Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Επικαιρότητα’ Category

Τα ντάτα και τα μαντάτα

Posted by sarant στο 15 Σεπτεμβρίου, 2021

Από τις πολλές εξαγγελίες και τα νέα μέτρα που περιείχε η ομιλία του πρωθυπουργού τις προάλλες στη ΔΕΘ εκείνη που συζητήθηκε περισσότερο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ήταν, κατά πάσα πιθανότητα, η εξαγγελία ότι όσοι έφηβοι ηλικίας 15-17 ετών εμβολιαστούν θα πάρουν, ως επιβράβευση, ή ως κίνητρο, «50 γκιγκαμπάιτ δωρεάν ντάτα στο κινητό τους».

Το γράφω ελληνικά, ντάτα, όχι μόνο επειδή γενικά μού αρέσει να χρησιμοποιώ το ελληνικό αλφάβητο, αλλά και για να φανεί ο τρόπος που πρόφερε ο πρωθυπουργός τη λέξη, ενώ αν έγραφα data δεν θα ήταν αμέσως προφανές, αφού υπάρχουν πάνω από μία αποδεκτές προφορές της αγγλικής λέξης, όπως θα δούμε παρακάτω.

Αν θέλετε και το στιγμιότυπο, μπορείτε να το δείτε/ακούσετε εδώ.

Στο Τουίτερ η εξαγγελία αυτή σχολιάστηκε πολύ, κυρίως σε πνεύμα διακωμώδησης. Και, πάνω από μία φορά, τα πρωθυπουργικά ντάτα, συνδυάστηκαν με τα μαντάτα, όπως σε αυτό το τουίτ που βλέπετε εδώ, που κάθε αλλο παρά το μοναδικό ήταν. Άλλος έγραψε «δώσε και σε μένα data / για ν’ ακούσεις τα μαντάτα» κι άλλος «θα πάρετε κι επίδομα 50 γίγα data / να ‘χετε να μαθαίνετε τα θλιβερά μαντάτα».

Φυσικά, στο τουίτ της εικόνας παρωδείται η αρχή του Ερωτόκριτου (εννοώ του τραγουδιού, όχι του ίδιου του έργου, που αρχίζει «Του κύκλου τα γυρίσματα»). Και παρόλο που όλοι σχεδόν οι σχολιαστές στο Τουίτερ και στο Φέισμπουκ έγραψαν data, είναι φανερό ότι προφέρουν «ντάτα».

Και καλά κάνουν, διότι έτσι προφέρεται η λέξη στα ελληνικά. Όταν μιλάμε αγγλικά, μπορεί να την προφέρουμε «ντέιτα» μια και αυτή είναι η συχνότερη αγγλική προφορά. Αλλά στα ελληνικά, οταν μιλάμε όχι για δεδομένα γενικώς, αλλά για όγκο κατανάλωσης δεδομένων σε κινητή τηλεφωνία, τότε λεμε «ντάτα» -θυμάμαι μάλιστα μια ραδιοφωνική διαφήμιση που, για να παινέψει τα απεριόριστα δεδομένα που πρόσφερε μια εταιρεία στα συμβόλαιά της, έβαζε τον εκφωνητή να διαβάζει το ντα-τα-τα-τα σαν να ήταν ριπή αυτόματου όπλου.

Η αγγλική λέξη data έχει λατινική προέλευση. Είναι ο πληθυντικός του datum, που είναι μετοχή παρακειμένου, στο ουδέτερο γένος, του ρήματος dare = δίνω, «αυτό που έχει δοθεί», αντιστοιχεί δηλ. ακριβώς με το δικό μας «δεδομένο» Ως ουσιαστικό, στα λατινικά, σήμαινε «δώρο», π.χ. Quia non suppetunt dictis data, διότι τα δώρα του δεν ταιριάζουν με τα λόγια του.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διαδίκτυο, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , | 146 Σχόλια »

Εμβολιασμένοι και ανεμβολίαστοι

Posted by sarant στο 27 Αυγούστου, 2021

Το δίπολο αυτό εμφανίζεται συνεχώς στον Τύπο και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης τις τελευταίες μέρες, αν και για ένα διάστημα οι καταστροφικές πυρκαγιές το είχαν εκτοπίσει από το προσκήνιο. Βλέπουμε, ας πούμε, τίτλους ειδήσεων όπως «Πώς θα ταξιδεύουν εμβολιασμένοι και ανεμβολίαστοι» ή «Σε τι διαφέρουν εμβολιασμένοι και ανεμβολίαστοι που νοσηλεύονται με Covid-19» ή ακόμα «Πώς ψωνίζουν εμβολιασμένοι και ανεμβολίαστοι» -πρόκειται για έρευνα κάποιου οργανισμού που διέκρινε διαφορετική καταναλωτική συμπεριφορά ανάμεσα στις δυο ομάδες.

Αν ήταν Δεκέμβριος και διαλέγαμε υποψηφιότητες για τη Λέξη της χρονιάς, θα διάλεγα μάλλον το «ανεμβολίαστοι», επειδή το βλέπουμε συχνότερα μόνο του (π.χ. «από τους 319 διασωληνωμένους οι 291 είναι ανεμβολίαστοι») και επειδή η κυβέρνηση έχει προσπαθήσει να αναγάγει σε εσωτερικό εχθρό όλους τους συμπολίτες μας (χρησιμοποιώ τον όρο με τη νεότερη σημασία του) που δεν έχουν (μέχρι στιγμής) εμβολιαστεί.

Ανεμβολίαστος, ακριβώς, είναι αυτός που δεν έχει εμβολιαστεί. Για να κάνουμε μια παρέκβαση, στην ελληνική γλώσσα δεν έχουμε τρόπο να ξεχωρίζουμε, παρά μόνο συμβατικά και μέσα από τη χρήση, τις δυο σημασίες που μπορεί να έχουν τα ρηματικά επίθετα αυτού του τύπου. Άλυτος μπορεί να είναι τόσο αυτός που δεν έχει ακόμα λυθεί (unsolved στα αγγλικά) όσο και εκείνος που δεν είναι δυνατόν να λυθεί (unsolvable στα αγγλικά), ομοίως και ο αήττητος ή ο ανέκφραστος. Στην πράξη όμως, όταν λέμε «ανεμβολίαστος» εννοούμε αυτόν που δεν έχει εμβολιαστεί, όχι αυτόν που δεν είναι δυνατόν (για ιατρικούς λόγους, ας πούμε) να εμβολιαστεί. Υπάρχει και αυτή η κατηγορία, αν και είναι ολιγάριθμη.

Πόσοι είναι οι ανεμβολίαστοι; Πήγα στον ιστότοπο Our world in data, και κατασκεύασα ένα ιστόγραμμα με τα ποσοστά εμβολιασμένων κάθε χώρας, για όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ (ελπίζω να μην ξέχασα κανένα) συν το Ηνωμένο Βασίλειο. Έβαλα και τους μέσους όρους της ΕΕ και του πλανήτη. Τα στοιχεία είναι προπροχτεσινά:

 

Bλέπουμε πως η χώρα μας βρίσκεται σαφώς χαμηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, και ότι, το χειρότερο, είναι πολύ περιορισμένη η δεξαμενή όσων έχουν κάνει μία μόνο δόση (και άρα είναι λογικό να περιμένουμε ότι θα κάνουν και τη δεύτερη). Οπότε, οι ανεμβολίαστοι αντιπροσωπεύουν μεγάλο ποσοστό του πληθυσμού, έστω κι αν νομοτελειακά, αυτό θα βαίνει μειούμενο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Πανδημικά | Με ετικέτα: , | 193 Σχόλια »

Μπήκαν στην Καμπούλ οι Ταλιμπάν…

Posted by sarant στο 18 Αυγούστου, 2021

Μετά την αποχώρηση των Αμερικανών, το καθεστώς του Αφγανιστάν κατέρρευσε μέσα σε λίγες μέρες και προχτές μπήκαν στην Καμπούλ οι Ταλιμπάν.

Κι ενώ ο πρόεδρος Ασράφ Γκάνι κατέφευγε στο Τατζικιστάν με συνοδεία ένα ελικόπτερο τιγκαρισμένο στα χαρτονομίσματα, χιλιάδες Αφγανοί προσπαθούσαν με κάθε τρόπο να φύγουν από τη χώρα -είδαμε τις εικόνες με ανθρώπους να κρέμονται σαν τσαμπιά από αεροπλάνα στο αεροδρόμιο και αναφέρθηκε ότι κάποιοι που είχαν γαντζωθεί σε αεροπλάνο που απογειώθηκε έπεσαν και βρήκαν τον θάνατο, είδαμε γυναίκες να τρέχουν να αγοράσουν μπούρκα, που η τιμή της δεκαπλασιάστηκε, είδαμε τα Σινούκ να εκκενώνουν πολίτες δυτικών χωρών, ενώ ομολογώ ότι δεν έμαθα τι απέγιναν οι δέκα Αφγανοί διερμηνείς που δούλευαν επί μια δεκαετία ως διερμηνείς στο ελληνικό τμήμα της Νατοϊκής δύναμης. Οι Ταλιμπάν τούς θεωρούν προδότες και, αν τους πιάσουν, θα τους εκτελέσουν. Τους είχαμε υποσχεθεί μεταφορά και άσυλο στην Ελλάδα αλλά δεν ξέρω αν η υπόσχεση τηρήθηκε (Σχετικό ρεπορτάζ, που προκαλεί κάποια ανησυχία, αν κάποιος ξέρει ας ενημερώσει).

H επάνοδος των Ταλιμπάν στην εξουσία είναι μια παταγώδης αποτυχία της εικοσαετούς αμερικανικής ανάμιξης στη χώρα. Το τέρας που έθρεψαν οι Αμερικανοί για να αντιπαλέψουν τη σοβιετική επιρροή και επέμβαση στο Αφγανιστάν από το 1979 και μετά δεν άργησε να θεριέψει και να αυτονομηθεί.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικά δάνεια, Διεθνή, Επικαιρότητα | Με ετικέτα: , , , , | 222 Σχόλια »

Στις στάχτες

Posted by sarant στο 11 Αυγούστου, 2021

Οι πρωτοφανείς πυρκαγιές φαίνεται πια να έχουν υποχωρήσει, αφού βέβαια πρώτα κατέκαψαν όλη σχεδόν τη βόρεια Εύβοια και τόσες άλλες περιοχές στην Αττική κυρίως και στην Πελοπόννησο. Ο πρωθυπουργός στο προχτεσινό διάγγελμά του ζήτησε συγγνώμη «για τις όποιες αδυναμίες» (που σημαίνει ότι μπορεί και να μην υπήρξαν αδυναμίες), οι πυρόπληκτοι μαζεύουν τα κομμάτια τους και θα προσπαθήσουν να ξαναχτίσουν τις καμένες ζωές τους, ήρθε η ώρα των απολογισμών και της άντλησης διδαγμάτων.

Αυτό βέβαια είναι μια κουβέντα. Και αν θα γίνει εδώ, θα γίνει στα σχόλιά σας. Εμείς εδώ λεξιλογούμε, οπότε σήμερα θα λεξιλογήσουμε με τη λέξη του τίτλου, τη στάχτη, που κυριαρχεί στα καμένα, εκεί όπου σπίτια, δέντρα, ζώα, όνειρα, κόποι, σχέδια, έχουν όλα γίνει στάχτη.

Στάχτη, και να την πιάσουμε από την αρχή.

Η σημερινή λέξη προέρχεται από το μεσαιωνικό «στάκτη», το οποίο με τη σειρά του προέρχεται από το ελληνιστικό «στακτή κονία», που ήταν το σταχτόνερο, η αλισίβα, άρα από το επίθετο «στακτός» και από το ρήμα στάζω. (Η αρχαία λέξη για τη στάχτη είναι τέφρα, που επίσης έχει επιβιώσει στη σημερινή γλώσσα -ίσως αξίζει ειδικό άρθρο).

Στα κείμενα του Γαληνού και των άλλων μεγάλων Ελλήνων γιατρών της ελληνιστικής εποχής και της ύστερης αρχαιότητας υπάρχουν πολλές αναφορές στη «στακτή κονία», σε διάφορα γιατροσόφια και συνταγές, π.χ. «τῶν μὲν οὖν ὑγρῶν ἡ στακτὴ καλουμένη κονία τοιαύτην ἔχει δύναμιν».

Όπως συχνά συμβαίνει, κι όπως το νεαρόν ύδωρ έγινε νηρόν και νερό ή το κινητό τηλέφωνο έγινε κινητό, έτσι και στη στακτή κονία το ουσιαστικό μαράθηκε κι έπεσε και το επίθετο ουσιαστικοποιήθηκε: η στακτή, και με ανέβασμα του τόνου (όπως π.χ. στο λευκή –> λεύκη) έγινε «στάκτη», και η λέξη πήρε πια τη σημερινή σημασία σε μεσαιωνικά κείμενα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , | 256 Σχόλια »

Ποιος θα πληρώσει την πράσινη μετάβαση;

Posted by sarant στο 6 Αυγούστου, 2021

Και ενώ η χώρα δοκιμάζεται από τις πυρκαγιές, χτες έγινε γνωστή μια άλλη είδηση, που έμμεσα συνδέεται με το θέμα. Γράφτηκε λοιπόν ότι από χτες η ΔΕΗ αλλάζει τον τρόπο υπολογισμού για το τιμολόγιο Γ1 (αυτό που αφορά τους οικιακούς καταναλωτές) και με βάση όσα έχουν προαναγγελθεί αυτός ο νέος τρόπος μπορεί να οδηγήσει σε αυξήσεις στα τιμολόγια -έως και 70% αναφέρει η ΕφΣυν, ενώ άλλοι θεωρούν ότι οι αυξήσεις θα κυμανθούν γύρω στο 30%.

Το αν και πόσο θα επαληθευτούν αυτές οι δυσοίωνες προβλέψεις θα το συνειδητοποιήσουμε τον Σεπτέμβριο, όταν θα έρθουν οι λογαριασμοί που θα είναι υπολογισμένοι με τον καινούργιο τρόπο.

Ταυτόχρονα όμως μάθαμε ότι η Ελλάδα κατέχει και μιαν άλλη, καθόλου αξιοζήλευτη, πανευρωπαϊκή πρωτιά, αφού βρίσκεται στην πρώτη θέση, ανάμεσα σε 18 χώρες, όσον αφορά την τιμή χονδρικής της μεγαβατώρας. Ο σχετικός πίνακας:

Για να είμαστε δίκαιοι, οι τιμές αυτές είναι απόλυτες -επομένως, στη Σερβία ή τη Βουλγαρία, που έχουν επίσης πολύ υψηλές τιμές, η επιβάρυνση των νοικοκυριών είναι αρκετά πιο επώδυνη απ’ ό,τι στην Ελλάδα, αφού οι μισθοί εκεί είναι χαμηλότεροι. Αλλά το επιχείρημα αυτό είναι δίκοπο, αν σκεφτούμε ότι η Ελλάδα έχει τιμή χονδρικής σχεδόν διπλάσια από πλούσιες χώρες όπως η Ελβετία, η Γαλλία ή η Γερμανία.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Νεολογισμοί | Με ετικέτα: , , , | 160 Σχόλια »

Στο φούρνο

Posted by sarant στο 5 Αυγούστου, 2021

Προχτές κάηκε η Βαρυμπόμπη, χτες η Εύβοια, αλλά και η αρχαία Ολυμπία, σήμερα ελπίζω να μην τριτώσει το κακό. Μπήκε άσκημα ο Αύγουστος, με σαραντάρια και σαρανταπεντάρια, και ευτυχώς που ως τώρα οι άνεμοι δεν ήταν δυνατοί αλλιώς οι καταστροφές θα ήταν ανυπολόγιστες. (Η καταπληκτική φωτογραφία που κοσμεί το άρθρο, του Κοσμά Κουμιανού, είναι από τη φωτιά της Βαρυμπόμπης).

Το καλό είναι που δεν θρηνήσαμε (ως τώρα που γράφω αυτές τις γραμμές) ανθρώπινες ζωές, αλλά οι καταστροφές από τις πυρκαγιές είναι πολύ μεγάλες -κυρίως στο περιβάλλον, που δεν αποκατασταίνεται τόσο γρήγορα.

Να το πάρουμε απόφαση πως η κλιματική αλλαγή έχει έρθει και πως δεν θα μας αρέσει; Πως τέτοια και χειρότερα ακραία καιρικά φαινόμενα θα βλέπουμε όλο και συχνότερα και παντού; Διότι βέβαια πυρκαγιές μαίνονται και στη γειτονική Τουρκία, και στην Ιταλία, και νωρίτερα στην Καλιφόρνια, και στην Αυστραλία, όπως και στην Ιβηρική. Πλημμύρες χτύπησαν πριν από λίγες βδομάδες στη Γερμανία και στο Βέλγιο.

Αλλά εμείς εδώ δεν κλιματολογούμε, όσο κι αν στα σχόλιά σας είμαι βέβαιος πως θα θίξετε το ζήτημα της αλλαγής του κλίματος. Εμείς εδώ λεξιλογούμε.

Σε πολλούς τίτλους ειδησεογραφικών άρθρων είδα το κλισέ της πυρινης κόλασης, συνηθισμένο κάθε φορά που έχουμε μεγάλη πυρκαγιά, όπως και τον πύρινο κλοιό, αλλά πρόσεξα επίσης ένα χτεσινό άρθρο με τίτλο «Τοξικός φούρνος η Αττική» μαζί με τις συμβουλές του Αστεροσκοπείου προς τους πολίτες να μείνουν μέσα έχοντας κλείσει πόρτες και παράθυρα. Όμως και τις προηγούμενες μέρες, όταν το πρόβλημά μας ήταν μονάχα ο καύσωνας (εντάξει, και η πανδημία) κάμποσα άρθρα προανάγγειλαν ότι θα μπει «σε φούρνο» η χώρα.

Οπότε, είπα σήμερα να λεξιλογήσω για τον φούρνο.

Ο φούρνος είναι λέξη δάνεια, αλλά είναι δανειο παλιό, από τα λατινικά, furnus, ήδη από τον 1ο αιώνα μ.Χ. Στην κλασική αρχαιότητα δεν ήξεραν τη λέξη, έλεγαν «ιπνός», έλεγαν και κάμινος. Εξηγεί ο γραμματικός Ερωτιανός: «ἰπνοῦ· καμίνου, οἱ δὲ φούρνου. καὶ γὰρ ὁ φοῦρνος ἰπνὸς λέγεται…» -από το οποίο εγώ καταλαβαίνω ότι τότε που τα έγραφε, τον 1ο αιώνα, η κλασική λέξη (ιπνός) κόντευε να ξεχαστεί. Και ο Ήρωνας ο μεγάλος εφευρέτης έχει στα Στερεομετρικά του ένα κεφάλαιο «Μέτρησις φούρνου».

Και φουρνίτης άρτος το φουρνιστό ψωμί, όπως σε μια συμβουλή του Γαληνού: Δίδου φουρνίτου ἄρτου μετὰ ἰσχάδων ἱκανῶν φαγεῖν -με ξερά σύκα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , | 249 Σχόλια »

Ποιος κάνει σαμποτάζ;

Posted by sarant στο 7 Ιουλίου, 2021

Το άρθρο που θα διαβάσετε σήμερα δημοσιεύτηκε χτες στο ηλεπεριοδικό 2020mag, αλλά έχω επίσης αντλήσει υλικό από ένα άρθρο του 2015 στο ιστολόγιο. Όπως έχω ήδη γράψει, στο ηλεπεριοδικό αυτό δημοσιεύω άρθρα με Λέξεις της επικαιρότητας -σαν εκείνα που δημοσίευα κάθε μήνα στα Ενθέματα της Αυγής. Εδώ μπορείτε να βρείτε όλα μου αυτά τα άρθρα. Η εικονογράφηση είναι του περιοδικού. Στην εδώ δημοσίευση προσθέτω κάτι λίγα.

Ποιος κάνει σαμποτάζ;

Αν ρωτήσετε τον πρωθυπουργό μας, σαμποτάζ κάνει, και μάλιστα υγειονομικό, η αντιπολίτευση, και ιδίως ο ΣΥΡΙΖΑ -έτσι τουλάχιστον υποστήριξε σε συνέντευξη που έδωσε την Κυριακή στην Καθημερινή: «Υπήρξε ένα ουσιαστικό σαμποτάζ. Υγειονομικό σαμποτάζ, με μόνο σκοπό την αποκόμιση πολιτικού οφέλους – το οποίο τελικά απ’ ό,τι φαίνεται δεν ήρθε κιόλας – από κόμματα της αντιπολίτευσης, ξεκινώντας από την αξιωματική αντιπολίτευση», ανέφερε.

Παρακολουθώ αρκετά την πολιτική κίνηση σε διάφορες χώρες της Δυτικής Ευρώπης και ομολογώ πως δεν έχω αντιληφθεί άλλον ηγέτη χώρας να απευθύνει μια τόσο βαριά κατηγορία απέναντι στην αξιωματική του αντιπολίτευση, χωρίς ταυτόχρονα να αναγνωρίζει κανένα φταίξιμο στη δική του πολιτική για τους κάθε άλλο παρά υποδειγματικούς χειρισμούς της πανδημικής κρίσης γενικά και των εμβολιασμών ειδικότερα. Δίκαια νομίζω ο Ανδρέας Ξανθός χαρακτήρισε άθλιο και τοξικό τον ισχυρισμό.

Αλλά αυτά θα τα έχετε διαβάσει σε άλλες σελίδες. Εμείς εδώ, ως γνωστόν, λεξιλογούμε, οπότε έχει ενδιαφέρον να λεξιλογήσουμε για το σαμποτάζ, που έγινε για μια-δυο μέρες λέξη της επικαιρότητας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικό ληξιαρχείο, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Πανδημικά, γαλλικά | Με ετικέτα: , , , , , | 161 Σχόλια »

Τσιμπήστε και τσιμπηθείτε

Posted by sarant στο 30 Ιουνίου, 2021

Μη κρίνετε ίνα μη κριθήτε, λέει το Ευαγγέλιο, αλλά το τελευταίο διάγγελμα του πρωθυπουργού μας σε άλλη συμβουλή κατέληγε, σε παραίνεση: τσιμπήστε και τσιμπηθείτε ή τσιμπηθείτε για να τσιμπήσετε -ή, για να το μεταφέρω όπως γράφτηκε: Καλώ τα κορίτσια μας και τα αγόρια μας να τσιμπήσουν την ευκαιρία και να τσιμπηθούν με ένα εμβόλιο.

Συνήθως βέβαια τα κορίτσια και τα αγόρια δεν τσιμπιούνται με ένα εμβόλιο, αλλά μεταξύ τους, όμως το λογοπαίγνιο του πρωθυπουργικού λογογράφου, ο οποίος θέλησε με τον τρόπο αυτό να δώσει ένα νεανικό ύφος στις πρωθυπουργικές ανακοινώσεις, μας δίνει την ευκαιρία να λεξιλογήσουμε πάνω στις πολλές σημασίες του ρήματος αυτού, που θα του αφιερώσουμε το σημερινό άρθρο.

Το ρήμα «τσιμπάω» (ή τσιμπώ, αν προτιμάτε) είναι μεσαιωνικό. Σύμφωνα με τα ετυμολογικά λεξικά, προήλθε από το… κουνούπι. Το κουνούπι φυσικά τσιμπάει και το κουνούπι στα αρχαία ελληνικά λεγόταν «εμπίς», από την πρόθεση «εν» και το θέμα του ρήματος «πίνω». Οι ετυμολόγοι υποθέτουν έναν αμάρτυρο τύπο εξεμπίζω, που εξελίχθηκε σε *τσιμπίζω (επίσης αμάρτυρο) το οποίο από τον αόριστο θα έδωσε καινούργιο ενεστώτα. Έχει κάμποσους ελλείποντες (αμάρτυρους δηλαδή) κρίκους η εξήγηση αυτή αλλά νομίζω πως είναι γενικώς αποδεκτή.

Πάντως, τη λέξη τη βρίσκουμε στα μεσαιωνικά κείμενα, ακριβέστερα σε κείμενα των τελευταίων αιώνων του Βυζαντίου. Στον αγαπημένο μου Πωρικολόγο, ο βασιλιάς Κυδώνιος καταριέται τη Στάφυλο να τσαλαπατιέται και να δίνει κρασί και όσοι το πίνουν να κυλιούνται στις λάσπες και να κοιμούνται στο δρόμο «καὶ οἱ ὄρνιθες τοὺς τσιμπήσουν καὶ τοῦτοι νὰ μηδὲν γνώθουν».

Την ίδια πάνω κάτω περίοδο, στον Σπανό βρίσκουμε «ίνα τσιμπούν οι κουρούνες τας σάρκας σου», ενώ στον Μαρίνο Φαλιέρο: «Μὰ αὐτά σου τὰ δακάματα καὶ τὰ τσιμπήματά σου / μὲ κάμνουσιν, ἀλίμονο, νὰ φεύγω ἀπὸ κοντά σου».

Στην αρχή λοιπόν έχουμε την κυριολεξία, όταν κάτι αιχμηρό και λεπτό τρυπάει το δέρμα μας. Μπορεί να είναι το κεντρί της μέλισσας ή της σφήκας, μπορεί να είναι το δάγκωμα από κουνούπι, μύγα ή άλλο έντομο, μπορεί όμως να είναι και το αγκάθι ενός λουλουδιού ή ενός θάμνου ή μια βελόνα ή καρφίτσα ή ακόμα και τα αξύριστα γένια που μας τσιμπάνε στην επαφή. Η βελόνα της σύριγγας του εμβολίου σε αυτήν την κατηγορία τσιμπήματος ανήκει.

Μετά, έχουμε το τσίμπημα που το προκαλούμε σφίγγοντας και πιέζοντας το δέρμα με τον αντίχειρα και ένα άλλο δάχτυλο, συνήθως τον δείκτη, είτε οδυνηρά είτε θωπευτικά. Καμιά φορά τσιμπάμε κάποιον για να τον αφυπνίσουμε ή όταν ειναι αφηρημένος -και μια συνηθισμένη φράση για κάποιον που ζει κάτι πολυπόθητο είναι να πει «Τσίμπα με, μήπως ονειρεύομαι».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Νεολαία, Πανδημικά | Με ετικέτα: , , , | 204 Σχόλια »

Γυναικοκτονία, όρος που καθιερώνεται

Posted by sarant στο 23 Ιουνίου, 2021

Απολογήθηκε χτες ο Μπάμπης Αναγνωστόπουλος, ο καθ’ ομολογίαν δράστης της αποτρόπαιης γυναικοκτονίας στα Γλυκά Νερά, της πολύκροτης αυτής υπόθεσης που δίκαια έχει αιχμαλωτίσει την προσοχή της κοινής γνώμης.

Όπως φαίνεται, αφού στραγγάλισε την εικοσάχρονη γυναίκα του, σκότωσε τον σκύλο της οικογενειας, έφερε το μωρό τους και το απίθωσε πλάι στο πτώμα και μετά δέθηκε κι ο ίδιος ώστε να σκηνοθετήσει ληστεία μετά φόνου -και τότε κάλεσε την αστυνομία. Προηγουμένως, ώρες πριν από το φονικό, είχε αφαιρέσει τις κάρτες μνήμης από τις κάμερες του σπιτιού, κάτι που συντριπτικά αποδεικνύει προμελέτη.

Στους αστυνομικούς που έσπευσαν ανταποκρινόμενοι στην έκκλησή του, είπε ότι είχαν μπει στο σπίτι τους τρεις ληστές που μιλούσαν σπαστά ελληνικά και ότι αυτοί σκότωσαν την εικοσάχρονη Καρολάιν επειδή φώναζε για το παιδί της.

Το σενάριο του πιλότου έπασχε σε πολλά. Το κινητό του τηλέφωνο έδειξε ότι μετακινιόταν την ώρα που θα έπρεπε να είναι δεμένος. Το βιομετρικό ρολόι της δολοφονημένης έδειξε ότι ο στραγγαλισμός έγινε ενώ κοιμόταν και σε άλλη ώρα από την υποτιθέμενη. Η ιατροδικάστρια πρόσεξε αμέσως ότι τα σημάδια από τα σχοινιά στα χέρια και τα πόδια του δεν αντιστοιχούσαν σε πολύωρο σφιχτό δέσιμο, παρόλο που οι αστυνομικοί που μπήκαν στον χώρο έλυσαν τον πιλότο χωρίς να τον φωτογραφίσουν δεμένο.

Φαίνεται λοιπόν περίεργο πώς τέτοιες οφθαλμοφανείς αντιφάσεις δεν έγιναν νωρίτερα αντιληπτές και δεν έστρεψαν νωρίτερα τον προβολέα στον 32χρονο πιλότο. Διότι βέβαια επί σαράντα μέρες μετά το συμβάν διαβάζαμε αισιόδοξες διαρροές, ότι επίκειται η σύλληψη των τριών δολοφόνων, ότι η αστυνομία έχει «κατά 80%» ταυτοποιήσει τον ένα, ακόμα και το πρωί του μνημοσύνου της Καρολάιν ότι «στο στόχαστρο των αρχών βρίσκονται τρία άτομα αλβανικής καταγωγής».

Πέρα από το ξενοφοβικό μίσος που καλλιεργούσαν αυτές οι διαρροές, ένας άτυχος Γεωργιανός όχι απλώς συνελήφθη ως ύποπτος αλλά και, σύμφωνα με τη μαρτυρία του, βασανίστηκε για να ομολογήσει (ναι, τέτοια πράγματα δεν γίνονται σε ευρωπαϊκή χώρα): «Τέσσερις μέρες με είχαν δεμένο σε μια καρέκλα. Με χτυπούσαν άσχημα, ζαλιζόμουν κ όταν κουραζόταν ο ένας, συνέχιζε ο άλλος. Δεν με ρωτούσαν τίποτα, μόνο μου έλεγαν να ομολογήσω ότι σκότωσα την κοπέλα. Δεν ήξερα για ποια κοπέλα μιλούσαν. Μου έλεγαν, εσύ τη σκότωσες». (Αν είναι ακριβής η καταγγελία, αναρωτιέμαι τι θα γινόταν αν ο άτυχος Γεωργιανός δεν άντεχε και ομολογούσε…)

Βέβαια, θα μπορούσε ο Μπάμπης να θεωρείται εξαρχής ύποπτος και όλες αυτές οι διαρροές να είναι σκόπιμες για να τον αποκοιμίσουν. Ωστόσο, ο συνήθως πληροφορημένος δημοσιογράφος Βασ. Λαμπρόπουλος μεταφέρει άλλη εικόνα, αφού: «αρμόδιοι παράγοντες δήλωναν «ότι με τον Μπάμπη δεν υπάρχει κανένα θέμα, πιστεύουμε την κατάθεση του, δεν υπάρχει σκηνοθεσία και ψάχνουμε να βρούμε τους κακοποιούς». Υποστηρίζοντας ακόμη ότι «υπάρχει πολυετής εμπειρία σε στελέχη της ΕΛ.ΑΣ που θα εντόπιζαν αμέσως αν ο πιλότος έλεγε ψέματα. Κι αφού αυτοί έρχονταν σε επαφή μαζί του για πολλές ώρες».» Ίσως κάποιες υπηρεσίες να είχαν πιστέψει το παραμύθι του πιλότου και κάποιες άλλες όχι, πάντως αυτά κι αυτά έχουν δημιουργήσει σε πολλούς την εντύπωση ότι ο νεαρός πιλότος είχε (ή έχει) γερές πλάτες, που προσπάθησαν να τον προστατέψουν.

Το βέβαιο είναι ότι, μόλις ομολόγησε ο Αναγνωστόπουλος, και μαθεύτηκε ότι την Καρολάιν δεν την σκότωσαν ληστές που μιλούσαν σπαστά ελληνικά αλλά ο σύζυγός της, ο Έλληνας εύπορος επιτυχημένος σύζυγός της, ως διά μαγείας σταμάτησαν οι αναφορές στον «εικοσάχρονο άγγελο» που τόσο βάναυσα δολοφονήθηκε πλάι στη μικρή του κόρη.

Αντίθετα, πολλοί άρχισαν να ρίχνουν μερίδιο ευθύνης στο θύμα. Είτε με τη μπρουτάλ ιταμότητα των μέσων κοινωνικής δικτύωσης («η δύστροπη αγγλοφιλιππινέζα που δεν ήξερε να κρατήσει το σπίτι της») είτε με την εκλεπτυσμένη παντοδυναμία των μεγάλων τηλεοπτικών σταθμών, που έδωσαν στη δημοσιότητα επιλεγμένα αποσπάσματα από το ημερολόγιο της Καρολάιν, κατά παράβαση κάθε δεοντολογίας, αποσπάσματα που την παρουσίαζαν νευρική και βίαιη, με τίτλους όπως «τον απειλούσε με διαζύγιο». Και το αποκορύφωμα ήταν η δικαιολογία που επιστράτευσε η Ιωάννα Μάνδρου, ότι ο πιλότος ναι μεν σκότωσε την Καρολάιν, αλλά η συγκρότησή του δεν του επέτρεψε να την τεμαχίσει!

Αλλά εμείς είμαστε γλωσσικό ιστολόγιο και λεξιλογούμε. Οπότε, ανάμεσα στα πάρα πολλά ενδιαφέροντα αυτής της πολύκροτης υπόθεσης, είναι και ένα γλωσσικό θέμα: η χρήση του όρου «γυναικοκτονία» για το συγκεκριμένο έγκλημα και η οργισμένη αντίθεση αρκετών στη χρήση αυτού του όρου.

Το συνηθισμένο επιχείρημα, που ακούστηκε και πάλι, ήταν: Γιατί γυναικοκτονία και όχι ανθρωποκτονία; Δεν είναι άνθρωποι οι γυναικες;

Βέβαια αυτό μάλλον σόφισμα είναι παρά επιχείρημα, θυμίζει δε το αντίστοιχο των τραμπικών στην Αμερική, που αντιπαραθέτανε στο Black Lives Matter το αντισύνθημα All Lives Matter.

Καλά απάντησε σε αυτό ο συγγραφέας Αύγουστος Κορτώ:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δύο φύλα, Δικαιώματα, Επικαιρότητα, μέσα κοινωνικής δικτύωσης | Με ετικέτα: , , , | 208 Σχόλια »

Τι να τα κάνεις τα ρεπά όταν δεν έχεις φράγκο;

Posted by sarant στο 16 Ιουνίου, 2021

Το άρθρο που θα διαβάσετε σήμερα δημοσιεύτηκε χτες στο ηλεπεριοδικό 2020mag. Όπως έχω ήδη γράψει, στο ηλεπεριοδικό αυτό δημοσιεύω άρθρα με Λέξεις της επικαιρότητας -σαν εκείνα που δημοσίευα κάθε μήνα στα Ενθέματα της Αυγής. Εδώ μπορείτε να βρείτε όλα μου αυτά τα άρθρα. Η εικονογράφηση είναι του περιοδικού. Στην εδώ δημοσίευση προσθέτω κάτι λίγα.

Τι να τα κάνεις τα ρεπά, άμα δεν έχεις φράγκο;

Συζητιέται αυτές τις μέρες στη Βουλή το νομοσχέδιο του υπουργείου Εργασίας με τον μακροσκελή τίτλο «Για την Προστασία της Εργασίας – Σύσταση Ανεξάρτητης Αρχής «Επιθεώρηση Εργασίας» – Κύρωση της Σύμβασης 190 της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας για την εξάλειψη της βίας και παρενόχλησης στον κόσμο της εργασίας – Κύρωση της Σύμβασης 187 της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας για το Πλαίσιο Προώθησης της Ασφάλειας και της Υγείας στην Εργασία – Ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2019/1158 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 20ής Ιουνίου 2019 για την ισορροπία μεταξύ της επαγγελματικής και της ιδιωτικής ζωής» (το έκανα κόπι πάστε από τον ιστότοπο της Βουλής, βέβαια) ή αλλιώς «νομοσχέδιο Χατζηδάκη», ή, κατά την αντιπολίτευση «αντεργατικό νομοσχέδιο».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αντιδάνεια, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Κινηματογράφος | Με ετικέτα: , , | 177 Σχόλια »

Φρασεολογικά του ποδοσφαίρου

Posted by sarant στο 14 Ιουνίου, 2021

Μια και ξεκίνησε προχτές το Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα ποδοσφαίρου, δεν βλάφτει να βάλουμε ένα άρθρο ποδοσφαιρικού περιεχομένου. Θα μπορούσα να βάλω κάτι με προγνωστικά (το έχουμε ξανακάνει άλλωστε) ή με στοίχημα, αλλά, αν κρίνω από τον εαυτό μου, το ενδιαφέρον μου δεν είναι τόσο μεγάλο. Λείπει και η συμμετοχή της εθνικής ομάδας μας, είναι και ο κορονοϊός στη μέση.

Το φετινό τουρνουά είναι έτσι κι αλλιώς αξιοπερίεργο. Διοργανωνεται, για πρώτη φορά, σε 11 12 (νομίζω) χώρες, μια πρωτοτυπία που ήταν προγραμματισμένη εξαρχής. Κι έπειτα, ενώ είναι το EURO2020, διεξάγεται το 2021, αφού η κορόνα άφησε το στίγμα της κι εδώ. Το ίδιο αλλωστε θα γίνει και με τους Ολυμπιακούς αγώνες. Σε καμιά πενηνταριά χρόνια, να μου το θυμηθείτε, θα γίνονται ωραίες ερωτήσεις σε τρίβια για τις ετεροχρονισμένες αυτές διοργανώσεις.

Αφού η Ελλάδα δεν παίζει στο Γιούρο, εγώ θα υποστηρίζω γείτονες. Τη Γαλλία, το Βέλγιο και τη Βόρεια Μακεδονία δηλαδή. Θεωρώ φαβορί τη Γαλλία. Στα σχόλιά σας θα μας πείτε κι εσείς, αν θέλετε, τι προβλέπετε ή τι θα υποστηρίξετε.

Αλλά εμείς εδώ λεξιλογούμε. Και πριν περάσουμε στα φρασεολογικά, να δούμε την ετυμολογία της λέξης.

Προφανώς πρόκειται για μεταφραστικό δάνειο, μεταφορά του αγγλικού football. Βέβαια, το τι λένε football διάφοροι αγγλόφωνοι λαοί είναι θέμα για ξεχωριστό άρθρο, οπότε δεν θα μας απασχολήσει σήμερα. Θυμίζω πάντως ότι ο φίλος μας ο ΣΠ έχει γράψει άρθρο για το «ποδόσφαιρο που παίζεται με τα χέρια«.

Χάρη στον Στέφανο Κουμανούδη και την πολύτιμη Συναγωγή του των νέων λέξεων, γνωρίζουμε με αρκετήν ακρίβεια πότε και πώς μπήκε η λέξη στη γλώσσα μας. Ο Κουμανούδης έχει στο λεξικό του το λήμμα: ποδόσφαιρα, η. Και γράφει: ποδόσφαιρα, η: όνομα παιγνίου. Ακρόπολις 7.7.1891 και Ημίφυλ. Ακρ. 5.2.1897. Το αυτό και ποδόσφαιρον. Αγγλιστί Football, εν Άστει 8.2.1895 και Πρωία 15.1.1897. Καταγράφει επίσης το λήμμα «ποδοσφαιρισμός» (17.3.1896) και το «ποδοσφαιρισταί» (24.1.1896). Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in ποδόσφαιρο, Αθλήματα, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , | 181 Σχόλια »

Τα αρχαία ελληνικά, το Πρίνστον και η κορεκτίλα

Posted by sarant στο 10 Ιουνίου, 2021

Η είδηση έχει κυκλοφορήσει εδώ και μερικές μέρες, και έχουμε κάνει κάποιες συζητήσεις στα σχόλια, όμως άρθρο δεν της έχουμε αφιερώσει -και ίσως αξίζει να τη συζητήσουμε.

Λοιπόν, πριν από καμιά δεκαριά μέρες πρωτοδιαβάσαμε στον ελληνικό τύπο μιαν είδηση με τον εντυπωσιακό αλλά ανακριβή τίτλο «Το Πρίνστον εξοστρακίζει αρχαία ελληνικά και λατινικά για να καταπολεμήσει τον δομικό ρατσισμό«, ενώ ακολούθησαν άλλα άρθρα με άλλους, επίσης εντυπωσιακούς, ισχυρισμούς, όπως ότι το Πρίνστον αποφάσισε να «καταργήσει τα αρχαία ελληνικά από τη διδακτέα ύλη του«. Η Σώτη Τριανταφύλλου είδε ότι το Πρίνστον «αποφάσισε να καταργήσει τα πτυχία αρχαίων ελληνικών και λατινικών», ενώ σύμφωνα με την Αγγελική Κώττη «Η κορεκτίλα τρώει τα αρχαία ελληνικά από τα ξένα πανεπιστήμια».

Οι ισχυρισμοί αυτοί είναι τουλάχιστον παραπλανητικοί. Ούτε καταργήθηκε η διδασκαλία των αρχαίων ελληνικών (και λατινικών) στο Πρίνστον, ούτε εξοβελίστηκαν από τη διδακτέα ύλη. Όπως διαβάζουμε αν προσπεράσουμε τους εντυπωσιοθηρικούς τίτλους, αυτό που αλλάζει είναι ότι τα αρχαία ελληνικά/λατινικά δεν είναι πλέον υποχρεωτικό μάθημα για όσους προπτυχιακούς φοιτητές επιλέξουν να «πάρουν major» στο αντικείμενο των κλασικών σπουδών.

Και ένας πολύ πιο βάσιμος λόγος για αυτή την αλλαγή ήταν ότι, με το πέρασμα των χρόνων, ολοένα και λιγότεροι μαθητές επιλέγουν/διδάσκονται αρχαία ελληνικά στο Λύκειο κι έτσι όταν φτάσουν στο 3ο έτος του Πρίνστον, επειδή δεν ξέρουν καθόλου αρχαία/λατινικά, αδυνατούν να επιλέξουν major στις κλασικές σπουδές με αποτέλεσμα να φθίνουν οι εγγραφές.

Και ο δομικός ρατσισμός; Πώς μπήκε άραγε στην εικόνα; Ενώ οι ελληνικοί ιστότοποι είναι σχεδόν ομόφωνοι ως προς το ότι η απόφαση του Πρίνστον υπαγορεύτηκε από τη βούληση «να καταπολεμηθεί ο δομικός ρατσισμός» (ή αλλιώς «η κορεκτίλα τρώει τα αρχαία ελληνικά»), αν ανατρέξουμε σε αμερικανικούς ιστοτόπους θα βρούμε πολύ λιγότερες αναφορές σε αυτη τη σύνδεση.

Στην αρχική πηγή της είδησης, που ήταν ένα άρθρο στο εβδομαδιαίο δελτίο των αποφοίτων του Πρίνστον διαβάζουμε ότι, εκτός από τις αλλαγές στις κλασικές σπουδές, στον τομέα των Πολιτικών επιστημών προστέθηκε ένα νέο αντικείμενο «Φυλή και ταυτότητα» το οποίο εντάσσεται στην ευρύτερη πρωτοβουλία για αντιμετώπιση του συστημικού ρατσισμού στο Πρίνστον, ενώ αλλαγές έγιναν επίσης στον τομέα των Θρησκευτικών σπουδών. Δηλαδή, η αντιμετώπιση του ρατσισμού δεν συνδέεται με τις αλλαγές στις κλασικές σπουδές αλλά με την εισαγωγή του νέου γνωστικού αντικειμένου στις Πολιτικές επιστήμες.

Φαίνεται ότι τη σύνδεση μεταξύ «καταπολέμησης του συστημικού ρατσισμού» και της αλλαγής των απαιτήσεων στις κλασικές σπουδές την έκανε ο (υποθέτω) ελληνοαμερικανικός ιστότοπος greekreporter.com, ο οποίος, με μάλλον κακόπιστο τρόπο, κάνει αυτή την αυθαίρετη σύνδεση και την «τεκμηριώνει» παραπέμποντας σε αντιρατσιστικές θέσεις της επιτροπής ισότητας του τμήματος κλασικών σπουδών του Πρίνστον και στην αρθρογραφία του καθηγητή Dan-el Padilla Peralta, που έχει γίνει το κόκκινο πανί των συντηρητικών.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαία ελληνικά, Επικαιρότητα, Εκπαίδευση, Νόμος του Μέφρι, Πολιτική ορθότητα | Με ετικέτα: , , , | 138 Σχόλια »

Πώς θεραπεύεται η εγκληματοφοβία;

Posted by sarant στο 7 Ιουνίου, 2021

Το άρθρο που θα διαβάσετε σήμερα δημοσιεύτηκε χτες στο ηλεπεριοδικό 2020mag. Όπως έχω ήδη γράψει, στο ηλεπεριοδικό αυτό δημοσιεύω άρθρα με Λέξεις της επικαιρότητας -σαν εκείνα που δημοσίευα κάθε μήνα στα Ενθέματα της Αυγής. Εδώ μπορείτε να βρείτε όλα μου αυτά τα άρθρα. Η εικονογράφηση είναι του περιοδικού. Στην εδώ δημοσίευση έχω προσθέσει μια μεγάλη παρένθεση, σε αγκύλες, σχετικά με τη σημασία της λέξης «έγκλημα» στην αρχαιότητα. Και βέβαια, το έναυσμα για να γράψω το άρθρο το οφείλω σε ένα προχτεσινό σχόλιο του φίλου μας του Spiridione.

Πως θεραπεύεται η εγκληματοφοβία;

Ο νεολογισμός της εβδομάδας, που αξιώθηκε το δεκαπεντάλεπτο της δημοσιότητας που του αναλογεί, οφείλεται στον υπουργό Προστασίας του ένστολου Πολίτη, τον κ. Χρυσοχοΐδη, ο οποίος, από το βήμα της Βουλής θέλησε να διασκεδάσει τις εντυπώσεις από τις αλλεπάλληλες μαφιόζικες εκτελέσεις υποστηρίζοντας ότι «αύξηση της εγκληματικότητας δεν υπάρχει» αλλά ότι «η βαρβαρότητα στα Γλυκά Νερά και ο κύκλος αίματος των μπράβων» προκάλεσαν «εγκληματοφοβία·  ότι υπάρχει σύγχυση μεταξύ εγκληματοφοβίας και εγκληματικότητας, και ότι η εγκληματοφοβία αυξάνεται αλλά όχι η εγκληματικότητα».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , , | 185 Σχόλια »

Κάν’το όπως ο Λασκαρίδης

Posted by sarant στο 2 Ιουνίου, 2021

Αίσθηση έκανε πριν από καμιά δεκαριά μέρες ένα βίντεο από ένα ντοκιμαντέρ, στο οποίο ο εφοπλιστής Πάνος Λασκαρίδης, σε συζήτηση με δημοσιογράφους είπε, ανάμεσα σε άλλα, μιλώντας στα αγγλικά, “People who are in shipping don’t need the Greek government, don’t need the ministry, don’t need the IMO, don’t need the prime minister. They can shit on the prime minister. They have no need of the prime minister. Why? Because shipping has nothing to do with Greece. There is nothing that a shipowner will gain from Greece. No cargoes to Greece. No contracts from Greece, nothing in Greece. Only his office is here. 80% has foreign flags. They don’t care about the Greek flag.”

Η συζήτηση επικεντρώθηκε στην αθυροστομία, «τον έχουν χεσμένο τον πρωθυπουργό», όπως αποδόθηκε στα περισσότερα μέσα ενημέρωσης, ενώ ίσως θα έπρεπε να σταθεί περισσότερο στις κυνικές δηλώσεις που ακολούθησαν την αθυροστομία. Βέβαια, υπήρχε και αντίστιξη, καθώς οι χεστήριες επισημάνσεις του κ. Λασκαρίδη προβλήθηκαν αμέσως μετά τις γελοία μεγαλόστομες δηλώσεις του υπουργού Ναυτιλίας κ. Πλακιωτάκη ο οποίος, κορδωμένος, αυτοπαρουσιάστηκε ως ο σπουδαιότερος υπουργός Ναυτιλίας στον κόσμο -και τότε οι δημοσιογράφοι τού έδειξαν το χέσιμο που έριξε ο Λασκαρίδης και το αυτάρεσκο χαμόγελο πάγωσε στα χείλη του.

Τα κυβερνητικά παπαγαλάκια στα σόσιαλ, αντι να επισημάνουν το προφανές, ότι δηλαδή η εφοπλιστική χυδαιότητα δεν είχε στόχο ειδικά τον σημερινό πρωθυπουργό αλλά έχει διαχρονική εμβέλεια, επιχείρησαν να θολώσουν τα νερά, ότι τάχα η συνέντευξη είχε παρθεί στις αρχές του 2019 -αλλά αυτό εύκολα διαψεύστηκε απο τους δημοσιογράφους που πηραν τη συνέντευξη και που διευκρίνισαν ότι η στιχομυθία είχε διαδραματιστεί επί πρωθυπουργίας Κυριάκου Μητσοτάκη. Όμως, όπως είπα, το εφοπλιστικό χέσιμο δεν αφορά ειδικά τον σημερινό ΠΘ.

Το σημερινό άρθρο σκεφτόμουν να το γράψω κάποιαν από αυτές τις μέρες και χτες είχαμε μια εξέλιξη που με έκανε να αποφασίσω: ο χεσιματίας εφοπλιστής, ο κ. Πάνος Λασκαρίδης, με επιστολή του παραιτήθηκε όχι μόνο από το συμβούλιο της Ένωσης Εφοπλιστών αλλά και από την ίδια την Ένωση. Ουσιαστικά, η επιστολή παραίτησης είναι ένα ακόμα χέσιμο προς τους θεσμούς, διότι ο κ. Λασκαρίδης δεν παραιτείται επειδή πρόσβαλε τους θεσμούς της πολιτείας, την κυβέρνηση και τον πρωθυπουργό, αλλά διότι κάποιοι συνάδελφοί του -με ηγετικές θέσεις στην Ένωση- επιδόθηκαν σε «δολοφονία χαρακτήρα» εναντίον του και σε ξεκαθάρισμα λογαριασμών με αφορμή την αθυρόστομη δήλωσή του.

Εμείς όμως εδώ λεξιλογούμε, οπότε στο σημερινό άρθρο θα πάρω αφορμή από την εφοπλιστική τοποθέτηση για να λεξιλογήσω ακριβώς πάνω στο ρήμα «χέζω». Περισσότερα για την ουσία του θέματος δεν θα πω -βεβαίως στα σχόλιά σας εσείς μπορείτε να πείτε ό,τι θέλετε- αντίθετα θα ευχαριστήσω τον κ. Λασκαρίδη που μου δίνει το έναυσμα. Βλέπετε, επειδή μας διαβάζει και η μαμά μου, το ιστολόγιο δεν έχει καλές επιδόσεις στα λεξιλογικά των αθυροστομιών και των ου φωνητών, οπότε κάθε σχετική αφορμή είναι καλοδεχούμενη.

Λοιπόν, το λασκαρίδειο ρήμα είναι αρχαίο. Όχι ομηρικό, αλλά με ατράνταχτα κλασικά διαπιστευτήρια, αφού το βρίσκουμε πολλές φορές στον Αριστοφάνη και σε άλλους κωμικούς της ίδιας εποχής. Οι ετυμολόγοι το ανάγουν σε ινδοευρωπαϊκή ρίζα *ghed- από την οποία και το αλβανικό dhjes.

Καθώς είναι αρχαίο, το ρήμα «χέζω» αναγκαστικά περιλαμβανόταν στα λεξικά ρημάτων της αρχαίας, και θυμάμαι έναν συμμαθητή μου, μάλλον στην πρώτη γυμνασίου ή στη δευτέρα, να ανακράζει με αγαλλίαση «κέχοδα!», όπως είναι ο παρακείμενος -αν και μόνο σε σύνθετα ρήματα εμφανίζεται, π.χ. εγκέχοδα στους Βατράχους. Ο (πρώτος) αόριστος, πάλι, αποδείχνει ολοφάνερα τη συνέχεια της γλώσσας και της φυλής, αφού είναι «έχεσα». Τότε ήμασταν μικροί κι έτσι δεν μάθαμε τα εφετικά ρήματα, που κι αυτά στον Αριστοφάνη τα βρίσκουμε, «χεσείω» και «χεζητιώ», παναπεί «θέλω να χέσω» Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in 1821, Αθυροστομίες, Επικαιρότητα, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , , , | 252 Σχόλια »