Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Επικαιρότητα’ Category

«Δεν το πιστεύω, το διάβασα στο Βήμα», ή η βατραχιά του Βηματοδότη

Posted by sarant στο 27 Ιουλίου, 2017

Θα μπορούσα να το κρατήσω για τα σαββατιάτικα μεζεδάκια, αλλά αφενός έχει αρκετό ψωμί και θα μονοπωλούσε τον χώρο στην πιατέλα και αφετέρου το (σχετικά) φρέσκο έχει άλλη χάρη.

Πρόκειται για ένα συμβάν που ακουμπάει σε πολλούς τομείς που ενδιαφέρουν το ιστολόγιο: τις πλαστές ειδήσεις και τους χόακες, την επίδραση του Διαδικτύου στα συμβατικά μέσα ενημέρωσης, τις λαθροχειρίες, την παρωδία.

Αν και μάλλον κάτι θα πήρε το αυτί σας από την ιστορία με το δήθεν επίδομα σφραγίδας, που ξεκίνησε από τρολιά και αναπαράχθηκε ως είδηση από πολλά βαριά ονόματα της ειδησεογραφίας, ας συνοψίσουμε τα περιστατικά:

Στις 17 Ιουλίου, ο σατιρικός ιστότοπος «Το Βατράχι», δημοσίευσε άρθρο με τον τίτλο: «Επίδομα χειρισμού σφραγίδας για τους υπαλλήλους του Δημοσίου ανακοίνωσε η Όλγα Γεροβασίλη«. Για όσους δεν παροικούν την Ιερουσαλήμ του Διαδικτύου, να πούμε ότι το Βατράχι, όπως και το παλαιότερο Κουλούρι, είναι τρολοσάιτ, δηλαδή δημοσιεύει αποκλειστικά ψεύτικες ειδήσεις, παρωδίες ειδήσεων αν προτιμάτε, τρολιές κατά το κοινώς λεγόμενο, πάνω στο πατρόν του αμερικανικού The Onion (Το Κρεμμύδι).

Το ίδιο άρθρο είχε ξαναδημοσιευτεί τον Ιανουάριο και είχε περάσει μάλλον απαρατήρητο. Σχεδόν απαρατήρητο πέρασε αρχικά και τη δεύτερη φορά που δημοσιεύτηκε· σχολιάστηκε λίγο στο Φέισμπουκ, προκάλεσε το σχετικό γέλιο (βρέθηκαν και καναδυό αφελείς που το πίστεψαν), και κόντευε να κλείσει τον κύκλο του, όταν συνέβη το αναπάντεχο:

Ήρθε ο κάποτε έγκυρος Βηματοδότης  και δημοσίευσε προχτές το πρωί την ψεύτικη είδηση στη στήλη του στο Βήμα (και στην έντυπη έκδοση), χωρίς να κάνει τον κόπο να διασταυρώσει το παραμικρό, χωρίς να αντιληφθεί την ειρωνεία του άρθρου, χωρίς να δει ότι προέρχεται από ιστότοπο που μόνο ψεύτικες ειδήσεις δημοσιεύει. Χωρίς περίσκεψη, χωρίς αιδώ θα λέγαμε, διότι ο Βηματοδότης δεν αρκέστηκε να μεταφέρει την τρολοείδηση όπως δημοσιεύτηκε στο τρολοσάιτ, αλλά την καρύκευσε για να την κάνει πιο πικάντικη («Το διάβαζα και το ξαναδιάβαζα»), για να δώσει την εντύπωση ότι έχει συζητήσει το θέμα και με άλλους («Για φαντάσου, μου έλεγαν») -μέχρι και την εισηγητική έκθεση του νομοσχεδίου είδε (αυτή η λεπτομέρεια δεν υπάρχει στην αρχική τρολοείδηση).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διαδίκτυο, Επικαιρότητα, Λαθροχειρίες | Με ετικέτα: , , , , , | 153 Σχόλια »

Μαγαζί και μαγκαζίνο

Posted by sarant στο 24 Ιουλίου, 2017

Σε μια διαδικτυακή συζήτηση για την Ηριάννα, που παραμένει στη φυλακή διότι ούτε ναρκωτικά πουλούσε ούτε ασελγούσε σε ανήλικα ώστε να της χορηγηθεί ανασταλτικός χαρακτήρας στην έφεση, ένας φίλος, διαβάζοντας ένα κείμενο συμπαράστασης που ήταν γραμμένο στα αγγλικά (πιθανώς αυτό), εξέφρασε την απορία του για ποιο λόγο κρατείται η κοπέλα, αφού, όπως είπε, το να βρεθεί DNA πάνω σε κάποιο έντυπο δεν μπορεί να είναι καταδικαστικό, αφού το περιοδικό είναι κινητό αντικείμενο και εύκολα μεταφέρεται.

Επί της ουσίας ο φίλος είχε δίκιο, με την έννοια ότι πράγματι κακώς χρησιμοποιείται για πειστήριο ενοχής το γενετικό υλικό που έχει βρεθεί πάνω σε κινητά αντικείμενα, αφού αυτά είναι εύκολο να μεταφερθούν εκ των υστέρων, χώρια τους κινδύνους επιμόλυνσης στο εργαστήριο, όπως έχουμε συζητήσει και εδώ.

Ωστόσο, ο φίλος δεν είχε δίκιο ως προς το αντικείμενο που πάνω του βρέθηκε το (ελαττωματικό, επιπλέον) δείγμα γενετικού υλικού. Δεν ήταν περιοδικό, αλλά, όπως ξέρουμε, η γεμιστήρα (ή ο γεμιστήρας, ας μην σταθούμε εδώ) όπλου. Ο φίλος διάβασε τη φράση:

As for the charge of possession, transport and concealment of illegal firearms, the court based its verdict on expert testimony that Irianna’s DNA was found on a magazine

Βλέπετε τα αγγλικά, επειδή είναι ατελής γλώσσα και όχι νοηματική (πλάκα κάνω) χρησιμοποιούν την ίδια λέξη, magazine, και για το περιοδικό, και για τον γεμιστήρα του όπλου. Βέβαια, στην προκειμένη περιπτωση ο φίλος δεν πρόσεξε τη συνέχεια, που ασφαλώς διέλυε την αμφισημία: on a magazine (not attached to a weapon), that was discovered in a box (the firearms were never used in any criminal activity)

Αλλά βέβαια, δεν αποκλείεται ο φίλος να μη γνώριζε την άλλη σημασία της λέξης magazine, μία από τις άλλες πιο σωστά. Και επειδή είναι πολλές και ποικίλες, κι επειδή έχουμε και στη γλώσσα μας τη λέξη μαγκαζίνο αλλά και το μαγαζί, σκέφτηκα να αφιερώσω το σημερινό άρθρο ακριβώς σε αυτή την ενδιαφέρουσα γλωσσική περιήγηση, από το μαγαζί στο μαγκαζίνο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικά ταξίδια, Γλωσσικά δάνεια, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά | Με ετικέτα: , , , , , | 141 Σχόλια »

Σεισμογενή μεζεδάκια

Posted by sarant στο 22 Ιουλίου, 2017

Σημάδεψε την επικαιρότητα ο σεισμός στην Κω, που μάλιστα είχε και διασυνοριακή διάσταση αφού ζημιές και τραυματίες υπήρχαν και στην απέναντι μικρασιατική ακτή, στην περιοχή του Μποντρούμ, της αρχαίας Αλικαρνασσού -δεν ξέρει από σύνορα ο Εγκέλαδος όπως μας το είχε υπενθυμίσει και πριν από λίγο καιρό όταν χτύπησε στη Μυτιλήνη. Το εμπεδώσαμε, δεν χρειάζεται άλλη επανάληψη.

Με την ευκαιρία του σεισμού (δεν χρειάζεται άλλη επανάληψη, είπαμε) ακούστηκε αρκετά ότι η Ελλάδα είναι σεισμογενής χώρα ή περιοχή. Δεν αντιλήφθηκα τούτη τη φορά κανέναν να επισημαίνει ότι τάχα είναι λάθος να λέμε σεισμογενή την περιοχή που παρουσιάζει υψηλή σεισμική δραστηριότητα και ότι πρέπει να λέμε «σεισμογόνος». Παρά την ετυμολογία και παρά την αρχική σημασία, σήμερα οι περισσότεροι ομιλητές χρησιμοποιούν το «σεισμογενής» με αυτή τη σημασία, επιπλέον δε τη σημασία αυτή τη δέχονται δύο από τα τρία μεγάλα έγκυρα λεξικά μας, το ΛΚΝ και το Χρηστικό της Ακαδημίας, που και τα δύο θεωρούν ότι το σεισμογενής έχει γίνει συνώνυμο με το σεισμογόνος. Οπότε, αν θέλει η πλειοψηφία των ομιλητών και η πλειοψηφία των έγκυρων πηγών, τύφλα νάχουν οι λαθολόγοι.

* Θα δούμε στο άρθρο μερικά σεισμογενή μεζεδάκια, αν και τα περισσότερα είναι άσχετα με τον σεισμό. Για ορντέβρ, ένα μαργαριτάρι που φιλοτέχνησε ο Σκάει.

Δεν είναι μόνο το κλασικό «πληγέντων περιοχών», είναι και το ακανόνιστου μεγέθους τσουνάμι, που έπληξε τις… πληγέντες περιοχές.

Η οθονιά είναι παρμένη από τη σελίδα του Σκάει στο Φέισμπουκ -στον ιστότοπο έχουν διορθώσει τις πληγέντες -τα άλλα θα τα βρήκαν εντάξει.

* Φίλος στέλνει τα άχρηστα εισαγωγικά της εβδομάδας. Σε άρθρο για ληστεία, ο τίτλος λέει: Κινηματογραφική ληστεία – «Σήκωσαν» χρηματοκιβώτιο.

Αφού πράγματι το σήκωσαν!

* Και πάλι από το σάιτ της ΕΡΤ, ή μάλλον από το ΑΠΕ που λειτουργεί ως πρακτορείο διανομής της κοτσάνας, η ακλισιά της εβδομάδας, για τροχαίο στην Κεφαλονιά.

Σήμερα (19-07-2017) πρώτες πρωινές ώρες, στο 2ο χιλιόμετρο της Επαρχιακής οδού Σάμης-Καραβομύλου, δίκυκλη μοτοσυκλέτα που οδηγούσε 29χρονος υπήκοος Μαρόκο, εκτράπηκε της πορείας της με αποτέλεσμα τον θανάσιμο τραυματισμό του.

Υπήκοος Μαρόκο, όπως λέμε κάτοικος Λονδίνο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , , | 182 Σχόλια »

Βιβλιοθήκες, συγγραφείς και πνευματικά δικαιώματα

Posted by sarant στο 13 Ιουλίου, 2017

Χτες πήρα την εξής επιστολή από τον ΟΣΔΕΛ, τον Οργανισμό Συλλογικής Διαχείρισης Έργων Λόγου.

Αγαπητά μέλη μας,
Χθες ο ΣΕΑΒ απέστειλε  επιστολή-παρέμβαση  προς τον Πρωθυπουργό των
  •     ΣΕΑΒ (Σύνδεσμος Ελληνικών Ακαδημαικών Βιβλιοθηκών), 
  •     ΕΕΒΕΠ (Ένωση Ελλήνων Βιβλιοθηκονόμων και Επιστημόνων Πληροφόρησης) , 
  •     Διευθυντή ΕΒΕ (Εθνική Βιβλιοθήκη Ελλάδος) και 
  •     Προέδρου του Γενικού Συμβουλίου Βιβλιοθηκών.
οι οποίοι επικαλούνται μάλιστα ότι εκπροσωπούν και όλα τα Πανεπιστήμια και ΤΕΙ της χώρας και την Ακαδημία Αθηνών!
 Πρόκειται για ένα απαράδεκτο κείμενο με το οποίο υποστηρίζεται ότι οι δημιουργοί και εκδότες δεν πρέπει να αμείβονται για τη χρήση των έργων τους στην εκπαίδευση και στις σχολικές και ακαδημαϊκές βιβλιοθήκες. Ήδη οι φορείς του βιβλίου απέστειλαν απάντηση.
 Εν τω μεταξύ η διεθνής ένωση IFRRO απηύθυνε επιστολή προς την Υπουργό όπως και η ευρωπαϊκή ομοσπονδία εκδοτών FEP έστειλε τη δική της επιστολή. Αναμένεται σήμερα και επιστολή της ευρωπαϊκής ένωσης συγγραφέων EWC.
Χθες έγινε συνάντηση με την Υπουργό, χωρίς όμως αποτέλεσμα. Επιμένει στις συγκεκριμένες διατάξεις διότι το ζητούν οι βιβλιοθήκες!, Δυστυχώς δεν συνειδητοποιεί ότι επιτρέποντας τη ψηφιακή χρήση αποσπασμάτων έργου στην εκπαίδευση ανοίγει τον ασκό του Αιόλου, για να αντικατασταθούν τα πανεπιστημιακά συγγράμματα από συρραφές τμημάτων βιβλίων που θα διανέμονται δωρεάν χωρίς  άδεια και χωρίς αμοιβή! Ούτε ότι είναι αδιανόητο να καταργείται αναδρομικά η αμοιβή των συγγραφέων και εκδοτών για το δημόσιο δανεισμό.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βιβλία, Διαδίκτυο, Επικαιρότητα, Πνευματικά δικαιώματα | Με ετικέτα: , , | 235 Σχόλια »

Τον τύλιξαν σε μια κόλλα χαρτί -με γενετικό υλικό

Posted by sarant στο 5 Ιουλίου, 2017

Η παροιμιακή έκφραση «τον τύλιξαν σε μια κόλλα χαρτί», που τη χρησιμοποιώ στον τίτλο, σημαίνει ότι του έκαναν αναφορά ή μήνυση και επίκειται η καταδίκη ή η τιμωρία του.

Ο κατηγορούμενος εμφανίζεται τυλιγμένος μέσα στο διπλωμένο χαρτί του εγγράφου, άρα σε δεινή θέση -αδύνατο ή πολύ δύσκολο είναι να ξεφύγει.

Οι περισσότερες παροιμιακές εκφράσεις μας έχουν αγροτική αρχή, τούτη όμως πρέπει να ξεκίνησε από τις πειθαρχικές αναφορές της στρατιωτικής ή υπαλληλικής ζωής στα πρώτα χρόνια του νεοελληνικού κράτους. Δείχνει και την αμηχανία του αμύητου πολίτη απέναντι στις δαιδαλώδεις δικαστικές διαδικασίες.

Πέρα από τον δικαστικό/πειθαρχικό τομέα, η έκφραση χρησιμοποιείται επίσης όταν κάποιος, χωρίς να το συνειδητοποιήσει, βρίσκεται δεσμευμένος με τους όρους ενός συμβολαίου που έχει υπογράψει ή μιας σύμβασης που έχει συνάψει. Ίσως από αυτή την αρχή, το ΛΚΝ δίνει για την έκφραση «τυλίγω κάποιον σε μια κόλα χαρτί» τη δεύτερη σημασία «ξεγελώ κπ., τον πείθω εύκολα να κάνει κτ. που εγώ θέλω», μια σημασία που προσωπικά δεν την έχω βρει σε χρήση.

(Παρένθεση: μια και εδώ λεξιλογούμε, θα προσέξατε ότι το ΛΚΝ γράφει την κόλα χαρτί με ένα λ, ενώ την κόλλα που κολλάμε με δύο λ. Ο Μπαμπινιώτης, αντίθετα, και για τις δύο περιπτώσεις χρησιμοποιεί διπλό σύμφωνο. Το σημειώνω απλώς. Ίσως άλλη φορά ασχοληθώ περισσότερο -προς το παρόν, κρατάω τη γραφή «κόλλα» που έχω χρησιμοποιήσει στο βιβλίο μου «Λέξεις που χάνονται», όπου περιλαμβάνεται και η προκείμενη παροιμιακή έκφραση).

Η έκφραση χρησιμοποιείται επίσης και σαν απειλή: θα σε τυλίξω σε μια κόλλα χαρτί: θα σε μπλέξω σε μια δίκη ή σε μια πειθαρχική διαδικασία, απ’ όπου δεν θα ξεμπλέξεις εύκολα.

Η απειλή αυτή κρέμεται πάνω από τα κεφάλια μας και τα τελευταία χρόνια έχει γίνει ακόμα πιο επίφοβη, αν βέβαια η κόλλα χαρτί έχει πασαλειφτεί με γενετικό υλικό.

Αναφέρομαι βέβαια στα τεστ DNA, που χρησιμοποιούνται από τις διωκτικές αρχές ως αποδεικτικό στοιχείο για την καταδίκη υπόπτων ακόμα και όταν λείπει κάθε άλλο πειστήριο, όπως φαίνεται να έχει γίνει στην υπόθεση της Ηριάννας Β.Λ. για την οποία γράψαμε πρόσφατα: η μεταπτυχιακή ερευνήτρια φαίνεται πως καταδικάστηκε σε 13 χρόνια φυλάκιση με μόνο στοιχείο ένα ελαττωματικό δείγμα DNA που βρέθηκε πάνω σε κινητό αντικείμενο -τη γεμιστήρα ενός όπλου-, ένα δείγμα που πολύ βολικά «εξαντλήθηκε» κι έτσι δεν έγινε εφικτό να υποβληθεί σε πραγματογνωμοσύνη από την πλευρά της υπεράσπισης.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δικαστικά, Επικαιρότητα, Νομικά, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , | 137 Σχόλια »

Σαρανταπεντάρια

Posted by sarant στο 3 Ιουλίου, 2017

Πολύ μας βασάνισε ο καύσωνας το τελευταίο τετραήμερο, αλλά τουλάχιστο μας έδωσε έμμεσα την αφορμή για το σημερινό σύντομο άρθρο -σύντομο, διότι γράφεται ενώ ακόμα έξω κάνει πολλή ζέστη, οπότε θα είμαστε λακωνικοί.

Το Σάββατο λοιπόν άκουσα στο αναγγελτικό κάποιου δελτίου ειδήσεων τον εκφωνητή να αναγγέλλει με στόμφο: Δείτε σε ποιες περιοχές της χώρας θα χτυπήσει ο υδράργυρος σαρανταπεντάρια!

Ο υδράργυρος βέβαια είναι πλέον σχήμα λόγου, αφού, αν δεν κάνω λάθος, εδώ και χρόνια έχει απαγορευτεί η πώληση θερμομέτρων με υδράργυρο -οπότε, αυτό που εννοείται είναι «σε ποια μέρη θα ανέβει η θερμοκρασία στους 45 βαθμούς Κελσίου».

Και πράγματι, στα κοινωνικά μέσα άρχισαν να εμφανίζονται φωτογραφίες (ψηφιακών) θερμομέτρων από αυτοκίνητα ή από κινητές συσκευές, με την ένδειξη να φτάνει στους 45 βαθμούς, ενώ είδα και βιντεάκια από τη Λάρισα που έδειχναν κάποιους να τηγανίζουν αυγά χωρίς φωτιά, μόνο με τη θερμότητα θερμοκρασία του ήλιου.

Σε κάποιο άλλο άρθρο μπορεί να μαζέψουμε τα κλισέ που χρησιμοποιούν οι δημοσιογράφοι όταν έχει καύσωνα (καμίνι, σε σημείο βρασμού, λιώνει η άσφαλτος, στους Χ βαθμούς σκαρφάλωσε ο υδράργυρος) αλλά τώρα θα σταθούμε στα σαρανταπεντάρια.

Όπως θα περίμενε κανείς, η σημασία «σαρανταπεντάρι = θερμοκρασία 45 βαθμών» δεν είναι λεξικογραφημένη, και δεν θα μπορούσε να είναι. Τα λεξικά δεν είναι θησαυρός, να έχουν όλες τις άπαξ ειρημένες λέξεις και σημασίες της γλώσσας. Ελπίζω μάλιστα να μην χρειαστεί να λεξικογραφηθεί ποτέ αυτή η σημασία, δηλαδή να μην παγιωθούν οι καύσωνες τόσο που τα θερμοκρασιακά 45άρια να γίνουν κοινός τόπος.

Ωστόσο, το λήμμα σαρανταπεντάρι έχει βρει τη θέση του στα λεξικά, αλλά η λεξικογραφική κάλυψή του δεν είναι ούτε πλήρης, ούτε σωστή. Στο Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής, αναφέρεται:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Επικαιρότητα, Λεξικογραφικά | Με ετικέτα: , , , , , | 140 Σχόλια »

Ο σουλτάνος και οι αρένες

Posted by sarant στο 26 Ιουνίου, 2017

Πριν από ένα μήνα διαβάσαμε την είδηση για την εκστρατεία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν εναντίον της λέξης «Arena» (αρένα), που χρησιμοποιείται σε όλη την Ευρώπη για να ονομαστούν νεόχτιστες αθλητικές εγκαταστάσεις, συνήθως σε συνδυασμό με το όνομα του σπόνσορα, που έχει πληρώσει αδρά για το προνόμιο αυτό.

Μιλώντας λοιπόν στην τελετή παράδοσης πτυχίων σε σπουδαστές θρησκευτικών σχολών (ή κάτι τέτοιο) ο Τούρκος Πρόεδρος εξέφρασε τη διαφωνία του με τη χρήση του όρου «Αρένα» στις ονομασίες σταδίων, διότι, όπως είπε, η λέξη αυτή δεν ανήκει στην τουρκική γλώσσα και επιπλέον παραπέμπει σε βάρβαρα έθιμα, αφού στις αρένες της ρωμαϊκής εποχής  διαμελίζονταν άνθρωποι μπροστά σε θεατές.

Δεν είχα προλάβει να το σχολιάσω τότε, αλλά αφού το θέμα παραμένει στην επικαιρότητα, ας το συζητήσουμε σήμερα. Θα ελεγα ότι επί του γλωσσικού ο σουλτάνος έχει κάποιο δίκιο, με την έννοια ότι, παρόλο που στο μυαλό το δικό μου η λέξη «αρένα» παραπέμπει κυρίως στις ισπανικές ταυρομαχίες, είναι αλήθεια πως η λέξη είναι συνδεδεμένη με τους Ρωμαίους μονομάχους. Όπως είχα γράψει σε ανύποπτο χρόνο: Στα λατινικά υπήρχαν δυο λέξεις για την άμμο, sabulum για τη χοντρή άμμο και (h)arena για τη λεπτή. Από την πρώτη λέξη προέκυψε η σημερινή γαλλική sable, ενώ από τη δεύτερη η σημερινή ισπανική arena. Θα καταλάβατε βέβαια ότι και η δική μας αρένα, ο στίβος της ταυρομαχίας δηλαδή, αλλά και ο τόπος όπου μάτωναν και πέθαιναν οι Ρωμαίοι μονομάχοι, από αυτή την arena προέρχεται, επειδή ο στίβος ήταν στρωμένος με λεπτήν άμμο. Τώρα τελευταία έχει γίνει της μόδας να ονοματίζονται αρένες τα νεόδμητα υπερσύγχρονα γήπεδα ποδοσφαίρου, ιδίως στη Γερμανία: όχι παράλογο· εκεί αναμετριούνται οι σύγχρονοι μονομάχοι και το πλήθος πάλι για άρτον και θεάματα κραυγάζει, τότε στο Κολοσσαίο, σήμερα στο Φέλτινς Αρένα του Γκελζενκίρχεν ή την Αλιάντς Αρένα του Μονάχου· έχουμε κι εμείς στη Λάρισα την ΑΕΛ Αρένα.

Ο Ερντογάν λοιπόν έχει δίκιο ότι η arena συνδέεται με τους Ρωμαίους μονομάχους και έχει κάθε δικαίωμα να μην του αρέσει η λέξη και να διαφωνεί με τη χρήση της στις ονομασίες σταδίων.

Όμως, έχει δίκιο ίσαμε εκεί. Από εκεί και πέρα, δεν έχει δίκιο. Και θα διαβάσατε ίσως τα «παραπέρα». Συνέχισε την ομιλία του λέγοντας ότι έδωσε οδηγίες στον υπουργό Αθλητισμού να αφαιρεθεί η λέξη Arena από τις ονομασίες των αθλητικών εγκαταστάσεων. Βλέπουμε εδώ ολοκάθαρη τη διαφορά που έχει ενα αυταρχικό καθεστώς -η καθε επιθυμία του ισχυρού ηγέτη, το κάθε καπρίτσιο του, είναι ή γίνεται νόμος, χωρίς μάλιστα να χάνεται άδικα χρόνος σε νομοθετικές και κοινοβουλευτικές φιοριτούρες. Η όλη αντίδραση θυμίζει τις φαιδρές πρωτοβουλίες του Παττακού επί χούντας.

Είτε επειδή υποχρεώθηκαν είτε επειδή ξέρουν καλά ότι στη σημερινή Τουρκία είναι ανθυγιεινό να διαφωνείς με τον ηγέτη, οι ιθύνοντες της Γαλατά Σαράι έσπευσαν να αλλάξουν την ονομασία του σταδίου τους από Turk Telekom Arena σε Turk Telekom Stadium και το ίδιο έπραξε και η Μπεσικτάς, που μετονόμασε το ολοκαίνουργιο στάδιό της από Vodafone Arena σε Vodafone Park. Αν δεν κάνω λάθος, η Ulker Sports Arena, που ανήκει στην μπασκετική Φενέρμπαχτσε,  εξακολουθεί προς το παρόν να αντιστέκεται.

Θα μου πείτε, και με το δίκιο σας, ότι οι εναλλακτικές λύσεις (Stadium, Park) δεν είναι λιγότερο ξενόφερτες από την Arena, δεν επιχειρήθηκε δηλαδή η επιβολή κάποιας αυθεντικά τουρκικής λέξης. Ωστόσο, φαίνεται ότι η Αρένα ήταν η κορφή του παγόβουνου, δηλαδή φαίνεται πως υπάρχει πράγματι γενικευμένο σχέδιο του Τούρκου ηγέτη να καταπολεμήσει τις ξένες γλωσσικές επιρροές, σε κατεύθυνση αντίθετη από την ιστορική και αναπάντεχα επιτυχημένη γλωσσική μεταρρύθμιση του Κεμάλ Ατατούρκ στη δεκαετία του 1920 -ένα θέμα για το οποίο δεν θα πω περισσότερα, αν και θα άξιζε χωριστό άρθρο .

Δημοσιεύω στα επόμενα ένα άρθρο του περιοδικού Εκόνομιστ -δικό του είναι και το σκίτσο- χωρίς αυτό να σημαίνει ότι αποδέχομαι το περιεχόμενο. Βρήκα τη μετάφραση σε κυπριακόν ιστότοπο, αλλά είδα ότι θέλει μερεμέτια (π.χ. το «εναντίον πολιτισμών και πολιτισμών») κι έτσι διόρθωσα κάμποσα πράγματα. Προσθέτω και ένα-δυο πράγματα σε αγκύλες. Στο αγγλικό άρθρο υπάρχει και ο όρος Turkic languages, γνωστό μεταφραστικό αγκάθι, που προτίμησα να το αποδώσω «τουρκικές γλώσσες» και όχι «τουρκογενείς» ή «τουρανικές». Το συζητάμε αν θέλετε στα σχόλια.

Το άρθρο του Εκόνομιστ:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in τούρκικα, Γενικά γλωσσικά, Γλωσσικά δάνεια, Επικαιρότητα | Με ετικέτα: , , | 157 Σχόλια »

Η χαμένη τιμή της Ηριάννας Β.Λ.

Posted by sarant στο 23 Ιουνίου, 2017

Στο μυθιστόρημα του Χάινριχ Μπελ «Η χαμένη τιμή της Καταρίνα Μπλουμ», που η δράση του εκτυλίσσεται στη Δυτική Γερμανία των αρχών της δεκαετίας του 1970, μια απολιτική νοικοκυρά μπλέκει με την αστυνομία και διασύρεται από τον κίτρινο τύπο επειδή έκανε το έγκλημα να συνδεθεί ερωτικά με έναν ληστή τραπεζών, ύποπτο για τρομοκρατία. Ομολογώ πως δεν θυμάμαι αν το έχω διαβάσει, ασφαλώς όμως έχω δει την ταινία που γυρίστηκε το 1975 από τον Φόλκερ Σλέντορφ και τη Μαργκαρέτε φον Τρότα με βάση το μυθιστόρημα.

Βρίσκω πως η υπόθεση του μυθιστορήματος και της ταινίας έχει κάποιες ομοιότητες με μια υπόθεση που διαδραματίζεται αυτές τις μέρες στη χώρα μας, στην πραγματική ζωή, παρόλο που υπάρχουν πολλές και βασικές διαφορές μεταξύ τους -γι’ αυτό και έβαλα αυτόν τον τίτλο στο σημερινό άρθρο, που είναι αφιερωμένο στην υπόθεση της πανεπιστημιακού Ηριάννας Β.Λ. και στη χαμένη ελευθερία της.

Τον Μάρτιο του 2011 δυνάμεις των ΕΚΑΜ μπαίνουν ξημερώματα στο διαμέρισμα του φοιτητή του ΕΜΠ Κώστα Π. που θεωρείται ύποπτος για συμμετοχή στην οργάνωση Συνωμοσία των Πυρήνων της Φωτιάς (ΣΠΦ). Μαζί του βρίσκεται η φοιτήτρια της Φιλοσοφικής και φίλη του Ηριάννα Β.Λ. που είχε κοιμηθεί μαζί του εκείνο το βράδυ. Η Ηριάννα προσάγεται, δίνει DNA και τα λοιπά, και αφήνεται ελεύθερη. Δυο χρόνια αργότερα, το 2013, ενώ ο φοιτητής δικάζεται, απαγγέλλεται κατηγορία στην Ηριάννα με βάση ένα αμφιλεγόμενο δείγμα DNA που βρέθηκε πάνω στη γεμιστήρα όπλου που υποτίθεται ότι έχει σχέση με την υπόθεση της ΣΠΦ.

Η Ηριάννα αφήνεται ελεύθερη με περιοριστικούς όρους και συνεχίζει τις σπουδές της και την έρευνά της ενώ τελικά ο Κώστας Π. αθωώνεται τελεσίδικα αφού δεν αποδείχτηκε καμιά συμμετοχή του στην οργάνωση ΣΠΦ, μόνο φιλικές σχέσεις με κάποια μέλη της.

Ωστόσο, τον Ιούνιο του 2017 η Ηριάννα δικάζεται και προς γενική έκπληξη καταδικάζεται σε 13 χρόνια φυλάκιση για οπλοκατοχή, χωρίς να της αναγνωριστούν ελαφρυντικά, χωρίς η έφεσή της να έχει ανασταλτικό αποτέλεσμα, χωρίς να γίνει δεκτή η αίτηση της οικογένειας να εξεταστεί το αμφιλεγόμενο δείγμα DNA από δικόν τους εμπειρογνώμονα (η αστυνομία απάντησε ότι «τελείωσε»).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δικαιώματα, Επικαιρότητα | Με ετικέτα: , , , , , , | 443 Σχόλια »

Η ευθύνη, η ανευθυνότητα και οι εξετάσεις

Posted by sarant στο 9 Ιουνίου, 2017

Το σημερινό άρθρο βασίζεται σε μια χτεσινή δημοσίευση που έκανα στο Φέισμπουκ σχετικά με το θέμα της Γλώσσας στις πανελλήνιες εξετάσεις που άρχισαν τούτη τη βδομάδα. Το ιστολόγιο συνηθίζει να σχολιάζει τα θέματα των πανελληνίων και σχεδόν κάθε χρόνο έχουμε κάποιο άρθρο (αν και πέρυσι δεν βάλαμε), οπότε ας τηρήσουμε και φέτος την παράδοση.

Λοιπόν, στις προχτεσινές εξετάσεις των Γενικών Λυκείων, στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας, δόθηκε στους υποψηφίους (διασκευασμένο) ένα κείμενο του ακαδημαϊκού Γρηγόρη Σκαλκέα (1928-) με θέμα «Επιστήμη και ανθρωπισμός». Πρόκειται για μια ομιλία που είχε εκφωνήσει ο Σκαλκέας ως Πρόεδρος της Ακαδημίας στις 30.12.2003, κατά την τελετή απονομής των ετήσιων βραβείων της Ακαδημίας. Είναι δηλαδή κείμενο επίσημο, γραμμένο για να ακουστεί και να διαβαστεί από ευρύ κοινό -αλλά είναι και κείμενο που δεν έχει φιλοδοξίες να ταράξει τα νερά ούτε να ανοίξει δρόμους.

Το κείμενο που δόθηκε στους υποψήφιους ήταν διασκευή του πρωτοτύπου ή μάλλον διασκευή ενός τμήματος του πρωτοτύπου. Εδώ μπορείτε να δείτε το κείμενο που δόθηκε στους μαθητές και εδώ το πρωτότυπο της ομιλίας, όπως δημοσιεύτηκε στο Βήμα στις 18.1.2014.

Για ποιους λόγους γίνεται διασκευή ενός κειμένου; Ένας λόγος, ίσως ο κυριότερος, είναι η έκταση. Το αρχικό κείμενο μπορεί να είναι πολύ μεγάλο, δεν είναι πρακτικό να δοθεί ολόκληρο στους μαθητές. Για παράδειγμα, η ομιλία του Σκαλκέα είχε έκταση πάνω από 1600 λέξεις. Η εξεταστική επιτροπή επέλεξε το πρώτο τμήμα της, έκτασης 604 λέξεων, και το διασκεύασε περαιτέρω συντομεύοντάς το στις 477 λέξεις.

Ένας δεύτερος λόγος για να γίνει διασκευή είναι να «στρογγυλέψουν οι γωνιές». Μπορεί το πρωτότυπο κείμενο να έχει κάποιους τύπους ιδιωματικούς ή υπερκαθαρεύοντες ή υπερδημοτικούς. Για παράδειγμα, στο κείμενο του Σκαλκέα, στην πρώτη αράδα, ο τύπος «κατάκτηση της γνώσεως» έγινε «κατάκτηση της γνώσης». Δεν είναι δα και τύπος της αρχαΐζουσας, αλλά οι θεματοθέτες έκριναν σκόπιμο να τον αντικαταστήσουν. Στην αντίστροφη κατεύθυνση κινήθηκε μια αλλαγή που έγινε στο κείμενο του Θεοτοκά, που δόθηκε στους αποφοίτους των ΕΠΑΛ την Τρίτη. Εκεί, ο τύπος «σα να πρόκειται» διασκευάστηκε σε «σαν να πρόκειται» (αν και ένα «σα να πούμε» έμεινε απείραχτο, μάλλον από αβλεψία).

Ίσως για παρόμοιο λόγο, η φράση «τα ευγενή ιδεώδη του ανθρωπισμού … διασύρθηκαν και κατατρέχτηκαν στις ημέρες μας» έγινε «Τα ευγενή ιδεώδη του ανθρωπισμού διασύρθηκαν και υπονομεύθηκαν στις μέρες μας». Αυτό το «κατατρέχτηκαν» δεν στέκει και πολύ καλά, εδώ που τα λέμε.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Επικαιρότητα, Εκπαίδευση | Με ετικέτα: , , , , | 175 Σχόλια »

Αύριο ψηφίζουν στο Λονδίνο

Posted by sarant στο 7 Ιουνίου, 2017

Δεν είναι σκοπός του ιστολογίου να σας ενημερώνει για τις εκλογικές αναμετρήσεις στον πλανήτη γενικά ή έστω στην Ευρώπη ειδικότερα. Εκλογικά άρθρα βάζουμε κυρίως για τις εγχώριες εκλογές, αν και πρόσφατα είχαμε επίσης αφιερώσει ένα άρθρο στις προεδρικές εκλογές της Γαλλίας. Σήμερα όμως κάνουμε μια εξαίρεση, ίσως επειδή οι αυριανές αγγλικές εκλογές είναι αρκετά ιδιόμορφες.

Και στη Γαλλία ψηφίζουν, παρεμπιπτόντως, αλλά όχι αύριο -την Κυριακή που μας έρχεται και την επόμενη, 11 και 18 του μήνα, διότι οι Γάλλοι ακολουθούν την πεπατημένη ενώ οι Βρετανοί (όπως και οι Ολλανδοί) επιμένουν να διοργανώνουν τις εκλογές τους σε εργάσιμη μέρα.

Στη Γαλλία ψηφίζουν περίπου υποχρεωτικά, θα λέγαμε, αφού στο ημιπροεδρικό γαλλικό σύστημα οι προεδρικές εκλογές σχεδόν πάντοτε ακολουθούνται από βουλευτικές, τον δε πρωθυπουργό τον ορίζει ο πρόεδρος -κι έτσι, μετά την εκλογή του Μακρόν τον περασμένο μήνα ακολουθούν τώρα οι βουλευτικές εκλογές, όπου από τις σφυγμομετρήσεις φαίνεται πως το κόμμα του νέου προέδρου, παρότι νεοπαγές, καταφέρνει να εξαργυρώσει την αποδοχή του ηγέτη του και βρίσκεται κοντά στο να αποκτήσει όχι απλώς σημαντική εκπροσώπηση, όπως ήταν οι αρχικές του βλέψεις, αλλά πιθανώς και αυτοδύναμη πλειοψηφία. Το κατορθώνει αυτό κυρίως κονιορτοποιώντας το σοσιαλιστικό κόμμα, ενώ η πέραν των σοσιαλιστών Αριστερά (Μελανσόν και κομμουνιστές) παρόλο που δεν μπόρεσε να καταλήξει σε πανεθνική συνεννόηση και ενιαία ψηφοδέλτια, θα καταφέρει μάλλον, χάρη σε τοπικές συμφωνίες και αμοιβαίες υποχωρήσεις, να αυξήσει τον (πολύ χαμηλό πάντως) αριθμό των βουλευτών της. Η άκρα δεξιά του Εθνικού Μετώπου της Λεπέν, εξαιτίας και του εκλογικού συστήματος (μονοεδρικές με δύο γύρους) που ευνοεί τις συμμαχίες, δύσκολα θα βγάλει περισσότερους από 10-15 βουλευτές -στους 577 που έχει η γαλλική Εθνοσυνέλευση.

Παρασύρθηκα με τη Γαλλία όμως, ενώ στο Ηνωμένο Βασίλειο ψηφίζουν αύριο -και μάλιστα μια κι έξω, σε έναν γύρο, και πάλι σε μονοεδρικές περιφέρειες. Η απερχόμενη πρωθυπουργός, η Τερέζα Μέι των Συντηρητικών, προκήρυξε πρόωρες εκλογές δήθεν για να προσέλθει στις σκληρές διαπραγματεύσεις για το Μπρέξιτ αναβαπτισμένη σε νωπή λαϊκή εντολή, στην πραγματικότητα για να εκμεταλλευτεί τις εσωτερικές διχόνοιες των Εργατικών και την έντονη αμφισβήτηση του Τζέρεμι Κόρμπιν από τη δεξιά πτέρυγα του κόμματος (οι δεξιές πτέρυγες, όταν χάνουν τις εσωκομματικές εκλογές, εκνευρίζονται πολύ) και να καταγάγει συντριπτική νίκη, δεδομένου ότι ήλπιζε να απορροφήσει τις περισσότερες ψήφους του ακροδεξιού Ukip.

Ωστόσο, χάρη στην πολύ καλή προεκλογική εκστρατεία των Εργατικών και στα αλλεπάλληλα λάθη των Συντηρητικών, η δημοσκοπική ψαλίδα άρχισε να κλείνει, σε σημείο που οι Συντηρητικοί (που είχαν άνετη αυτοδυναμία στη Βουλή που διαλύθηκε) όχι μόνο να μην έχουν πιθανότητες να αυξήσουν τις έδρες τους αλλά να κινδυνεύουν και με απώλεια της αυτοδυναμίας. Αν αναδειχθεί Κοινοβούλιο χωρίς πλειοψηφία, hung Parliament που το λένε οι Αγγλοι, θα είναι πανωλεθρία για τους Συντηρητικούς και προσωπικός θρίαμβος του Κόρμπιν. (Σχετικά με τον Κόρμπιν, δείτε ένα άρθρο του βουλευτή και φιλόσοφου Κώστα Δουζίνα, που ειναι βαθύς γνώστης της αγγλικής πραγματικότητας).

Για εκεί πήγαινε το πράγμα, όταν ήρθε το τρομοκρατικό χτύπημα στη γέφυρα του Λονδίνου, το δεύτερο μετά το μακελειό στο Μάντσεστερ. Υπήρξαν σκέψεις για αναβολή των εκλογών, αλλά τελικά απλώς σταμάτησε για μια-δυο μέρες η προεκλογική εκστρατεία.

Θα επηρεάσουν τα τρομοκρατικά χτυπήματα το εκλογικό αποτέλεσμα; Και σε ποια κατεύθυνση; Εκ πρώτης όψεως, οι Συντηρητικοί θα ωφεληθούν. Αφενός επειδή κάθε έκτακτη κατάσταση λίγες μέρες πριν από εκλογές βοηθάει τους απερχόμενους -είτε επειδή προκαλεί ανακλαστικά συσπείρωσης είτε επειδή τα μέσα ενημέρωσης προβάλλουν αναγκαστικά την ηγεσία της χώρας που απευθύνει μηνύματα ενότητας ή παίρνει μέτρα ανακούφισης: αυτό το είδαμε π.χ. στην επανεκλογή του Σρέντερ το 2002 μετά τις πλημμύρες ή, για να μην πάμε μακριά, στη νίκη του Κ. Καραμανλή το 2007 μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές. (Υπάρχει όμως και το αντιπαράδειγμα, της ήττας του Ραχόι στην Ισπανία αμέσως μετά το τρομοκρατικό χτύπημα του 2004, όταν οι ψηφοφόροι τιμώρησαν τη χονδροειδή προσπάθεια του κυβερνητικού κόμματος να χρεώσει το μακελειό στην ΕΤΑ).

Ο δεύτερος παράγοντας υπέρ της Τερέζας Μέι είναι ότι, κακά τα ψέματα, όταν έρχονται στο προσκήνιο ζητήματα ασφάλειας πολλοί αναποφάσιστοι ψηφοφόροι στρέφονται προς τα δεξια επειδή θεωρούν ότι η δεξιά, πιο σκληρή σε θέματα καταστολής και λιγότερο προσεχτική σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, είναι αποτελεσματικότερη. Ωστόσο, οι Συντηρητικοί κατηγορούνται ότι επί των ημερών τους έγιναν πολλές περικοπές θέσεων στην αστυνομία. Κι έπειτα, υπάρχει η ελπίδα, όπως το διατυπώνει ο Δουζίνας, να επικρατήσουν το φλέγμα και η στωικότητα του βρετανικού λαού -όπως φαίνεται στη φωτογραφία που έγινε ιότροπη, με τον θαμώνα της παμπ που τρέχει μεν να σωθεί μετά το τελευταίο χτύπημα, αλλά χωρίς να χύσει σταγόνα από το ποτήρι μπίρα που κρατάει!

Πάντως, όποιο και να είναι το αποτέλεσμα των εκλογών, η Δυτική Ευρώπη έχει ανεπαισθήτως -μετά τα χτυπήματα του Σαρλί Εμπντό, ας πούμε- περάσει σε μια νέα εποχή όπου τα λιγότερο ή περισσότερο πολύνεκρα τρομοκρατικά τζιχαντιστικά χτυπήματα εναντίον πλήθους δεν είναι πια κάτι το αδιανόητο ή το μεμονωμένο αλλά τείνουν να γίνουν κομμάτι της καθημερινής ζωής.

Φυσικά, η λύση δεν είναι στην περισσότερη αστυνόμευση, διότι δεν επαρκεί το προσωπικό της αστυνομίας για τη φύλαξη και την επιτήρηση όλων των χώρων όπου συναθροίζεται κόσμος. Στη συναυλία που έγινε στο στάδιο του Μάντσεστερ στη μνήμη των θυμάτων της τρομοκρατικής επίθεσης που είχε σημειωθεί πριν λίγες μέρες στην πόλη στο ίδιο στάδιο εφαρμόστηκαν, διάβασα, δρακόντεια μέτρα ασφαλείας, με πολλαπλούς ελέγχους, ενώ ένα ελικόπτερο της αστυνομίας έκανε βόλτες πάνω από το στάδιο. Αυτό όμως δεν μπορεί να γίνεται σε κάθε συναυλία, δεν μπορεί να γίνεται σε κάθε γήπεδο ποδοσφαίρου, σε κάθε σημείο όπου μαζεύεται κόσμος. Κάποια γενικά μέτρα μπορούν να παρθούν αλλά η φύλαξη των πάντων είναι αδύνατη -ήδη ο προϋπολογισμός της Γαλλίας δοκιμάζεται από τα πρόσθετα μέτρα ασφαλείας.

Μια και ανέφερα τη Γαλλία, θα προσέξατε ότι χτες, στο καλύτερα φυλασσόμενο σημείο της γαλλικής πρωτεύουσας ένας σαραντάχρονος Αλγερίνος φοιτητής επιτέθηκε με σφυρί σε περίπολο αστυνομικών, τραυματίζοντας τον έναν, πριν τον πυροβολήσουν οι άλλοι και τον ρίξουν κάτω σοβαρά τραυματισμένο. Η επίθεση λοιπόν «απέτυχε», αφού σχεδόν δεν υπήρξαν θύματα; Από μια άποψη νομίζω ότι πέτυχε να σταλάξει στις καρδιές όλων -όχι μονάχα στο Παρίσι ή στη Γαλλία αλλά σε ολη την Ευρώπη, λίγο περισσότερη ανασφάλεια, φόβο, μίσος, παραίτηση.

Θα μπορούσε να πει κανείς ότι η λύση είναι να χτυπηθούν τα αίτια, είτε πρόκειται για την περιθωριοποίηση των φτωχών μεταναστών δεύτερης και τρίτης γενιάς στα προάστια των μεγαλουπόλεων, είτε για τους πολέμους που ανακινεί και διεξάγει η Δύση στις αραβικές και μουσουλμανικές χώρες, είτε για την προκλητική ανοχή που δείχνει στο σαουδαραβικό καθεστώς. Ωστόσο, το τζίνι έχει ήδη βγει από το μπουκάλι και το χτύπημα των αιτίων δεν φέρνει αποτέλεσμα παρά μακροπρόθεσμα.

Σε συνδυασμό με την προσφυγική/μεταναστευτική κρίση, φοβάμαι πως δημιουργούνται οι αντικειμενικές συνθήκες για μια μετατόπιση του εκλογικού σώματος των χωρών της Ευρώπης προς συντηρητικότερες κατευθύνσεις, και όχι μόνο στις χώρες που έχουν ήδη πληγεί, χωρίς βέβαια αυτό να εξασφαλίζει καν την εξάλειψη των τρομοκρατικών χτυπημάτων. Και αυτό αφορά φυσικά και τη χώρα μας, και όχι μόνο ως χώρα υποδοχής προσφύγων. Όχι, δεν βλέπω κάποια λύση, εύχομι όμως να κάνω λάθος.

Κι ας δούμε και τι θα ψηφίσουν αύριο στο Λονδίνο.

 

Posted in Γαλλία, Επικαιρότητα, Εκλογές, Ισλάμ | Με ετικέτα: , , , , , | 218 Σχόλια »

Ο Κώστας Καζάκος και οι «προδότες που φεύγουν στο εξωτερικό»

Posted by sarant στο 5 Ιουνίου, 2017

Αργία σήμερα, αλλά όχι για όλους, αφού αργούν μόνο οι… εργαζόμενοι του πνεύματος. Οι άλλοι, λέει, δουλεύουν. Το ιστολόγιο δεν έχει αργίες, βέβαια, δημοσιεύει ένα άρθρο την ημέρα κάθε μέρα, αδιάλειπτα από τον Γενάρη του 2014, αλλά σήμερα, που έχουμε και δεν έχουμε αργία είχα δίλημμα. Κανονικά, στις αργίες βάζω κάποιο ανάγνωσμα, λογοτεχνικό με την ευρεία έννοια του όρου, αλλά αφήγημα είχαμε και χτες, θα έχουμε και αύριο κείμενο του πατέρα μου, φοβήθηκα μην σας πέσει βαρύ.

Και πάνω που σκεφτόμουν τι άρθρο να ανεβάσω, άρχισα να γράφω ένα σχόλιο για το Φέισμπουκ -και ύστερα σκέφτηκα πως δεν θα ήταν κακή ιδέα να το συζητήσουμε εδώ αυτό το θέμα, οπότε το σχόλιο μετατράπηκε σε άρθρο.

Παίρνω αφορμή από τον τελευταίο… σάλο που προκλήθηκε στα κοινωνικά μέσα, όπου βέβαια ένα θέμα συγκεντρώνει τους προβολείς της προσοχής για μια-δυο μέρες, προκαλεί παθιασμένα σχόλια και ομηρικές αντιπαραθέσεις για να ξεχαστεί λίγες ώρες αργότερα. Στην προκειμένη περίπτωση, πρόκειται για μια δήλωση του ηθοποιού Κώστα Καζάκου στην τηλεόραση -όπως γράφτηκε ευρέως, ο Καζάκος (συγνώμη που λινκάρω Άθενς Βόις) αποκάλεσε «προδότες» τους νέους που φεύγουν για να δουλέψουν στο εξωτερικό.

Δεν έχω καμιά διάθεση να κάνω τον δικηγόρο του Καζάκου, πολύ περισσότερο που κι εγώ στο εξωτερικό ζω (δεν είμαι βέβαια νέος, αλλά ήμουν όταν έφυγα), παρατηρώ όμως ότι η μεταφορά των όσων είπε έγινε με τρόπο που τον αδικεί.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Μετανάστες | Με ετικέτα: , , | 429 Σχόλια »

Σκέψεις για έναν παγιδευμένο φάκελο

Posted by sarant στο 29 Μαΐου, 2017

Η απόπειρα εναντίον του πρώην πρωθυπουργού Λουκά Παπαδήμου με παγιδευμένο φάκελο, μια πράξη απολύτως και απερίφραστα καταδικαστέα, έχει σχολιαστεί εκτενώς στα διάφορα βήματα δημόσιας συζήτησης. Το ιστολόγιό μας αναπόφευκτα, λόγω και του δικού μου ταξιδιού, δεν πήρε μέρος σε αυτή την ανάλυση παρά μόνο με κάποια σχόλιά σας στο περιθώριο άλλων συζητήσεων.

Πιστεύω όμως ότι αξίζει μια συζήτηση όχι μόνο και όχι τόσο για το γεγονός καθαυτό όσο για τα όσα ανέδειξε  η απόπειρα, και κυρίως το ζήτημα του δημόσιου λόγου στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Να πάρουμε όμως τα πράγματα με τη σειρά. Από μερίδα του πολιτικού κόσμου και από πολλά μέσα ενημέρωσης έγινε προσπάθεια να παρουσιαστεί η απόπειρα κατά Παπαδήμου ως άμεσο αποτέλεσμα της κριτικής που είχε εκφραστεί στον Λουκά Παπαδήμο το 2011-2012, τόσο για τον τρόπο με τον οποίο αναδείχτηκε πρωθυπουργός όσο και για τα πεπραγμένα του κατά την ολιγόμηνη πρωθυπουργία του.

Πολιτικοί με δηλώσεις τους μίλησαν για «ηθικούς αυτουργούς της επίθεσης», κάποιοι ανερμάτιστοι μάλιστα όπως ο Γρ. Ψαριανός (είναι βουλευτής, θυμίζω) δεν δίστασαν να κατονομάσουν τον πρωθυπουργό ως έναν από τους… ηθικούς αυτουργούς, ενώ από δημοσιογράφους εκφράστηκε η αποψη ότι το χέρι των δραστών το όπλισε η οξεία πολιτική κριτική στην κυβέρνηση Παπαδήμου, μια άποψη που είναι κατα τη γνώμη μου επικίνδυνη όσο και αβάσιμη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Μεταμπλόγκειν, Πολιτική | Με ετικέτα: , , , | 194 Σχόλια »

Αυτά είναι κινέζικα

Posted by sarant στο 15 Μαΐου, 2017

Μια και συνεχίζεται η πρωθυπουργική επίσκεψη στην Κίνα, επίκαιρο είναι να λεξιλογήσουμε για τη μεγάλη αυτή χώρα, την πιο πολυάνθρωπη στον κόσμο. Δεν θα τα καλύψω όλα στο άρθρο μου, αλλά μπορείτε να προσθέσετε κατά βούλησιν στα σχόλια. Φυσικά θα δώσουμε έμφαση στα γλωσσικά και τα λεξιλογικά, τα εγκυκλοπαιδικά μπορείτε να τα βρείτε και αλλού.

Και να ξεκινήσουμε από το όνομα. Λέμε για Κίνα και Κινέζους. Η λέξη Κίνα μπήκε στη γλώσσα μας τον 18ο αιώνα, δάνειο από τα ιταλικά της εποχής (China, σήμερα Cina). Η ονομασία αυτή φαίνεται πως ανάγεται στη δυναστεία Qin (προφέρεται Τσιν) που άκμασε τον 3ο αιώνα π.Χ. Είτε από τον Μάρκο Πόλο είτε από τους Πορτουγκέζους θαλασσοπόρους η λέξη έφτασε στις ευρωπαϊκές γλώσσες. Στα κινέζικα, πάντως, το όνομα της χώρας είναι Zhōngguó (中国) που προφέρεται τσονγκ-κουό και θα πει «Χώρα που βρίσκεται στο κέντρο».

Στον Κλαύδιο Πτολεμαίο, τον γεωγράφο της ελληνιστικής εποχής, απαντά το όνομα «Σίναι» (και Θίναι) για τους Κινέζους ή ίσως για ένα τμήμα τους: Οἱ Σῖναι περιορίζονται ἀπὸ μὲν ἄρκτων τῷ ἐκτεθειμένῳ μέρει τῆς Σηρικῆς,
ἀπὸ δὲ ἀνατολῶν καὶ μεσημβρίας ἀγνώστῳ γῇ, ἀπὸ δὲ δύσεως τῇ ἐκτὸς Γάγγου Ἰνδικῇ κατὰ τὴν διωρισμένην μέχρι τοῦ Μεγάλου κόλπου γραμμὴν καὶ αὐτῷ τῷ Μεγάλῳ κόλπῳ καὶ τοῖς ἐφεξῆς αὐτῷ κειμένοις.

Προσέξτε ότι ο Πτολεμαίος μιλάει για Σηρική. Έτσι ονόμαζαν οι αρχαίοι την Άπω Ανατολή γενικώς και την Κίνα ειδικώς, και Σήρες ονόμαζαν τον λαό από τον οποίο έπαιρναν το μετάξι. Σῆρες δέ εἰσιν ἔθνος, ὅθεν τὰ σηρικὰ ἱμάτια, τὰ πολυτελῆ λέει ο γραμματικός Αίλιος Ηρωδιανός. Ο γεωγράφος Παυσανίας δεν πήγε βέβαια στην Κίνα, αλλά σε μια παρέκβασή του κατά την περιγραφή της Ελλάδας, μιλώντας για τις καλλιέργειες, εξηγεί ότι το μετάξι δεν έχει φυτική προέλευση αλλά βγαίνει από κάποιο έντομο: οἱ μίτοι δέ, ἀφ’ ὧν τὰς ἐσθῆτας ποιοῦσιν οἱ Σῆρες, ἀπὸ οὐδενὸς φλοιοῦ,  τρόπον δὲ ἕτερον γίνονται τοιόνδε. ἔστιν ἐν τῇ γῇ ζωύφιόν σφισιν, ὃν σῆρα καλοῦσιν Ἕλληνες, ὑπὸ δὲ αὐτῶν Σηρῶν ἄλλο πού τι καὶ οὐ σὴρ ὀνομάζεται· Είναι ένα ζωύφιο, που οι Έλληνες το ονομαζουν «σήρα» (όπως τον λαό, τους Σήρες) αλλά οι ίδιοι οι Σήρες το λένε αλλιώς.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικά ταξίδια, Γλωσσικά δάνεια, Επικαιρότητα, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , | 215 Σχόλια »

Αφού μας θύμισαν την Οδύσεια του Καζαντζάκη…

Posted by sarant στο 14 Μαΐου, 2017

Άλλο φιλολογικό άρθρο είχα σκοπό να δημοσιεύσω σήμερα, αλλά με άρπαξε από το μανίκι η επικαιρότητα -δεν γίνεται κάθε μέρα (παρα)πολιτικός καβγάς για ένα λογοτεχνικό έργο! Εννοώ βέβαια την Οδύσεια του Καζαντζάκη, που πολυτελές ομοιότυπο της πρώτης έκδοσης του 1938 χάρισε ο Αλέξης Τσίπρας στους Κινέζους επισήμους στο Πεκίνο. Το όλο θέμα θα περνούσε απαρατήρητο (ποιος προσέχει τα δώρα των επισήμων και ποιος τα θυμάται; ) αν δεν ήταν η παχυλή αμάθεια και η αντιπολιτευτική εμμονή των ανάξιων εραστών της αριστείας, που με μπροστάρη τον Σκάι και διάφορα στελέχη της ΝΔ βγήκαν στα κεραμίδια για να κράξουν τον… ανορθόγραφο τίτλο του βιβλίου ή το κακέκτυπο αντίτυπο που χάρισε ο Τσίπρας, δείχνοντας έτσι ότι αγνοούσαν πως ο Καζαντζάκης, πέρα από τη μετάφραση που έκανε στην Ιλιάδα και την Οδύσσεια του Ομήρου μαζί με τον Κακριδή, που είναι πασίγνωστη επειδή πολλές γενιές μαθητών τη διδάχτηκαν στο Γυμνάσιο, είχε επίσης γράψει κι ένα δικό του ποίημα, την Οδύσεια, ένα μνημειώδες αν μη τι άλλο για το μέγεθός του έργο με 33.333 στίχους (δηλαδή εκτενέστερο από την Ιλιάδα και την Οδύσσεια του Ομήρου μαζί).

Αυτήν την Οδύσεια ο Καζαντζάκης την έγραφε πολλά πολλά χρόνια -αν διαβάσετε τα 400 γράμματά του στον Πρεβελάκη θα δείτε τον διαρκή αγώνα και την αγωνία του. Ακόμα κι όταν έγραφε άλλα έργα, δούλευε παράλληλα και την Οδύσεια -για παράδειγμα, στην επιστολή αρ. 55, σταλμένη τον Ιούνιο του 1928 από τη Μόσχα, «Δουλεύω καλά και κάποτε γράφω σκορπιστά μερικούς στίχους Οδύσεια«. Ή, τον Ιούνιο του 1931 από το Gottesgab (Μπόζι Νταρ στα τσέχικα, πόλη της τότε Τσεχοσλοβακίας στα σύνορα με τη Γερμανία): «Γαλήνη, ήλιος, έλατα, μυρωδιά νιοθέριστου χόρτου -και μπροστά μου πάλι το πέλαγο της Οδύσειας«. Εφτά φορές θαρρώ έγραψε όλο το έργο από την αρχή, ώσπου να εκδοθεί το 1938, σε 301 αντίτυπα, σε μονοτονικό σύστημα και με απλοποιημένη ορθογραφία -χωρίς διπλά σύμφωνα, χωρίς αυ και ευ. Γι’ αυτό, Οδύσεια.

Στην Β’ έκδοση του 1957, τηρήθηκε η ορθογραφία της εποχής, άρα πολυτονικό, διπλά σύμφωνα, αυ και ευ. Δεν είμαι ειδικός στον Καζαντζάκη και δεν ξέρω για ποιο λόγο έγινε αυτό. Την επιμέλεια την είχε ο Ε. Κάσδαγλης, πάντως, στον οποίο ο Καζαντζάκης έστελνε διαρκώς γράμματα από το εξωτερικό, δίνοντάς του εντολή να αλλάξει τον τάδε ή τον δείνα στίχο, ενώ του είχε δώσει και το ελεύθερο να κάνει μικροαλλαγές για λόγους μέτρου στο κείμενο. Από τότε, Οδύσσεια -στην τρέχουσα έκδοση που θα βρείτε στα βιβλιοπωλεία. Αλλά η πολυτελής επανεκτύπωση της πρωτης έκδοσης, που έγινε το 2006, κράτησε φυσικά τον αρχικό τίτλο -και αυτό το αντίτυπο δωρίστηκε στο Πεκίνο.

Δεν ξέρω αν έχει γίνει σύγκριση της πρώτης με τη δεύτερη έκδοση για να φανούν οι αλλαγές, ούτε αν έχουν σωθεί όλα τα προηγούμενα σχεδιάσματα του έργου. Κάποια αποσπάσματα έχουμε από τις προηγούμενες μορφές και για να πάρετε μια ιδέα, δίνω στο τέλος του άρθρου ένα μικρό κομμάτι. Οπωσδήποτε, το τεράστιο μέγεθος του έργου δυσχεραίνει τέτοιες μελέτες. Ούτε υπάρχει, θαρρώ, πλήρες γλωσσάρι της Οδύσειας, που θα ήταν ηράκλειο έργο. Ο Πρεβελάκης ξεκίνησε το 1932 να κάνει γλωσσάρι και τελείωσε το πρώτο μισό (ραψωδίες Α-Κ) βασισμένος όμως σε χειρόγραφο της Οδύσειας που τελικά υπέστη αρκετές τροποποιήσεις ώσπου να τυπωθεί. Έτσι το γλωσσάρι του, που μπορείτε να το βρείτε στο Διαδίκτυο ενταγμένο σε πανεπιστημιακή διατριβή, καταχωρεί και λέξεις που δεν συμπεριλήφθηκαν τελικά στην έκδοση του 1938.

Με την ευκαιρία, μια διευκρίνιση για τις λέξεις του Καζαντζάκη. Χτες, σε κάποια διαδικτυακή συζήτηση, είδα να διατυπώνεται η άποψη ότι «ο Καζαντζάκης χρησιμοποιεί χιλιάδες δικές του λέξεις». Δεν είναι ακριβές αυτό, παρά μόνο στις σύνθετες και παράγωγες λέξεις, όπου πράγματι ο Καζ. όπως και κάθε συγγραφέας φτιάχνει δικές του λέξεις -ας πούμε, δροσόκορμος (με δροσάτο κορμί) ή κυπαρισσοφραγή (φράχτης από κυπαρίσσια). Αλλά οι απλοί όροι είναι όλοι τους (όσους έχω τσεκάρει, τουλάχιστον) υπαρκτές λέξεις της νεοελληνικής και των διαλέκτων της. Σε κάποιο γράμμα προς τον Πρεβελάκη λέει ότι το πολύ να έχει πλάσει δέκα δικές του λέξεις στην Οδύσεια.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Επικαιρότητα, Ποίηση | Με ετικέτα: , , , , | 229 Σχόλια »