Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Επικαιρότητα’ Category

Η χαμένη τιμή της Ηριάννας Β.Λ.

Posted by sarant στο 23 Ιουνίου, 2017

Στο μυθιστόρημα του Χάινριχ Μπελ «Η χαμένη τιμή της Καταρίνα Μπλουμ», που η δράση του εκτυλίσσεται στη Δυτική Γερμανία των αρχών της δεκαετίας του 1970, μια απολιτική νοικοκυρά μπλέκει με την αστυνομία και διασύρεται από τον κίτρινο τύπο επειδή έκανε το έγκλημα να συνδεθεί ερωτικά με έναν ληστή τραπεζών, ύποπτο για τρομοκρατία. Ομολογώ πως δεν θυμάμαι αν το έχω διαβάσει, ασφαλώς όμως έχω δει την ταινία που γυρίστηκε το 1975 από τον Φόλκερ Σλέντορφ και τη Μαργκαρέτε φον Τρότα με βάση το μυθιστόρημα.

Βρίσκω πως η υπόθεση του μυθιστορήματος και της ταινίας έχει κάποιες ομοιότητες με μια υπόθεση που διαδραματίζεται αυτές τις μέρες στη χώρα μας, στην πραγματική ζωή, παρόλο που υπάρχουν πολλές και βασικές διαφορές μεταξύ τους -γι’ αυτό και έβαλα αυτόν τον τίτλο στο σημερινό άρθρο, που είναι αφιερωμένο στην υπόθεση της πανεπιστημιακού Ηριάννας Β.Λ. και στη χαμένη ελευθερία της.

Τον Μάρτιο του 2011 δυνάμεις των ΕΚΑΜ μπαίνουν ξημερώματα στο διαμέρισμα του φοιτητή του ΕΜΠ Κώστα Π. που θεωρείται ύποπτος για συμμετοχή στην οργάνωση Συνωμοσία των Πυρήνων της Φωτιάς (ΣΠΦ). Μαζί του βρίσκεται η φοιτήτρια της Φιλοσοφικής και φίλη του Ηριάννα Β.Λ. που είχε κοιμηθεί μαζί του εκείνο το βράδυ. Η Ηριάννα προσάγεται, δίνει DNA και τα λοιπά, και αφήνεται ελεύθερη. Δυο χρόνια αργότερα, το 2013, ενώ ο φοιτητής δικάζεται, απαγγέλλεται κατηγορία στην Ηριάννα με βάση ένα αμφιλεγόμενο δείγμα DNA που βρέθηκε πάνω στη γεμιστήρα όπλου που υποτίθεται ότι έχει σχέση με την υπόθεση της ΣΠΦ.

Η Ηριάννα αφήνεται ελεύθερη με περιοριστικούς όρους και συνεχίζει τις σπουδές της και την έρευνά της ενώ τελικά ο Κώστας Π. αθωώνεται τελεσίδικα αφού δεν αποδείχτηκε καμιά συμμετοχή του στην οργάνωση ΣΠΦ, μόνο φιλικές σχέσεις με κάποια μέλη της.

Ωστόσο, τον Ιούνιο του 2017 η Ηριάννα δικάζεται και προς γενική έκπληξη καταδικάζεται σε 13 χρόνια φυλάκιση για οπλοκατοχή, χωρίς να της αναγνωριστούν ελαφρυντικά, χωρίς η έφεσή της να έχει ανασταλτικό αποτέλεσμα, χωρίς να γίνει δεκτή η αίτηση της οικογένειας να εξεταστεί το αμφιλεγόμενο δείγμα DNA από δικόν τους εμπειρογνώμονα (η αστυνομία απάντησε ότι «τελείωσε»).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δικαιώματα, Επικαιρότητα | Με ετικέτα: , , , , , , | 207 Σχόλια »

Η ευθύνη, η ανευθυνότητα και οι εξετάσεις

Posted by sarant στο 9 Ιουνίου, 2017

Το σημερινό άρθρο βασίζεται σε μια χτεσινή δημοσίευση που έκανα στο Φέισμπουκ σχετικά με το θέμα της Γλώσσας στις πανελλήνιες εξετάσεις που άρχισαν τούτη τη βδομάδα. Το ιστολόγιο συνηθίζει να σχολιάζει τα θέματα των πανελληνίων και σχεδόν κάθε χρόνο έχουμε κάποιο άρθρο (αν και πέρυσι δεν βάλαμε), οπότε ας τηρήσουμε και φέτος την παράδοση.

Λοιπόν, στις προχτεσινές εξετάσεις των Γενικών Λυκείων, στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας, δόθηκε στους υποψηφίους (διασκευασμένο) ένα κείμενο του ακαδημαϊκού Γρηγόρη Σκαλκέα (1928-) με θέμα «Επιστήμη και ανθρωπισμός». Πρόκειται για μια ομιλία που είχε εκφωνήσει ο Σκαλκέας ως Πρόεδρος της Ακαδημίας στις 30.12.2003, κατά την τελετή απονομής των ετήσιων βραβείων της Ακαδημίας. Είναι δηλαδή κείμενο επίσημο, γραμμένο για να ακουστεί και να διαβαστεί από ευρύ κοινό -αλλά είναι και κείμενο που δεν έχει φιλοδοξίες να ταράξει τα νερά ούτε να ανοίξει δρόμους.

Το κείμενο που δόθηκε στους υποψήφιους ήταν διασκευή του πρωτοτύπου ή μάλλον διασκευή ενός τμήματος του πρωτοτύπου. Εδώ μπορείτε να δείτε το κείμενο που δόθηκε στους μαθητές και εδώ το πρωτότυπο της ομιλίας, όπως δημοσιεύτηκε στο Βήμα στις 18.1.2014.

Για ποιους λόγους γίνεται διασκευή ενός κειμένου; Ένας λόγος, ίσως ο κυριότερος, είναι η έκταση. Το αρχικό κείμενο μπορεί να είναι πολύ μεγάλο, δεν είναι πρακτικό να δοθεί ολόκληρο στους μαθητές. Για παράδειγμα, η ομιλία του Σκαλκέα είχε έκταση πάνω από 1600 λέξεις. Η εξεταστική επιτροπή επέλεξε το πρώτο τμήμα της, έκτασης 604 λέξεων, και το διασκεύασε περαιτέρω συντομεύοντάς το στις 477 λέξεις.

Ένας δεύτερος λόγος για να γίνει διασκευή είναι να «στρογγυλέψουν οι γωνιές». Μπορεί το πρωτότυπο κείμενο να έχει κάποιους τύπους ιδιωματικούς ή υπερκαθαρεύοντες ή υπερδημοτικούς. Για παράδειγμα, στο κείμενο του Σκαλκέα, στην πρώτη αράδα, ο τύπος «κατάκτηση της γνώσεως» έγινε «κατάκτηση της γνώσης». Δεν είναι δα και τύπος της αρχαΐζουσας, αλλά οι θεματοθέτες έκριναν σκόπιμο να τον αντικαταστήσουν. Στην αντίστροφη κατεύθυνση κινήθηκε μια αλλαγή που έγινε στο κείμενο του Θεοτοκά, που δόθηκε στους αποφοίτους των ΕΠΑΛ την Τρίτη. Εκεί, ο τύπος «σα να πρόκειται» διασκευάστηκε σε «σαν να πρόκειται» (αν και ένα «σα να πούμε» έμεινε απείραχτο, μάλλον από αβλεψία).

Ίσως για παρόμοιο λόγο, η φράση «τα ευγενή ιδεώδη του ανθρωπισμού … διασύρθηκαν και κατατρέχτηκαν στις ημέρες μας» έγινε «Τα ευγενή ιδεώδη του ανθρωπισμού διασύρθηκαν και υπονομεύθηκαν στις μέρες μας». Αυτό το «κατατρέχτηκαν» δεν στέκει και πολύ καλά, εδώ που τα λέμε.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Επικαιρότητα, Εκπαίδευση | Με ετικέτα: , , , , | 175 Σχόλια »

Αύριο ψηφίζουν στο Λονδίνο

Posted by sarant στο 7 Ιουνίου, 2017

Δεν είναι σκοπός του ιστολογίου να σας ενημερώνει για τις εκλογικές αναμετρήσεις στον πλανήτη γενικά ή έστω στην Ευρώπη ειδικότερα. Εκλογικά άρθρα βάζουμε κυρίως για τις εγχώριες εκλογές, αν και πρόσφατα είχαμε επίσης αφιερώσει ένα άρθρο στις προεδρικές εκλογές της Γαλλίας. Σήμερα όμως κάνουμε μια εξαίρεση, ίσως επειδή οι αυριανές αγγλικές εκλογές είναι αρκετά ιδιόμορφες.

Και στη Γαλλία ψηφίζουν, παρεμπιπτόντως, αλλά όχι αύριο -την Κυριακή που μας έρχεται και την επόμενη, 11 και 18 του μήνα, διότι οι Γάλλοι ακολουθούν την πεπατημένη ενώ οι Βρετανοί (όπως και οι Ολλανδοί) επιμένουν να διοργανώνουν τις εκλογές τους σε εργάσιμη μέρα.

Στη Γαλλία ψηφίζουν περίπου υποχρεωτικά, θα λέγαμε, αφού στο ημιπροεδρικό γαλλικό σύστημα οι προεδρικές εκλογές σχεδόν πάντοτε ακολουθούνται από βουλευτικές, τον δε πρωθυπουργό τον ορίζει ο πρόεδρος -κι έτσι, μετά την εκλογή του Μακρόν τον περασμένο μήνα ακολουθούν τώρα οι βουλευτικές εκλογές, όπου από τις σφυγμομετρήσεις φαίνεται πως το κόμμα του νέου προέδρου, παρότι νεοπαγές, καταφέρνει να εξαργυρώσει την αποδοχή του ηγέτη του και βρίσκεται κοντά στο να αποκτήσει όχι απλώς σημαντική εκπροσώπηση, όπως ήταν οι αρχικές του βλέψεις, αλλά πιθανώς και αυτοδύναμη πλειοψηφία. Το κατορθώνει αυτό κυρίως κονιορτοποιώντας το σοσιαλιστικό κόμμα, ενώ η πέραν των σοσιαλιστών Αριστερά (Μελανσόν και κομμουνιστές) παρόλο που δεν μπόρεσε να καταλήξει σε πανεθνική συνεννόηση και ενιαία ψηφοδέλτια, θα καταφέρει μάλλον, χάρη σε τοπικές συμφωνίες και αμοιβαίες υποχωρήσεις, να αυξήσει τον (πολύ χαμηλό πάντως) αριθμό των βουλευτών της. Η άκρα δεξιά του Εθνικού Μετώπου της Λεπέν, εξαιτίας και του εκλογικού συστήματος (μονοεδρικές με δύο γύρους) που ευνοεί τις συμμαχίες, δύσκολα θα βγάλει περισσότερους από 10-15 βουλευτές -στους 577 που έχει η γαλλική Εθνοσυνέλευση.

Παρασύρθηκα με τη Γαλλία όμως, ενώ στο Ηνωμένο Βασίλειο ψηφίζουν αύριο -και μάλιστα μια κι έξω, σε έναν γύρο, και πάλι σε μονοεδρικές περιφέρειες. Η απερχόμενη πρωθυπουργός, η Τερέζα Μέι των Συντηρητικών, προκήρυξε πρόωρες εκλογές δήθεν για να προσέλθει στις σκληρές διαπραγματεύσεις για το Μπρέξιτ αναβαπτισμένη σε νωπή λαϊκή εντολή, στην πραγματικότητα για να εκμεταλλευτεί τις εσωτερικές διχόνοιες των Εργατικών και την έντονη αμφισβήτηση του Τζέρεμι Κόρμπιν από τη δεξιά πτέρυγα του κόμματος (οι δεξιές πτέρυγες, όταν χάνουν τις εσωκομματικές εκλογές, εκνευρίζονται πολύ) και να καταγάγει συντριπτική νίκη, δεδομένου ότι ήλπιζε να απορροφήσει τις περισσότερες ψήφους του ακροδεξιού Ukip.

Ωστόσο, χάρη στην πολύ καλή προεκλογική εκστρατεία των Εργατικών και στα αλλεπάλληλα λάθη των Συντηρητικών, η δημοσκοπική ψαλίδα άρχισε να κλείνει, σε σημείο που οι Συντηρητικοί (που είχαν άνετη αυτοδυναμία στη Βουλή που διαλύθηκε) όχι μόνο να μην έχουν πιθανότητες να αυξήσουν τις έδρες τους αλλά να κινδυνεύουν και με απώλεια της αυτοδυναμίας. Αν αναδειχθεί Κοινοβούλιο χωρίς πλειοψηφία, hung Parliament που το λένε οι Αγγλοι, θα είναι πανωλεθρία για τους Συντηρητικούς και προσωπικός θρίαμβος του Κόρμπιν. (Σχετικά με τον Κόρμπιν, δείτε ένα άρθρο του βουλευτή και φιλόσοφου Κώστα Δουζίνα, που ειναι βαθύς γνώστης της αγγλικής πραγματικότητας).

Για εκεί πήγαινε το πράγμα, όταν ήρθε το τρομοκρατικό χτύπημα στη γέφυρα του Λονδίνου, το δεύτερο μετά το μακελειό στο Μάντσεστερ. Υπήρξαν σκέψεις για αναβολή των εκλογών, αλλά τελικά απλώς σταμάτησε για μια-δυο μέρες η προεκλογική εκστρατεία.

Θα επηρεάσουν τα τρομοκρατικά χτυπήματα το εκλογικό αποτέλεσμα; Και σε ποια κατεύθυνση; Εκ πρώτης όψεως, οι Συντηρητικοί θα ωφεληθούν. Αφενός επειδή κάθε έκτακτη κατάσταση λίγες μέρες πριν από εκλογές βοηθάει τους απερχόμενους -είτε επειδή προκαλεί ανακλαστικά συσπείρωσης είτε επειδή τα μέσα ενημέρωσης προβάλλουν αναγκαστικά την ηγεσία της χώρας που απευθύνει μηνύματα ενότητας ή παίρνει μέτρα ανακούφισης: αυτό το είδαμε π.χ. στην επανεκλογή του Σρέντερ το 2002 μετά τις πλημμύρες ή, για να μην πάμε μακριά, στη νίκη του Κ. Καραμανλή το 2007 μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές. (Υπάρχει όμως και το αντιπαράδειγμα, της ήττας του Ραχόι στην Ισπανία αμέσως μετά το τρομοκρατικό χτύπημα του 2004, όταν οι ψηφοφόροι τιμώρησαν τη χονδροειδή προσπάθεια του κυβερνητικού κόμματος να χρεώσει το μακελειό στην ΕΤΑ).

Ο δεύτερος παράγοντας υπέρ της Τερέζας Μέι είναι ότι, κακά τα ψέματα, όταν έρχονται στο προσκήνιο ζητήματα ασφάλειας πολλοί αναποφάσιστοι ψηφοφόροι στρέφονται προς τα δεξια επειδή θεωρούν ότι η δεξιά, πιο σκληρή σε θέματα καταστολής και λιγότερο προσεχτική σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, είναι αποτελεσματικότερη. Ωστόσο, οι Συντηρητικοί κατηγορούνται ότι επί των ημερών τους έγιναν πολλές περικοπές θέσεων στην αστυνομία. Κι έπειτα, υπάρχει η ελπίδα, όπως το διατυπώνει ο Δουζίνας, να επικρατήσουν το φλέγμα και η στωικότητα του βρετανικού λαού -όπως φαίνεται στη φωτογραφία που έγινε ιότροπη, με τον θαμώνα της παμπ που τρέχει μεν να σωθεί μετά το τελευταίο χτύπημα, αλλά χωρίς να χύσει σταγόνα από το ποτήρι μπίρα που κρατάει!

Πάντως, όποιο και να είναι το αποτέλεσμα των εκλογών, η Δυτική Ευρώπη έχει ανεπαισθήτως -μετά τα χτυπήματα του Σαρλί Εμπντό, ας πούμε- περάσει σε μια νέα εποχή όπου τα λιγότερο ή περισσότερο πολύνεκρα τρομοκρατικά τζιχαντιστικά χτυπήματα εναντίον πλήθους δεν είναι πια κάτι το αδιανόητο ή το μεμονωμένο αλλά τείνουν να γίνουν κομμάτι της καθημερινής ζωής.

Φυσικά, η λύση δεν είναι στην περισσότερη αστυνόμευση, διότι δεν επαρκεί το προσωπικό της αστυνομίας για τη φύλαξη και την επιτήρηση όλων των χώρων όπου συναθροίζεται κόσμος. Στη συναυλία που έγινε στο στάδιο του Μάντσεστερ στη μνήμη των θυμάτων της τρομοκρατικής επίθεσης που είχε σημειωθεί πριν λίγες μέρες στην πόλη στο ίδιο στάδιο εφαρμόστηκαν, διάβασα, δρακόντεια μέτρα ασφαλείας, με πολλαπλούς ελέγχους, ενώ ένα ελικόπτερο της αστυνομίας έκανε βόλτες πάνω από το στάδιο. Αυτό όμως δεν μπορεί να γίνεται σε κάθε συναυλία, δεν μπορεί να γίνεται σε κάθε γήπεδο ποδοσφαίρου, σε κάθε σημείο όπου μαζεύεται κόσμος. Κάποια γενικά μέτρα μπορούν να παρθούν αλλά η φύλαξη των πάντων είναι αδύνατη -ήδη ο προϋπολογισμός της Γαλλίας δοκιμάζεται από τα πρόσθετα μέτρα ασφαλείας.

Μια και ανέφερα τη Γαλλία, θα προσέξατε ότι χτες, στο καλύτερα φυλασσόμενο σημείο της γαλλικής πρωτεύουσας ένας σαραντάχρονος Αλγερίνος φοιτητής επιτέθηκε με σφυρί σε περίπολο αστυνομικών, τραυματίζοντας τον έναν, πριν τον πυροβολήσουν οι άλλοι και τον ρίξουν κάτω σοβαρά τραυματισμένο. Η επίθεση λοιπόν «απέτυχε», αφού σχεδόν δεν υπήρξαν θύματα; Από μια άποψη νομίζω ότι πέτυχε να σταλάξει στις καρδιές όλων -όχι μονάχα στο Παρίσι ή στη Γαλλία αλλά σε ολη την Ευρώπη, λίγο περισσότερη ανασφάλεια, φόβο, μίσος, παραίτηση.

Θα μπορούσε να πει κανείς ότι η λύση είναι να χτυπηθούν τα αίτια, είτε πρόκειται για την περιθωριοποίηση των φτωχών μεταναστών δεύτερης και τρίτης γενιάς στα προάστια των μεγαλουπόλεων, είτε για τους πολέμους που ανακινεί και διεξάγει η Δύση στις αραβικές και μουσουλμανικές χώρες, είτε για την προκλητική ανοχή που δείχνει στο σαουδαραβικό καθεστώς. Ωστόσο, το τζίνι έχει ήδη βγει από το μπουκάλι και το χτύπημα των αιτίων δεν φέρνει αποτέλεσμα παρά μακροπρόθεσμα.

Σε συνδυασμό με την προσφυγική/μεταναστευτική κρίση, φοβάμαι πως δημιουργούνται οι αντικειμενικές συνθήκες για μια μετατόπιση του εκλογικού σώματος των χωρών της Ευρώπης προς συντηρητικότερες κατευθύνσεις, και όχι μόνο στις χώρες που έχουν ήδη πληγεί, χωρίς βέβαια αυτό να εξασφαλίζει καν την εξάλειψη των τρομοκρατικών χτυπημάτων. Και αυτό αφορά φυσικά και τη χώρα μας, και όχι μόνο ως χώρα υποδοχής προσφύγων. Όχι, δεν βλέπω κάποια λύση, εύχομι όμως να κάνω λάθος.

Κι ας δούμε και τι θα ψηφίσουν αύριο στο Λονδίνο.

 

Posted in Γαλλία, Επικαιρότητα, Εκλογές, Ισλάμ | Με ετικέτα: , , , , , | 218 Σχόλια »

Ο Κώστας Καζάκος και οι «προδότες που φεύγουν στο εξωτερικό»

Posted by sarant στο 5 Ιουνίου, 2017

Αργία σήμερα, αλλά όχι για όλους, αφού αργούν μόνο οι… εργαζόμενοι του πνεύματος. Οι άλλοι, λέει, δουλεύουν. Το ιστολόγιο δεν έχει αργίες, βέβαια, δημοσιεύει ένα άρθρο την ημέρα κάθε μέρα, αδιάλειπτα από τον Γενάρη του 2014, αλλά σήμερα, που έχουμε και δεν έχουμε αργία είχα δίλημμα. Κανονικά, στις αργίες βάζω κάποιο ανάγνωσμα, λογοτεχνικό με την ευρεία έννοια του όρου, αλλά αφήγημα είχαμε και χτες, θα έχουμε και αύριο κείμενο του πατέρα μου, φοβήθηκα μην σας πέσει βαρύ.

Και πάνω που σκεφτόμουν τι άρθρο να ανεβάσω, άρχισα να γράφω ένα σχόλιο για το Φέισμπουκ -και ύστερα σκέφτηκα πως δεν θα ήταν κακή ιδέα να το συζητήσουμε εδώ αυτό το θέμα, οπότε το σχόλιο μετατράπηκε σε άρθρο.

Παίρνω αφορμή από τον τελευταίο… σάλο που προκλήθηκε στα κοινωνικά μέσα, όπου βέβαια ένα θέμα συγκεντρώνει τους προβολείς της προσοχής για μια-δυο μέρες, προκαλεί παθιασμένα σχόλια και ομηρικές αντιπαραθέσεις για να ξεχαστεί λίγες ώρες αργότερα. Στην προκειμένη περίπτωση, πρόκειται για μια δήλωση του ηθοποιού Κώστα Καζάκου στην τηλεόραση -όπως γράφτηκε ευρέως, ο Καζάκος (συγνώμη που λινκάρω Άθενς Βόις) αποκάλεσε «προδότες» τους νέους που φεύγουν για να δουλέψουν στο εξωτερικό.

Δεν έχω καμιά διάθεση να κάνω τον δικηγόρο του Καζάκου, πολύ περισσότερο που κι εγώ στο εξωτερικό ζω (δεν είμαι βέβαια νέος, αλλά ήμουν όταν έφυγα), παρατηρώ όμως ότι η μεταφορά των όσων είπε έγινε με τρόπο που τον αδικεί.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Μετανάστες | Με ετικέτα: , , | 429 Σχόλια »

Σκέψεις για έναν παγιδευμένο φάκελο

Posted by sarant στο 29 Μαΐου, 2017

Η απόπειρα εναντίον του πρώην πρωθυπουργού Λουκά Παπαδήμου με παγιδευμένο φάκελο, μια πράξη απολύτως και απερίφραστα καταδικαστέα, έχει σχολιαστεί εκτενώς στα διάφορα βήματα δημόσιας συζήτησης. Το ιστολόγιό μας αναπόφευκτα, λόγω και του δικού μου ταξιδιού, δεν πήρε μέρος σε αυτή την ανάλυση παρά μόνο με κάποια σχόλιά σας στο περιθώριο άλλων συζητήσεων.

Πιστεύω όμως ότι αξίζει μια συζήτηση όχι μόνο και όχι τόσο για το γεγονός καθαυτό όσο για τα όσα ανέδειξε  η απόπειρα, και κυρίως το ζήτημα του δημόσιου λόγου στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Να πάρουμε όμως τα πράγματα με τη σειρά. Από μερίδα του πολιτικού κόσμου και από πολλά μέσα ενημέρωσης έγινε προσπάθεια να παρουσιαστεί η απόπειρα κατά Παπαδήμου ως άμεσο αποτέλεσμα της κριτικής που είχε εκφραστεί στον Λουκά Παπαδήμο το 2011-2012, τόσο για τον τρόπο με τον οποίο αναδείχτηκε πρωθυπουργός όσο και για τα πεπραγμένα του κατά την ολιγόμηνη πρωθυπουργία του.

Πολιτικοί με δηλώσεις τους μίλησαν για «ηθικούς αυτουργούς της επίθεσης», κάποιοι ανερμάτιστοι μάλιστα όπως ο Γρ. Ψαριανός (είναι βουλευτής, θυμίζω) δεν δίστασαν να κατονομάσουν τον πρωθυπουργό ως έναν από τους… ηθικούς αυτουργούς, ενώ από δημοσιογράφους εκφράστηκε η αποψη ότι το χέρι των δραστών το όπλισε η οξεία πολιτική κριτική στην κυβέρνηση Παπαδήμου, μια άποψη που είναι κατα τη γνώμη μου επικίνδυνη όσο και αβάσιμη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Μεταμπλόγκειν, Πολιτική | Με ετικέτα: , , , | 194 Σχόλια »

Αυτά είναι κινέζικα

Posted by sarant στο 15 Μαΐου, 2017

Μια και συνεχίζεται η πρωθυπουργική επίσκεψη στην Κίνα, επίκαιρο είναι να λεξιλογήσουμε για τη μεγάλη αυτή χώρα, την πιο πολυάνθρωπη στον κόσμο. Δεν θα τα καλύψω όλα στο άρθρο μου, αλλά μπορείτε να προσθέσετε κατά βούλησιν στα σχόλια. Φυσικά θα δώσουμε έμφαση στα γλωσσικά και τα λεξιλογικά, τα εγκυκλοπαιδικά μπορείτε να τα βρείτε και αλλού.

Και να ξεκινήσουμε από το όνομα. Λέμε για Κίνα και Κινέζους. Η λέξη Κίνα μπήκε στη γλώσσα μας τον 18ο αιώνα, δάνειο από τα ιταλικά της εποχής (China, σήμερα Cina). Η ονομασία αυτή φαίνεται πως ανάγεται στη δυναστεία Qin (προφέρεται Τσιν) που άκμασε τον 3ο αιώνα π.Χ. Είτε από τον Μάρκο Πόλο είτε από τους Πορτουγκέζους θαλασσοπόρους η λέξη έφτασε στις ευρωπαϊκές γλώσσες. Στα κινέζικα, πάντως, το όνομα της χώρας είναι Zhōngguó (中国) που προφέρεται τσονγκ-κουό και θα πει «Χώρα που βρίσκεται στο κέντρο».

Στον Κλαύδιο Πτολεμαίο, τον γεωγράφο της ελληνιστικής εποχής, απαντά το όνομα «Σίναι» (και Θίναι) για τους Κινέζους ή ίσως για ένα τμήμα τους: Οἱ Σῖναι περιορίζονται ἀπὸ μὲν ἄρκτων τῷ ἐκτεθειμένῳ μέρει τῆς Σηρικῆς,
ἀπὸ δὲ ἀνατολῶν καὶ μεσημβρίας ἀγνώστῳ γῇ, ἀπὸ δὲ δύσεως τῇ ἐκτὸς Γάγγου Ἰνδικῇ κατὰ τὴν διωρισμένην μέχρι τοῦ Μεγάλου κόλπου γραμμὴν καὶ αὐτῷ τῷ Μεγάλῳ κόλπῳ καὶ τοῖς ἐφεξῆς αὐτῷ κειμένοις.

Προσέξτε ότι ο Πτολεμαίος μιλάει για Σηρική. Έτσι ονόμαζαν οι αρχαίοι την Άπω Ανατολή γενικώς και την Κίνα ειδικώς, και Σήρες ονόμαζαν τον λαό από τον οποίο έπαιρναν το μετάξι. Σῆρες δέ εἰσιν ἔθνος, ὅθεν τὰ σηρικὰ ἱμάτια, τὰ πολυτελῆ λέει ο γραμματικός Αίλιος Ηρωδιανός. Ο γεωγράφος Παυσανίας δεν πήγε βέβαια στην Κίνα, αλλά σε μια παρέκβασή του κατά την περιγραφή της Ελλάδας, μιλώντας για τις καλλιέργειες, εξηγεί ότι το μετάξι δεν έχει φυτική προέλευση αλλά βγαίνει από κάποιο έντομο: οἱ μίτοι δέ, ἀφ’ ὧν τὰς ἐσθῆτας ποιοῦσιν οἱ Σῆρες, ἀπὸ οὐδενὸς φλοιοῦ,  τρόπον δὲ ἕτερον γίνονται τοιόνδε. ἔστιν ἐν τῇ γῇ ζωύφιόν σφισιν, ὃν σῆρα καλοῦσιν Ἕλληνες, ὑπὸ δὲ αὐτῶν Σηρῶν ἄλλο πού τι καὶ οὐ σὴρ ὀνομάζεται· Είναι ένα ζωύφιο, που οι Έλληνες το ονομαζουν «σήρα» (όπως τον λαό, τους Σήρες) αλλά οι ίδιοι οι Σήρες το λένε αλλιώς.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικά ταξίδια, Γλωσσικά δάνεια, Επικαιρότητα, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , | 215 Σχόλια »

Αφού μας θύμισαν την Οδύσεια του Καζαντζάκη…

Posted by sarant στο 14 Μαΐου, 2017

Άλλο φιλολογικό άρθρο είχα σκοπό να δημοσιεύσω σήμερα, αλλά με άρπαξε από το μανίκι η επικαιρότητα -δεν γίνεται κάθε μέρα (παρα)πολιτικός καβγάς για ένα λογοτεχνικό έργο! Εννοώ βέβαια την Οδύσεια του Καζαντζάκη, που πολυτελές ομοιότυπο της πρώτης έκδοσης του 1938 χάρισε ο Αλέξης Τσίπρας στους Κινέζους επισήμους στο Πεκίνο. Το όλο θέμα θα περνούσε απαρατήρητο (ποιος προσέχει τα δώρα των επισήμων και ποιος τα θυμάται; ) αν δεν ήταν η παχυλή αμάθεια και η αντιπολιτευτική εμμονή των ανάξιων εραστών της αριστείας, που με μπροστάρη τον Σκάι και διάφορα στελέχη της ΝΔ βγήκαν στα κεραμίδια για να κράξουν τον… ανορθόγραφο τίτλο του βιβλίου ή το κακέκτυπο αντίτυπο που χάρισε ο Τσίπρας, δείχνοντας έτσι ότι αγνοούσαν πως ο Καζαντζάκης, πέρα από τη μετάφραση που έκανε στην Ιλιάδα και την Οδύσσεια του Ομήρου μαζί με τον Κακριδή, που είναι πασίγνωστη επειδή πολλές γενιές μαθητών τη διδάχτηκαν στο Γυμνάσιο, είχε επίσης γράψει κι ένα δικό του ποίημα, την Οδύσεια, ένα μνημειώδες αν μη τι άλλο για το μέγεθός του έργο με 33.333 στίχους (δηλαδή εκτενέστερο από την Ιλιάδα και την Οδύσσεια του Ομήρου μαζί).

Αυτήν την Οδύσεια ο Καζαντζάκης την έγραφε πολλά πολλά χρόνια -αν διαβάσετε τα 400 γράμματά του στον Πρεβελάκη θα δείτε τον διαρκή αγώνα και την αγωνία του. Ακόμα κι όταν έγραφε άλλα έργα, δούλευε παράλληλα και την Οδύσεια -για παράδειγμα, στην επιστολή αρ. 55, σταλμένη τον Ιούνιο του 1928 από τη Μόσχα, «Δουλεύω καλά και κάποτε γράφω σκορπιστά μερικούς στίχους Οδύσεια«. Ή, τον Ιούνιο του 1931 από το Gottesgab (Μπόζι Νταρ στα τσέχικα, πόλη της τότε Τσεχοσλοβακίας στα σύνορα με τη Γερμανία): «Γαλήνη, ήλιος, έλατα, μυρωδιά νιοθέριστου χόρτου -και μπροστά μου πάλι το πέλαγο της Οδύσειας«. Εφτά φορές θαρρώ έγραψε όλο το έργο από την αρχή, ώσπου να εκδοθεί το 1938, σε 301 αντίτυπα, σε μονοτονικό σύστημα και με απλοποιημένη ορθογραφία -χωρίς διπλά σύμφωνα, χωρίς αυ και ευ. Γι’ αυτό, Οδύσεια.

Στην Β’ έκδοση του 1957, τηρήθηκε η ορθογραφία της εποχής, άρα πολυτονικό, διπλά σύμφωνα, αυ και ευ. Δεν είμαι ειδικός στον Καζαντζάκη και δεν ξέρω για ποιο λόγο έγινε αυτό. Την επιμέλεια την είχε ο Ε. Κάσδαγλης, πάντως, στον οποίο ο Καζαντζάκης έστελνε διαρκώς γράμματα από το εξωτερικό, δίνοντάς του εντολή να αλλάξει τον τάδε ή τον δείνα στίχο, ενώ του είχε δώσει και το ελεύθερο να κάνει μικροαλλαγές για λόγους μέτρου στο κείμενο. Από τότε, Οδύσσεια -στην τρέχουσα έκδοση που θα βρείτε στα βιβλιοπωλεία. Αλλά η πολυτελής επανεκτύπωση της πρωτης έκδοσης, που έγινε το 2006, κράτησε φυσικά τον αρχικό τίτλο -και αυτό το αντίτυπο δωρίστηκε στο Πεκίνο.

Δεν ξέρω αν έχει γίνει σύγκριση της πρώτης με τη δεύτερη έκδοση για να φανούν οι αλλαγές, ούτε αν έχουν σωθεί όλα τα προηγούμενα σχεδιάσματα του έργου. Κάποια αποσπάσματα έχουμε από τις προηγούμενες μορφές και για να πάρετε μια ιδέα, δίνω στο τέλος του άρθρου ένα μικρό κομμάτι. Οπωσδήποτε, το τεράστιο μέγεθος του έργου δυσχεραίνει τέτοιες μελέτες. Ούτε υπάρχει, θαρρώ, πλήρες γλωσσάρι της Οδύσειας, που θα ήταν ηράκλειο έργο. Ο Πρεβελάκης ξεκίνησε το 1932 να κάνει γλωσσάρι και τελείωσε το πρώτο μισό (ραψωδίες Α-Κ) βασισμένος όμως σε χειρόγραφο της Οδύσειας που τελικά υπέστη αρκετές τροποποιήσεις ώσπου να τυπωθεί. Έτσι το γλωσσάρι του, που μπορείτε να το βρείτε στο Διαδίκτυο ενταγμένο σε πανεπιστημιακή διατριβή, καταχωρεί και λέξεις που δεν συμπεριλήφθηκαν τελικά στην έκδοση του 1938.

Με την ευκαιρία, μια διευκρίνιση για τις λέξεις του Καζαντζάκη. Χτες, σε κάποια διαδικτυακή συζήτηση, είδα να διατυπώνεται η άποψη ότι «ο Καζαντζάκης χρησιμοποιεί χιλιάδες δικές του λέξεις». Δεν είναι ακριβές αυτό, παρά μόνο στις σύνθετες και παράγωγες λέξεις, όπου πράγματι ο Καζ. όπως και κάθε συγγραφέας φτιάχνει δικές του λέξεις -ας πούμε, δροσόκορμος (με δροσάτο κορμί) ή κυπαρισσοφραγή (φράχτης από κυπαρίσσια). Αλλά οι απλοί όροι είναι όλοι τους (όσους έχω τσεκάρει, τουλάχιστον) υπαρκτές λέξεις της νεοελληνικής και των διαλέκτων της. Σε κάποιο γράμμα προς τον Πρεβελάκη λέει ότι το πολύ να έχει πλάσει δέκα δικές του λέξεις στην Οδύσεια.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Επικαιρότητα, Ποίηση | Με ετικέτα: , , , , | 229 Σχόλια »

Η Σώτη Τριανταφύλλου, ο Μάρκο Πόλο και η ελευθερία του λόγου

Posted by sarant στο 10 Μαΐου, 2017

Η είδηση έχει γίνει γνωστή εδώ και μερικές μέρες: όπως γράφτηκε, η γνωστή συγγραφέας Σώτη Τριανταφύλλου πρόκειται να δικαστεί τον Ιούλιο ύστερα από μήνυση που κατέθεσε ο Παναγιώτης Δημητράς, για άρθρο της στην Άθενς Βόις το οποίο θεωρήθηκε ότι υποκινεί την ισλαμοφοβική βία και άρα εμπίπτει στις διατάξεις του αντιρατσιστικού νομοσχεδίου (σημείωση: έτσι γράφτηκε, αλλά δεν είναι ακριβώς έτσι).

Το ιστολόγιο ενδιαφέρεται πολύ για την υπόθεση, επειδή αγγίζει θέματα που τα έχουμε συζητήσει κατ’ επανάληψη, επειδή τυχαίνει να έχω προσωπική γνωριμία και με τους δυο εμπλεκόμενους και κυρίως επειδή κατά κάποιο τρόπο έχουμε ήδη εμπλακεί στην υπόθεση, με την έννοια ότι είχα σχολιάσει το επίμαχο άρθρο της Σώτης Τριανταφύλλου τότε που δημοσιεύτηκε και μάλιστα το απόσπασμα που προκάλεσε τη δίωξη. Θα έγραφα νωρίτερα, αλλά οι προηγούμενες μέρες ήταν δεσμευμένες για άλλα άρθρα.

Πράγματι, σε άρθρο της που δημοσιεύτηκε την επομένη των τρομοκρατικών επιθέσεων στο Παρίσι, με το μακελειό στο Μπατακλάν και στα άλλα σημεία, η Σώτη Τριανταφύλλου είχε γράψει ένα άρθρο στην Αθενς Βόις, στο οποίο, ανάμεσα στ’ άλλα, γράφει:

Όμως, θα επιμείνω: όπως έλεγε ο Μάρκο Πόλο, «φανατικός μουσουλμάνος είναι αυτός που σου κόβει το κεφάλι, ενώ μετριοπαθής είναι εκείνος που σε κρατάει για να σου κόψουν το κεφάλι». Πολύ λίγα έχουν αλλάξει στο ισλάμ από τον ύστερο Μεσαίωνα.

Και εδώ έρχεται η εμπλοκή του ιστολογίου, διότι όπως είχα γράψει τότε:

Τώρα, κι ένα μικρό παιδί καταλαβαίνει ότι το ρητό αυτό ΑΠΟΚΛΕΙΕΤΑΙ να ειπώθηκε στα χρόνια του Μάρκο Πόλο, στα χρόνια του Μεσαίωνα, η ορολογία «φανατικός» και «μετριοπαθής» είναι οπωσδήποτε σύγχρονη. Πώς και δεν το κατάλαβε αυτό μια διαβασμένη και ευφυής συγγραφέας; Μάλλον δεν θέλει να το καταλάβει.

Και στη συνέχεια παρέπεμπα σε λινκ του μυθοκτόνου ιστότοπου snopes, που εξηγούσε τη γέννηση του ισλαμοφοβικού μύθου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δικαιώματα, Επικαιρότητα, Ελευθερία του λόγου, Ισλάμ | Με ετικέτα: , , , | 432 Σχόλια »

Μακρόν προ Λεπέν προτιμάται

Posted by sarant στο 26 Απρίλιος, 2017

Ο τίτλος του σημερινού άρθρου αποτελεί μάλλον εύκολο λογοπαίγνιο με τον παλιό κανόνα, που τον μαθαίναμε την εποχή του πολυτονικού, που έλεγε «μακρόν προ βραχέος περισπάται», και με το επώνυμο του νικητή του πρώτου γύρου των γαλλικών προεδρικών εκλογών, του Εμανουέλ Μακρόν, που εκτός σεισμού θα αναδειχθεί Πρόεδρος της Γαλλικής Δημοκρατίας στον δεύτερο γύρο, στις 7 Μαΐου. Κι άλλα λογοπαίγνια είδα να γίνονται, π.χ. με την έκφραση «επί μακρόν» ή με την πρόβλεψη ότι ο Μακρόν θα βγει πρώτος μακράν, αλλά στο σημερινό άρθρο δεν θα σταθούμε στην ευτράπελη πλευρά των γαλλικών εκλογών -αρκεί ο τίτλος.

Για τις γαλλικές εκλογές είχα γράψει μερικά πράγματα στο σαββατιάτικο άρθρο, ταιριάζει λοιπον τώρα να κάνουμε έναν σχολιασμό των αποτελεσμάτων και κυρίως να δούμε τι μέλλει να συμβεί στη συνέχεια -όχι μόνο στον δεύτερο γύρο των εκλογών, στις 7 Μαΐου, αλλά και (κυρίως; ) στις βουλευτικές εκλογές που θα ακολουθήσουν, πάλι σε δύο γύρους, τον Ιούνιο.

Τα αποτελέσματα ήταν τελικώς τα αναμενόμενα -για μια φορά οι δημοσκοπήσεις και οι εκτιμήσεις ψήφου επιβεβαιώθηκαν: προκρίθηκαν στον β’ γύρο ο κεντρώος Εμανουέλ Μακρόν, υπουργός Οικονομικών στην κυβέρνηση Βαλς επί προεδρίας Ολάντ, και η ακροδεξιά Μαρίν Λεπέν. Τρίτος ο δεξιός Φρανσουά Φιγιόν, πρώην πρωθυπουργός επί προεδρίας Σαρκοζί, τέταρτος με πολύ μικρή διαφορά ο αριστερός Ζαν Λυκ Μελανσόν, που υποστηριζόταν από το Αριστερό Κόμμα, το Γαλλικό Κ.Κ. και άλλες δυνάμεις (εδώ τα αναλυτικά αποτελέσματα).

Γενικά οι διαφορές μεταξύ των τεσσάρων πρώτων δεν ήταν μεγάλες κι αν κάνετε τις πράξεις θα δείτε ότι αν με έναν μαγικό τρόπο οι ψήφοι των δύο τροτσκιστών υποψηφίων (Πουτού και Αρτώ) μεταφέρονταν όλες στον Μελανσόν, ο υποψήφιος της «Ανυπόταχτης Γαλλίας» θα ξεπερνούσε (ελάχιστα) τη Μαρίν Λεπέν και θα ερχόταν δεύτερος.

Ο σοσιαλιστής υποψήφιος Μπενουά Αμόν έμεινε πέμπτος, όπως αναμενόταν, αλλά με πολύ χαμηλό ποσοστό, μόλις 6,3% -τον εγκατέλειψαν τα στελέχη του κόμματός του και πήγαν στον Μακρόν, αλλά και αρκετοί ψηφοφόροι που στράφηκαν στον Μελανσόν δίνοντας στον αριστερό υποψήφιο τη δυνατότητα να έρθει πρώτος -για πρώτη φορά ύστερα από αρκετές εκλογικές αναμετρήσεις- σε μερικές παραδοσιακά αριστερές εκλογικές περιφέρειες (Αριέζ, Σεν Ντενί, Ντορντόνι, κάποια υπερπόντια εδάφη).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γαλλία, Επικαιρότητα, Εκλογές | Με ετικέτα: , , | 209 Σχόλια »

Η κοσμία και ο κόσμος

Posted by sarant στο 18 Απρίλιος, 2017

Η είδηση κυκλοφόρησε εδώ και αρκετές μέρες, στις αρχές του μήνα, αλλά δεν τη συζητήσαμε τότε επειδή είχαμε άλλη επίκαιρη ύλη. Ωστόσο, πρόσφατα στα σχόλια κάναμε πάλι λόγο για το θέμα -εννοώ την εξαγγελία του υπουργού Παιδείας ότι θα καταργηθεί η αξιολόγηση της διαγωγής των μαθητών. Και αφού πέρασε το Πάσχα και κάθε κατεργάρης ξαναγυρίζει στον πάγκο του, δεν είναι κακή ιδέα να συζητήσουμε σε ξεχωριστό άρθρο το θέμα της «διαγωγής κοσμίας».

Η εξαγγελία του Κ. Γαβρόγλου έγινε ύστερα από ερώτηση βουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ οι οποίοι ζητούσαν να καταργηθεί η διάκριση της διαγωγής των μαθητών, η οποία, όπως υποστήριζαν, κάπως ασύντακτα, οι βουλευτές, «χρησιμοποιήθηκε για την περιθωριοποίηση μαθητών, πολλές φορές λόγω των ιδεών τους, την πολιτική δράση τους, τη θρησκεία, το χρώμα τους κ.λπ. Ο Ελευθέριος Βενιζέλος καθώς και νυν βουλευτές έχουν τιμωρηθεί ως μαθητές με τον χαρακτηρισμό της διαγωγής τους ως κοσμίας» -μια άποψη που χαρακτηρίστηκε «αριστερή ιδεοληψία«.

Διαβάζω ότι στις μέρες μας «διαγωγή κοσμία» επιβάλλεται πολύ σπάνια και ότι σχεδόν πάντοτε η διαγωγή των μαθητών χαρακτηρίζεται «κοσμιότατη». Οι παλιότεροι θα θυμόμαστε ότι η κοσμία δεν είναι το τελευταίο σκαλοπάτι, κάθε άλλο -υπάρχει και η επίμεμπτη, για πιο σοβαρά παραπτώματα του μαθητή. Αυτά ισχύουν από το 1979. Παλιότερα υπήρχαν πέντε διαβαθμίσεις της διαγωγής, αλλά δεν θυμάμαι ποιες ήταν οι άλλες δύο. Ας συμπληρώσει όποιος θυμάται.

Μια υπουργική απόφαση του 2007 ορίζει ως εξής τις διαβαθμίσεις:

4. Η διαγωγή κάθε μαθητή χαρακτηρίζεται «κοσμιότατη», «κοσμία», «επίμεμπτη», ανάλογα με τα συνιστώντα αυτή χαρακτηριστικά στοιχεία ως εξής:

α) «κοσμιότατη», χαρακτηρίζεται η διαγωγή του μαθητή, όταν αυτός τηρεί απόλυτα την κατά την έννοια της παρ. 3 του παρόντος άρθρου προσήκουσα διαγωγή,

β) «κοσμία», χαρακτηρίζεται η διαγωγή του μαθητή, όταν αυτός τηρεί μεν κατά κανόνα την κατά την έννοια της παρ. 3 του άρθρου αυτού προσήκουσα διαγωγή, όχι όμως και χωρίς παρεκκλίσεις,

γ) «επίμεμπτη», χαρακτηρίζεται η διαγωγή του μαθητή, όταν αυτός παρέκκλινε από την κατά την έννοια της παρ. 3 του άρθρου αυτού προσήκουσα διαγωγή σε βαθμό ανεπίτρεπτο, αλλά η παρέκκλιση αυτή κρίνεται επιδεκτική παιδαγωγικής επανόρθωσης εντός του ίδιου σχολικού περιβάλλοντος. ΄Οταν ο μαθητής παρεκκλίνει από την προσήκουσα, κατά την έννοια της παρ. 3, διαγωγή, σε βαθμό ώστε η παρέκκλιση αυτή να δημιουργεί παιδαγωγικό πρόβλημα που υπερβαίνει τις επανορθωτικές δυνατότητες της ΕΠΑ.Σ που φοιτά ο μαθητής, ο μαθητής αυτός υποχρεώνεται σε αλλαγή σχολικού περιβάλλοντος, για να του δοθεί η ευχέρεια βελτίωσης της διαγωγής του στα πλαίσια των νέων σχολικών συνθηκών.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Εκπαίδευση | Με ετικέτα: , , , | 174 Σχόλια »

Ο κουμπαράς της κουμπάρας

Posted by sarant στο 12 Απρίλιος, 2017

Την έκφραση μας τη θύμισε τις προάλλες ο Αλέξης Τσίπρας, στις κοινές δηλώσεις που έκανε μαζί με τον Ντόναλντ Τουσκ. Εκφράζοντας τη δυσφορία του για την καθυστέρηση στο κλείσιμο της αξιολόγησης, είπε: «Και επειδή εδώ δεν παίζουμε ένα παιχνίδι όπως παίζαμε μικροί τις κουμπάρες, εδώ παίζουμε με το μέλλον ενός ολόκληρου λαού, αυτό πρέπει να σταματήσει».

Πολλοί αναρωτήθηκαν πώς άραγε θα απέδωσε τη φράση ο διερμηνέας -αλλά βέβαια δεν υπάρχει λόγος να μεταφραστεί κατά λέξη μια ιδιωματική έκφραση. Ένας καλός διερμηνέας έχει κάμποσες εναλλακτικές λύσεις -ίσως το απλούστερο για τη φράση του Τσίπρα να είναι αυτό που αναφέρθηκε στη σχετική συζήτηση στη Λεξιλογία, από την οποία έχω αντλήσει κάποια πράγματα: We will not tolerate games being played at the expense of the Greek people… Όσο για το αγγλικό αντίστοιχο της έκφρασης γενικά, το «δεν παίζουμε τις κουμπάρες» μπορεί να αποδοθεί με κάτι σαν «let’s stop kidding each other», που το λέει κι ένα τραγούδι.

Κατά σύμπτωση, η έκφραση είναι μία από τις 1001 εκφράσεις που εξετάζω στο βιβλίο μου «Λόγια του αέρα«, αν και εκεί τη λημματογραφώ υπό μορφή ερώτησης: «Τις κουμπάρες θα παίξουμε;» και απλώς αναφέρω την άλλη μορφή. Η ερώτηση βέβαια είναι ρητορική: υπονοεί ότι τα πράγματα είναι σοβαρά, δεν σηκώνουν επιπολαιότητες.

Είτε ως ερώτηση, είτε ως δήλωση (και σε πρώτο πρόσωπο: «εγώ δεν παίζω τις κουμπάρες» = δεν αστειεύομαι) η φράση επικρίνει την ανώριμη αντιμετώπιση σοβαρών θεμάτων, αφού συγκρίνει την αντιμετώπιση αυτή όχι απλώς με ένα παιδικό παιχνίδι αλλά, επιπλέον, με ένα κατεξοχήν κοριτσίστικο παιχνίδι -βέβαια τα κορίτσια είναι σε γενικές γραμμές πολύ ωριμότερα από τα συνομήλικά τους αγόρια, αλλά αυτό η σύμβαση της πατριαρχικής κοινωνίας το προσπερνάει αγέρωχα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , , | 156 Σχόλια »

Τα διαζύγια είναι μπελαλίδικη δουλειά

Posted by sarant στο 30 Μαρτίου, 2017

Μην ανησυχείτε, ο τίτλος δεν κυριολεκτεί, δεν πρόκειται να σας αφηγηθώ κάποια σπαραξικάρδια (γι’ αυτόν που την υφίσταται, αλλά βαρετή για τους ακροατές) ιστορία διαλυμένου γάμου και πικρού διαζυγίου -ούτε έχω πείρα από τέτοιες ιστορίες, ούτε μ’ αρέσει να κοινολογώ τα προσωπικά είτε τα δικά μου είτε αλλωνών που μου τα εκμυστηρεύτηκαν.

Όπως μου αρέσει να λέω, εμείς εδώ λεξιλογούμε, σήμερα όμως θα κάνουμε μιαν εξαίρεση -δεν θα λεξιλογήσουμε, δεν θα εξετάσουμε τη λέξη «διαζύγιο» ή έστω την ιστορία του θεσμού. Θα σχολιάσουμε την επικαιρότητα, κάτι που το κάνουμε σπανιότερα, ιδίως όταν πρόκειται για τη διεθνή επικαιρότητα.

Διότι το διαζύγιο που θα μας απασχολήσει σήμερα είναι διεθνές -θα καταλάβατε βεβαίως ότι εννοώ το Μπρέξιτ, την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Χτες η βρετανή πρωθυπουργός Τερέζα Μέι, που γράφεται Theresa May και θα μπορούσε να δώσει λαβή για εύκολα λογοπαίγνια του τύπου MAY MAY GO ON IN MAY, έστειλε στον Ντόναλντ Τουσκ, πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, την επιστολή με την οποία του ανακοινώνει ότι το Ηνωμένο Βασίλειο επικαλείται το άρθρο 50 της Συνθήκης της Λισαβόνας, κάτι που αποτελεί την επίσημη, ας πούμε, έναρξη της διαδικασίας για την αποχώρηση της χώρας από την ΕΕ, το κοινώς λεγόμενο Μπρέξιτ.

Θα μπορούσε να χαρακτηρίσει κανείς το Μπρέξιτ γεγονός ιστορικών διαστάσεων. Πρώτη φορά θα έχουμε αποχώρηση κράτους μέλους από την ΕΕ. Στο παρελθόν είχαμε βέβαια την αποχώρηση της Γροιλανδίας, η οποία ενώ ανήκει στο Βασίλειο της Δανίας με καθεστώς ενισχυμένης αυτονομίας αποφάσισε με δημοψήφισμα το 1982 να αποχωρήσει από την (τότε) ΕΟΚ, αλλά αυτό δεν συνιστά αποχώρηση κράτους μέλους -ούτε άλλωστε η μη ένταξη της Νορβηγίας, που ο λαός της απέρριψε, και μάλιστα δυο φορές, το 1972 και το 1994 τη συμφωνία προσχώρησης στην ΕΟΚ και στην ΕΕ αντιστοίχως. Εδώ έχουμε κανονικό κράτος μέλος, και αν όχι ιδρυτικό, πάντως από τα παλαιότερα, αφού το Ηνωμένο Βασίλειο μπήκε στην τότε ΕΟΚ κατά την πρώτη-πρώτη διεύρυνση, το 1973, όταν τα έξι ιδρυτικά μέλη έγιναν 9 με την ενταξη της Δανίας, της Ιρλανδίας και του ΗΒ. Θα γίνονταν 10 αν έμπαινε τότε και η Νορβηγία. Τελικά το δέκατο μέλος προστέθηκε το 1981. Ξέρετε ποιο ήταν.

Ένα από τα παλαιότερα και ένα από τα μεγαλύτερα κράτη μέλη -με πολύ σημαντικές στρατιωτικές δυνατότητες, ειδικές σχέσεις με όλες τις χώρες της Κοινοπολιτείας, και με ένα από τα σημαντικότερα χρηματοοικονομικά κέντρα παγκοσμίως. Μπορεί όλα τα κράτη μέλη να είναι ίσα, αλλά δεν έχουν το ίδιο ειδικό βάρος. Από την άλλη, το Ηνωμένο Βασίλειο ποτέ δεν ήταν ένα κράτος μέλος όπως όλα τα άλλα’ μαζί με τη Δανία διεκδίκησαν και πέτυχαν επανειλημμένες εξαιρέσεις από μια σειρά διαδικασίες στενότερης ολοκλήρωσης των κρατών μελών -πρόχειρο παράδειγμα το ευρώ, αλλά η ιστορία ξεκινάει από την εποχή των διεκδικήσεων της Θάτσερ που υποστήριζε ότι το Ηνωμένο Βασίλειο πληρώνει δυσανάλογα μεγάλα ποσά για την κοινή αγροτική πολιτική. Κακά τα ψέματα, το αυτοκρατορικό παρελθόν βάραινε στις σχέσεις του μεγάλου νησιού με την ήπειρο, του νησιού που, παροιμιωδώς, όταν η ομίχλη έκλεινε τη Μάγχη σκεφτόταν πως η Ευρώπη έχει αποκλειστεί.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διεθνή, Επικαιρότητα, Ευρωπαϊκή Ένωση | Με ετικέτα: , , , | 200 Σχόλια »

Και ξαφνικά θυμηθήκαμε το Βατοπέδι

Posted by sarant στο 22 Μαρτίου, 2017

Το πολύκροτο σκάνδαλο του Βατοπεδίου τελείωσε χτες, όπως θα έλεγε κι ο Έλιοτ, όχι με κρότο ή έκρηξη αλλά μ’ έναν λυγμό ή έστω με αναστεναγμό ανακούφισης, αφού όλοι οι κατηγορούμενοι αθωώθηκαν μια και κρίθηκε ότι δεν είχαν δόλο, ότι πίστευαν ειλικρινά πως η λίμνη Βιστωνίδα και οι παραλίμνιες εκτάσεις αποτελούσαν ιδιοκτησία της Μονής.

Άρα, δεν υπήρξε ποτέ σκάνδαλο έσπευσαν να δηλώσουν οι τότε υπουργοί της κυβέρνησης Κ. Καραμανλή και ο ίδιος ο τ. πρωθυπουργός -ο οποίος, να θυμίσουμε, το 2010 πάντως, είχε αναλάβει στη Βουλή την πολιτική ευθύνη «για όσα σκανδαλώδη έγιναν με επίκεντρο το Βατοπέδι».

Εγώ νομικός δεν είμαι, αλλά έχω υπόψη μου ότι με απόφαση του 2015 το Εφετείο Θράκης έκρινε ότι η λίμνη Βιστωνίδα και οι παραλίμνιες εκτάσεις ανήκουν στο Δημόσιο -κάτι που υποθέτω (διορθώστε με αν κάνω λάθος) ότι καθιστά άκυρες και τις «ιερές ανταλλαγές» που έγιναν, όταν οι Βατοπεδινοί μοναχοί αντάλλαξαν τη λίμνη (που τους «ανήκε») με οικόπεδα-φιλέτα ιδιοκτησίας του Δημοσίου. (Κάποια επιχειρήματα και για τις δύο πλευρές υπάρχουν εδώ).

Αν έτσι έχουν τα πράγματα, σκάνδαλο ασφαλώς υπήρξε -θα έλεγα μάλιστα ότι ακριβώς χάρη στην αποκάλυψή του μπόρεσε το Δημόσιο να επανακτήσει την ιδιοκτησία του.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ορθογραφικά | Με ετικέτα: , , | 222 Σχόλια »

Το τελευταίο εξώφυλλο;

Posted by sarant στο 9 Φεβρουαρίου, 2017

ta-nea-titlosTην ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές δεν έχει ξεκαθαρίσει αν θα κυκλοφορήσει σήμερα φύλλο των Νέων ή αν αναστέλλεται η έκδοσή τους ούτε ξέρουμε αν θα βγει Βήμα την Κυριακή. Ωστόσο, οι ιστοσελίδες των μέσων του ΔΟΛ δεν αφήνουν πολλά περιθώρια αισιοδοξίας -το in.gr έγραψε για ασφυξία, ο πηχυαίος ηλετίτλος των Νέων καταγγέλλει ότι Κλείνουν το οξυγόνο στον ΔΟΛ και την ενημέρωση, ενώ στην ιστοσελίδα του Βήματος δημοσιεύονται διάφορα κείμενα δημοσιογράφων από τα οποία συνάγεται ότι το τέλος επίκειται (παράδειγμα). Δεν είναι η πρώτη φορά πάντως, τον τελευταίο καιρό, που αναγγέλλεται το τέλος του ΔΟΛ -κάτι ανάλογο είχε γραφτεί λίγο πριν τα Χριστούγεννα αλλά και πριν από καμιά δεκαριά μέρες. Η ειδοποιός διαφορά τώρα είναι ότι προχτές το δικαστήριο απέρριψε το αίτημα του ΔΟΛ να μη δεσμευτεί ένας τραπεζικός λογαριασμός της εταιρείας ώστε τα έσοδα από τις πωλήσεις των φύλλων να μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την πληρωμή των εργαζομένων. Οι οποίοι εργαζόμενοι, να το πούμε κι αυτό, έχουν συμπληρώσει έξι μήνες απλήρωτοι -αν είναι τόσο εύκολο να πληρωθούν τώρα, γιατί δεν είχαν πληρωθεί ως τώρα, αναρωτιέμαι.

Οπότε, δεν ξέρουμε αν το χτεσινό εξώφυλλο των Νέων, με τις φωτογραφίες 118 (αν μέτρησα καλά) εργαζομένων του Συγκροτήματος θα είναι το τελευταίο. Και δεν ξέρω αν η δημοσίευση αυτών των φωτογραφιών βοηθάει την υπόθεση της εφημερίδας, όταν βλέπει κανείς όχι μόνο τον Πρετεντέρη αλλά και πολιτικά πρόσωπα όπως τον Κρεμαστινό.  Και δεν το λέω μόνο εγώ αυτό. Πρώην εργαζόμενος του ΔΟΛ, ο δημοσιογράφος Γιάννης Ανδρουλιδάκης, συνδικαλιστής που απολύθηκε το 2013 από το Βήμα (και τότε είχε γράψει αυτό) έγραψε χτες, μεταξύ άλλων, στο Φέισμπουκ για το χτεσινό εξώφυλλο: «Κοιτάζω προσεκτικά τα πρόσωπα. Πέντε πρώην υπουργοί. Ένας πρώην εκπρόσωπος κυβερνώντος κόμματος. Ένας κατά συρροή απεργοσπάστης εκπρόσωπος της ΕΣΗΕΑ. Ένα πρώην μέλος του Εποπτικού Συμβουλίου της ΝΕΡΙΤ. Ένας που σε κάθε απεργία στον ΔΟΛ έπεφτε με μανία πάνω στην απεργιακή αλυσίδα και μετά φώναζε ότι τον χτύπησαν. …»

Προσωπικότητες των γραμμάτων και των τεχνών που έχουν κατά καιρούς συνεργαστεί με τον ΔΟΛ κυκλοφόρησαν στις αρχές του χρόνου ένα κείμενο συλλογής υπογραφών, στο οποίο ο Δημοσιογραφικός Οργανισμός Λαμπράκη χαρακτηρίζεται «ιστορικός». Ο χαρακτηρισμός είναι απόλυτα σωστός, αφού ο οργανισμός προχτές συμπλήρωσε 95 χρόνια ζωής.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Εφημεριδογραφικά | Με ετικέτα: , , , , , , , , , | 191 Σχόλια »