώνιες διαπραγματεύσεις η πολυήμερη σύνοδος κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης με θέμα το Ταμείο Ανάκαμψης και τα μέτρα στήριξης των οικονομιών των κρατών μελών.

Ο συμβιβασμός που τελικά επιτεύχθηκε αναπροσαρμόζει τα ποσά που είχε αρχικά προτείνει η Επιτροπή, μετατρέποντας αρκετές επιχορηγήσεις σε δάνεια. Και ήταν αναγκαίος ο συμβιβασμός διότι ένα μέτωπο τεσσάρων πλούσιων χωρών της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης (Oλλανδία, Αυστρια, Δανία, Σουηδία) διαφώνησε έντονα με την αρχική πρόταση, δεδομένου ότι οι ενισχύσεις κατευθύνονταν κυρίως στις χώρες της νότιας Ευρώπης, που είχαν πληγεί περισσότερο από την πανδημία (αλλά και από τις συνέπειές της στον τουρισμό).

Οι τέσσερις αυτές χώρες ονομάστηκαν, ή αυτο-ονομάστηκαν ίσως, «The Frugals», που αποδόθηκε στα ελληνικά «οι φειδωλοί», αλλά και «οι τσιγκούνηδες».

Βέβαια, η επικαιρότητα είναι καμιά φορά άστατη, κι ενώ τα δελτία ειδήσεων ξεκίνησαν προβάλλοντας τη μεγάλη επιτυχία, απο το απομεσήμερο και μετά άρχισε η ανησυχία (ή οι πολεμόχαρες κορόνες) για τη Navtex που ανακοινωσε η Τουρκία.

Εμείς όμως στο ιστολόγιο ένα θέμα πρέπει να διαλέξουμε, οπότε θα λεξιλογήσουμε σήμερα για τους frugals.

Η αγγλική λέξη ανάγεται, μέσω γαλλικών, στο λατινικό frugalis, το οποίο με τη σειρά του προέρχεται από το frux (πληθυντικός fruges) που θα πει «καρπός», με τη μεταφορική και την κυριολεκτική σημασία. Aπό την ίδια ρίζα έρχεται και το δικό μας «φρούτο». Ηδη στα λατινικά, η σημασία εξελίχθηκε από χρήσιμος σε κερδοφόρος και μετά σε οικονόμος.

Και αυτή είναι η σημασία της λέξης στα αγγλικά. Έχει χροιά θετική: sparing or economical as regards money or food.

Οι χώρες που διάλεξαν να ονομαστούν έτσι το έκαναν για να προβάλουν μια θετική εικόνα, της συνετής διαχείρισης. Αν η λέξη είχε αρνητική χροιά, δεν θα το χρησιμοποιούσαν και οι ίδιοι, όπως το χρησιμοποιεί εδώ ο καγκελάριος της Αυστρίας, σε τουίτ του μετά την ολοκλήρωση των εργασιών της Συνόδου: Thank you to all colleagues, especially to the frugals!

Επομένως, αν θέλουμε να αποδώσουμε ελληνικά το frugals, είναι σωστό το «φειδωλοί», άσχετα αν συμφωνούμε με τη στάση των χωρών αυτών. Σε άρθρο του tvxs, βλέπω τον τίτλο «H νίκη των τσιγκούνηδων» αλλά εδώ εκφράζεται πολιτική θέση, δεν επιδιώκεται να μεταφραστεί με ακρίβεια το frugals.

Θα μπορούσε να διαλέξει κανείς και κάποιο άλλο επίθετο, διατηρώντας πάντοτε τη θετική χροιά: λιτός, οικονόμος, ολιγαρκής. Όλα αυτά είναι καταρχήν θετικά, με την έννοια ότι μπορεί κάποιος να τα χρησιμοποιήσει για να περιγράψει τον εαυτό του με καμάρι. Ίσως κάπως λιγότερο θετικό να είναι το «λιτός», ανάμεσα στο θετικό και στο ουδέτερο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ευρωπαϊκή Ένωση, Πανδημικά, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , | 275 Σχόλια »

Για τα πανηγύρια

Posted by sarant στο 13 Ιουλίου, 2020

Tη φωτογραφία που συνοδεύει το σημερινό σημείωμα την πήρα απο ένα πρόσφατο άρθρο ειδησεογραφικού ιστοτόπου με τίτλο «Τρόμος για τα πανηγύρια». Δεν ξέρω αν είναι πρόσφατη, βγαλμένη από κάποιο μετακορονοϊκό πανηγύρι, σαν κι αυτά που έγιναν π.χ. στην Αλίαρτο ή αν είναι φωτογραφία αρχείου από το περσινό ή κάποιο άλλο προκορονοϊκό καλοκαίρι.

Διότι βέβαια, η εποχή των πανηγυριών είναι το καλοκαίρι -η σεζόν, θα λέγαμε, μόλις άρχισε. Και οι επιστήμονες άρχισαν να κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, ζητώντας άλλοι αυστηρό έλεγχο στα πανηγύρια κι άλλοι την απαγόρευσή τους. Κανονικά τα πανηγύρια πρέπει να απαγορευτούν, υποστήριξε η πρόεδρος των νοσοκομειακών γιατρών, επισημαίνοντας το οφθαλμοφανές, ότι στα πανηγύρια δεν μπορεί να υπάρξει τήρηση αποστάσεων.

Εμείς όμως εδώ λεξιλογούμε, οπότε θα λεξιλογήσουμε για το πανηγύρι. Η λεξη, λέει το ετυμολογικό λεξικό, ανάγεται στο ελληνιστικό πανηγύριον, υποκοριστικό του αρχαίου πανήγυρις, που το βρίσκουμε πρώτη φορά σε απόσπασμα του Αρχίλοχου, αρκετά παλιά δηλαδή: Δήμητρος ἁγνῆς καὶ Κόρης τὴν πανήγυριν σέβων.

Η λέξη αυτή είναι σύνθετη από το παν + άγυρις (με έκταση εν συνθέσει, Βακερνάγκελ γαρ) που συνδέεται με το ρήμα αγείρω (συναθροίζω δηλαδή). Από την ίδια ρίζα η αγορά και η ομήγυρη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Πανδημικά, Πεζογραφία, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , | 416 Σχόλια »

Officials και οφίτσια

Posted by sarant στο 6 Ιουλίου, 2020

Το άρθρο που θα διαβάσετε σήμερα δημοσιεύτηκε χτες, πρώτη Κυριακή του μήνα, στα Ενθέματα της κυριακάτικης Αυγής στην ταχτική μηνιαία στήλη μου «Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία». Το αναδημοσιεύω εδώ με μια μικρή προσθήκη για τα επώνυμα.

Η στήλη μας ασχολείται κάθε φορά με μια λέξη που απασχόλησε ιδιαίτερα την επικαιρότητα το μήνα που μας πέρασε, λέξη σχεδόν πάντα ελληνική ή έστω ασυμμόρφωτο δάνειο στην ελληνική γλώσσα. Τούτη τη φορά θα κάνουμε μιαν εξαίρεση και θα λεξιλογήσουμε για μια λέξη της αγγλικής γλώσσας.

Πρόκειται για μια λέξη που κυριάρχησε στην επικαιρότητα τις τελευταίες μέρες, μετά τον εξωδικαστικό συμβιβασμό της αμερικανικής Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς και της αμαρτωλής εταιρείας Novartis, όπου αναφέρεται ότι στελέχη της Novartis Hellas ενέχονται σε πράξεις διαφθοράς με foreign officials, με αποτέλεσμα να γίνουν συζητήσεις επί συζητήσεων για το τι σημαίνει ο όρος official και πώς πρέπει να αποδοθεί.

Οπότε, θα λεξιλογήσουμε για τον official, μια λέξη που ανήκει σε μια μεγάλη λεξιλογική οικογένεια και έχει και παρακλάδια στη γλώσσα μας.

Η αγγλική λέξη ανάγεται, μέσω γαλλικών ή απευθείας, στο υστερολατινικό officialis και αυτό στο λατινικό officium «υπηρεσία, επίσημο καθήκον, αξίωμα» που αναλύεται στην πρόθεση ob και στο ρήμα facio, «κάνω». Η λατινική φράση ex officio, «αυτοδικαίως», που βρίσκεται ακόμα σε χρήση, δήλωνε κάποιο προνόμιο ή δικαίωμα που απορρέει από το αξίωμα κάποιου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αγγλικά, Επώνυμα, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά | Με ετικέτα: , , , | 241 Σχόλια »

Ζαρντινιέρες

Posted by sarant στο 30 Ιουνίου, 2020

Είναι κι αυτή μια λέξη που κυριαρχεί στην επικαιρότητα τις τελευταίες μέρες, με την αναστάτωση που γίνεται στο κέντρο της Αθήνας για τον Μεγάλο Περίπατο του Κωστάκη.

Στην ανάπλαση αυτή προς το παρόν πρωταγωνιστούν οι ζαρντινιέρες. Ζαρντινιέρες μάλιστα δύο ειδών, οι μικρές ορθογώνιες όπως στην Πανεπιστημίου, και τελευταία οι μεγάλες, οι κυκλικές, όπως στο Σύνταγμα. Κάποιοι θεώρησαν πως η τιμή με την οποία χρεώθηκαν στον Δήμο είναι υπερβολική, 550 ευρώ οι ορθογώνιες και κάπου 5000 οι κυκλικές. Στην αγορά βρίσκεις ανάλογα προϊόντα δέκα φορές φτηνότερα, πολύ περισσότερο που σε μια μαζική παραγγελία συνηθίζεται να γίνεται γενναία έκπτωση, εκτός αν ο προμηθευτής είναι καλός φίλος, οπότε συνηθίζεται γενναίο πλιάτσικο.

Ας είναι. Τον Μεγάλο Περίπατο θα τον κρίνουμε όταν τελειώσει. Προς το παρόν, όσοι υφιστάμεθα την ταλαιπωρία από το κυκλοφοριακό χάος που προκαλείται, αντιδρούμε χιουμοριστικά, με διάφορα έξυπνα μιμίδια που κυκλοφορούν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, σαν κι αυτό, που θέλησε να εποικίσει τις ζαρντινιέρες της πλατειας Συντάγματος. Λείπει ο παλαιοημερολογίτης μητροπολίτης από την εικόνα, αλλά το έργο δεν έχει τελειώσει. (Απορία: αναρωτιέμαι αν υπάρχει στ’ αγγλικά κάποιος όρος για τις φωτογραφίες προσώπων που προστίθενται σε μιμίδια).

Όμως εμείς εδώ λεξιλογούμε, οπότε ευκαιρία είναι σήμερα να μιλήσουμε για τις ζαρντινιέρες σ’ ένα μικρό, καθότι καλοκαιρινό, αρθράκι.

Η ζαρντινιέρα είναι δάνειο από το γαλλικό jardinière. Στα γαλλικά, jardinière μπορεί να είναι και η κηπουρίνα (θηλυκό του jardinier, κηπουρός), είναι όμως και η κατασκευή που μέσα της φυτεύουμε φυτά ή τοποθετούμε γλάστρες με φυτά.

Η jardinière παράγεται από το γαλλικό jardin, που είναι ο κήπος, λέξη που με τη σειρά της  ανάγεται σε φρανκονική λέξη και παλαιογερμανική ρίζα -κάτι σαν *gardo, που θα σήμαινε περίφραξη. Μπορεί να μεσολάβησε κάποιος υστερολατινικός τύπος, κάτι σαν *hortus gardinus (δηλαδή περιφραγμένος κήπος). Από τα γαλλικά η λέξη πέρασε και στα ιταλικά-ισπανικά, ενώ το γερμανικό Garten προέκυψε απευθείας από την παλαιογερμανική ρίζα, ενώ από ένα ενδιάμεσο βορειογαλλικό gardin προέκυψε το αγγλ. garden.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθηναιογραφία, Επώνυμα, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά | Με ετικέτα: , , , , | 201 Σχόλια »