Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Επικαιρότητα’ Category

Türkiye, Turkey και στο βάθος μια γαλοπούλα

Posted by sarant στο 9 Ιουνίου, 2022

Πριν από μερικές μέρες, η γειτονική χώρα, η Τουρκία, υπέβαλε επίσημα αίτημα στον Οργανισμό Ηνωμένων Εθνών, ζητώντας να αλλάξει η επίσημη ονομασία της χώρας από Turkey σε Türkiye, ένα αίτημα που έγινε δεκτό και υλοποιήθηκε αμέσως, όπως βλέπουμε και στη φωτογραφία, όπου μπροστά στη διπλωμάτισσα Αϊσέ Ινάντζ φιγουράρει η πινακίδα με το νέο όνομα.

Αλλαγές στην επίσημη ονομασία κρατών δεν είναι σπάνιες -σχετικά πρόσφατα η Σουαζιλάνδη μετονομάστηκε σε Εσουατίνι, πιο πριν η Βιρμανία σε Μιανμάρ και ακόμα πιο παλιά η Άνω Βόλτα σε Μπουρκίνα Φάσο, όπως και πολλές άλλες αφρικανικές χώρες που αποτίναξαν το αποικιακό τους όνομα. Πιο κοντά μας, χρονικά και γεωγραφικά, η πΓΔΜ μετά τη Συμφωνία των Πρεσπών άλλαξε το συνταγματικό της όνομα από Δημοκρατια της Μακεδονίας σε Βόρεια Μακεδονία, μια αλλαγή που δεν είχε σχέση με αποικιακό παρελθόν. Σχετικά απαρατήρητη πέρασε η αλλαγή του ονόματος της Τσεχικής Δημοκρατίας που συντομεύτηκε σε Τσεχία.

Η περίπτωση της Τουρκίας είναι κάπως διαφορετική. Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν δήλωσε πριν από λίγο καιρό ότι το όνομα Türkiye «αντιπροσωπεύει και εκφράζει με τον καλύτερο τρόπο την κουλτούρα, τον πολιτισμό και τις αξίες του τουρκικού λαού» και βέβαια είναι αλήθεια ότι οι ίδιοι οι Τούρκοι το όνομα της χώρας τους το γράφουν Τürkiye, το οποίο προφέρεται Τούρκϊε -βάζω διαλυτικά για να δηλώσω ότι προφέρεται τρισύλλαβο: Τούρ-κι-ε.

Μήπως να το μεταγράψουμε Τούρκιγιε; Πράγματι, κάποιοι πρότειναν αυτή τη μεταγραφή. Ωστόσο, στη σελίδα αυτή υπάρχει ένα βιντεάκι όπου μια Τουρκάλα δημοσιογράφος του BBC προφέρει καθαρά και επανειλημμένα το Τürkiye, και εγώ τουλάχιστον δεν είμαι βέβαιος ότι ακούγεται το γ. Εξάλλου, όπως ειπώθηκε και σε σχετική συζήτηση στη Λεξιλογία, και άλλες τουρκικές λέξεις που έχουν την ίδια αραβογενή κατάληξη σε -iye είθισται να μεταγράφονται χωρίς γ, π.χ. Χουριέτ, Μιλιέτ (hürriyet, milliyet).

Όπως και να προφέρεται το Türkiye, είναι γεγονός ότι οι Τούρκοι έτσι γράφουν τη χώρα τους. Ωστόσο, υπάρχουν πάρα πολλές χώρες που ονομάζονται αλλιώς από τους κατοίκους τους και αλλιώς από τις επικρατέστερες ξένες γλώσσες -ή και όλες. Και αυτό συχνά οφείλεται όχι σε αποικιακό παρελθόν αλλά στις δαιδαλώδεις διαδρομές της ιστορίας. Η Φινλανδία λέγεται απ’ όλους κάπως έτσι αλλά Suomi από τους Φινλανδούς, οι Γερμανοί λένε Deutschland τη χώρα τους αλλά σε άλλες ευρωπαϊκές γλώσσες ακούγονται ονόματα όπως Germany, Allemagne, Νiemcy και άλλα (απορώ πώς δεν έχω γράψει άρθρο για το θέμα), την Αλβανία οι ίδιοι οι Αλβανοί τη λένε Shqipëria, και βέβαια την Ελλάδα άλλοι τη λένε Greece, άλλοι Γιουνάν… και σχεδόν κανείς Hellas παρά μόνο σε πολύ επίσημο επίπεδο (θυμάστε την κίνηση παλιότερα να ονομαστούμε Χελίν😉

Όταν υπάρχουν τόσες και τόσες περιπτώσεις, φανταζει περίεργη η κίνηση των γειτόνων, δηλαδή του Ερντογάν που όπως όλα δείχνουν είναι ο εμπνευστής της. Είναι κάπως αστείο, αλλά φαίνεται ότι βασικός λόγος για την αλλαγή είναι ότι το παλιό όνομα της χώρας στα αγγλικά, Turkey, συμπίπτει με την ονομασία του πουλιού γαλοπούλα, turkey, πάντα στα αγγλικά.

Το αγγλόφωνο τουρκικό δίκτυο TRT World έχει ήδη υλοποιήσει την αλλαγή και, όπως εξήγησε σε ανακοίνωσή του, αν γκουγκλίσετε τον όρο “Turkey” θα πάρετε ένα συνονθύλευμα από εικόνες, άρθρα και ορισμούς λεξικών που συγχέουν τη χώρα με το πουλί Meleagris, ένα μεγάλο πουλί ιθαγενές της Βόρειας Αμερικής που συνηθίζουν να το τρώνε τα Χριστούγεννα και την Ημέρα των Ευχαριστιών. Εξάλλου, συνεχίζει, αν ανατρέξετε στο Cambridge Dictionary θα δείτε ότι κάποιοι ορισμοί του ‘turkey’ είναι ‘something that fails badly’ ή ‘a stupid or silly person’.

Να το σκεφτούμε αυτό: Μια χώρα αλλάζει το επίσημο όνομά της επειδή προκαλεί έναν ενοχλητικό συνειρμό στα αγγλικά και μόνο. Πράγματι, μόνο στα αγγλικά λέγεται turkey η γαλοπούλα και μόνο στα αγγλικά υπάρχουν οι αργκοτικές σημασίες «ηλίθιος» και «παταγώδης αποτυχία», που βέβαια ασφαλώς προέρχονται από τη γαλοπούλα και όχι από την Τουρκία. Λέει πολλά αυτό για την απόλυτη κυριαρχία της αγγλικής στα χρόνια του Διαδικτύου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γεωγραφία, Επικαιρότητα, Μεταγραφή ξένων ονομάτων, Τουρκία | Με ετικέτα: , , , , , | 103 Σχόλια »

Ευλογια από τους πιθήκους

Posted by sarant στο 27 Μαΐου, 2022

Το άρθρο που θα διαβάσετε σήμερα δημοσιεύτηκε προχτές στο ηλεπεριοδικό 2020magΌπως θα ξέρετε, στο ηλεπεριοδικό αυτό δημοσιεύω άρθρα με Λέξεις της επικαιρότητας -σαν εκείνα που δημοσίευα κάθε μήνα στα Ενθέματα της Αυγής. Εδώ μπορείτε να βρείτε όλα μου αυτά τα άρθρα, 19 ως τώρα. Εδώ έχω κάνει καναδυό μικρές προσθήκες. Η εικονογράφηση είναι του περιοδικού.

Ευλογια από τους πιθήκους

Κι ενώ με απόφαση των κυβερνήσεων, στην Ευρώπη τουλάχιστον, σφυρίχτηκε η λήξη της πανδημίας του κορονοϊού (τουλάχιστον μέχρι το φθινόπωρο και τα πρώτα κρύα) κι ετοιμαζόμαστε αύριο μεθαύριο να απαλλαγούμε και από το τελευταίο φύλλο συκής, τις μάσκες, μια άλλη είδηση υγειονομικού χαρακτήρα ήρθε να μας αναστατώσει: τα κρούσματα ευλογιάς των πιθήκων, ακόμα λιγοστά, αρκετά πάντως για να κάνουν τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να αναζητούν εμβόλια και τα κανάλια να πλειοδοτούν σε τρομολαγνία.

Θα μπορούσαμε χαριτολογώντας να πούμε πως δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας αφού η ευλογιά των πιθήκων, το λέει δα και τ’ όνομα, δεν είναι κανονική ευλογιά, είναι ευλογιά μαϊμού· κι αφού η κανονική ευλογιά έχει εξαλειφθεί από το 1980 απ’ όλον τον κόσμο, γιατί να μας φοβίσει η ερζάτς;

Αλλά δεν είναι δική μας δουλειά να αποφανθούμε περί δημόσιας υγείας, εμείς λεξιλογούμε -οπότε θα λεξιλογήσουμε για την ευλογιά.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Υγεία | Με ετικέτα: , , , , | 157 Σχόλια »

Με αφορμή το επεισόδιο με το γατάκι

Posted by sarant στο 4 Μαΐου, 2022

Πριν από 40 περίπου χρόνια είχα δει μια ολοσέλιδη σειρά από γελοιογραφίες του μέγιστου Ράιζερ (Ρεζέρ τον λένε οι Γάλλοι), που από τότε ψάχνω μάταια να την ξαναβρώ. Ο τίτλος ήταν μακροσκελής, κάτι σαν: Απήγαγαν τον εγγονό του βασιλιά της σοκολάτας, ο βασιλιάς των μακαρονιών ανησυχεί. Στο πρώτο καρέ δυο ηλικιωμένες κυρίες διαβάζουν για την απαγωγή του παιδιού, ενώ ένας ακόμα πιο ηλικιωμένος κύριος παρακολουθεί. Οι κυρίες εξοργίζονται:

– Τους απαγωγεις παιδιών πρέπει να τους τουφεκίζουν, λέει η πρώτη.

– Όχι μόνο, να τους βασανίζουν με πυρωμένο σίδερο, πλειοδοτεί η δεύτερη.

Η πρώτη αντιπροτείνει κάποιο ακόμα χειρότερο βασανιστήριο, ξέρω γω να τους γδέρνουν ζωντανούς, ενώ η δεύτερη κάνει πάλι ρελάνς με κάτι πιο φρικτό.

Τότε, ο κυριούλης ρωτάει όλο απορία: Σε ποιους θέλετε να τα κάνετε αυτά τα βασανιστήρια;

– Στους απαγωγείς παιδιών, ουρλιάζει η πρώτη. Αλλά ο κυριούλης είναι βαρήκοος.

– Στους εκτροφείς στρειδιών; Και τι σας έφταιξαν;

Οι δυο γηραιές κυρίες συνεχίζουν να φαντάζονται φρικτές τιμωρίες για τους κακούργους κι ο κυριούλης ρωτάει πάλι:

– Ποιους θέλετε να τιμωρήσετε;

– Τους απαγωγείς παιδιώωωωων! ξελαρυγγιάζεται η μία.

– Τους κατασκευαστές σπιτιών; Γιατί;

Οι κυρίες ξαναπιάνουν το γαϊτανάκι των πιθανών και απίθανων μαρτυρίων και όσο τα λένε, τόσο περισσότερο διεγείρονται, αλλά ο γέρος δεν παραιτείται:

– Σε ποιους θέλετε να τα κάνετε όλα αυτά;

Οπότε και οι δυο τους, εν χορώ:

– ΣΤΟΥΣ ΚΟΥΦΟΥΣ!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Κόμικς, Λουξεμβούργο, μέσα κοινωνικής δικτύωσης | Με ετικέτα: , , , , , | 170 Σχόλια »

Ρήτρα τρόμου

Posted by sarant στο 2 Μαΐου, 2022

Το άρθρο που θα διαβάσετε σήμερα δημοσιεύτηκε προχτές στο ηλεπεριοδικό 2020magΌπως θα ξέρετε, στο ηλεπεριοδικό αυτό δημοσιεύω άρθρα με Λέξεις της επικαιρότητας -σαν εκείνα που δημοσίευα κάθε μήνα στα Ενθέματα της Αυγής. Εδώ μπορείτε να βρείτε όλα μου αυτά τα άρθρα, 18 ως τώρα. Η εικονογράφηση είναι του περιοδικού.

Ρήτρα τρόμου

Τούτες τις μέρες, ενώ συμπληρώνεται το πρώτο τετράμηνο του 2022, μια λέξη βρίσκεται διαρκώς στην επικαιρότητα, σε σημείο που θα μπορούσα να διακινδυνεύσω την πρόβλεψη ότι θα διεκδικήσει καλή θέση στην ψηφοφορία για τη Λέξη της χρονιάς τον Δεκέμβριο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , | 135 Σχόλια »

Υπερδνειστερία (μια συνεργασία του Ρογήρου)

Posted by sarant στο 29 Απριλίου, 2022

Με τον πόλεμο στην Ουκρανία έχει έρθει στην επικαιρότητα και η Υπερδνειστερία, αυτή η περιοχή που έχει αποσχιστεί από τη Μολδαβία, μια απόσχιση παγιωμένη και παγωμένη εδώ και πολλά χρόνια που απειλεί τώρα ν’ ανάψει φωτιές. Κι έτσι, συνειδητοποίησαν πολλοί, εκτός από τους ποδοσφαιρόφιλους, την ύπαρξη αυτού του μη αναγνωρισμένου κράτους, ενώ ως τώρα το αγνοούσαν -χαριτολογώντας, κάποιος έγραψε ότι νόμιζε πως «υπερδνειστερία» είναι κάποια περίεργη πάθηση, σαν την υπερμετρωπία ας πούμε ή τον υπερθυρεοειδισμό.

Οι ποδοσφαιρόφιλοι βέβαια είχαν μάθει από νωρίτερα την ύπαρξη της Υπερδνειστερίας χάρη στις μεγάλες (τηρουμένων των αναλογιών) επιτυχίες της Σερίφ Τιρασπόλ, που νίκησε και τη Ρεάλ μέσα στη Μαδρίτη στους φετινούς ομίλους του ΤσουΛου.

Όμως η περιοχή έχει και ιστορία -και αυτήν την εκθέτει ωραία ένα σημείωμα του φίλου μας του Ρογήρου στο Φέισμπουκ. Με την άδειά του το αναδημοσιεύω εδώ -άλλωστε, ένα τμήμα του είχε μπει στο ιστολόγιο ως σχόλιο, τότε που συζητούσαμε για τη Σερίφ Τιρασπόλ.

Όπως θα μάθουμε (εγώ τουλάχιστον δεν το ήξερα) υπήρχε και παλιότερα μόρφωμα με το όνομα «Υπερδνειστερία», αν και πολύ μεγαλύτερη, σχεδόν δεκαπλάσια σε έκταση. Ήταν το δώρο των Γερμανών Ναζί στον Ρουμάνο δικτάτορα για να τον πείσουν να συμμετάσχει στην επίθεση στο ανατολικό μέτωπο.

Πριν δώσω τον λόγο στον Ρογήρο, και για να προλάβω ερωτήσεις, το όνομα του ποταμού Δνείστερου (Τύρας στα αρχαία ελληνικά) έχει σαρματική ή σκυθική προέλευση -το πρώτο συνθετικό, Danu, είναι ίδιο και στον Δνείπερο, τον Δούναβη και τον Ντον. Κατά μία ετυμολογία, Δνείστερος είναι το κοντινό ποτάμι στα σαρματικά και Δνείπερος το πέρα ποτάμι. Και ο λόγος στον Ρογήρο:

Υπερδνειστερία;

Καθώς η Υπερδνειστερία κάνει την εμφάνισή της στις ειδήσεις (δυστυχώς όχι για καλό) όλο και συχνότερα… κι επειδή τα μέσα ενημέρωσης αρκούνται συνήθως στην παράθεση των γεγονότων μετά τη διάλυση της ΕΣΣΔ, ίσως και να μην έβλαπτε να πούμε δυο λόγια σχετικά με το θέμα αυτό.

Ι. Ας ξεκινήσουμε με μια ουσιώδη διαπίστωση: η Υπερδνειστερία ήταν ευθύς εξαρχής ξένο σώμα για τη Μολδαβία, μια εδαφική μεταμόσχευση που δεν έπιασε ποτέ.’

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γεωγραφία, Διεθνή, Επικαιρότητα, Πρόσφατη ιστορία, Συνεργασίες | Με ετικέτα: , , , , , , , | 241 Σχόλια »

Ποιες είναι οι καλές δεξιότητες;

Posted by sarant στο 18 Απριλίου, 2022

Το άρθρο που θα διαβάσετε σήμερα δημοσιεύτηκε την Παρασκευή στο ηλεπεριοδικό 2020magΌπως θα ξέρετε, στο ηλεπεριοδικό αυτό δημοσιεύω άρθρα με Λέξεις της επικαιρότητας -σαν εκείνα που δημοσίευα κάθε μήνα στα Ενθέματα της Αυγής. Εδώ μπορείτε να βρείτε όλα μου αυτά τα άρθρα, 17 ως τώρα. Η εικονογράφηση είναι του περιοδικού.

Ωστόσο, οι ισχυρομνήμονες αναγνώστες θα αναγνωρίσουν κάποια τμήματα του άρθρου, αφού είναι παρμένα από παλιότερο, προ τριετίας, άρθρο του ιστολογίου σχετικά με τα λεξιλογικά της δεξιάς. Το εντελώς καινούργιο υλικό είναι το σχετικό με τις δεξιότητες.

Ποιες είναι οι καλές δεξιότητες;

Στην πρόσφατη συζήτηση στη Βουλή, ο πρωθυπουργός υποστήριξε ότι στη χώρα μας η μακροχρόνια ανεργία συνυπάρχει με κενές θέσεις εργασίας και ότι υπάρχουν «αρκετές δουλειές που θα μπορούσαν να καλυφθούν αν οι υποψήφιοι διέθεταν βασικές δεξιότητες».

Θα λεξιλογήσουμε λοιπόν γι’ αυτή τη λέξη, που ήδη κέρδισε το παροιμιωδες δεκαπεντάλεπτο της δημοσιότητας στα σόσιαλ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Πολιτική | Με ετικέτα: , , , , , | 189 Σχόλια »

Σκέψεις για μια φρικτή υπόθεση

Posted by sarant στο 11 Απριλίου, 2022

Εδώ και πολύ καιρό αρνιόμουν υποσυνείδητα να διαβάσω το παραμικρό για την υπόθεση των ύποπτων θανάτων των τριών κοριτσιών στην Πάτρα. Δεν βλέπω και τηλεόραση, οπότε ήμουν μονωμένος από τις ατελείωτες συζητήσεις για το θέμα, που τον απόηχό τους αχνά τον αντιλαμβανόμουν από αναφορές στο Φέισμπουκ και στο Τουίτερ.

Ωστόσο, από τότε που απαγγέλθηκε κατηγορία στη μητέρα, που το περίεργο όνομά της, Ρούλα Πισπιρίγκου, το έβλεπα πότε πότε να αναφέρεται αλλά δεν είχα συνειδητοποιήσει για ποιαν πρόκειται, δεν μπόρεσα να συνεχίσω να αγνοώ την υπόθεση. Αν μη τι άλλο, αμέτρητοι φίλοι μου στο Φέισμπουκ έγραψαν αναρτήσεις στις οποίες στηλίτευαν τους ανθρώπους («τον όχλο») που μαζεύτηκαν οργισμένοι έξω από το σπίτι της φερόμενης ως δολοφόνου.

H μητέρα κατηγορείται, προς το παρόν, για τον φόνο της κόρης της Τζωρτζίνας, για τον τρίτο δηλαδή από τους ύποπτους θανάτους, αλλά εικάζεται ότι και οι πρώτοι δύο θάνατοι δεν ήταν φυσικοί. Σύμφωνα με τις γνωματεύσεις των ειδικών, ο θάνατος επήλθε από τη χορήγηση μεγάλης δόσης κεταμίνης, ενός φαρμάκου που χορηγείται ως αναισθητικό και που δεν είναι εύκολο να το προμηθευτεί κάποιος. Η μητέρα, από την πλευρά της, αρνείται τα πάντα.

Η υπόθεση αυτή μου δίνει έναυσμα για διάφορες σκέψεις, που σκόρπια θα τις εκθέσω στο σημερινό άρθρο. Όχι τόσο για το ίδιο το έγκλημα, αν έγκλημα υπάρχει αλλά για τα περιρρέοντα και τα παρεπόμενα.

Το να σκοτώσει μια μητέρα το παιδί της ή τα παιδιά της είναι βέβαια κάτι το αποτρόπαιο, αφού διαρρηγνύει μια σχέση που τη θεωρούμε ιερή, περισσότερο και από την αντίστοιχη σχέση του πατέρα. Να πούμε εδώ ότι οι γονείς αυτοί συχνά χαρακτηρίζονται παιδοκτόνοι, αλλά με τη χαλαρή και καθομιλούμενη έννοια του όρου. Ο όρος «παιδοκτονία» όμως έχει πολύ συγκεκριμένο περιεχόμενο, αφορά μονάχα τη μητέρα και ειδικότερα μονάχα τη μητέρα «που με πρόθεση σκότωσε το παιδί της κατά ή μετά τον τοκετό, αλλά ενώ εξακολουθούσε ακόμη η διατάραξη του οργανισμού της από αυτόν» (άρθρο 303). Για την ειδική αυτή περίπτωση προβλέπεται επιείκεια, εφόσον η παιδοκτόνος «τιμωρείται με κάθειρξη έως δέκα έτη».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αστυνομικό δελτίο, Δικαστικά, Δικαιώματα, Επικαιρότητα | Με ετικέτα: , , , , | 122 Σχόλια »

Αποναζιστικοποίηση, όρος ψευδεπίγραφος

Posted by sarant στο 7 Απριλίου, 2022

Ασφαλώς η εννιασύλλαβη αυτή λέξη ακούστηκε πολύ τις τελευταίες σαράντα μέρες -αν θα συνεχίσει να ακούγεται κι αν θα διακριθεί στην ψηφοφορία για τις Λέξεις της χρονιάς δεν το ξέρω, αφού κανείς δεν ξέρει τι άλλο μας επιφυλάσσει το 2022.

Την πρώτη κιόλας μέρα της ρωσικής επίθεσης στην Ουκρανία, αναφέρθηκε ότι στόχος ήταν όχι η κατοχή της Ουκρανίας αλλά η αποστατιωτικοποίηση και η αποναζιστικοποίησή της. Στη συνέχεια, ο στόχος αυτός άρχισε να ακούγεται λιγότερο, μεταξύ άλλων επειδή η εξέλιξη στο πεδίο της μάχης δεν εξελίχθηκε όπως υπολόγιζαν οι Ρώσοι, αφού η περικύκλωση του Κιέβου καθηλώθηκε και στη συνέχεια τα ρωσικά στρατεύματα αναδιπλώθηκαν και τώρα επικεντρώνονται στο Ντονμπάς, ενώ οι Ουκρανοί καταγγέλλουν ότι, στις περιοχές που επανακτούν, βρίσκουν πτώματα δολοφονημένων αμάχων και ομαδικούς τάφους.

Ο όρος «αποναζιστικοποίηση» είναι διεθνής και, φυσικά, σχηματίστηκε για τους αληθινούς Ναζί, πρώτα στα αγγλικά, denazification, περί το 1943, όταν άρχισε να τίθεται το ζήτημα της τύχης της Γερμανίας μετά τον πόλεμο. Μετά τη νίκη των Συμμάχων, άρχισε έμπρακτα η διαδικασία που είχε στόχο να εκκαθαρίσει από τη ναζιστική ιδεολογία την κοινωνία, το δικαστικό σώμα, την εκπαίδευση και την πολιτική ζωή στη Γερμανία και την Αυστρία. Στη φωτογραφία βλέπουμε έναν εργάτη του δήμου να αλλάζει τις πινακίδες στους δρόμους, στο κοντινό μου Τρίερ στις 12 Μαΐου 1945, έτσι ώστε η οδός Αδόλφου Χίτλερ να μετονομαστεί σε οδό Σταθμού.

Eνώ η διαδικασία αποναζιστικοποίησης (Entnazifizierung στα γερμανικά και Денацификация στα ρωσικά) ξεκίνησε ορμητικά και με μεγαλόπνοους στόχους, πολύ γρήγορα ανέκρουσε πρύμνα, τόσο επειδή ο αριθμός των Γερμανών που θα έπρεπε να ελεγχθούν ανερχόταν σε πολλά εκατομμύρια (μόνο το ναζιστικό κόμμα είχε 8,5 εκατ. μέλη), όσο και διότι, ήδη από το 1946 και την χαραυγή του ψυχρού πολέμου, δεν ήταν πλέον πολιτικά χρήσιμη η διαδικασία για τους Αμερικανούς και τους Άγγλους.

Έτσι, στη Δυτική Γερμανία πολύ γρήγορα η διαδικασία αποναζιστικοποίησης πέρασε στη δικαιοδοσία των γερμανικών αρχών, με αποτέλεσμα να επανέλθουν στις θέσεις τους πολλοί δημόσιοι υπάλληλοι που είχαν απολυθεί στην αρχή της αποναζιστικοποίησης. Αργότερα μάλιστα (το 1951) μπήκε και ποσόστωση, ότι τουλάχιστον το 20% των υπαλλήλων κάθε υπουργείου έπρεπε να προέρχεται από παλαιούς υπαλλήλους επί ναζισμού, που είχαν κριθεί κατάλληλοι για υπηρεσία. Έτσι, τελικά, η κρατική μηχανή της Δυτικής Γερμανίας στελεχώθηκε από παλαιά μέλη του ναζιστικού κόμματος: το 1957, το 77% των ανώτερων στελεχών του υπουργείου Δικαιοσύνης ήταν πρώην μέλη του NSDAP.

Στη σοβιετική ζώνη κατοχής, που μετεξελίχθηκε στη Λαοκρατική Δημοκρατία της Γερμανίας, η αποναζιστικοποίηση ήταν πολύ πιο έντονη και διαρκής, αφού ο αντιφασισμός ήταν ο θεμελιώδης λόγος ύπαρξης του σοσιαλιστικού γερμανικού κράτους, η ηγεσία του οποίου μάλιστα αδιάκοπα κατηγορούσε το δυτικό γερμανικό κράτος ως συνεχιστή του ναζισμού αναφέροντας ονόματα παλαιών ναζιστών που τώρα κατείχαν υψηλές θέσεις στον κρατικό μηχανισμό της ΟΔΓ.

Αυτά, τότε. Στην Ουκρανία, από το 2014 που η «πορτοκαλί επανάσταση» (ή πραξικόπημα) ανέτρεψε τον εκλεγμένο Πρόεδρο Γιανούκοβιτς και οδήγησε στο ξέσπασμα του εμφυλίου πολέμου στα νότια και τα ανατολικά της χώρας, η ρωσική πλευρά και οι ρωσόφωνοι αυτονομιστές διατύπωσαν έντονες κατηγορίες για ναζιστικά στοιχεία στη νέα κυβέρνηση της Ουκρανίας ενώ απέδωσαν σε ναζιστές εγκλήματα όπως τον εμπρησμό του κτιρίου των συνδικάτων στην Οδησσό, με πολλές δεκάδες νεκρούς.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος, Διεθνή, Επικαιρότητα, Πολεμικά | Με ετικέτα: , , , | 252 Σχόλια »

Εκλογές επί μακρόν

Posted by sarant στο 5 Απριλίου, 2022

Και με τον τίτλο αυτόν, το ιστολόγιο συνεχίζει τα εύκολα λογοπαίγνια με το όνομα του Γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν. Πριν από 5 χρόνια, στις προηγούμενες εκλογές, είχαμε δημοσιεύσει άρθρο μετά τον πρώτο γύρο των εκλογών, με τον τίτλο Μακρόν προ Λεπέν προτιμάται, τούτη τη φορά όμως το άρθρο το γράφουμε πριν από τον πρώτο γύρο -που είναι την Κυριακή που μας έρχεται, σε 5 μέρες.

Τούτες τις μέρες στη Γαλλία, μπροστά στο δημαρχείο κάθε πόλης αναρτώνται οι αφίσες των 12 υποψηφίων για τις εκλογές, ενώ επίσης στέλνονται με το ταχυδρομείο σε κάθε πολίτη τα εκλογικά προγράμματα των υποψηφίων. Τις προάλλες είχα βρεθεί σε μια μικρή γαλλική πόλη και φωτογράφισα μπροστά από το δημαρχείο τις αφίσες με τους 12 που συμμετέχουν στην επίκείμενη αναμέτρηση:

Eδώ βλέπετε την πρώτη εξάδα υποψηφίων, ή μάλλον θα τη βλέπατε αν δεν είχαν επέμβει κάποιοι. Από αριστερά, η Ναταλί Αρτό (ή Αρτώ), η μία από τις 4 γυναίκες υποψήφιες. Η κόρη της Αρλέτας, θα λέγαμε, αφού διαδέχτηκε, ήδη από το 2012, την ιστορική υποψήφια του κόμματός της, της τροτσκιστικής Εργατικής Πάλης, την Αρλέτ Λαγκιγιέ, υποψήφια από το 1974 έως το 2007. Σύνθημά της, Η παράταξη των εργαζομένων.

Δίπλα της ο Φαμπιέν Ρουσέλ, του Κομμουνιστικού Κόμματος Γαλλίας, που την προηγούμενη φορά είχε υποστηρίξει τον Μελανσόν αλλά τώρα κατεβαίνει αυτόνομο. Το κάποτε κραταιό ΚΚΓ βρίσκεται σε αργή αλλά σταθερή τροχιά παρακμής και την τελευταία φορά που κατέβασε υποψήφιο, το 2007, είχε πάρει 1,93%. Ο Ρουσέλ φέτος έκανε καλή προεκλογική εκστρατεία, μάλιστα πιστώνεται με μια από τις κορυφαίες ατάκες, οταν είπε στην τηλεόραση ότι «Το πρατήριο βενζίνης είναι το μοναδικό μέρος όπου κρατάς το πιστόλι κι όμως πέφτεις θύμα ληστείας» (στη Γαλλία, όπως και σε πολλές χώρες της Δυτ. Ευρώπης, στα βενζινάδικα βάζει βενζίνη μόνος του ο οδηγός). Ωστόσο, καθώς πλησιάζει η μέρα των εκλογών και ο Μελανσόν δείχνει ότι έχει κάποιες πιθανότητες να περάσει στον δεύτερο γύρο, λειτουργεί η λογική της χρήσιμης ψήφου κι έτσι οι κομμουνιστές, που είχαν αγγίξει το 5% σε κάποιες δημοσκοπήσεις, κινδυνεύουν να επιστρέψουν στο 3%. (Το 5% έχει κάποια σημασία, διότι εξασφαλίζει πληρωμή όλων των εκλογικών εξόδων από το κράτος). Το σύνθημά του είναι «Η πρόκληση των ευτυχισμένων ημερών»

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γαλλία, Επικαιρότητα, Εκλογές | Με ετικέτα: , , , , , , , | 173 Σχόλια »

Οι ολιγάρχες δεν είναι ολιγαρκείς

Posted by sarant στο 4 Απριλίου, 2022

Με τον πόλεμο στην Ουκρανία ακούστηκε πολύ ένας όρος, που ξεκινάει από την αρχαία Ελλάδα αλλά πήρε νέα σημασία τα τελευταία τριάντα χρόνια.

Διαβάσαμε για τις κυρώσεις που επιβλήθηκαν από την ΕΕ και άλλες δυτικές χώρες στη Ρωσία και σε πολλούς Ρώσους «ολιγάρχες» δηλαδή δισεκατομμυριούχους που συνήθως δραστηριοποιούνται επιχειρηματικά στον ενεργειακό τομέα ή στην εξορυκτική βιομηχανία και που θεωρούνται ευνοούμενοι του Ρώσου προέδρου και γενικά του καθεστώτος.

Κάποιοι από αυτούς τους υπέρπλουτους έχασαν τα πολυτελέστατα γιοτ τους, που δημεύτηκαν ή δεσμεήυτηκαν, κάποιοι άλλοι αναγκάστηκαν να παραιτηθούν από διάφορες θέσεις που κατείχαν, οι τραπεζικοί τους λογαριασμοί δεσμεύτηκαν. Ο Ρομάν Αμπράμοβιτς πούλησε ή θα πουλήσει την Τσέλσι ενώ ο κύριος της φωτογραφίας μας, που πρέπει να είναι ο Πετρ Αβέν, λέει ότι δυσκολεύεται να πληρώσει τους λογαριασμούς του. Είναι να τους λυπάται κανείς, πραγματικά. Με τίποτα δεν θα ήθελα να ήμουν στη θέση του, που έλεγε και μια γελοιογραφία του Ιωάννου.

Πάντως, δεν έχουν υποστεί κυρώσεις όλοι οι Ρώσοι «ολιγάρχες» -όπως λέει αυτό το άρθρο.

Είπαμε πιο πριν ότι ο όρος έρχεται από την αρχαία Ελλάδα. Και πράγματι, θυμόμαστε από το σχολείο ότι η ολιγαρχία ήταν μια από τις μορφές πολιτεύματος, όπου την εξουσία ασκούσε ένας μικρός κύκλος αριστοκρατών. Η λέξη ετυμολογείται από το «ολίγοι» και «άρχω», και είναι φτιαγμένη πάνω στο πρότυπο της μοναρχίας. Ο Αριστοτέλης λέει στα Πολιτικά:

ὀλιγαρχία δ’ ὅταν ὦσι κύριοι τῆς πολιτείας οἱ τὰς οὐσίας ἔχοντες, δημοκρατία δὲ τοὐναντίον ὅταν οἱ μὴ κεκτημένοι πλῆθος οὐσίας ἀλλ’ ἄποροι. Σε μετάφραση του Β. Μοσκόβη:  Ολιγαρχία υπάρχει όταν την υπέρτατη εξουσία στο κράτος κατέχουν οι πλούσιοι, και δημοκρατία αντιθέτως υπάρχει, όταν την εξουσία αυτή ασκούν όχι αυτοί που έχουν μεγάλη περιουσία, αλλά οι άποροι.

Ο Αριστοτέλης διευκρινίζει αμέσως μετά ότι η διάκριση ολιγαρχίας και δημοκρατίας δεν είναι ποσοτική αλλά ταξική ή τουλάχιστον περιουσίας. Δηλαδή, κι αν υποθέσουμε ότι σε κάποια πόλη οι πολλοί είναι πλούσιοι, αλλά καταφέρνουν να πάρουν την εξουσία οι άποροι, αυτό δεν σημαίνει ότι θα έχουμε ολιγαρχία. Και καταλήγει:

ᾧ δὲ διαφέρουσιν ἥ τε δημοκρατία καὶ ἡ ὀλιγαρχία ἀλλήλων πενία καὶ πλοῦτός ἐστιν, καὶ ἀναγκαῖον μέν, ὅπου ἂν ἄρχωσι διὰ πλοῦτον, ἄν τ’ ἐλάττους ἄν τε πλείους, εἶναι ταύτην ὀλιγαρχίαν, ὅπου δ’ οἱ ἄποροι, δημοκρατίαν, ἀλλὰ συμβαίνει, καθάπερ εἴπομεν, τοὺς μὲν ὀλίγους εἶναι τοὺς δὲ πολλούς.

Κι επειδή μπορεί να μας διαβάζει κανείς αλλοδαπός, βάζω και τη μετάφραση, πάντοτε του Μοσκόβη:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαία ελληνικά, Αρχαίοι, Επικαιρότητα, ΕΣΣΔ, Λεξικογραφικά, Πολεμικά | Με ετικέτα: , , , , | 129 Σχόλια »

Το διάσημο χαστούκι

Posted by sarant στο 31 Μαρτίου, 2022

Από τη Δευτέρα το πρωί, το Διαδίκτυο έχει κατακλυστεί από τη φωτογραφία που συνοδεύει το άρθρο μας, ή από κάποια παρόμοια λήψη, που έχει δώσει τροφή για αμέτρητα μιμίδια, ενώ και το ίδιο το γεγονός έχει συζητηθεί εκτενέστατα -ασφαλώς πρόκειται για το διασημότερο χαστούκι όλων των εποχών, τουλάχιστον όσον αφορά την άμεση δημοσιότητά του.

Στην τελετή της απονομής των Όσκαρ λοιπόν, που μεταδιδόταν ζωντανά σε ολόκληρο τον πλανήτη, μόλις ο παρουσιαστής, ο κωμικός Κρις Ροκ, έκανε ένα αστείο για την ηθοποιό Τζέιντα Πίνκετ Σμιθ. Αμέσως μετά, ο ηθοποιός Γουίλ Σμιθ, ο σύζυγός της, ανέβηκε στη σκηνή και χαστούκισε τον παρουσιαστή και επέστρεψε στη θέση του. Λίγο αργότερα, ο Σμιθ τιμήθηκε με το βραβείο πρώτου ανδρικού ρόλου, και στην καθιερωμένη σύντομη ομιλία του ζήτησε εκτενώς συγγνώμη για τη βίαιη συμπεριφορά του.

Για να κατανοηθεί το αστείο που προκάλεσε την οργή του Σμιθ, πρέπει να ξέρουμε πρόσωπα και πράγματα. Η Τζέιντα Πίνκετ Σμιθ πάσχει από αλωπεκία και έχει το κεφάλι της ξυρισμένο. Ο Κρις Ροκ είπε: «Τζέιντα, σε αγαπώ. Περιμένω πώς και πώς το GI Jane II», υπαινιγμός στην ταινία GI Jane του 1997 (δεν ξέρω τον ελληνικό τίτλο), στην οποία πρωταγωνιστούσε, με σχεδόν ξυρισμένο κεφάλι, η Ντέμι Μουρ. Γι’ αυτό και όταν ο δράστης του χαστουκιού φώναξε, δυο φορές, «Μην πιάνεις τη γυναίκα μου στο στόμα σου» (keep my wife’s name out of your fucking mouth, που δεν θα το αποδώσουμε «στο γαμημένο στόμα σου», αλλά θα πούμε κάτι σαν «ρε μαλάκα») το θύμα του χαστουκίσματος διαμαρτυρήθηκε «Ήταν ένα αστείο για τη GI Jane».

Ο Κρις Ροκ αντέδρασε με απίστευτη ψυχραιμία, κάτι που έκανε πολλούς να υποψιαστούν ότι το όλο περιστατικό ήταν ένα στημένο δρώμενο, για να γίνει ντόρος. Είπαν μάλιστα ότι ο παρουσιαστής φορούσε και προστατευτικό στο στόμα του, για να μην του κάνει πληγή το χαστούκι. Δεν ξέρω, δεν απαντώ, αν και δεν το αποκλείω.

Το επεισόδιο σχολιάστηκε ποικιλότροπα -και μέχρι τελικής πτώσεως. Πολλοί δικαιολόγησαν τον δράστη. Γενικεύοντας, ο συγγραφέας Χρήστος Χωμενίδης έγραψε ότι, ανεξάρτητα από το συγκεκριμένο γεγονός, «Ένα πιστεύω ωστόσο ακράδαντα. Πως ένας άντρας πρέπει να είναι διατεθειμένος και να έρθει στα χέρια, και να φάει ξύλο και να ρίξει ξύλο υπερασπιζόμενος τη γυναίκα που συνοδεύει. Όχι βεβαίως από ιδιοκτησιακή αντίληψη. Αλλά από ένα αρχαίο αίσθημα τιμής. Ανδρείας. Ας μη φοβόμαστε τις λέξεις, λεβεντιάς. Που αν χαθεί, θα καταντήσουμε άχθος αρούρης«. Βέβαια, το ίδιο αρχαίο αίσθημα τιμής, ανδρείας και λεβεντιάς έχει οδηγήσει σε αμέτρητα περιστατικά βίας εναντίον γυναικών, αλλά και σε πάρα πολλές γυναικοκτονίες -που θυμίζω ότι παλιότερα ονομάζονταν, ακριβώς, «εγκλήματα τιμής» και συχνά είχαν ευνοϊκή αντιμετώπιση στο δικαστήριο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δυσετυμολόγητα, Επικαιρότητα, Ιστορίες λέξεων, Κινηματογράφος | Με ετικέτα: , , , , , , , , , | 221 Σχόλια »

Τα καύσιμα που καίνε

Posted by sarant στο 17 Μαρτίου, 2022

Τις τελευταίες μέρες ολοι συζητάνε για τα καύσιμα και την τιμή τους, που έχει εκτοξευτεί στη στρατόσφαιρα -κάτι που είχε αρχίσει ήδη πριν από την ουκρανική κρίση αλλά που επιδεινωθηκε πολύ μετά τη ρωσική εισβολή και τον πόλεμο, εδώ και είκοσι μέρες.

Το άρθρο γράφεται φυσικά πριν από τις σημερινές πρωινές ανακοινώσεις των αρμόδιων υπουργών, οπότε δεν ξέρω ποια ακριβώς μορφή έχει η εξαγγελθείσα «παρέμβαση στα καύσιμα».

Δεν έχει σημασία, άλλωστε, διότι εμείς εδώ λεξιλογούμε οπότε η δική μας παρέμβαση, με το σημερινό άρθρο, θα είναι λεξιλογική. Ελπίζω έτσι να ικανοποιηθούν και όσοι φίλοι είχαν ζητήσει σχετικό άρθρο.

Τα καύσιμα, που λέμε, είναι ουσιαστικοποιημένο επίθετο. Το επίθετο είναι «καύσιμος-καύσιμη-καύσιμο» (π.χ. καύσιμη ύλη, καύσιμο μίγμα) και έχει προέλευση αρχαία. Καύσιμος, στα αρχαία, ήταν ο κατάλληλος για καύση· για παράδειγμα, στην Κύρου Ανάβασι του Ξενοφώντα διαβάζουμε: έκαιον πάντα, όσα καύσιμα εώρων.

Το ουσιαστικοποιημένο πάλι επίθετο, το καύσιμο, είναι σημασιολογικό δάνειο από το γαλλικό carburant. Συνήθως εκφέρεται στον πληθυντικό (στερεά/υγρά καύσιμα, πρατήριο καυσίμων, η τιμή των καυσίμων, ανεφοδιασμός σε καύσιμα) αλλά ο ενικός επίσης χρησιμοποιείται (διάβαζα, ας πούμε, τις προάλλες ένα άρθρο με τίτλο «γιατί δεν προχωράει το υδρογόνο ως καύσιμο;»).

Το καύσιμο βεβαια προέρχεται από την καύση και το ρήμα καίω. Να πούμε εδώ ότι έχουμε και το κάψιμο, που όμως δεν είναι ο λαϊκός τύπος του καυσίμου αλλά άλλη λέξη, της δημοτικής βέβαια, ρηματικό ουσιαστικό που δηλώνει την ενέργεια ή το αποτέλεσμα του ρήματος «καίω» και έχει πάρει και άλλες σημασίες. Αλλωστε είναι ανισοσύλλαβο (του καψίματος ενώ του καυσίμου).

Όταν δεν προσδιορίζουμε τι καύσιμα εννοούμε, η υπόρρητη παραδοχή είναι ότι αναφερόμαστε σε καύσιμα για αυτοκίνητα. Αλλιώς, θα το προσδιορίσουμε: καύσιμα αεροπλάνων, ας πούμε. Για την καύσιμη ξυλεία υπάρχει και ο μονολεκτικός όρος «καυσόξυλα», ο δε Χαρίλαος Τρικούπης, τον καιρό πριν από τα αυτοκίνητα, είχε ονομαστεί «Καυσόξυλος» επειδή ήθελε να βάλει φόρο στα καυσόξυλα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Συγκριτικά γλωσσικά | Με ετικέτα: , , , , , | 209 Σχόλια »

Κοιτάζοντας την κοίτη

Posted by sarant στο 16 Μαρτίου, 2022

Συζητήθηκε πολύ τις τελευταίες μέρες στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ένα γλωσσικό αστόχημα του πρωθυπουργού. Αρχικά είχα σκοπό να το σχολιάσω, όπως συνήθως κάνω με τα γλωσσικά στραβά κι ανάποδα της εβδομάδας, στο σαββατιάτικο άρθρο με τα μεζεδάκια, όμως ένας φίλος γλωσσολόγος μού υπέδειξε ότι το θέμα προσφέρεται και για ευρύτερη συζήτηση, κι έτσι έχουμε το σημερινό άρθρο.

Λοιπόν, ο Κυριάκος Μητσοτάκης, κατά τη συνάντησή του με τον Οικουμενικό Πατριάρχη, εξέφρασε μπροστά στις κάμερες τη χαρά και την τιμή του για την ευκαιρία που του δόθηκε να βρεθεί, ανήμερα Κυριακή της Ορθοδοξίας «στην κοίτη της Ορθοδοξίας, το Φανάρι». Ιδού και το σχετικό τουίτ, με το βίντεο όπου ακούμε τον κ. Μητσοτάκη ενώ ταυτόχρονα υπάρχουν και υπότιτλοι:

Το λάθος, που πολλοί χρήστες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης έσπευσαν να επισημάνουν, είναι ότι δεν λέμε «κοίτη της Ορθοδοξίας» αλλά «κοιτίδα της Ορθοδοξίας». Κοίτη, όπως έγραψα και στο Τουίτερ, έχουν οι ποταμοί.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Λαθολογία, Ορθογραφικά, κοινωνικά μέσα | Με ετικέτα: , , , , , | 144 Σχόλια »

Αναθεωρητής, μια νέα σημασία

Posted by sarant στο 4 Μαρτίου, 2022

Ένας όρος που ακούστηκε αρκετά κατά τον σχολιασμό του πολέμου που εξακολουθεί να μαίνεται στην Ουκρανία, καθώς σήμερα κλείνουμε μια βδομάδα απο τη ρωσική εισβολή, ειναι και ο όρος αναθεωρητής -ή, για να το εξετάσουμε πιο σφαιρικά, η οικογένεια όρων: αναθεωρητής – αναθεωρητισμός – αναθεωρητικός (ιδίως αναθεωρητική δύναμη).

Για παράδειγμα, σε άρθρο του Ευτύχη Βαρδουλάκη στη Lifo: Η Ελλάδα δεν είναι αναθεωρητική δύναμη. Η επίθεση του Πούτιν είναι η πιο ωμή αναθεωρητική πρωτοβουλία της σύγχρονης εποχής. Αν δεν καταδικαστεί απόλυτα και εμφατικά, αν δεν αποτύχει, τότε θα ανοίξει η όρεξη και σε άλλους αναθεωρητές και αυτό δεν είναι καλό για εμάς. (Στο ίδιο άρθρο εμφανίζεται, ίσως υποχρεωτικά, το κλισέ για τη σωστή μερια της ιστορίας, στο οποίο αφιερώσαμε το χτεσινό μας άρθρο).

Στη Βουλή, ο εκπρόσωπος του ΚΙΝ.ΑΛ. κ. Μιχάλης Κατρίνης υποστήριξε ότι «Ο κ. Πούτιν δεν αμφισβητεί απλά το ευρωπαϊκό και παγκόσμιο σύστημα ασφαλείας, αλλά υλοποιεί μια αναθεωρητική πολιτική επαναχάραξης των συνόρων με τη χρήση στρατιωτικής βίας», αλλά παράλληλα τόνισε πως «αναθεωρητική δύναμη, όμως, δεν είναι μόνο η Ρωσία στην παρούσα φάση. Είναι και η Τουρκία. Και το έχει εκδηλώσει ξεκάθαρα … ο ίδιος ο κ. Ερντογάν είναι αυτός που το 2017, αναφερόμενος στη συνθήκη της Λωζάννης, είχε δηλώσει ότι “όταν αλλάζουν τα πάντα, δεν μπορούμε να βρισκόμαστε στο σημείο που βρεθήκαμε τότε”»

Μιλώντας πρόσφατα στο υπουργικό Συμβούλιο, ο πρωθυπουργός είπε: “Ας μην ξεχνάμε ότι ο αναθεωρητισμός συνεχίζει να πληγώνει την Κύπρο, αλλά καραδοκεί και στη γειτονιά μας”. Ο ίδιος, στη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ, που έγινε με τηλεδιάσκεψη, τόνισε: ο αναθεωρητισμός είναι η βασική απειλή για την παγκόσμια ειρήνη και δεν πρέπει να γίνεται ανεκτός, απ’ όπου κι αν προέρχεται. Αλλά και στην πρόσφατη συζήτηση στη Βουλή ο Αλέξης Τσίπρας υποστήριξε ότι χρειάζονται, στον διάλογο με την Τουρκία, «ξεκάθαρες κόκκινες γραμμές για απαράδεκτες διεκδικήσεις όπως η αποστρατικοποίηση [σικ, αλλά το άρθρο για την απλολογία είναι άλλο] των νησιών και ο αναθεωρητισμός για τη Συνθήκη της Λωζάνης»

Με βάση τα παραπάνω παραθέματα και άλλα που βρίσκονται εύκολα σε κείμενα της τελευταίας περιόδου, βλέπουμε ότι ως «αναθεωρητισμός» νοείται εδώ η προσπάθεια για αλλαγή συνόρων με χρήση στρατιωτικής βίας, γενικότερα η αμφισβήτηση διεθνών συνθηκών και συμφωνιών και η ανατροπή της ισορροπίας στις διεθνείς σχέσεις. Αναθεωρητής είναι ο πολιτικός ηγέτης που επιδίδεται σε αναθεωρητισμό, αντίστοιχα δε αναθεωρητική δύναμη χαρακτηρίζεται η αντίστοιχη χώρα.

Η σημασία αυτη απουσιάζει από τα λεξικά, όπου καταγράφονται άλλες σημασίες αυτής της οικογένειας λέξεων. Πράγματι, όσοι έχουμε περάσει από την κομμουνιστική αριστερά μετά τη μεταπολίτευση, θυμόμαστε ότι «αναθεωρητές» αποκαλούσε το ΚΚΕ τα στελέχη και τους οπαδούς του ΚΚΕ εσωτερικού, κατηγορώντας τους ότι έχουν αναθεωρήσει τις βασικές αρχές του μαρξισμού-λενινισμού. Με αυτή τη σημασία, ο αναθεωρητισμός είναι λεξικογραφημένος κανονικά, πλάι στο συνώνυμό του, ρεβιζιονισμός.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διεθνής πολιτική, Επικαιρότητα, Ευρωπαϊκή Ένωση, Κομμουνιστικό κίνημα, Μεταφραστικά | Με ετικέτα: , , , , , | 119 Σχόλια »