Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Ευπρεπισμός’ Category

Εξεταστικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 23 Μαΐου, 2015

Εξεταστικά είπα να τιτλοφορήσω τα σημερινά μεζεδάκια μας, επειδή τούτη τη βδομάδα ξεκίνησαν (και συνεχίζονται βεβαίως την επόμενη) οι πανελλήνιες εξετάσεις για την εισαγωγή στις ανώτατες σχολές. Μάλιστα, κάποια από τα πιάτα του μπουφέ μας θα έχουν και άμεση σχέση με τις εξετάσεις -και με αυτά θα ξεκινήσουμε.

Έτσι, σε έναν ιστότοπο που μοιάζει εκπαιδευτικός, υπάρχουν «Οδηγίες και μυστικά» για να γράψει κανείς καλύτερα στις πανελλήνιες εξετάσεις. Στην πρώτη κιόλας «οδηγία», διαβάζω:
Αρκετοί μαθητές μόλις παίρνουν τα θέματα, κοιτάζουν κατευθείαν το τελευταίο θέμα για να διαπιστώσουν πόσο δύσκολο είναι. Αν όντως είναι δύσκολο, τότε απογοητεύονται, και προσπαθούν να γράψουν με άγχος και κατεστραμένη ψυχολογία, καθώς συνειδητοποιούν ότι δεν πρόκειται να γράψουν τόσο καλά όσο πίστευαν. Παράλληλα χάνουν την αυτοσυγκέντρωσή τους, κάτι που οδηγεί στο να κάνουν επιπλεόντα λάθη ακόμη και ζητήματα που γνωρίζουν.

Δεν είμαι καν σίγουρος αν είναι σωστή η οδηγία και επί της ουσίας, αν δηλαδή είναι καλύτερο να αρχίσεις να γράφεις το πρώτο θέμα χωρίς να έχεις καν δει το τελευταίο -πώς θα κάνεις διαχείριση χρόνου; Αλλά κι αυτά τα «επιπλεόντα» λάθη, βγάζουν μάτι!

Το λογοπαίγνιο με το «επιπλέον» και τη μετοχή του «επιπλέω», θυμάμαι, είχε αξιοποιηθεί διαφημιστικά πριν από καμιά εικοσαριά χρόνια, σε μιαν εκστρατεία των τσιγάρων Κάμελ, όπου υπήρχε το σύνθημα «Πάρε ένα Κάμελ επιπλέον» και η εικόνα έδειχνε, αν θυμάμαι καλά, τη γκαμήλα του Κάμελ πάνω σ’ ένα στρώμα θαλάσσης. Εδώ όμως δεν έχουμε λογοπαίγνιο, έχουμε απλή και άδολη τσαπατσουλιά και ασχετοσύνη -και μάλιστα σε… εκπαιδευτικόν ιστότοπο.

* Εξετάσεις έχουν και στην Κύπρο -και ξεκινούν κι εκεί με γλώσσα. Φέτος ακούστηκαν πολλές διαμαρτυρίες, επειδή ζητήθηκε από τους υποψήφιους να γράψουν έκθεση με βάση την εξής παράγραφο από κείμενο του Γ. Γραμματικάκη:

Μέσα σε αυτό το παγκόσμιο πλαίσιο που είναι κινούμενο και κλυδωνιζόμενο η πατρίδα μας παραμένει πάντα μια ιδιαιτερότητα. Έζησε πολλά αυτή την περίοδο, λίγα όμως φαίνεται να διδάχτηκε. Τα τελευταία χρόνια βιώνει, ωστόσο, μια ιστορική στιγμή της: Το τέλος των ψευδαισθήσεων.

Δεν με ενθουσιάζει η πρώτη πρόταση της παραγράφου, εσάς; Το αστείο είναι ότι σε πολλούς ιστότοπους δούλεψε κάποιο σπασμένο τηλέφωνο που μετέτρεψε το «παγκόσμιο πλαίσιο» σε «Παγκύπριο πλαίσιο» -αν και στους υποψηφίους δόθηκε η σωστή εκφώνηση. Έμαθα, με την ευκαιρία, ότι στην Κύπρο η υπηρεσία που βάζει τα θέματα λέγεται «Επιτροπή Θεματοθέτησης».

* Για το θέμα της έκθεσης στις πανελλήνιες εξετάσεις δεν άκουσα πολλές διαμαρτυρίες, αν και σημείωσα μιαν ένσταση της καθηγήτριας Βάσως Κιντή στον τοίχο της στο Φέισμπουκ:
Και η διευκρίνιση ότι η ‘όσμωση’ ή ‘ώσμωση’ σημαίνει αλληλεπίδραση ενώ σημαίνει αμοιβαία εισροή, διείσδυση! Πόσες αστοχίες σε τρεις σειρές!

Κι όμως, το γεγονός ότι η ώσμωση (ή όσμωση, ας αφήσουμε κατά μέρος τη διτυπία) μεταφορικά έχει τη σημασία της αλληλεπίδρασης είναι ορισμός παρμένος από λεξικό (του Μπαμπινιώτη). Αλλά στην κυριολεξία, το φαινόμενο της ώσμωσης δεν περιλαμβάνει αμοιβαία εισροή, διείσδυση, αλλά μονόδρομη, αφού άλλωστε γίνεται μέσω ημιπερατής μεμβράνης: γίνεται διείσδυση μορίων διαλύτη από το αραιότερο διάλυμα προς το πυκνότερο.

(Για τα λεξιλογικά της ώσμωσης, άλλη φορά).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βουλή, Ευπρεπισμός, Εκπαίδευση, Μαργαριτάρια, Μεταγραφή ξένων ονομάτων, Μεζεδάκια, Το είπε/δεν το είπε | Με ετικέτα: , , , , | 159 Σχόλια »

Ισημεριακά μεζεδάκια πάλι

Posted by sarant στο 21 Μαρτίου, 2015

Ισημεριακά, απλώς και μόνο διότι βρισκόμαστε πάνω στην εαρινή ισημερία. Θα μπορούσαμε να τα πούμε και ποιητικά, αφού σήμερα είναι η μέρα της ποίησης -αλλά μπορούσε να σκεφτεί κανείς ότι το άρθρο αποτελείται από ανθολογημένα δίστιχα και τετράστιχα. Οπότε, ισημεριακά, παρόλο που έχω χρησιμοποιήσει ξανά αυτόν τον τίτλο (πριν από τρία χρόνια, τότε για τη φθινοπωρινήν ισημερία).

* Την περασμένη Κυριακή βρέθηκε, όχι μακριά από τη σχολή του, το πτώμα του Βαγγέλη Γιακουμάκη, που είχε χαθεί τόσες μέρες. Τον πενθήσαμε κι εδώ.

Ωστόσο, επειδή η αστυνομία του γλωσσικού ευπρεπισμού έχει απαγορέψει εδώ και μερικά χρόνια τη λέξη «πτώμα», κανένα μέσο ενημέρωσης δεν ανάγγειλε έτσι την είδηση, δηλαδή ότι βρέθηκε το πτώμα του: όλα  είπαν ότι βρέθηκε η σορός του. (Στο θέμα έχουμε αφιερώσει ειδικό άρθρο, ενώ, κατά σύμπτωση, στο ίδιο θέμα είχε αναφερθεί παρεμπιπτόντως, μια μέρα νωρίτερα, και ο Γιάννης Χάρης).

* Μια φίλη με την οποία συζητούσα μου είπε ότι η λέξη «πτώμα» είναι «κρύα» και γι’ αυτό αποφεύγει να τη χρησιμοποιεί. Μπορεί, μπορεί να είναι και δυσοίωνη. Ευτυχώς πάντως, αυτό δεν μας εμποδίζει να λέμε «είμαι πτώμα» όταν έχουμε κουραστεί πολύ -και όχι… «είμαι σορός».

* Και βέβαια, το κακό με τον τύπο «η σορός» είναι ότι έχει σχεδόν αξεδιάλυτα μπερδευτεί πια με τον σωρό, αφού, όλο και περισσότερο εμφανίζονται τύποι «η σωρός» (αντί για «το πτώμα»), καμιά φορά μάλιστα και σε αρσενικό γένος (και πάντοτε με τη σημασία «πτώμα»).

* Αλλά ο κύκλος των μαργαριταριών έκλεισε με το αντίστροφο λάθος, που το συνάντησα, κατά διαβολική σύμπτωση, την ίδια μέρα, την περασμένη Κυριακή. Σε ανακοίνωσή της, που τιτλοφορείται «Σοροί τα σκουπίδια στον Πύργο» (πάει, τα σκότωσαν και τα πάνε για κηδεία), η Τοπική Επιτροπή Ηλείας του ΚΚΕ καταγγέλλει την «τραγική κατάσταση που επικρατεί με τις σορούς των σκουπιδιών στον Πύργο» (είπαμε, άμωμοι εν οδώ).

Δηλαδή, όχι μόνο η σορός μπερδεύεται πια ορθογραφικά και σε γραμματικό γένος με τον σωρό, αλλά και ο σωρός με τη σορό. Ασφαλώς θα πρόκειται για καταχθόνιο σχέδιο του Τζορτζ Σόρος!

* Μου γράφει ένας φίλος ενοχλημένος από την εξεζητημένη, όπως τη θεωρεί, μεταγραφή κάποιων βραζιλιάνικων ονομάτων σε ένα άρθρο γνωστού ιστότοπου.  Ο φίλος ενοχλείται από το «Σάου Πάουλου» (αντί για Σάο Πάολο) και το «Ζουάου» (που του θυμίζει το βαρουφάκειο Γουάου!) αντί Ζοάο. Θα συμφωνήσω μαζί του: όταν μεταγράφουμε ξένα ονόματα, συνήθως κάνουμε έναν συγκερασμό ανάμεσα στην προφορά και στη γραφή του ονόματος, το μεταγράφουμε στρογγυλεύοντας μερικές γωνιές.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βουλή, Ευπρεπισμός, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , | 201 Σχόλια »

Δώδεκα ντουζίνες μεζεδάκια

Posted by sarant στο 29 Νοεμβρίου, 2014

Λέγοντας «δώδεκα ντουζίνες» μεζεδάκια δεν εννοώ βέβαια ότι στο σημερινό μας άρθρο παραθέτω 144 μεζεδάκια (τόσα είναι οι δώδεκα ντουζίνες). Τόσα πολλά δεν είναι δυνατόν να μαζευτούν σε μια βδομάδα. Απλώς το σημερινό σαββατιάτικο άρθρο είναι το 144ο, όχι από τότε που άρχισα να δημοσιεύω άρθρα με μεζεδάκια, αλλά από τότε που άρχισα να τα μετράω -κι επειδή δεν έβρισκα καλύτερον τίτλο, και αφού ο αριθμός 144 μου ασκεί παιδιόθεν έλξη, καλός τίτλος είναι κι αυτός.

(Μικρός σαν ήμουν, στο δημοτικό, είχε τύχει να αναφέρει ο παππούς μου ότι το 144 είναι το τετράγωνο του 12, και ο αριθμός, ο πρώτος που ήταν έξω από το προπαιδειακό σύστημα ως το 100, σαν το Άλφα του Κενταύρου να λέμε, μού έχει εντυπωθεί).

Πάντως, αυτή η 144η σαββατιάτικη πιατέλα μας δεν είναι εντελώς γεμάτη μεζεδάκια, επειδή η βδομάδα που δεν πέρασε ακόμα ήταν πολύ φορτωμένη -και δεν βοηθήσατε πολύ κι εσείς. 🙂

Χτες το απόγευμα αναφέρθηκε στο ιστολόγιο ο Κ. Μπογδάνος στην εκπομπή του στον Σκάι και ταυτόχρονα απάντησε σε μιαν απορία που είχα. Μιλώντας για τα παρακούσματα (τα ραμόνια σύμφωνα με την ορολογία του ιστολογίου), έκανε αναφορά στο θαυμάσιο άρθρο-παρωδία της Βικιπαίδειας για τον Τζανμπατίστα Ροβιόλι, «που το έχει κατεβάσει ο Σαραντάκος». Πράγματι, το άρθρο κατέβηκε από τη Βικιπαίδεια αφού είναι παρωδία, διότι Ροβιόλι δεν υπήρξε (με βιολί σαντουροβιόλι λέει ο στίχος του Γκάτσου), αλλά μπορείτε να το διαβάσετε σε παλιό μας άρθρο, μια και ευτυχώς είχα την πρόνοια να το αποθηκεύσω πριν διαγραφεί.

Το άρθρο είναι θαυμάσια παρωδία λοιπόν και είχα την απορία ποιος να το έγραψε -και η απορία αυτή λύθηκε, αφού ο Μπογδάνος μάς ενημέρωσε ότι το έχει γράψει ο (φίλος του προφανώς, διότι πώς αλλιώς να το ξέρει) Γιώργος Αρχόντας. Γιώργο, συγχαρητήρια!

* Ωστόσο, στο ίδιο στιγμιότυπο (από το 28.40 ως το 29.20 της εκπομπής) υπάρχει και κάτι άλλο με γλωσσικό ενδιαφέρον. Ξεκινώντας από τη λέξη μούχλα, ο Μπογδάνος (αν κατάλαβα καλά) λέει πως όταν άκουγε παλιά το τραγούδι του Καπετανάκη («δεν ξανακάνω φυλακή«) νόμιζε πως ακούει «ντούκλα» αντί για «μπούκλα» και είχε σχηματίσει την εντύπωση ότι «ντούκλα» είναι η μάκα που πιάνει το μουστάκι. Όχι όμως. Σύμφωνα με την επικρατέστερη εκδοχή, όπως έγραψε ο αγαπητός Τιπούκειτος πριν από χρόνια, ο Καπετανάκης (ιστορικό πρόσωπο για τον οποίο έχουν γραφτεί διάφορες ανακρίβειες, αλλά δεν έχω αξιωθεί να γράψω άρθρο) είχε «Ντούγκλας το μουστάκι», δηλ. μουστάκι αλά Douglas Fairbanks. Από το «Ντούγκλας», με τη γαλλική προφορά του ονόματος που ήταν κυρίαρχη στην Ελλάδα στον μεσοπόλεμο, και το μουστάκι Ντούγκλας. Μπορούμε να το γράψουμε «ντούγκλα στο μουστάκι», αλλά όχι μπούκλα ή ό,τι άλλο. Και βέβαια εκκρεμεί το άρθρο για το τραγούδι αυτό, που έχει κι άλλο αγκαθάκι σε σχέση με τα μελιτζανιά ρούχα (για το θέμα όμως αυτό έχουμε γράψει).

* Κατά σύμπτωση, καθώς έψαχνα να βρω το απόσπασμα του Μπογδάνου, έπεσα πάνω στη ζωντανή μετάδοση του Σκάι και στην εκπομπή του Εκατομμυριούχου, που τώρα λέγεται Hot Seat και την παρουσιάζει ο Ζουγανέλης -όχι πολύ καλά, αν κρίνω από τις κριτικές των φίλων μου στη Λεξιλογία, που το γούστο τους το εμπιστεύομαι. Πρόλαβα να ακούσω μόλις την τελευταία ερώτηση, που κι αυτή είχε γλωσσικό ενδιαφέρον, καθώς ο παίχτης κλήθηκε να συμπληρώσει τη φράση του Ξενοφώντα «λίθοι και πλίνθοι και κέραμοι ατάκτως….»

Οι επιλογές που δίνονταν ήταν: Α. εριμμένοι Β. εριμένα Γ. ερριμμένα Δ. ερριμένα.

Ο παίχτης διάλεξε το Α, και έχασε. Το σωστό είναι το Γ, που είναι και η μόνη σωστά ορθογραφημένη (στα αρχαία) λέξη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ευπρεπισμός, Μαργαριτάρια, Μεταμπλόγκειν, Μεζεδάκια, Τραγούδια, Τηλεοπτικά, Χόακες | Με ετικέτα: , , , , , | 167 Σχόλια »

Πεσκαντρίτσα με φράκο και πάλι

Posted by sarant στο 27 Νοεμβρίου, 2014

Σήμερα έχει γενική απεργία. Απεργούν οι εργάτες, απεργούν οι υπάλληλοι, δεν κινούνται τα τρένα, κάνουν στάση εργασίας οι ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίες. Απεργούν όμως τα ιστολόγια;

Έτσι ξεκινάει ένα άρθρο που συνηθίζω να βάζω στο ιστολόγιο σε μέρες απεργίας, και στο οποίο, αντί να απεργώ, λεξιλογώ για την απεργία. Επειδή όμως αυτό το άρθρο το έχω βάλει ήδη τέσσερις φορές (τελευταία φορά φέτος τον Απρίλη) και θα το έχετε μάθει απέξω, θέλησα να αποφύγω μια ακόμα επανάληψη (προς το παρόν).

Ωστόσο, επειδή τρέχουν πολλά και επείγοντα, θέλοντας και μη θα απεργήσω κατά μίαν έννοια, δηλαδή δεν θα ανεβάσω καινούργιο άρθρο αλλά θα αναδημοσιεύσω ένα παλιότερο, που όμως είχε δημοσιευτεί καλοκαίρι, πριν από πέντε χρόνια, και δεν έχει ποτέ αναδημοσιευτεί.

image059Για τερατόμορφο ψάρι που είναι, η πεσκαντρίτσα έχει καταφέρει εντυπωσιακή καριέρα· μέσα σε λίγα χρόνια έφτασε να κοσμεί τους καταλόγους των πιο ακριβών και σικ εστιατορίων, αλλά και να γίνει ακόμα και τραγούδι, κάτι που ελάχιστα ψάρια έχουν κατορθώσει, αν εξαιρέσουμε του γιαλού τα καβουράκια και την παρέα τους· εννοώ το τραγούδι χιπ-χοπ Πεσκανδρίτσα με πράσα από τα Ημισκούμπρια (που βέβαια, θα έλεγε κανείς ότι λόγω ονόματος έχουν κάποιαν ηθική υποχρέωση να γράφουν ψαροτράγουδα, αλλά δεν ξέρω να έχουν άλλο τίτλο τους αφιερωμένον σε ψαρικά).

Η πεσκαντρίτσα μπορούμε να πούμε ότι απέκτησε μεγάλη φήμη τα τελευταία δέκα-δεκαπέντε χρόνια. Δεν είναι άλλωστε τυχαίο ότι η λέξη δεν περιλαμβάνεται σε παλιότερα μεγάλα λεξικά π.χ. του Δημητράκου ή του Σταματάκου, ούτε καν στο Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής (του ιδρύματος Τριανταφυλλίδη) που εκδόθηκε το 1998. Για ποιο λόγο ήρθε τόσο όψιμα η ορμητική είσοδος της πεσκαντρίτσας στην αγορά και στην επικαιρότητα, δεν το ξέρω, ούτε μπορώ να σας συστήσω κάποια πρωτότυπη συνταγή.

Θέλω να πω, για τα γαστρονομικά της πεσκαντρίτσας δεν είμαι αρμόδιος· αλλά μια φίλη που είναι, με διαβεβαίωσε ότι εκείνη προσωπικά την γράφει πεσκανδρίτσα με νι και δέλτα· άλλωστε, ‘πεσκανδρίτσα’ γράφεται και στο τραγούδι των Ημισκουμπρίων. Γιατί όμως; Γιατί φορέσαμε στην πεσκαντρίτσα φράκο;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικά συμπόσια, Επαναλήψεις, Ετυμολογικά, Ευπρεπισμός, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , | 226 Σχόλια »

Ο Πολυκαισαρίης της κ. Παναγιωταρέα και άλλα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 22 Νοεμβρίου, 2014

Ξεκινώντας να διευκρινίσω ότι το σημερινό άρθρο ανεβαίνει με αυτόματο πιλότο διότι έχω φύγει από νωρίς για διήμερο ταξίδι (όχι επαγγελματικό, ούτε αναψυχής: μαζοχισμού) -και δεν είμαι βέβαιος ότι θα μπορώ να παρακολουθώ το ιστολόγιο, έστω και μόνο για να ξεμπλοκάρω όσα σχόλια έχει κρατήσει η σπαμοπαγίδα.

Τα σημερινά μεζεδάκια όμως δεν θα πάρουν τον τίτλο «ξενιτεμένα» ή «εκτός έδρας», για τον απλό λόγο ότι στην πιατέλα δεσπόζει ένα θηριώδες μαργαριτάρι, που θα άξιζε ίσως να το ανεβάσουμε σε ξεχωριστό άρθρο -και αυτό δίνει τον τίτλο. Όμως, όπως συνήθως συμβαίνει σε αυτές τις περιπτώσεις, θα πρέπει να κάνετε υπομονή. Πρώτα τα ορεκτικά και ύστερα το κυρίως πιάτο.

* Μια ακόμα περίπτωση σύγχυσης των τύπων στα σύνθετα του -άγω, αυτή τη φορά από το Βήμα. Σε ρεπορτάζ για τη νέα ακροδεξιά στροφή του Νικολά Σαρκοζί, διαβάζω: Μετά την εκλογή του το 2007 ο Νικολά Σαρκοζί είχε δεσμευτεί να εισάγει την πολιτική ένωση για άτομα του ιδίου φύλου, όμως δεν το έπραξε κατά τη διάρκεια της προεδρικής θητείας του.

Εδώ έχουμε μια πράξη που θα γινόταν μία φορά, δεν θα την θέσπιζε συνεχώς την πολιτική ένωση. Είχε δεσμευτεί να τη θεσπίσει αλλά δεν το έκανε. Άρα, το κανονικό είναι «είχε δεσμευτεί να εισάξει», για όσους ακολουθούν τον αναλογικό τύπο, που ακόμα δεν είναι πολύ διαδεδομένος αλλά είναι ο μόνος που θα λύσει το πρόβλημα της σύγχυσης -ή, «είχε δεσμευτεί να εισαγάγει» για όσους επιμένουν στον προβληματικό επίσημο τύπο.

* Αγγλικό μεζεδάκι απο το μπλογκ του Γιάνη Βαρουφάκη: In late 1946 France was persuaded by the United States to drop its insistence that German industry be raised to the ground …

Όχι όμως! Razed to the ground, να ισοπεδωθεί, «ες έδαφος φέρειν» που έλεγαν κάποιοι για τους αρχαίους ναούς. Όπως λέει ο φίλος που το έστειλε, «δεν πρέπει να εννοεί αυτούς«.

* Αδωνικό μαργαριτάρι, σε τηλεοπτικό παράθυρο: Αν ακούσετε το βίντεο, στο 1.10 λέει «Ο Γκράμσι πήγε στο σπίτι του Μεταξά…» Εντάξει, στον προφορικό λόγο μπορεί κανείς να μπερδέψει τον Γκράτσι με τον Γκράμσι, κι εγώ μπέρδεψα τις προάλλες τον Σολωμό με τον Βιζυηνό.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ευπρεπισμός, Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεταμπλόγκειν, Μεζεδάκια, Νομανσλάνδη, Παρωδίες | Με ετικέτα: , , , , , , | 239 Σχόλια »

Οι πρώτες μέρες της περιφερειάρχισσας

Posted by sarant στο 24 Σεπτεμβρίου, 2014

dourou32_11O τίτλος είναι σκόπιμα παραπλανητικός. Δεν έχω σκοπό να κάνω απολογισμό των πρώτων ημερών της θητείας της Ρένας Δούρου ως επικεφαλής της Περιφέρειας Αττικής -άλλωστε, δεδομένου ότι ανέλαβε καθήκοντα την πρώτη του μηνός θα ήταν εξαιρετικά πρόωρο να γίνει απολογισμός μέσα σε είκοσι μέρες -συνήθως οι νέες κυβερνήσεις και οι νέοι αιρετοί κρίνονται πρώτη φορά στις εκατό μέρες, οι είκοσι μέρες είναι ελάχιστο διάστημα.

Βέβαια, οι αρθρογράφοι των φιλοκυβερνητικών μέσων είχαν αρχίσει να επιτίθενται στην κ. Δούρου πριν ακόμα αναλάβει τα καθήκοντά της, οπότε δεν είναι περίεργο που επιδόθηκαν σε ένα άτυπο πρωτάθλημα πρόωρης και υπερβολικής κριτικής αυτό το εικοσαήμερο (αν υπάρχει έπαθλο, που δεν το αποκλείω, πρέπει να το κερδίζει αυτό το άρθρο που στάζει σεξισμό (κατά τον κ. Ζούλα, οι γυναίκες πολιτικοί πρέπει να είναι σεμνές και ντροπαλές, όχι μέγαιρες). Τέλος πάντων, παίρνουμε μια γεύση για το τι θα δουν τα μάτια μας όσο πλησιάζει η προθεσμία της προεδρικής εκλογής.

Άλλωστε, το μόνο ουσιαστικό ζήτημα ως τώρα, που κι αυτό τώρα μόλις αρχίζει, είναι η αντιπαράθεση με την κυβέρνηση για το ζήτημα της αξιολόγησης των υπαλλήλων. Μπορούμε να το συζητήσουμε αν θέλετε, αλλά κατά τη γνώμη μου είναι σαφές ότι η περιφερειάρχισσα (όπως και αρκετοί δήμαρχοι που πρόσκεινται στον ΣΥΡΙΖΑ) δεν επιδιώκει να καλύψει απατεώνες που χρησιμοποίησαν πλαστά πτυχία για να διοριστούν, αλλά αρνείται μια κατ’ όνομα αξιολόγηση που εξ ορισμού και με βάση τις προδιαγραφές της είναι αποφασισμένο ότι θα βαθμολογήσει με κακό βαθμό και θα στείλει στη διαθεσιμότητα το 15% των αξιολογουμένων, μακάρι να είναι όλοι τους Καραθεοδωρήδες (που ως γνωστόν κατά τον εθνικό μας μύθο ήταν δάσκαλος του Αϊνστάιν). Ασφαλώς υπάρχουν απατεώνες και πλαστογράφοι, αλλά είναι πολύ λιγότεροι από το 15%, τουλάχιστον αν κρίνουμε από άλλες ανάλογες υποθέσεις (συντάξεις-μαϊμούδες, επίορκοι κτλ.) που ξεκίνησαν με τυμπανοκρουσίες και τελείωσαν με ένα κιχ. Αν θέλει η κυβέρνηση να διώξει τους πλαστογράφους, ας απεμπλέξει τη διαδικασία ελέγχου από την αξιολόγηση -έτσι θα απαλλαγεί και μια ώρα αρχύτερα απ’ αυτούς, αν βέβαια θέλει να τους κυνηγήσει και δεν είναι στη συντριπτική πλειοψηφία τους υποστηρικτές της, όπως ήταν υποστηρικτές της και οι δήμαρχοι που τους προσέλαβαν.

Την αξιολόγηση με εκ των προτέρων καθορισμένα ποσοστά απόρριψης την έχουν εγκαταλείψει ακόμα και ιδιωτικές εταιρείες που την είχαν καθιερώσει -πάντως είναι ενδιαφέρον θεωρητικό θέμα και αν θέλετε το συζητάμε στα σχόλια. Ωστόσο, εγώ δεν θέλω να υπερασπιστώ τη Ρένα Δούρου, ούτε καν να σχολιάσω τις πρώτες της μέρες στον περιφερειαρχικό θώκο. Τον τίτλο τον διάλεξα επίτηδες έτσι που να έχει το αξίωμα της κ. Δούρου σε γενική πτώση, διότι εδώ δεν θα πολιτικολογήσω αλλά θα λεξιλογήσω.

Την ιδέα για το άρθρο την πήρα από το σχόλιο ενός φίλου στο facebook και από ένα γλωσσικό σχόλιο του Νίκου Λίγγρη στη Λεξιλογία, με αφορμή πρόσφατο σχόλιο της Ρένας Δούρου στο Φέισμπουκ, ακριβώς για το θέμα της αξιολόγησης.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικός ερμαφροδιτισμός, Επαγγελματικά θηλυκά, Ευπρεπισμός, Θηλυκό γένος | Με ετικέτα: , , , | 378 Σχόλια »

Σοροί στο σωρό

Posted by sarant στο 28 Ιουλίου, 2014

Όσοι ταξιδεύουμε συχνά με αεροπλάνο, δεν θα αισθανθήκαμε πολύ άνετα τις τελευταίες μέρες καθώς ακούγαμε τις αλλεπάλληλες ειδήσεις για αεροπορικά δυστυχήματα, μικρά και μεγάλα. Όσοι επιπλέον ψειρίζουμε τα της γλώσσας, θα ένιωθαν και μια δεύτερη ενόχληση, φυσικά εντελώς άλλης τάξης και βαρύτητας, καθώς διάβαζαν τα ρεπορτάζ για τις εκάστοτε προσπάθειες εντοπισμού των συντριμμιών του αεροσκάφους και για την περισυλλογή και διακομιδή των πτωμάτων των επιβατών, στα χωράφια του Ντονιέτσκ ή στην άμμο του βόρειου Μαλί. Σ’ αυτή τη δεύτερη ενόχληση είναι αφιερωμένο το σημερινό άρθρο, παρόλο που η πρώτη είναι θέμα απείρως σοβαρότερο: για τα αεροπορικά δυστυχήματα δεν έχω τίποτα να πω, το αεροπλάνο εξακολουθεί να είναι το ασφαλέστερο μέσο -εκτός πια, αν η ιδεολογία των συνεχών εξοικονομήσεων έχει αλλάξει ριζικά τα πράγματα’ όμως δεν έχω στοιχεία για κάτι τέτοιο. Πριν προχωρήσω, να διευκρινίσω ότι πολύ υλικό για το άρθρο αυτό το έχω δανειστεί από σχετικό νήμα της Λεξιλογίας, όπου μάλιστα ο φίλος Δαεμάνος είχε την καλή ιδέα να συγκεντρώσει και παλιότερες συζητήσεις για το θέμα.

Βέβαια, το πιθανότερο είναι ότι δεν διαβάσατε για περισυλλογή και διακομιδή των πτωμάτων των επιβατών. Η λέξη «πτώματα» κοντεύει να εξαφανιστεί από τα έντυπα και ηλεκτρονικά μέσα. Μάλλον θα διαβάσατε, όπως κι εγώ, για «σορούς των θυμάτων» ή, εξίσου πιθανό, για «σωρούς των θυμάτων«, όπως μετατρέπει τις σορούς το συχνότατο ορθογραφικό λάθος, που λίγα μέσα το αποφεύγουν.

Το επόμενο σκαλοπάτι στη σκάλα του κακού είναι ότι, υπό την επίδραση του σωρού, η σορός αλλάζει γένος, κι έτσι «Στην Ολλανδία μεταφέρονται οι πρώτοι σοροί» (σωστή ορθογραφία, λάθος γένος) αλλά και «Έφτασαν οι πρώτοι σωροί θυμάτων στην Ολλανδία» (λάθος και στο γένος και στην ορθογραφία’ βέβαια, η φράση «οι πρώτοι σωροί θυμάτων» θα μπορούσε να είναι ολόσωστη αν αφορούσε θύματα σωριασμένα το ένα πάνω στο άλλο).

Το ορθογραφικό λάθος είναι ευεξήγητο, όπως και το μπέρδεμα του γένους. Έχουμε δυο ομόηχα: μια λόγια λέξη, μέχρι πρόσφατα σπάνια, τη σορό, και μια κοινότατη και λαϊκή, τον σωρό. Λογικό είναι η άγνωστη σε πολύν κόσμο λέξη να έλκεται από τη γνωστή, και ίσως στο μυαλό κάποιων ομιλητών αυτά να συνδέονται: κάποιος που σωριάζεται νεκρός στο χώμα, γίνεται σορός/σωρός. Αυτό δεν είναι παράλογο: και η λέξη «πτώμα» στα αρχαία σήμαινε και την πτώση, και από εκεί προέρχεται.

Είπαμε για «πτώμα», τη λέξη που φαίνεται συνειδητά να αποφεύγουν πολλά μέσα και να χρησιμοποιούν, αντί γι΄ αυτήν, τη λέξη «σορός». Ωστόσο, η λέξη «σορός» μέχρι πρόσφατα δεν σήμαινε ακριβώς «πτώμα». Όπως έγραφα πριν από καμιά δεκαριά μέρες, » για να γίνει ένα πτώμα σορός πρέπει να το προετοιμάσει κάποιος για ταφή, κι όχι να  κείτεται καρβουνιασμένο σ’ ένα σταροχώραφο». Το ΛΚΝ, που κυκλοφόρησε το 1998, δίνει τον εξής ορισμό:
σορός: επίσημος χαρακτηρισμός ανθρώπινου πτώματος που προορίζεται για ενταφιασμό· λείψανο: H ~ του ποιητή θα εκτεθεί σε λαϊκό προσκύνημα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ευπρεπισμός, Ιστορίες λέξεων, Ορθογραφικά, Ομόηχα | Με ετικέτα: , , , | 235 Σχόλια »

Οι μνηστήρες της Κλεοπάτρας και άλλα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 10 Μαΐου, 2014

Η σημερινή σαββατιάτικη πιατέλα σερβίρεται με αυτόματο πιλότο, και το ίδιο θα ισχύσει και για το αυριανό άρθρο, αφού τούτο το σαββατοκύριακο θα λείπω σε ταξίδι και δεν αποκλείεται να μη μπορέσω καθόλου να συνδεθώ, εκτός αν βρω κανένα ξέμπαρκο γουήφι ή αν μάθω πώς να χειρίζομαι τα του ιστολογίου από το κινητό μου. Οπότε, αν το σχόλιό σας το πιάσει η σπαμοπαγίδα ίσως μείνει πολλέεεες ώρες στην καραντίνα.

* Όσο για τον τίτλο, προέρχεται από ένα ολόφρεσκο μεζεδάκι, ένα μαργαριτάρι από τη Βουλή. Στη χτεσινή συνεδρίαση, ο γνωστός (και δημοφιλής στους ευθυμογράφους) βουλευτής Τρικάλων της ΝΔ κ. Ταμήλος, θέλοντας να κλείσει την αγόρευσή του με μια ποιητική ή αρχαιοελληνική αναφορά -αλλιώς δεν δένει το γλυκό φαίνεται- είπε: «Εμείς της ΝΔ έχουμε βρει την Ιθάκη … και θα διώξουμε την τρόικα,όπως έδιωξε ο Οδυσσέας τους μνηστήρες του θρόνου που πολιορκούσαν την Κλεοπάτρα». Και για του λόγου το αληθές:

Στο τέλος του στιγμιότυπου, παρατηρούμε την κ. Άννα Μισέλ να χειροκροτάει, επιδοκιμάζοντας προφανώς. Σαν γυναίκα, ίσως συμπάσχει με το δράμα της Κλεοπάτρας, που την πολιορκούσαν οι μνηστήρες, και αναγκάστηκε να κουρέψει εκείνον τον θηριώδη μακρυμάλλη και να ζητήσει την κεφαλήν του επί πίνακι.

Πάντως, ένας φίλος στο Φέισμπουκ επιμένει ότι σωστή ήταν η αναφορά στην Κλεοπάτρα. Και εξηγεί: Η Πηνελόπη ήταν Πατρινιά. Είχε μετανιώσει που πήγε να μείνει Ιθάκη όταν έμεινε χρόνια χωρίς τον Οδυσσέα και την άκουγαν να θρηνεί σπαρακτικά: «Κλαίω, Πάτρα».
Τα παρατσούκλια ξέρετε πόσο εύκολα βγαίνουν στην επαρχία
.

* Ίσως διαβάσατε τις τελευταίες μέρες για μια υπεραιωνόβια που ζει στο Περού και η οποία επιτέλους συνταξιοδοτήθηκε από το κράτος στην τρυφερή ηλικία των 116 ετών (έτσι που πάμε, υπάρχει φόβος σε μερικά χρόνια να λέμε ‘βρε την τυχερή!’). Στο ρεπορτάζ που δημοσιεύτηκε πανομοιότυπο σε εκατοντάδες ιστοτόπους (εδώ από το skai.gr) διαβάζουμε ότι: Η Τάπιε θα έχει στο εξής δωρεάν περίθαλψη και θα λαμβάνει μηνιαίως 250 σόλες (περίπου 90 δολάρια).

Με τη διαφορά ότι η αιεθαλής κυρία ονομάζεται Φιλομένα Τάιπε, για την ακρίβεια Φιλομένα Τάιπε Μεντόσα (εδώ και η ταυτότητά της), ενώ δεν θα παίρνει ούτε σόλες ούτε δέρματα, αλλά 250 σολ, όπως είναι το νόμισμα του Περού, sol, που μπορεί να γράφεται soles στον πληθυντικό, στα ισπανικά, αλλά στα ελληνικά παραμένει ‘σολ’.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βουλή, Ευπρεπισμός, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Νομανσλάνδη, Τίτλοι | Με ετικέτα: , , , , | 94 Σχόλια »

Μεσομαρτιάτικα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 15 Μαρτίου, 2014

Ο τίτλος εξηγείται πολύ απλά μια και σήμερα βρισκόμαστε ακριβώς στη μέση του μήνα Μάρτη και ενώ εξακολουθεί (τουλάχιστο μέχρι τη στιγμή που γράφω) να είναι άφαντο το μαλαισιανό Μπόινγκ, κάτι εντελώς ασυνήθιστο, για να μην πω πρωτοφανές. Αλλά για το χαμένο αεροπλάνο τα είπαμε προχτές, οπότε όποιος ενδιαφέρεται να μάθει περισσότερα για τα στενά της Μαλάκας, που από σεμνοτυφία ή για άλλο λόγο μετονομάστηκαν, παρατονισμένα και ακλισιάρικα, σε «Στενά της Μάλακα» από τα περισσότερα ΜΜΕ, ας διαβάσει το σχετικό άρθρο.

* Πάντως, στο χαμένο αεροσκάφος δεν βρισκόταν κανένας Χάντριεν Γουατρέλος, όπως έγραψε η Καθημερινή σε ένα άρθρο για τις προσωπικές ιστορίες των επιβατών του Μπόινγκ. Το όνομα του Γάλλου εφήβου είναι Hadrien Wattrelos: όχι πολύ γαλλοπρεπές το επώνυμό του, προφανώς θα είναι από τα βόρεια, κοντά στο Βέλγιο, η καταγωγή του, και προφέρεται Αντριέν (ή Αντριάν) Ουατρελό. Θα μου πεις, τι φταίει η συντάκτρια που πήρε να μεταφράσει το άρθρο, πρέπει να ξέρει όλες τις γλώσσες; Βέβαια, στις μέρες μας είναι πιο εύκολο να βρεις πώς προφέρεται ένα ξένο όνομα που βρίσκεται στην επικαιρότητα διότι με δύο κλικ βρίσκεις ένα δελτίο ειδήσεων στην ξένη γλώσσα και ακούς τη σωστή προφορά, αλλά προφανώς δεν υπάρχει χρόνος. Ίσως όμως δεν θα πρέπει να γκρινιάζω για τις λαθεμένες μεταγραφές ονομάτων διότι έμμεσα προωθώ την υπόθεση όσων τα αφήνουν όλα στο λατινικό αλφάβητο. Κάτι άλλο που πρόσεξα στο άρθρο της Καθημερινής είναι ότι δεν αναφέρει πηγές ενώ ολοφάνερα προέρχεται από κάποιο ξένο άρθρο (πιθανότατα αυτό). Επειδή όμως δεν πρόκειται για κατά λέξη μετάφραση ίσως δικαιολογείται να μην αναφέρονται οι πηγές.

* Έχουμε γένεση, έχουμε και γέννηση. Από τη γένεση βγαίνει η παρθενογένεση, που μερικοί τη γράφουν λάθος *παρθενογέννηση. Ακόμα πιο λάθος, αν μπορούμε να το πούμε έτσι, ή τέλος πάντων σπανιότερο, είναι η *παρθενογένηση, που διάβασα τις προάλλες, σε δήλωση του Τ. Κουίκ, ότι το Ποτάμι δεν έχει «προέλθει από την απόλυτη παρθενογένηση» -ή τουλάχιστον έτσι γράφτηκε, αφού πρόκειται για προφορική δήλωση. Οπότε, το μαργαριτάρι ανήκει εξ αδιαιρέτου στον κ. Κουίκ και στον δημοσιογράφο.

* Νάπτη καλέ νάπτη, έλεγε κάπου η μαντάμ Σουσού (αν θυμάμαι καλά), επειδή της φαινόταν χυδαίος ο φθόγγος «φτ» του ναύτη. Το θυμήθηκα διαβάζοντας στη Lifo τις αναμνήσεις μιας κυρίας από το Κολωνάκι: Γεννήθηκα στην πλατεία Δεξαμενής, στην περίφημη πολυκατοικία του Δοξιάδη. Γνωστό κτίριο της εποχής, μέναμε όλοι οι τρελοί εκεί πέρα, ο Χειμωνάς, η Καραπάνου, η Λυμπεράκη, η Φιόνα φον Τίσεν, ο ίδιος ο Δοξιάδης… Ένα άτυπο άνδρο. Κι όμως, ο άντρας μπορεί να ευπρεπίζεται σε άνδρα ή ο Αντρέας σε Ανδρέα, αλλά το άντρο παρακαλώ να το αφήσετε στην ησυχία του, άντρο είναι από την αρχαιότητα, είτε για το Δικταίο πρόκειται είτε για το Κωρύκειο, είτε ακόμα και για το κολωνακιώτικο άντρο.

* Καθώς διάβαζα ειδήσεις σε έναν ιστότοπο, πάτησα κατά λάθος μια διαφήμιση και μεταφέρθηκα σε μια άλλη σελίδα όπου διαφημίζονται κάποιες θαυματουργές συσκευές αποτρίχωσης, που αποτελούν τη μοναδική λύση για μόνιμη αποτρίχωση για «γυναίκες, άνδρες και αθλητές«. Το αφήνω χωρίς σχόλια.

* Κι άλλο ένα μεζεδάκι σχετικά με τα προβλήματα της μεταγραφής των ξένων κύριων ονομάτων, αυτή τη φορά σχετικά με το αιώνιο δίλημμα της απλογράφησης (την οποία, όπως έχω γράψει, γενικά προτιμώ). Σε άρθρο του στην Καθημερινή για το βιβλίο Κουφοντίνα, ο συγγραφέας Ηλίας Μαγκλίνης γράφει: Μου έρχεται πρόχειρα στο μυαλό ο Ρούντολφ Ες, ο διοικητής του στρατοπέδου του Αουσβιτς, ο οποίος, φυλακισμένος όταν ήταν και καθώς περνούσε από δίκη, συνέγραψε μια συγκλονιστική μαρτυρία για όλα όσα έζησε και έπραξε στο πιο εμβληματικό στρατόπεδο εξόντωσης του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου. Ο Ες κρίθηκε ένοχος φυσικά και απαγχονίστηκε. Το βιβλίο του κυκλοφόρησε στα ελληνικά από τις εκδόσεις Νεφέλη. Δεν πρόκειται βέβαια για τον (πολύ γνωστότερο) Rudolf Hess, που άλλωστε δεν απαγχονίστηκε αλλά πέθανε σε βαθιά γεράματα το 1987, αλλά για τον Rudolf Höss. Η ομοηχία στα ελληνικά δεν ξεπερνιέται εύκολα,  -γραφές όπως «Ρούντολφ Αις» νομίζω ότι ενοχλούν στο μάτι- και εκτός αυτού και πάλι δεν καλύπτονται όλες οι περιπτώσεις αφού μπορεί να υπάρξει κι ένας κύριος Hoesch (όπως της οικογένειας βιομηχάνων).

Ωστόσο, δεν με ικανοποιεί η λύση την οποία διάλεξε η Καθημερινή, δηλαδή να βάλει στο τέλος του άρθρου την εξής φλύαρη υποσημείωση: ** Το παρόν άρθρο του κ. Ηλία Μαγκλίνη δεν αναφέρεται στον Ρούντολφ Ες (Rudolf Hess, 1894-1987), τον υψηλά ιστάμενο αξιωματούχο του Χίτλερ αλλά στον διοικητή του Αουσβιτς Rudolf Hoess (1901-1947). Στα γερμανικά, το όνομά του γράφεται κανονικά Hoss με τα διαλυτικά πάνω από το ο οπότε προφέρεται όχι «Χος» ή «Ος» αλλά «Χες» ή «Ες». Ο Ρούντολφ Ες του Αουσβιτς δικάστηκε από τους Πολωνούς μέσα στο ίδιο το στρατόπεδο που διοικούσε και απαγχονίστηκε το 1947.

Πολύ πιο απλό θα ήταν, νομίζω, να έμπαινε μια τόση δα παρενθεσούλα μετά την πρώτη αναφορά του ονόματος «ο Ρούντολφ Ες (Höss)» ή, για πλήρη διαλεύκανση, «ο Ρούντολφ Ες (Höss), να μη συγχέεται με τον κορυφαίο ναζιστή Rudolf Hess».

* Ωστόσο, για να μείνω στο ίδιο άρθρο, φοβάμαι ότι η ατάκα του κ. Μαγκλίνη ότι το βιβλίο του Κουφοντίνα «είναι κάτι χειρότερο από ανήθικο, είναι κακογραμμένο» μπορεί να λειτουργήσει αυτεπίστροφα. Βλέπετε, την ατάκα αυτή την είχε χρησιμοποιήσει ο Όσκαρ Ουάιλντ για το βιβλίο του «Το πορτρέτο του Ντόριαν Γκρέι», που είναι ένα από τα αριστουργήματα της παγκόσμιας λογοτεχνίας!

* Σε πρόσφατο άρθρο του συγγραφέα Βαγγέλη Ραπτόπουλου εντόπισα ένα ενδιαφέρον μεταφραστικό μαργαριτάρι, το οποίο, αν κατάλαβα καλά, περιέχεται και σε ένα βιβλίο του. Πρόκειται για τη μετάφραση του αρκετά γνωστού Δεκάλογου του Τζον Γκρίσαμ για το πώς να γράψετε καλά θρίλερ. Η τρίτη εντολή του δεκαλόγου, κατά την ελληνική μετάφραση που υποθέτω πως οφείλεται στον Β.Ραπτ. είναι: Eνοχοποίησέ τον νωρίς, τον ξεπληρώνεις αργότερα. Επειδή αυτό δεν βγάζει και πολύ νόημα (εδώ που τα λέμε, δεν βγάζει καθόλου νόημα), αναζήτησα το πρωτότυπο, το οποίο είναι: Plant it early; pay it off later.

Αμέσως βλέπουμε ότι δεν μπορεί να αναφέρεται σε πρόσωπο, αφού λέει «it», και βέβαια το plant έχει πολλές σημασίες, αλλά το νόημα της φράσης νομίζω πως είναι καθαρό -μην ξεχνάτε ότι έχουμε συμβουλές για συγγραφείς μυθιστορημάτων αγωνίας. Το υπονοούμενο it είναι το ίχνος (clue), δηλαδή η συμβουλή του Γκρίσαμ μπορεί να αποδοθεί «Άφησέ το νωρίς, αξιοποίησέ το αργότερα» ή «Φύτεψέ το νωρίς, αξιοποίησέ το αργότερα»: συμβουλεύει τον συγγραφέα να αφήσει σε ανύποπτο χρόνο έναν υπαινιγμό, που εκατό σελίδες πιο πέρα θα του φανεί πολύτιμος στην πλοκή του έργου.

Το πιο αστείο είναι ότι η λάθος μετάφραση παρασέρνει τον Β.Ραπτ. όταν εφαρμόζει τον Δεκάλογο του Γκρίσαμ στον Ντοστογιέφσκι και τον κάνει να γράψει ότι ο Ντοστογιέφσκι τον ενοχοποιεί [τον Ρασκόλνικοφ] νωρίς για να τον ξεπληρώσει αργότερα και άλλα τέτοια που έτσι κι αλλιώς δεν ταιριάζουν, διότι ο Ρασκόλνικοφ ήταν πραγματικά ένοχος, ενώ το ρήμα plant, αν δεν σφάλλω, σημαίνει ότι ενοχοποιώ έναν αθώο (του τη στήνω, όπως λέμε).

Αν κάνω λάθος στην ερμηνεία της τρίτης εντολής του Γκρίσαμ και σημαίνει αυτό που υπέθεσε ο κ. Ραπτόπουλος  παρακαλώ να μου το επισημάνετε να ζητήσω συγνώμη, αλλά μου φαίνεται ότι δίκιο έχω.

* Η Καθημερινή έγραψε πρόσφατα ότι ο ΣΥΡΙΖΑ «έχει πολλές φορές επικαλεσθεί την αλληλεγγύη που εκδηλώνεται από το Die Linke για τη χώρα μας και επιχαίρει για τις πολιτικές παρεμβάσεις του στο γερμανικό Κοινοβούλιο με θέσεις που ευνοούν τις ελληνικές διεκδικήσεις…». Όμως, σύμφωνα με το καημένο το λεξικό, που μένει να σκονίζεται στα ράφια των γραφείων της και κανείς δεν το ανοίγει, επιχαίρω σημαίνει «χαίρομαι για κάτι κακό που συμβαίνει σε κάποιον».

* Λαθάκι με έναν γνωστό κι από παλιότερα «άσπονδο φίλο», στη νεκρολογία του Τόνι Μπεν στην Αυγή: Ο ηγέτης των Εργατικών, Εντ Μίλιμπαντ, αποτίει φόρο τιμής σε μια «εικονική φιγούρα της εποχής μας». Προφανώς iconic στο αγγλικό, αλλά όχι εικονικός στα ελληνικά: εμβληματικός ή κάτι παρόμοιο.

* Το επόμενο μεζεδάκι μού το έστειλε φίλος. Εδώ από την ηλέκδοση του Βήματος, αλλά φυσικά η είδηση δημοσιεύτηκε και σε άλλους ιστότοπους πανομοιότυπη: «Βρετανοί γιατροί κατάφεραν να αποκαταστήσουν το πρόσωπο ασθενούς που είχε υποστεί σοβαρούς τραυματισμούς και παραμόρφωση μετά από ατύχημα με μοτοσικλέτα, χρησιμοποιώντας εμφυτευμάτων που είχαν εκτυπωθεί σε τρισδιάστατο εκτυπωτή».

Και θάπτεις των κορών, ήταν το σχόλιο του φίλου μου -υπαινιγμός στους στίχους της Νήσου των Αζορών του Μποστ. Εγώ θέλω να ελπίζω ότι δεν είναι γνήσιο κρούσμα γενικομανίας, ότι ο συντάκτης είχε γράψει κάτι σαν «κάνοντας χρήση εμφυτευμάτων» και μετά άλλαξε το ρήμα και απλώς ξέχασε να αλλάξει την πτώση.

* Σε ενδιαφέρον αλλά κακογραμμένο άρθρο στο tvxs διάβασα ότι ο στρατηγός Μπάκος στην Κατοχή ήταν «ένθερμος υποστηρικτής συγκρότησης ελληνικού εκστρατευτικού σώματος, για να συμμετάσχει παρά των ναζιστικών στρατευμάτων στην επίθεση κατά της Σοβιετικής ΄Ενωσης». Αυτό το «παρά» με γενική δεν χωνεύεται με τίποτα, ακόμα κι αν σκεφτούμε ότι θα μπορούσε να είναι «παρά το πλευρό των ναζιστικών στρατευμάτων» και να χάθηκαν καναδυό λέξεις από ατύχημα.

* Και κλείνω με ένα μεζεδάκι που το εντόπισε η φίλη Μαρία στη συζήτηση ενός πρόσφατου άρθρου, αλλά είναι κρίμα να μένει καταχωνιασμένο στα σχόλια.  Σε άρθρο του, όπου αναλύει τη θέση του για τον ιδανικό και τον προσεκτικό ομιλητή, ο κ. Γ. Μπαμπινιώτης επανέλαβε την πασίγνωστη ρήση του Σολωμού για την ελευθερία και τη γλώσσα, μόνο που την παρέθεσε ευπρεπισμένη, προσθέτοντας δυο λέξεις και ένα τελικό νι!

Ο Σολωμός έγραψε «μήγαρις έχω άλλο στο νου μου πάρεξ ελευθερία και γλώσσα;». Ο Μπαμπινιώτης ευπρέπισε σε «μήγαρις πως έχω άλλο τι στον νου μου πάρεξ ελευθερία και γλώσσα», χωρίς ερωτηματικό. Φαίνεται πως ούτε ο Σολωμός ήταν «προσεκτικός ομιλητής»…

Posted in Γλωσσικός σουσουδισμός, Ευπρεπισμός, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , | 138 Σχόλια »

Μεζεδάκια των γενεθλίων

Posted by sarant στο 2 Νοεμβρίου, 2013

Το άρθρο αυτό γράφτηκε και ανέβηκε πριν γίνει γνωστή η είδηση για τη δολοφονία των δύο μελών της Χρυσής Αυγής στο Ν. Ηράκλειο. Ελπίζω να βρεθούν γρήγορα οι δολοφόνοι, είτε είναι μαφιόζοι είτε ό,τι άλλο.

Σήμερα έχουμε γενέθλια -όχι του ιστολογίου, αυτά πέφτουν στις 16 του Φλεβάρη, αλλά του  ιστολόγου, ήγουν του Νικοκύρη, οπότε επόμενο είναι τα μεζεδάκια να βαφτιστούν «των γενεθλίων».  Η σημερινή πιατέλα δεν είναι πολύ φορτωμένη, επειδή τις προηγούμενες μέρες είχα διάφορα τρεχάματα, μεταξύ των οποίων και ένα ευχάριστο, την παρουσίαση του βιβλίου μου Οπωροφόρες λέξεις στον Ιανό, που έγινε την Τετάρτη (30.10) το απόγευμα και όπου είχα τη χαρά να γνωρίσω (ή να ξαναδώ) και κάμποσους από τους φίλους του ιστολογίου -για όσους ήρθαν, το μεγάλο πανέρι με τα φρούτα στο κέντρο ήταν προσφορά ενός τακτικού σχολιαστή, που ήταν κι αυτός παρών. Για όσους δεν ήρθαν την Τετάρτη, σημειώστε μιαν άλλη ημερομηνία, Δευτέρα 16 Δεκεμβρίου, όπου προβλέπεται να γίνει μια άλλη παρουσίαση, άλλου βιβλίου, σε άλλο χώρο -περισσότερα προς το παρόν να μην πούμε. Για την εκδήλωση στον Ιανό έφτιαξα μια σελίδα, που μπορείτε να τη βρείτε εδώ, όπου θα προσθέσω και άλλο υλικό τις επόμενες μέρες.

* Σε συζήτηση στον Σκάι, νομίζω τη Δευτέρα 28 Οκτωβρίου, σε κρόουλ από κάτω διάβασα: «Εθνικοί επέτειοι…» Γκουγκλίζοντας τη φράση βρήκα ότι έχει χιλιάδες εμφανίσεις, τόσο πρόσφατες όσο και παλιότερες, και όχι μόνο σε ακροδεξιά σάιτ. Προτιμώ το «εθνικές επέτειες», για να πω την αμαρτία μου, κι ας έχει ελάχιστες γκουγκλιές. (Και είναι αρκετά διδακτικό ότι ο εντελώς λανθασμένος τύπος είναι πολύ συχνότερο από έναν, ας πούμε, ακραίο δημοτικιστικό τύπο).

* Τίτλος άρθρου στον ιστότοπο left.gr: Οι δήθεν «λεονταρισμοί» από την πλευρά της κυβέρνησης τέλειωσαν και τα νέα μέτρα έρχονται, όποια κωδική ονομασία και να τους δώσουν. Να το πάρουμε με τη σειρά. Λεονταρισμός είναι η ψευτοπαλικαριά, άρα οι δήθεν λεονταρισμοί, θα έλεγε κανείς, είναι η… δήθεν ψευτοπαλικαριά -κι αν η γλώσσα ήταν μαθηματικά, τα δυο αρνητικά πρόσημα θα αλληλοεξουδετερώνονταν και θα έκαναν ένα συν. Τώρα, με τα εισαγωγικά επιπλέον δεν ξέρω αν ξαναπέφτουμε στο αρνητικό ή όχι, αλλά η γλώσσα δεν είναι μαθηματικά οπότε ο δήθεν λεονταρισμός είναι πλεονασμός. Κατά σύμπτωση, και σε περσινό μεζεδάκι είχα επισημάνει τους «δήθεν λεονταρισμούς«, πάλι σε ανακοίνωση του Σύριζα.

Ωστόσο, το «λάθος» εξηγείται: όταν πλάστηκε η λέξη «λεονταρισμός», πριν από 100 ακριβώς χρόνια (αυτό το «ακριβώς» μην το πάρετε τοις μετρητοίς), όλος ο κόσμος ήξερε τον Λεονταρή ή Λιονταρή, τον ψευτοπαλικαρά ήρωα του κωμειδυλλίου «Τζιώτικο ραβαΐσι» (έχω γράψει αναλυτικά για την ιστορία της λέξης), και όλοι ήξεραν ότι ο Λιονταρής ήταν ένας κωμικός κουτσαβάκης. Σήμερα, έναν αιώνα μετά, ελάχιστοι τον ξέρουν, οπότε δεν είναι περίεργο να συνδέουν τη λέξη όχι με τον δειλό Λιονταρή αλλά με το γενναίο λιοντάρι -άρα, το «δήθεν λεονταρισμοί» (αλλού το έχω δει και «ψευτολεονταρισμοί») δεν είναι, τελικά, αβάσιμο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ευπρεπισμός, Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , | 155 Σχόλια »

Τα εξηκοστά ένατα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 8 Ιουνίου, 2013

Δεν έβρισκα τίτλο για τα σημερινά μεζεδάκια μου, οπότε κατέφυγα στην απλή λύση του αύξοντα αριθμού, που τον βγάζει αυτόματα το σύστημα -αλλά μετράω μόνο τα άρθρα στα οποία έχω δώσει όνομα αρχείου meze, και όχι όλα όσα προηγήθηκαν. Θυμάμαι το Ποντίκι της παλιάς εποχής, πριν από καμιά τριανταριά χρόνια, που κάποια φορά του έκαναν μήνυση και καθιέρωσε να βάζει υπέρτιτλο στο πρωτοσέλιδό του τη λέξη «κυνηγημένο», και μετά, όταν ξεμπέρδεψαν με τη μήνυση, άρχισαν να βάζουν άλλο επίθετο κάθε βδομάδα -ε, κάπως έτσι κάνω κι εγώ με τα μεζεδάκια.

Βέβαια, θα μπορούσα επίσης να μιλήσω για «μεζεδάκια διαίτης», αφού δεν έχω μαζέψει και τόσα πολλά αυτή τη βδομάδα, κάτι η επίσκεψη στα Γιάννενα και κάτι διάφορα τρεχάματα που είχα. Και δεν είναι όλα αστεία όσα μου έκαναν εντύπωση και θα ήθελα γι’ αυτά να γράψω. Λογουχάρη, προχτές ο βουλευτής Κασιδιάρης δήλωσε έμμεσα, σε συνεδρίαση της Βουλής, ότι είναι αρνητής του Ολοκαυτώματος (ακριβέστερα: είπε ότι στην εξεταστική επιτροπή της οποίας είναι μέλος υπάρχουν αρνητές του Ολοκαυτώματος). Αυτό είναι σοβαρό ατόπημα και, με τον κατάλληλο χειρισμό, θα μπορούσε να οδηγήσει στην πολιτική εξαφάνιση του χρυσαβγίτη σταρ. Περιέργως όμως δεν αντιλήφθηκα κανένα από τα μεγάλα κανάλια να ζητήσει από τον εγκληματία βουλευτή να διευκρινίσει, χωρίς περιστροφές, αν εννοούσε τον εαυτό του. Κάντε, αν θέλετε, τη σύγκριση με την ιεροεξεταστική ανάκριση στην οποία υπέβαλαν ο Οικονομέας και οι άλλοι την κ. Μαρία Ρεπούση (δείτε εδώ, στο 12.20 ή στο 15.00) για να ομολογήσει αν πιστεύει ότι συνέβη ο χορός του Ζαλόγγου. Τέλος πάντων, ίσως και να του ζήτησαν να διευκρινίσει και να αρνήθηκε ή να μην το πήρα εγώ είδηση (και διορθώστε με) -έτσι κι αλλιώς, η ευκαιρία να απαλλαγεί η πολιτική ζωή από τον κ. Κασιδιάρη δεν έχει χαθεί.

Αλλά αυτά είναι θέματα σοβαρά, όχι κατάλληλα για το σαββατιάτικο πρόγραμμα ποικιλιών. Πάμε σε κάτι πιο ανάλαφρο, ας πούμε σε μια ενδιαφέρουσα μετακίνηση χώρας, που τη διέπραξε χτες το Βήμα. Σε άρθρο για την τιμή των τσιγάρων, που η γαλλική κυβέρνηση θέλει να την αυξήσει, γίνεται πανευρωπαϊκή σύγκριση και διαβάζουμε ότι: Αν εξαιρέσει κανείς την αγορά της Λευκορωσίας, όπου το πακέτο της συγκεκριμένης μάρκας τσιγάρων κοστίζει μόλις 0,92 ευρώ, η φθηνότερη δυτικοευρωπαϊκή αγορά είναι εκείνη της Ανδόρας (πρόκειται βέβαια για φορολογικό παράδεισο που βρίσκεται στη δυτική Ιταλική Ριβιέρα), στην οποία μπορεί να αγοράσει κανείς ένα πακέτο Marlboro με μόλις 3,19 ευρώ. Βέβαια, η πληροφορία μέσα στην παρένθεση είναι λάθος, η Ανδόρα δεν βρίσκεται στη δυτική Ιταλική Ριβιέρα, ούτε καν στην ανατολική, στα Πυρηναία βρίσκεται! Το μαργαριτάρι το ψάρεψε χτες ένας φίλος και αρχικά είχα απορήσει πώς να έγινε το λάθος, διότι δεν ήξερα ότι υπάρχει και άλλη Ανδόρα (Andora), όχι βέβαια κράτος αλλά μάλλον τουριστικό θέρετρο, που βρίσκεται πράγματι στην ιταλική Ριβιέρα.

Κάποιοι θα έλεγαν ότι το λάθος αυτό οφείλεται στην απλογράφηση των ξένων λέξεων, διότι αν γράφαμε Ανδόρρα, όπως τον παλιό καιρό, δεν θα μπερδευόταν ο συντάκτης του Βήματος. Αλλά νομίζω ότι όποιος δεν ξέρει πού βρίσκεται ένα, έστω και μικροσκοπικό, ευρωπαϊκό κράτος και το μπερδεύει με μια μικρή πόλη, μπορεί να κάνει κάθε είδους λάθος ανεπηρέαστος από διπλά σύμφωνα. Και πρόκειται, βέβαια, για λάθος γκουγκλογενές, αφού τον παλιό καιρό άνοιγες εγκυκλοπαίδεια, έβρισκες μία μόνο Ανδόρα (η άλλη, αν υπήρχε, θα ήταν στο λήμμα Αντόρα) και έκανες τη δουλειά σου, ενώ σήμερα γκουγκλίζεις Andora και μεταφέρεις κοτζάμ κράτος (έστω και μικρό, είπαμε) από τα Πυρηναία στη Ριβιέρα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εθνικισμός, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , | 178 Σχόλια »

Το Ζάλογγο και οι μύθοι

Posted by sarant στο 6 Ιουνίου, 2013

Γράφω με καθυστέρηση για το θέμα, επειδή τις προηγούμενες μέρες ταξίδευα και δεν είχα ησυχία να γράψω -βέβαια βρισκόμουν στην Ήπειρο, άρα πιο κοντά στο Ζάλογγο, που απασχόλησε τόσο πολύ την επικαιρότητα αυτές τις μέρες, όταν η βουλευτίνα της ΔΗΜΑΡ και ιστορικός Μαρία Ρεπούση κατηγορήθηκε από δημοσιογράφους, συντηρητικούς πολιτικούς και δημάρχους της περιοχής ότι χαρακτήρισε «εθνικό μύθο» τον χορό του Ζαλόγγου. Άλλωστε, και στην ομιλία που έδωσα στα Γιάννενα, παρόλο που η συζήτηση περιστράφηκε κυρίως γύρω από θέματα γλώσσας, κάποια στιγμή από τους γλωσσικούς μύθους περάσαμε στους εθνικούς μύθους, δεν είναι δα και μεγάλη η απόσταση, κι έτσι έγινε κι εκεί αναφορά στο βιβλίο Ιστορίας της 6ης Δημοτικού και στα όσα είπε ή δεν είπε για τον χορό του Ζαλόγγου η κυρία Ρεπούση.

Επειδή, ευτυχώς από μια άποψη, δεν είχα ιστολόγιο την εποχή που εξελισσόταν η θλιβερή ιστορία του βιβλίου Ιστορίας, κι επειδή το θέμα επανέρχεται κατά καιρούς, ίσως δεν είναι περιττό να επαναλάβω εδώ όσα είπα στα Γιάννενα για το βιβλίο Ιστορίας «της κυρίας Ρεπούση». (Να θυμίσω ότι έχω κρίνει αρνητικά, αλλά ελπίζω με επιχειρήματα, ένα άλλο βιβλίο της, σχετικά με τα Μαρασλειακά). Κατά τη γνώμη μου, λοιπόν, το βιβλίο «της κ. Ρεπούση» είχε αρκετά καλά και μερικά αρνητικά, από τα οποία το σημαντικότερο ήταν ότι αφιέρωνε δυσανάλογα μικρή έκταση στο ιδρυτικό γεγονός του νεοελληνικού κράτους, την επανάσταση του 1821. Αν περνούσε από το χέρι μου, θα αφιέρωνα ακόμα και μια ολόκληρη σχολική χρονιά (μεγαλύτερης τάξης) στο 1821, αλλά βέβαια θα τα λέγαμε όλα: και τις λαμπρές στιγμές και τις σκοτεινές σελίδες, και τις θυσίες και τις εμφύλιες σφαγές, και την καταστροφή της Χίος αλλά και το άγος της Τριπολιτσάς. Επίσης, δέχομαι με προσοχή τη γνώμη κάποιων μάχιμων δασκάλων, ότι ενδεχομένως ήταν δυσκολοδίδακτο στην 6η δημοτικού το συγκεκριμένο βιβλίο, αλλά βέβαια επειδή αυτές διατυπώθηκαν εκ των υστέρων δεν αποκλείω να είναι επηρεασμένες από τον θόρυβο που ακολούθησε. Τα περί «συνωστισμού» (η ακριβής έκφραση του βιβλίου είναι «συνωστίζονται», μια άστοχη διατύπωση που έδωσε λαβή σε πολλή δημαγωγία καθώς αποκόπηκε από τα συμφραζόμενά της) δεν τα θεωρώ σοβαρό λάθος. Θα μπορούσε ή ίσως θα έπρεπε να γίνεται λόγος για νεκρούς, αλλά σε ένα βιβλίο του δημοτικού αυτά τα πράγματα δεν διατυπώνονται τόσο απερίφραστα. Όμως, το βιβλίο αφιέρωνε πολλές σελίδες στη Μικρασιατική Καταστροφή, οπότε δεν μπορεί να κατηγορηθεί πως υποβάθμισε το ξερίζωμα του ελληνισμού από τη Μικρασία.

Ψεγάδια σαν κι αυτά έχουν κι άλλα σχολικά βιβλία, πολλά μάλιστα έχουν πολύ χειρότερα. Ωστόσο, σε μια συντεταγμένη πολιτεία τα διδακτικά βιβλία εγκρίνονται από τις επιτροπές που ορίζει ο νόμος, και όχι με δημοψήφισμα. Το βιβλίο «της κ. Ρεπούση» δέχτηκε ολομέτωπη την επίθεση της εθνικιστικής δεξιάς (και μερικών αριστερών, που ελπίζω να το έχουν μετανιώσει πικρά) και τελικά αποσύρθηκε, πράγμα το οποίο θεωρώ ότι αποτέλεσε μια από τις σημαντικότερες ιδεολογικές νίκες της ακροδεξιάς τις τελευταίες δεκαετίες. Το διδακτικό είναι ότι οι πρωτεργάτες της εθνικιστικής επίθεσης, οι καρατζαφέρηδες και οι καραμπελιάδες, δεν έδρεψαν τους καρπούς της νίκης τους. Διώχνοντας το βιβλίο «της Ρεπούση» έφεραν στο προσκήνιο τη Χρυσή Αβγή. Λογικό είναι ο δικαιωμένος εθνικιστής να προτιμήσει το γνήσιο τζην. Αλλά κοντεύω να βγω εκτός θέματος, αφού υποτίθεται ότι το άρθρο θα ασχοληθεί με τον θόρυβο που ξέσπασε ύστερα από όσα είπε η κ. Μαρία Ρεπούση για τον χορό του Ζαλόγγου.

Ή, ύστερα απ’ όσα δεν είπε. Διότι, αν έχω καταλάβει καλά (διορθώστε με αν πέφτω έξω, δεν το έχω ακούσει με τ’ αυτιά μου), η κ. Ρεπούση δεν είπε τίποτα ρητά για τον χορό του Ζαλόγγου. Έδινε συνέντευξη σε δημοσιογράφο του ραδιοφώνου του Άλφα, με θέμα το αντιρατσιστικό νομοσχέδιο, και στα καλά καθούμενα ο δημοσιογράφος τη ρώτησε για τον χορό του Ζαλόγγου. Εκείνη δεν απάντησε ευθέως, αλλά παρέπεμψε σε βιβλιογραφία, και συνέχισε λέγοντας ότι: Μέσα στην ιστορία και την διαδρομή κάθε λαός που χειρίζεται την ιστορία του και για συγκεκριμένους λόγους δημιουργεί διάφορους εθνικούς μύθους, οι οποίοι χρειάζονται για εθνικοπατριωτικούς λόγους. Προσεχτική διατύπωση, αφού δεν αναφέρεται ρητά ούτε στον ελληνικό λαό ούτε στο συγκεκριμένο γεγονός (ή «γεγονός») -αλλά άδικος κόπος, αφού την άλλη στιγμή βούιξε το Διαδίκτυο ότι «Η Μ. Ρεπούση χαρακτήρισε εθνικό μύθο τον χορό του Ζαλόγγου«.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in 1821, Επικαιρότητα, Εθνικισμός, Εμφύλιος, Μύθοι, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , | 437 Σχόλια »

Τετραχρονίτικα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 17 Φεβρουαρίου, 2013

Χτες το ιστολόγιο είχε γενέθλια, έκλεισε τα τέσσερα χρόνια ζωής και προχωράει ακάθεκτο προς τα πέντε, και πολύ χάρηκα διαβάζοντας τις ευχές σας και τα καλά λόγια σας στο σχετικό άρθρο. Μια συνέπεια της χτεσινής επετείου ήταν ότι τα μεζεδάκια μετατέθηκαν από τη συνηθισμένη σαββατιάτικη θέση τους στην Κυριακή, κι έτσι εκτόπισαν το συνηθισμένο κυριακάτικο φιλολογικό άρθρο -τα έχουν αυτά οι γιορτές και οι επέτειες (να μου επιτρέψετε τον μαλλιαρισμό, έτσι κατ’ εξαίρεση, να σπάσουν λίγο και τα αλλεπάλληλα i).

Στα μεζεδάκια δεν συζητάμε μόνο μαργαριτάρια, αλλά και άλλες γλωσσικές χρήσεις που δίνουν αφορμή για σκέψη. Έτσι, διάβαζα πριν από λίγο στο in.gr ότι «Ένα στα πέντε ερπετά έρπει προς την εξαφάνιση» και χαμογέλασα γιατί σκέφτηκα ότι δεν αποκλείεται αρχικά ο συντάκτης να είχε γράψει «βαδίζει προς την εξαφάνιση» και μετά να σκέφτηκε ότι τα ερπετά δεν έχουν πόδια, άρα δεν μπορούν να βαδίσουν, και να το διόρθωσε. Βέβαια, στα ερπετά κατατάσσονται και ζώα που έχουν πόδια, σαν τους χαμαιλέοντες και τις διάφορες σαύρες και τα σαμιαμίδια, οπότε αυτά θα μπορούσαν να βαδίζουν. Πάντως λίγο αφύσικο φαίνεται το «έρπει» και θα προκαλούσε, ίσως, τη σκέψη πως ο κίνδυνος δεν είναι και τόσο άμεσος, αφού όποιος έρπει δεν προχωράει και πολύ γρήγορα.

teteleste 46766_10151465523428322_228602044_n

Συγνώμη που βάζω εξώφυλλο του Στόχου, αλλά έχει πλάκα. Προφανώς, ο άσχετος που επιμελείται το εξώφυλλο έκρινε πως το «τετέλεσται» είναι μαλλιαρό, αυτό το «στ» του φάνηκε χυδαίο, κι έτσι, όπως λένε κάποιοι π.χ. «να περιορισθεί» σαν επισημότερο τύπο αντί για το «να περιοριστεί», έτσι κι ο ελληνόψυχός μας συγύρισε το «τετέλεσται» και το έκανε «τετέλεσθαι»!

Μισές δουλειές κάνει όμως, γιατί βλέπω ότι στον διπλανό τίτλο αφήνει απείραχτο το χυδαίο σύμπλεγμα. «Καλώσθα τα παιδιά» έπρεπε να γράψει!

Όπως θα ξέρετε, τον τελευταίο καιρό το Βήμα μοιράζει κάθε Κυριακή κάποιο βιβλίο σχετικό με τη γλώσσα (και σήμερα θα μοιράσει το βιβλίο μου Λέξεις που χάνονται, όπως έχουμε πει). Πριν από λίγο καιρό, είχε μοιραστεί το «Εγκόλπιο» του Δ. Μαρωνίτη, και στη διαφήμιση του βιβλίου προβαλλόταν η ερώτηση: Ποιο είναι το σωστό (στην προστακτική): υπέγραψε ή υπόγραψε; Το χιλιοειπωμένο αυτό ερώτημα, που μας έχει κι εμάς απασχολήσει πολλές φορές, βρήκε μια πρωτότυπη λύση σε ένα ελληνοβαρεμένο ιστολόγιο, και μάλιστα από άρθρο ενός παλιού γνωστού μας. Όπως λέγανε παλιά «ούτε Νάτο ούτε Βαρσοβία», έτσι κι εδώ «ούτε υπέγραψε, ούτε υπόγραψε» αλλά «υπόγραψον», ο αρχαίος τύπος δηλαδή, ο οποίος κατά τον συντάκτη διατηρείται στην ποντιακή διάλεκτο. Θα το γενικεύσουμε υποθέτω, κι έτσι θα λέμε, έστω, «βράσον ρύζι», «παίξον μπάλα», «χέσον ψηλά κι αγνάντευον».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ευπρεπισμός, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , | 179 Σχόλια »

Το Γουδί και το Γουδή

Posted by sarant στο 27 Δεκεμβρίου, 2012

Μια και τελειώνει η χρονιά, καλό είναι να ξοφλάμε μερικά χρέη, ώστε να μας βρει ο καινούργιος χρόνος με όσο γίνεται πιο ελαφριά τα κατάστιχα. Κι όταν λέω χρέη δεν εννοώ τα οικονομικά, που όσο μπορεί δεν τα βγάζει κανείς σε κοινή θέα, εννοώ τα αρθρογραφικά μου χρέη, που προκαλούνται όταν η συζήτηση έρθει σε ένα θέμα και πω αστόχαστα «αυτό αξίζει χωριστό άρθρο» ή, ακόμα χειρότερα, «για το θέμα αυτό χρωστάω να γράψω ειδικό άρθρο» ή κάτι τέτοιο, και με το δίκιο σας κάποιοι μετά μου το θυμίζετε. Κι ένα από τα άρθρα που πάνω από μια φορά το έχω υποσχεθεί, είναι για το Γουδί, τη γειτονιά της Αθήνας, για την οποία, εδώ και μερικά χρόνια, οι αρμόδιες υπηρεσίες του Δήμου Αθηναίων έχουν επίσημα (αν δεν κάνω λάθος) υιοθετήσει την ορθογραφία «Γουδή», ύστερα από εκστρατεία της κ. Βασιλικής Καραγιάννη, μεταφράστριας και κατοίκου της περιοχής. Οπότε, το σημερινό άρθρο θα προσπαθήσει να εξοφλήσει αυτό το χρέος.

Δεν ξέρω αν στην περίπτωση του Γουδιού μπορούμε να μιλάμε για μετονομασία του τοπωνυμίου, όπως εκείνες που γίνονταν παλιότερα κατά συρροή σε ξενικά κυρίως τοπωνύμια, τάση βέβαια που ακόμα συνεχίζεται (η Λούτσα δεν είναι πολύς καιρός που έγινε επισήμως Αρτέμιδα), εφόσον στο Γουδί δεν έχουμε παρά αλλαγή της ορθογραφίας, σε ένα και μόνο γράμμα, και όσο και να πεις η ορθογραφία είναι κάτι μάλλον δευτερεύον (αν και, κρίνοντας από τον ηθικό πανικό για το αβγό/αυγό, το τρένο/τραίνο, τον Σέξπιρ/Σαίξπηρ και κυρίως την ορθοπ*δική, πάρα πολλοί δίνουν πρωτεύουσα σημασία σε αυτό το μάλλον δευτερεύον θέμα). Πάντως, η ορθογραφική αλλαγή δεν είναι και τόσο αθώα, αφού το παλιό Γουδί κλινόταν, αν και όχι πάντοτε, ενώ το σημερινό είναι άκλιτο, και επιπλέον η γενική διεκδικεί τα δικαιώματά της, κι έτσι δεν είναι σπάνιο να βλέπει κανείς καινοφανή γλωσσικά τέρατα για «το κίνημα στου Γουδή», ενώ τα προηγούμενα 100 χρόνια λέγαμε και γράφαμε για το «κίνημα στο Γουδί» και φωνάζαμε «οι προδότες στο Γουδί».

Η αλλαγή φαίνεται πως έγινε το 2006, πρώτα από τον ΟΑΣΑ που μετονόμασε τις γραμμές των λεωφορείων και στη συνέχεια από τις υπηρεσίες του Δήμου Αθηναίων, ύστερα από επίμονη και πολύχρονη προσπάθεια της κ. Καραγιάννη, δείγμα της οποίας είναι το παρακάτω γράμμα που δημοσιεύτηκε το 2005 στην Ελευθεροτυπία και απευθύνεται στον τότε υπουργό Ευ. Βενιζέλο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθηναιογραφία, Ευπρεπισμός, Νεοκαθαρεύουσα, Πρόσφατη ιστορία, Τοπωνύμια | Με ετικέτα: , , , , , , | 358 Σχόλια »