Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Ευρωπαϊκή Ένωση’ Category

Ενεργοβόρα μεζεδάκια λοιπόν

Posted by sarant στο 15 Ιουλίου, 2017

Κάποιος μάτιασε σήμερα το ιστολόγιο κι έτσι δημοσιεύτηκε το πρωί μια ημιτελής μορφή του άρθρου, και παρ’ όλες τις προσπάθειες δεν μπορούσα να την αντικαταστήσω με την τελική…

Ο τίτλος φαίνεται παραδοξολογία, αλλά στην πραγματικότητα παίρνει αφορμή από ένα μαργαριτάρι που έκανε αρκετό θόρυβο χτες-προχτές στα κοινωνικά μέσα.

Να ξεκινήσω λοιπόν με αυτό, για να μη σας κρατάω σε απορία, πώς μπορούν να είναι «ενεργοβόρα» τα μεζεδάκια μας -πώς καταναλώνουν άραγε ενέργεια;

Τις προάλλες έγινε στην Κοζάνη μια εκδήλωση για την παραγωγική ανασυγκρότηση της Δυτικής Μακεδονίας ή κάτι τέτοιο, με την παρουσία του πρωθυπουργού. Στην ομιλία του λοιπόν, ο Αλέξης Τσίπρας χαρακτήρισε την περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας «ενεργειακή πηγή που στηρίζει ολόκληρη τη χώρα».

Κατά δυστυχία, κάποιο κοζανίτικο σάιτ (το kozan.gr, εδώ) σε ρεπορτάζ από την εκδηλωση, παράλλαξε τη φράση σε «ενεργοβόρα πηγή», εμφανίζοντας τον Τσίπρα να φιλοτεχνεί μαργαριτάρι. Θεωρώ ότι αυτό δεν έγινε σκόπιμα, αν και μπορεί να πέφτω έξω.

Γράψαν πολλοί στα κοινωνικά μέσα για τη γκάφα του πρωθυπουργού, που δεν ξέρει -αν και μηχανικός- τι θα πει «ενεργοβόρος». Το αναδημοσίευσαν και κάποιοι ιστότοποι, χαιρέκακα. Ύστερα, κάποιοι άκουσαν το βίντεο της εκδήλωσης (το σχετικό απόσπασμα βρίσκεται εδώ), διαπίστωσαν ότι ο Τσιπρας είχε πει «ενεργειακή πηγή» και ανακάλεσαν -π.χ. η Χριστίνα Ταχιάου και μπράβο της.

Την άλλη μέρα, ο Ηλιας Κανελλης αφιερώνει την επιφυλλίδα του στην «κακή εκπαίδευση» του πρωθυπουργού, προβάλλοντας πρώτο-πρώτο αυτό ακριβώς το (ανύπαρκτο) λάθος και μάλιστα εικάζοντας ότι ο Τσίπρας έκανε αυτό το λάθος επειδή προσπάθησε να βάλει άγνωστες λέξεις στο κείμενό του (τάχα έτσι κάνει ο ίδιος ο Ηλ.Κ.; )

Επαγγελματίας δημοσιογράφος είναι, δεν φρόντισε να διασταυρώσει την είδηση; Έχει επαφή με το Διαδίκτυο, δεν είδε τάχα την ανασκευή της; Δεν ενδιαφέρεται καθόλου για την υπόληψη και την αξιοπιστία του και βάζει τέτοια θηριώδη αυτογκόλ; Είναι θλιβερό κάποιος που ξεκίνησε από την Εποχή να θεωρείται σήμερα συνώνυμο του αναξιόπιστου στρατευμένου δημοσιογράφου.

* Πάντως να πούμε ότι στην ίδια ομιλία ο Τσίπρας διέπραξε όντως ένα μαργαριτάρι, όταν είπε ότι κάποιο στρατόπεδο που παραχωρείται στον Δήμο έχει έκταση 400.000 στρεμμάτων. Βεβαίως έχει έκταση 400 στρεμμάτων (ή 400.000 τετρ. μέτρων αν προτιμάτε).

Και συνεχίζουμε με τα υπόλοιπα μεζεδάκια της πιατέλας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ευρωπαϊκή Ένωση, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , | 116 Σχόλια »

Η ιδιοκατοίκηση είναι κακό πράγμα, περίπου σαν τον αντισημιτισμό ή την παχυσαρκία

Posted by sarant στο 31 Μαρτίου, 2017

Δεν το λέω εγώ αυτό -ο τίτλος ειρωνεύεται το περιεχόμενο ενός άρθρου του Διονύση Γουσέτη, που δημοσιεύτηκε χτες στην Καθημερινή, με τίτλο «Τα ευρωπαϊκά ρεκόρ των Ελλήνων«. Ο συγγραφέας δεν εννοεί ρεκόρ στον στίβο ή γενικότερα στον αθλητισμό (που έτσι κι αλλιώς δεν είναι τόσο πολλά, αμφιβάλλω αν θα γέμιζαν άρθρο) αλλά διάφορα μεγέθη και κοινωνικούς δείκτες, στα οποία η Ελλάδα υποτίθεται ότι έχει μια σειρά από πρωτιές αλλά και από τελευταίες θέσεις.

Διάλεξα να σχολιάσω σήμερα το άρθρο αυτό αλλά θα ζητήσω και τη δική σας βοήθεια, όσοι έχετε ταλέντο σε αναζητήσεις διαδικτυακές, για να επιβεβαιωθούν ή να ανασκευαστούν οι ισχυρισμοί του Δ. Γουσέτη. Παρακινήθηκα να γράψω το σημερινό σημείωμα επειδή είδα ότι το άρθρο του Δ.Γ. περιέχει πολλές ανακρίβειες, σε τέτοιο βαθμό που να καταντά ανέντιμο, και επειδή με εκνευρίζουν οι αφορισμοί του τύπου «μόνο στην Ελλάδα συμβαίνει αυτό» (καλό ή κακό, δεν έχει σημασία).

Είναι βαριά κουβέντα να λες «ανέντιμο», αλλά ο αρθρογράφος διαβεβαιώνει ότι οι ισχυρισμοί του βασίζονται σε στατιστικές τις οποίες έχει συγκεντρώσει από διάφορες πηγές, έστω κι αν αιδημόνως αποφεύγει να δώσει έστω και μια παραπομπή, παρόλο που με την ηλεκτρονική δημοσίευση είναι πανεύκολο να προστεθούν υπερσύνδεσμοι στο κείμενο. Αλλά ας δούμε καλύτερα τους ισχυρισμούς.

Και πρώτα οι «ελληνικές πρωτιές»:

Είμαστε πρώτοι σε: γήρανση πληθυσμού, μέγεθος κράτους, διαφθορά, απεργίες, ανεργία, αρνησιδικία, καπνιστές, αλκοόλ, ναρκωτικά, παχυσαρκία, εκτρώσεις, τροχαία ατυχήματα, εξαγωγή φοιτητών, ατμοσφαιρική ρύπανση, τραγούδι και χορό, τηλεθέαση, αριθμό τηλεοράσεων ανά νοικοκυριό, ιδιωτικές δαπάνες για υγεία και παιδεία, γιατρούς, πλαστικές εγχειρήσεις, τοκετούς με καισαρική, ρατσισμό, ξενοφοβία, παραβιάσεις πολεοδομικής νομοθεσίας, περιβαλλοντικές παραβάσεις, βρωμιά πρωτεύουσας, ακρίβεια, φοροδιαφυγή, ιδιοκατοίκηση, παραοικονομία, στρατιωτικές δαπάνες, σπατάλη δημοσίου χρήματος, σπατάλη ενέργειας, αντιαμερικανισμό, ευρωσκεπτικισμό, ποσοστά νεοναζί, θρησκευτικότητα, παιδική θνησιμότητα, τζόγο, αντισημιτισμό, ισοβίτες.

Αν χάσατε τον λογαριασμό, 42 πρωτιές.

Και οι τελευταίες θέσεις:
Είμαστε τελευταίοι σε: ανάγνωση εφημερίδων, πωλήσεις, δανεισμό και ανάγνωση βιβλίων, χρήση ηλεκτρονικού υπολογιστή, πολιτικές ελευθερίες, ελευθερία του Τύπου, διαχείριση σκουπιδιών, ανακύκλωση, δωρητές οργάνων, εκπροσώπηση των γυναικών στις δομές εξουσίας, συνθήκες διαβίωσης ηλικιωμένων, παροχή ασύλου, δίκτυο σιδηροδρόμων, μουσεία, βιβλιοθήκες, κινηματογράφο, ραδιόφωνο, θέατρο, μουσικές συναυλίες, δαπάνες για αναψυχή και πολιτιστικές δραστηριότητες, πράσινο στις πόλεις, ξένες επενδύσεις, πρόνοια, παιδεία, ποιότητα λαμβανόμενης γνώσης, ανταγωνιστικότητα, προστασία του περιβάλλοντος, ενσωμάτωση νομοθεσίας Ε.Ε., εφαρμογή κοινοτικών οδηγιών, απορρόφηση των κονδυλίων της Ε.Ε., γονιμότητα, κοινωνική δικαιοσύνη. Επίσης, είμαστε η μοναδική χώρα της Ε.Ε. που εικόνες παρελαύνουν με τιμές αρχηγού κράτους. Που δεν έχει καύση νεκρών. Που έχει αδέσποτα σκυλιά, δύο εκατ. αυθαίρετα ακίνητα και μαθητικές παρελάσεις. Που οι δημόσιοι υπάλληλοι αμείβονται περισσότερο από τους ιδιωτικούς.

Και η αιτία;

Αν προσέξει κανείς, διαπιστώνει ότι τα συντριπτικά περισσότερα από αυτά τα αρνητικά ρεκόρ δεν οφείλονται στο DNA μας, αλλά στο ότι δεν έχουμε ή δεν σεβόμαστε τους θεσμούς. (…)

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ευρωπαϊκή Ένωση, Εφημεριδογραφικά, Μόνο στην Ελλάδα, Πατριδογνωσία | Με ετικέτα: , , | 143 Σχόλια »

Τα διαζύγια είναι μπελαλίδικη δουλειά

Posted by sarant στο 30 Μαρτίου, 2017

Μην ανησυχείτε, ο τίτλος δεν κυριολεκτεί, δεν πρόκειται να σας αφηγηθώ κάποια σπαραξικάρδια (γι’ αυτόν που την υφίσταται, αλλά βαρετή για τους ακροατές) ιστορία διαλυμένου γάμου και πικρού διαζυγίου -ούτε έχω πείρα από τέτοιες ιστορίες, ούτε μ’ αρέσει να κοινολογώ τα προσωπικά είτε τα δικά μου είτε αλλωνών που μου τα εκμυστηρεύτηκαν.

Όπως μου αρέσει να λέω, εμείς εδώ λεξιλογούμε, σήμερα όμως θα κάνουμε μιαν εξαίρεση -δεν θα λεξιλογήσουμε, δεν θα εξετάσουμε τη λέξη «διαζύγιο» ή έστω την ιστορία του θεσμού. Θα σχολιάσουμε την επικαιρότητα, κάτι που το κάνουμε σπανιότερα, ιδίως όταν πρόκειται για τη διεθνή επικαιρότητα.

Διότι το διαζύγιο που θα μας απασχολήσει σήμερα είναι διεθνές -θα καταλάβατε βεβαίως ότι εννοώ το Μπρέξιτ, την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Χτες η βρετανή πρωθυπουργός Τερέζα Μέι, που γράφεται Theresa May και θα μπορούσε να δώσει λαβή για εύκολα λογοπαίγνια του τύπου MAY MAY GO ON IN MAY, έστειλε στον Ντόναλντ Τουσκ, πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, την επιστολή με την οποία του ανακοινώνει ότι το Ηνωμένο Βασίλειο επικαλείται το άρθρο 50 της Συνθήκης της Λισαβόνας, κάτι που αποτελεί την επίσημη, ας πούμε, έναρξη της διαδικασίας για την αποχώρηση της χώρας από την ΕΕ, το κοινώς λεγόμενο Μπρέξιτ.

Θα μπορούσε να χαρακτηρίσει κανείς το Μπρέξιτ γεγονός ιστορικών διαστάσεων. Πρώτη φορά θα έχουμε αποχώρηση κράτους μέλους από την ΕΕ. Στο παρελθόν είχαμε βέβαια την αποχώρηση της Γροιλανδίας, η οποία ενώ ανήκει στο Βασίλειο της Δανίας με καθεστώς ενισχυμένης αυτονομίας αποφάσισε με δημοψήφισμα το 1982 να αποχωρήσει από την (τότε) ΕΟΚ, αλλά αυτό δεν συνιστά αποχώρηση κράτους μέλους -ούτε άλλωστε η μη ένταξη της Νορβηγίας, που ο λαός της απέρριψε, και μάλιστα δυο φορές, το 1972 και το 1994 τη συμφωνία προσχώρησης στην ΕΟΚ και στην ΕΕ αντιστοίχως. Εδώ έχουμε κανονικό κράτος μέλος, και αν όχι ιδρυτικό, πάντως από τα παλαιότερα, αφού το Ηνωμένο Βασίλειο μπήκε στην τότε ΕΟΚ κατά την πρώτη-πρώτη διεύρυνση, το 1973, όταν τα έξι ιδρυτικά μέλη έγιναν 9 με την ενταξη της Δανίας, της Ιρλανδίας και του ΗΒ. Θα γίνονταν 10 αν έμπαινε τότε και η Νορβηγία. Τελικά το δέκατο μέλος προστέθηκε το 1981. Ξέρετε ποιο ήταν.

Ένα από τα παλαιότερα και ένα από τα μεγαλύτερα κράτη μέλη -με πολύ σημαντικές στρατιωτικές δυνατότητες, ειδικές σχέσεις με όλες τις χώρες της Κοινοπολιτείας, και με ένα από τα σημαντικότερα χρηματοοικονομικά κέντρα παγκοσμίως. Μπορεί όλα τα κράτη μέλη να είναι ίσα, αλλά δεν έχουν το ίδιο ειδικό βάρος. Από την άλλη, το Ηνωμένο Βασίλειο ποτέ δεν ήταν ένα κράτος μέλος όπως όλα τα άλλα’ μαζί με τη Δανία διεκδίκησαν και πέτυχαν επανειλημμένες εξαιρέσεις από μια σειρά διαδικασίες στενότερης ολοκλήρωσης των κρατών μελών -πρόχειρο παράδειγμα το ευρώ, αλλά η ιστορία ξεκινάει από την εποχή των διεκδικήσεων της Θάτσερ που υποστήριζε ότι το Ηνωμένο Βασίλειο πληρώνει δυσανάλογα μεγάλα ποσά για την κοινή αγροτική πολιτική. Κακά τα ψέματα, το αυτοκρατορικό παρελθόν βάραινε στις σχέσεις του μεγάλου νησιού με την ήπειρο, του νησιού που, παροιμιωδώς, όταν η ομίχλη έκλεινε τη Μάγχη σκεφτόταν πως η Ευρώπη έχει αποκλειστεί.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διεθνή, Επικαιρότητα, Ευρωπαϊκή Ένωση | Με ετικέτα: , , , | 200 Σχόλια »

Τι γλώσσα μιλάνε στη Μάλτα;

Posted by sarant στο 17 Νοέμβριος, 2016

Συνεχίζω σήμερα (και μάλλον τελειώνω εδώ) τα άρθρα μου για τη Μάλτα, εμπνευσμένα από το πρόσφατο ταξίδι μου. Και αφού το ιστολόγιο έχει ως πρωταρχικό του αντικείμενο τη γλώσσα, δεν θα μπορούσε να λείπει ένα άρθρο για τη γλωσσική κατάσταση της Μάλτας. Κάθε χώρας η γλωσσική κατάσταση έχει ενδιαφέρον, αλλά της Μάλτας ίσως έχει αυξημένο, επειδή στη Μάλτα βρίσκουμε μερικά χαρακτηριστικά που σπάνια τα βρίσκουμε αλλού. Πριν προχωρήσω να πω πως το άρθρο αυτό το γράφω και λιγάκι σαν άσκηση μνήμης, μόνο με βάση τις σημειώσεις που έχω κρατήσει και χωρίς να ανατρέξω σε Βικιπαίδειες παρά μόνο για να επαληθεύσω την ορθότητα των σημειώσεων -και βέβαια δεν φιλοδοξώ να καλύψω το θέμα, κάθε άλλο.

Καταρχάς, τι γλώσσα μιλάνε στη Μάλτα; Η Μάλτα είναι κράτος δίγλωσσο. Tο Σύνταγμα του 1961 ορίζει ότι η εθνική γλώσσα της Μάλτας είναι τα Μαλτέζικα, αλλά ότι επίσημες γλώσσες της χώρας είναι τα Αγγλικά και τα Μαλτέζικα -μάλιστα, το Σύνταγμα περιλαμβάνει και μια περίεργη πρόνοια «και όποια άλλη γλώσσα οριστεί από το Κοινοβούλιο». Ο κάθε πολίτης μπορεί να απευθύνεται στη διοίκηση σε όποια από τις δύο επίσημες γλώσσες επιθυμεί, η δε διοίκηση είναι υποχρεωμένη να απαντήσει σε αυτή τη γλώσσα.

Δίγλωσσα ή πολύγλωσσα κράτη στην Ευρωπαϊκή Ένωση είναι έξι: Μάλτα, Κύπρος, Φινλανδία, Βέλγιο, Λουξεμβούργο και Ιρλανδία. Εκτός ΕΕ έχουμε την Ελβετία (τις χώρες των Δυτικών Βαλκανίων θα τις αναφερουμε άλλη φορά). Ωστόσο, ενώ στο Βέλγιο ή στην Ελβετία κάθε επίσημη γλώσσα συνδέεται με μια συγκεκριμένη εθνοτική ομάδα, η δε χώρα απαρτίζεται από μονόγλωσσες εδαφικές οντότητες, στην περίπτωση της Μάλτας (και του Λουξεμβούργου, κάπως διαφορετικά) η χώρα είναι ομοιόμορφα δίγλωσση.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γραμματική, Γενικά γλωσσικά, Γλώσσες, Ευρωπαϊκή Ένωση, Ταξιδιωτικά | Με ετικέτα: , | 234 Σχόλια »

Μετάφραση, πολυγλωσσία, ενδιάμεσες γλώσσες

Posted by sarant στο 9 Νοέμβριος, 2016

Το σημερινό άρθρο είναι χαρακτηριστικά ανεπίκαιρο αφού, όταν θα διαβάζετε αυτές τις γραμμές, που λέει και το κλισέ, θα έχει βγει η καινούργια πλανητάρχισσα ή ο καινούργιος πλανητάρχης -εκτός κι αν τα κάνουν πάλι μπάχαλο όπως το 2000. Έτσι κι αλλιώς, δεν είχα σκοπό να ξενυχτήσω για να μάθω το αποτέλεσμα, αλλά είμαι και σε ταξίδι χωρίς πολλές δυνατότητες και με ελάχιστο ελεύθερο χρόνο. Οπότε, το άρθρο θα είναι εκτός επικαιρότητας. (Προσθήκη: Πάντως, αν, όπως όλα δείχνουν τώρα το πρωί πριν φύγω για δουλειά, βγει ο Τραμπ νικητής, θα χρειαστεί να βάλω αύριο ειδικό άρθρο, ανεπικαίρως επίκαιρο -οπότε, ναι μεν είναι λογικό να σχολιάσετε την αμερικάνικη τραμπάλα και σε τούτο το άρθρο, αλλά κρατήστε κάτι και για αύριο).

Στις αρχές του περασμένου μήνα δημοσίευσα στο ιστολόγιο ένα απόσπασμα από την ομιλία που έδωσα στις 30 Σεπτεμβρίου στις εκδηλώσεις της 1ης Λουξεμβουργιανής Ημέρας Μετάφρασης και Διερμηνείας -ή μάλλον από την ελληνική της μετάφραση, αφού η πρωτότυπη ομιλία έγινε στα γαλλικά.

Αρχικά, είχα σκοπό να δημοσιεύσω μόνο εκείνο το απόσπασμα, αλλά τα σχόλιά σας σε εκείνο το άρθρο με έκαναν να αλλάξω γνώμη -κι έτσι αποφάσισα να δημοσιεύσω, σε συνέχειες, όλη (σχεδόν) την ομιλία. Σήμερα λοιπόν θα δούμε το δεύτερο μέρος, που έχει ως αντικείμενο, μεταξύ άλλων, τη μετάφραση στις υπηρεσίες της ΕΕ και το πολυγλωσσικό καθεστώς της. Στην πραγματικότητα, για το θέμα αυτό η διάλεξή μου δεν ήταν τόσο αναλυτική όσο στο άρθρο που θα διαβάσετε: εδώ έχω προσθέσει κάποια στοιχεία, παίρνοντας υλικό από μιαν άλλη διάλεξή μου.

Θυμίζω ότι είχαμε σταματήσει στους δραγουμάνους της οθωμανικής περιόδου, οι οποίοι εκτός από μεταφραστικά είχαν και διπλωματικά καθήκοντα.

Εμείς οι σύγχρονοι μεταφραστές και διερμηνείς δεν μπορούμε βέβαια ούτε να ονειρευτούμε τα μεγαλεία των δραγουμάνων της οθωμανικής περιόδου, αλλά τουλάχιστον οι επαγγελματικοί μας κίνδυνοι είναι σαφώς λιγότεροι, διότι, βλέπετε, την εποχή εκείνη δεν ήταν σπάνιο όταν έχανες τη θέση σου να χάνεις ταυτόχρονα και το κεφάλι σου. Από την άλλη πλευρά, οι συνάδελφοι της γενιάς μου είχαμε το προνόμιο να ασκήσουμε το επάγγελμα σε μια καθοριστική στιγμή για τον κλάδο μας, όταν συνέβησαν ιστορικές αλλαγές, που μεταμόρφωσαν τον κλάδο και τον τρόπο που κάνουμε τη δουλειά μας. Οι παλιές καλές γραφομηχανές έγιναν πια μουσειακό είδος, οι υπολογιστές έφεραν τεράστιο κέρδος παραγωγικότητας.

Έπειτα, έχουμε το Διαδίκτυο, που μπορεί με δυο κλικ του ποντικιού να μας δώσει πλούτο πληροφοριών και γνώσεων που ούτε να τον φανταστούμε μπορούσαμε. Ακόμα είδαμε πώς η χρήση των μεταφραστικών μνημών έχει φέρει επανάσταση στο επάγγελμα, αν και, από τη σκοπιά του αυτοαπασχολούμενου μεταφραστή η εξέλιξη αυτή δεν ήταν μόνο θετική. Τέλος, μια άλλη εξέλιξη που ίσως θα μπορούσε να θεωρηθεί κακός οιωνός ή τέλος πάντων απειλή είναι η εμφάνιση και γενίκευση της αυτόματης μετάφρασης, δηλαδή της μετάφρασης κειμένων από υπολογιστές.

Η αυτόματη μετάφραση είναι τομέας αχανής και συναρπαστικός, αλλά δεν τον έχω μελετήσει αρκετά ώστε να είμαι σε θέση να τον συζητήσω σοβαρά. Προς το παρόν, όλοι μας χρησιμοποιούμε το Google translate για να πάρουμε μια ιδέα για κείμενα γραμμένα σε άγνωστή μας γλώσσα, και εμπειρικά έχουμε διαπιστώσει ότι οι μεταφράσεις προς τα αγγλικά δεν είναι και τόσο κακές –τουλάχιστον βγαίνει το νόημα. Βέβαια, η αυτόματη μετάφραση χρησιμοποιείται επίσης ευρύτατα στο Διαδίκτυο από επιχειρήσεις που θέλουν να μεταφράσουν γρήγορα και αδάπανα τις ιστοσελίδες τους και τους καταλόγους των προϊόντων που πουλάνε, χωρίς να νοιάζονται και πολύ για τα μεταφραστικά λάθη, κάτι που βέβαια μας χαρίζει κατά καιρούς άφθονο γέλιο. Πριν από μερικά χρόνια, ας πούμε, είχα ανακαλύψει ένα ηλεκατάστημα που έδρευε στη Σλοβακία, το οποίο χρησιμοποιούσε αυτόματη μετάφραση για να μεταφράσει σε διάφορες γλώσσες τον τεράστιο κατάλογο ειδών που πουλούσε, έχοντας ως ενδιάμεση γλώσσα της μετάφρασης τα αγγλικά. Αποτέλεσμα ήταν μερικές ξεκαρδιστικές μεταφράσεις, που μερικές θα εμπίπτανε στον νόμο περί ασέμνων, αφού, για παράδειγμα, ένα παιδικό παιχνίδι με τη μορφή ενός γαϊδάρου μεταφράστηκε από τα σλοβακικά στα αγγλικά ως ass, και στη συνέχεια το λογισμικό ξαναμετάφρασε από τα αγγλικά προς τα ελληνικά, τα γαλλικά, τα γερμανικά και πολλές άλλες γλώσσες διαλέγοντας την άλλη σημασία της λέξης ass.

Θα μπορούσε να πει κανείς πως εδώ ο ένοχος είναι η χρήση μιας ενδιάμεσης γλώσσας. Πράγματι, τα στατιστικά συστήματα αυτόματης μετάφρασης χρησιμοποιούν παράλληλα σώματα κειμένων για τη γλώσσα-πηγή και τη γλώσσα-προορισμό και έτσι καταφέρνουν να δώσουν ικανοποιητικές μεταφράσεις, αλλά δεν υπάρχουν καλά παράλληλα σώματα για όλα τα γλωσσικά ζεύγη. Στις περιπτώσεις αυτές, μια ενδιάμεση γλώσσα παίζει το ρόλο της γέφυρας ανάμεσα στις γλώσσες για τις οποίες δεν υπάρχουν ικανοποιητικά παράλληλα σώματα. Η μετάφραση μέσω ενδιάμεσης γλώσσας θεωρείται κάτι προς αποφυγήν, διότι εισάγει επιπρόσθετα λάθη και αμφισημίες. Πρέπει όμως να επισημάνω, έστω και παρεμπιπτόντως, ότι αυτό δεν εμπόδισε χαρισματικούς μεταφραστές να δώσουν αριστουργήματα λογοτεχνικής μετάφρασης παρά το γεγονός ότι δούλευαν με ενδιάμεση γλώσσα.

Αξίζει επίσης να επισημανθεί ότι στον οργανισμό μου, στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία είναι, και με μεγάλη διαφορά, ο μεγαλύτερος πάροχος μεταφραστικών υπηρεσιών παγκοσμίως, υιοθέτησε τη χρήση ενδιάμεσων γλωσσών ως το μοναδικό μέσο για να διατηρήσει υπό έλεγχο το κόστος της μετάφρασης και παράλληλα να προσφέρει πλήρη πολυγλωσσική κάλυψη με 24 επίσημες γλώσσες.

Οι λίγο παλιότεροι θα θυμάστε ίσως τον θόρυβο που είχε ξεσηκωθεί, το 1994, όταν είχε προταθεί (από τον Γάλλο υπουργό Ευρωπαϊκών Υποθέσεων Alain Lamassoure) να περιοριστούν οι τότε 11 επίσημες γλώσσες σε 5 γλώσσες εργασίας. Δεν αντέδρασαν μόνο οι…. τρισχιλιετείς Έλληνες, αλλά και οι Ολλανδοί, οι Δανοί, οι Πορτογάλοι, με λίγα λόγια όσοι έμεναν εκτός νυμφώνος.

Το θέμα αυτό, της πολυγλωσσίας, κρίθηκε, πιστεύω οριστικά, στη διεύρυνση του 2004, όταν μπήκαν στην ΕΕ δέκα νέα κράτη μέλη, κυρίως χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Εφόσον τότε αποφασίστηκε να διατηρηθεί το πολυγλωσσικό καθεστώς, πιστεύω ότι θα μείνει και στο μέλλον, όσο υπάρχει η ΕΕ υπό τη σημερινή μορφή της. Δεν σας κρύβω ότι και εμείς, που ζούσαμε την προετοιμασία της διεύρυνσης από τα μέσα, είχαμε ενδοιασμούς αν θα γίνει μπορετό να διατηρηθεί η πολυγλωσσία με τόσες νέες γλώσσες, και μάλιστα «εξωτικές», όπως π.χ. τα λιθουανικά ή τα ουγγρικά.

Άλλωστε, ακόμα και πριν από τη μεγάλη διεύρυνση του 2004, δεν ήταν εύκολο να βρεθούν μεταφραστές για σπάνιους γλωσσικούς συνδυασμούς: όταν το 1995 προστέθηκαν τα φινλανδικά, το ελληνικό τμήμα έκανε διαγωνισμό για να προσλάβει φινλανδομαθή μεταφραστή, χωρίς όμως κανέναν επιτυχόντα: όσοι ήταν έμπειροι μεταφραστές δεν ήξεραν καλά τη γλώσσα, όσοι ήξεραν φινλανδικά δεν ήξεραν να μεταφράζουν, και ο ένας που βρέθηκε, ένας ελληνοφινλανδός που δεχόταν να εγκατασταθεί στο Λουξεμβούργο… δεν είχε πτυχίο πανεπιστημίου, οπότε του έλειπαν τα τυπικά προσόντα!

Θυμίζω ότι με βάση το άρθρο 1 του κανονισμού 1/1958, «Οι επίσημες γλώσσες και οι γλώσσες εργασίας των οργάνων της Ένωσης είναι η αγγλική, η βουλγαρική, η γαλλική, η γερμανική, η δανική, η ελληνική, η εσθονική, η ιρλανδική, η ισπανική, η ιταλική, η λετονική, η λιθουανική, η μαλτέζικη, η ολλανδική, η ουγγρική, η πολωνική, η πορτογαλική, η ρουμανική, η σλοβακική, η σλοβενική, η σουηδική, η τσεχική και η φινλανδική» -είναι 24 τον αριθμό, δηλαδή 28 κράτη μέλη μείον 4 (Λουξεμβούργο, Βέλγιο, Αυστρία, Κύπρος) που δεν έχουν «δική τους» επίσημη γλώσσα.

Το πρόβλημα είναι ότι, με την προσθήκη νέων γλωσσών οι μεταφραστικές ανάγκες δεν αυξάνονται γραμμικά αλλά γεωμετρικά: πριν από το 2004, που είχαμε 11 επίσημες γλώσσες, οι δυνατοί γλωσσικοί συνδυασμοί ήταν 11*10 = 110 (η κάθε γλώσσα επί όλες τις άλλες εκτός από τον εαυτό της), αλλά σήμερα με 24 επίσημες γλώσσες οι συνδυασμοί γίνονται 24*23 = 552, δηλαδή ενώ οι γλώσσες περίπου διπλασιάστηκαν, ο αριθμός των γλωσσικών συνδυασμών πενταπλασιάστηκε.

Η λύση που δόθηκε στο πρόβλημα των γλωσσικών συνδυασμών, ήταν οι ενδιάμεσες γλώσσες. Δηλαδή, επειδή ήταν πολύ δύσκολο να βρεθούν, έστω, αρκετοί Εσθονοί που να μεταφράζουν από τα μαλτέζικα, το μαλτέζικο κείμενο μεταφράζεται πρώτα στα αγγλικά ή τα γαλλικά ή κάποιαν άλλη ενδιάμεση γλώσσα, και όλοι οι άλλοι μεταφράζουν από το ενδιάμεσο κείμενο. Ως ενδιάμεσες γλώσσες χρησιμοποιούνται τα αγγλικά, τα γαλλικά και τα γερμανικά (σε ορισμένες περιπτώσεις επίσης ιταλικά, ισπανικά, πολωνικά), αλλά στην πράξη πάνω από το 75% των κειμένων μεταφράζονται με ενδιάμεση γλώσσα τα αγγλικά . Βέβαια, αν κατά τύχη κάποιος μεταφραστής ξέρει τη γλώσσα του πραγματικού πρωτοτύπου, μπορεί να μεταφράσει από εκεί. Το καθεστώς αυτό ονομάζεται ελεγχόμενη πλήρης πολυγλωσσία. Πλήρης, επειδή τα κείμενα μεταφράζονται σε όλες τις επίσημες γλώσσες· ελεγχόμενη, επειδή λαμβάνεται υπόψη το κόστος. Αυτή η πρακτική, όπως είπαμε, αντιβαίνει σε μια βασική μεταφραστική αρχή, εφόσον η μετάφραση της μετάφρασης αυξάνει την πιθανότητα απομάκρυνσης από το νόημα του πρωτοτύπου, αλλά δεν γίνεται διαφορετικά, διότι ο αριθμός των κειμένων που γράφονται στις σπανιότερες γλώσσες είναι πολύ μικρός.

Επίσης, στην εσωτερική λειτουργία των οργάνων της Ένωσης δεν χρησιμοποιούνται και οι 24 γλώσσες ισότιμα. Και, παρόλο που ο κανονισμός 1/1958 αναφέρει μόνο επίσημες γλώσσες και γλώσσες εργασίας, έχει εισαχθεί μια τρίτη έννοια, οι γλώσσες διαδικασίας, που είναι οι γλώσσες στις οποίες γίνεται η τρέχουσα εσωτερική εργασία των θεσμικών οργάνων και είναι τρεις, τα αγγλικά, τα γαλλικά και τα γερμανικά. Μόνο που, σύμφωνα με το παλιό ανέκδοτο για τους 4 ευαγγελιστές που ήταν τρεις, οι εξής δύο, ο Λουκάς, μπορούμε να πούμε ότι και οι γλώσσες διαδικασίας της ΕΕ είναι τρεις, οι εξής δύο, τα αγγλικά.

Όμως δεν ήταν πάντοτε έτσι, και επιτρέψτε μου να κάνω μια ιστορική αναδρομή στον συσχετισμό των γλωσσικών δυνάμεων στα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα. Αρχικά, υπήρχε μονοκρατορία της γαλλικής γλώσσας· όλες οι γλώσσες ήταν επίσημες, ίσες στα λόγια, αλλά στην πράξη τα γαλλικά κυριαρχούσαν ως γλώσσα εργασίας, με το επιχείρημα ότι ήταν η μοναδική γλώσσα που διδασκόταν στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση και των έξι ιδρυτικών κρατών μελών (Γαλλία, Ιταλία, Γερμανία, Μπενελούξ). Τα αγγλικά δεν ήταν καν γλώσσα κάποιου κράτους μέλους κι έτσι η μοναδική γλώσσα εργασίας ήταν τα γαλλικά. Όταν με την πρώτη διεύρυνση μπήκαν στην Ένωση τρία κράτη του αγγλόφωνου αστερισμού (ΗΒ, Ιρλανδία, Δανία), τα αγγλικά αμφισβήτησαν την γαλλική μονοκρατορία· όμως, οι άλλες «παλιές» γλώσσες εξεγέρθηκαν· είναι χαρακτηριστικό το ανέκδοτο που κυκλοφορεί (κι αν δεν αληθεύει, είναι ben trovato), ότι ο Ιταλός αντιπρόσωπος, εκεί που ως τότε έλεγε Je suis d’accord, αναφώνησε: Non sono d’accordo! Έτσι, άρχισαν να μεταφράζονται τα εσωτερικά έγγραφα σε όλες τις γλώσσες και ταυτόχρονα τα αγγλικά έγιναν γλώσσα διαδικασίας. Οι επόμενες διευρύνσεις (ελληνικά το 1981, ισπανικά-πορτογαλικά το 1986) δεν κλόνισαν τη γαλλική κυριαρχία (άλλωστε στη δεκαετία του 1980 η Αγγλία ήταν με το ένα πόδι έξω από την ΕΟΚ) αλλά από την επόμενη δεκαετία τα πράγματα άρχισαν να αλλάζουν. Η διεύρυνση του 1995 πρόσθεσε στην αγγλική επιρροή δυο ακόμα κράτη (Φινλανδία, Σουηδία· και την Αυστρία), αλλά τη χαριστική βολή την έδωσε η διεύρυνση του 2004, όταν μπήκαν στην ΕΕ οι χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης με ελάχιστο γαλλόφωνο πληθυσμό. Ταυτόχρονα, τα αγγλικά είχαν φτάσει να κυριαρχούν και στον έξω κόσμο με την τεράστια αύξηση των επικοινωνιών, της τηλεόρασης και του Διαδικτύου, και την ανάδυση γνωστικών τομέων με καθολική κυριαρχία της αγγλικής (πληροφορική, οικονομικά). Έτσι, περάσαμε στην αγγλική μονοκρατορία που ισχύει και σήμερα, στον έναν ή στον άλλο βαθμό σε όλα σχεδόν τα θεσμικά όργανα.

Πράγματι, στην Επιτροπή και το Συμβούλιο, δύο από τα πολυπληθέστερα μεταφραστικά τμήματα, το 95% των πρωτοτύπων κειμένων είναι γραμμένα στα αγγλικά. Μοναδικό προπύργιο της γαλλοφωνίας έχει απομείνει το Δικαστήριο της ΕΕ, όπου για ιστορικούς λόγους τα γαλλικά διατηρούν τη θέση τους ως γλώσσα διαδικασίας. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξ ορισμού έχει μεγαλύτερη γλωσσική ποικιλία, αφού ο κάθε βουλευτής καταθέτει ερωτήσεις και τροπολογίες στη μητρική του γλώσσα, ωστόσο και εδώ όλες σχεδόν οι εκθέσεις, οι γνωμοδοτήσεις και τα άλλα πολυσέλιδα έγγραφα συντάσσονται πλέον ή στα αγγλικά ή στα γαλλικά. Έχουμε την εξής κατανομή των εγγράφων με βάση τη γλώσσα του πρωτοτύπου:

Αγγλικά           65%
Γαλλικά           10%
Γερμανικά         5%
Ιταλικά              3,5%
Ισπανικά            3%

Οι πέντε μεγάλες γλώσσες έχουν το 87% του συνόλου, με τα αγγλικά να αντιπροσωπεύουν τη μερίδα του λέοντος. Όλες οι άλλες γλώσσες, 19 τον αριθμό, μοιράζονται το 13% που απομένει. Τα ελληνικά έχουν γύρω στο 1% του συνόλου, είναι δηλαδή από τις πιο διαδεδομένες «μικρές» γλώσσες, ίσως επειδή οι Έλληνες ευρωβουλευτές, όλων των κομμάτων, είναι δραστήριοι, αλλά και οι Έλληνες πολίτες υποβάλλουν πολλές αναφορές.

Πάντως, αυτή η κυριαρχία της αγγλικής γλώσσας, σε συνδυασμό με το σύστημα των ενδιάμεσων γλωσσών, έχει ως αποτέλεσμα ότι παύει να είναι σημαντικό πλεονέκτημα για έναν μεταφραστή να γνωρίζει μια «σπάνια» γλώσσα, όπως ήταν παλιότερα, για τους Έλληνες, τα φινλανδικά, όπως είδαμε, ή τα δανέζικα.

Έχουν παρατηρηθεί λάθη που να οφείλονται στη χρήση ενδιάμεσης γλώσσας στη μετάφραση; Ασφαλώς έχουν υπάρξει, πάντως η πιο αστεία γκάφα που έχω συναντήσει στις μεταφράσεις των υπηρεσιών της ΕΕ δεν οφειλόταν στη χρήση ενδιάμεσης γλώσσας, αλλά σε έναν συνδυασμό τεχνολογίας αιχμής και πατροπαράδοτης αμέλειας.

Στην εικόνα αυτή βλέπετε μια σελίδα από την Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ. Πρόκειται για το παράρτημα μιας απόφασης που αφορά «την εκδοθείσα τεχνική προδιαγραφή διαλειτουργικότητας για το υποσύστημα λειτουργίας του διευρωπαϊκού σιδηροδρομικού συστήματος υψηλών ταχυτήτων» (ο τίτλος μάλλον χρειάζεται μιαν ακόμα μετάφραση, από το ευρωενωσιακό ιδίωμα σε απλά ελληνικά). Λοιπόν, στη σελίδα αυτή βλέπουμε έναν κατάλογο χωρών απ’ όλο τον κόσμο και τις αντίστοιχες σιδηροδρομικές τους εταιρείες –και, αμέσως μετά την Τυνησία και πριν από το Τουρκμενιστάν εμφανίζεται μια άγνωστη χώρα, με το όνομα «Κρέας Γαλοπούλας»!

kreasgalo

Τι συνέβη; Προφανώς, το πρωτότυπο έγραφε «Turkey», όμως η μετάφραση γινόταν με λογισμικό μεταφραστικής μνήμης, το οποίο δεν μπορεί να ξεχωρίσει ανάμεσα στη χώρα Turkey και στο πουλί που λέγεται turkey (άλλωστε το πουλί πήρε το όνομά του από τη χώρα). Στη μεταφραστική μνήμη υπήρχαν προηγούμενες περιπτώσεις (από μεταφράσεις τελωνειακών κανονισμών) όπου η επικεφαλίδα Turkey είχε μεταφραστεί σωστά «Κρέας γαλοπούλας», κι έτσι το πρόγραμμα ανέσυρε μια τέτοια ανεύρεση και την παρουσίασε στην οθόνη σε πράσινο χρώμα, το χρώμα με το οποίο εμφανίζονται οι «τέλειες αντιστοιχίσεις». Ο συνάδελφος, έχοντας προηγουμένως κλικάρει εκατό περίπου φορές για να εγκρίνει τα προηγούμενα «πράσινα» με τα ονόματα των χωρών, έπεσε στην πράσινη παγίδα, όπως την αποκαλώ, και μηχανικά αποδέχτηκε και την απόδοση που του πρότεινε το πρόγραμμα για το Turkey κι έτσι το λάθος αυτό, που δεν το έπιασε ούτε ο αναθεωρητής του κειμένου, τυπώθηκε τελικά στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ L 84 / 26.3.2008, σελ. 92.

Δεν είναι η πρώτη φορά που η γαλοπούλα προκαλεί μεταφραστικό λάθος. Θυμάμαι πριν από κάμποσα χρόνια που είχα δει σε ένα φανελάκι την ετικέτα «Fabriqué en dinde», κατά λέξη «Φτιάχτηκε στη γαλοπούλα», που είναι η αυτόματη μετάφραση του «Made in Turkey» στα γαλλικά! Το πιο αστείο είναι ότι η γαλλική λέξη dinde είναι παραλλαγή του d’Inde, αρχικά poule d’Inde, δηλαδή όρνιθα από την Ινδία –εδώ, από τις Δυτικές Ινδίες. Αλλά σε αυτό το πουλί, που είναι πάντοτε από αλλού, έχουμε αφιερώσει ειδικό άρθρο.

(Έπεται συνέχεια)

Posted in Ευρωπαϊκή Ένωση, Μεταφραστικά | Με ετικέτα: , , , , | 117 Σχόλια »

Στον καιρό των αγορών

Posted by sarant στο 31 Οκτώβριος, 2016

Το άρθρο που ακολουθεί δημοσιεύτηκε προχτές στην σαββατιάτικη αλλά λόγω αργίας κυριακάτικη Αυγή, στο ένθετο Υποτυπώσεις. Κανονικά η μηνιαία στήλη μου δημοσιεύεται την πρώτη Κυριακή του μήνα, όμως τούτη τη φορά επισπεύστηκε η δημοσίευση κατά μία εβδομάδα.

Με το συνέδριο του ΣΥΡΙΖΑ εύλογα αναστατώθηκε κάπως η ύλη της εφημερίδας και μαζί η μηνιαία μας ρουτίνα κι έτσι δεν είχαμε άρθρο της στήλης στις αρχές του Οκτώβρη ενώ τούτο δημοσιεύεται μια βδομάδα νωρίτερα από το κανονικό, για να γεφυρώσει κάπως τη χρονικήν απόσταση. Κι επειδή δεν υπάρχει κάποια λέξη που να ξεχώρισε από την πρόσφατην επικαιρότητα, το σημερινό άρθρο είναι αφιερωμένο σε μια λέξη που βρίσκεται στην επικαιρότητα διαρκώς: την αγορά· και, βέβαια, τις αγορές, αφού από την αρχή της κρίσης το μέλημα και το αγωνιώδες ερώτημα είναι πότε και πώς «θα βγούμε στις αγορές».

Η αγορά είναι λέξη πανάρχαια, αφού εμφανίζεται στα μυκηναϊκά ακόμα χρόνια, με τη σημασία της συλλογής πραγμάτων. Προέρχεται από το ρήμα «αγείρω», που σημαίνει «συναθροίζω, συγκεντρώνω» (από εκεί και ο συναγερμός), και πράγματι στην αρχαιότητα είχε την αρχική σημασία της συγκέντρωσης, της συνάθροισης ανθρώπων, του λαού μιας πόλης, και στη συνέχεια του τόπου συγκέντρωσης. Στην Ιλιάδα κιόλας, στην αρχή του έπους, όταν οργισμένος ο Φοίβος σπέρνει θανατικό με τα τόξα του στους Αχαιούς, «αγορήν καλέσσατο λαόν Αχιλλεύς», ο Αχιλλέας κάλεσε σε συγκέντρωση τον στρατό.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ετυμολογικά, Ευρωπαϊκή Ένωση, Ιστορίες λέξεων, Οικονομία | Με ετικέτα: , , , , | 184 Σχόλια »

Μια άβολη επέτειος

Posted by sarant στο 5 Ιουλίου, 2016

Συμπληρώνεται σήμερα ένας χρόνος από το δημοψήφισμα του 2015, το όγδοο δημοψήφισμα στην ιστορία του νεοελληνικού κράτους -αλλά το πρώτο και μοναδικό στο οποίο έχουν συμμετάσχει οι περισσότεροι από εμάς, αφού μόνο όσοι είναι πάνω από τα εξήντα πρόλαβαν να πάρουν μέρος στο δημοψήφισμα του 1974 με το οποίο απαλλαγήκαμε από το πολίτευμα της βασιλευομένης δημοκρατίας. Η άβολη αυτή επέτειος, που παρακάτω θα φανεί γιατί τη χαρακτηρίζω έτσι, μού δίνει την αφορμή για μερικές σκόρπιες σκέψεις. Με μεγάλο ενδιαφέρον θα διαβάσω τα σχόλιά σας.

Η επέτειος του ελληνικού δημοψηφίσματος έχει προσλάβει μιαν απροσδόκητη χροιά επικαιρότητας καθώς πριν από λίγες μέρες είχαμε το βρετανικό δημοψήφισμα για την έξοδο του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ -και έγιναν πολλοί, εύστοχοι ή όχι, παραλληλισμοί ανάμεσα στις δύο εκλογικές μάχες, ιδίως όταν φάνηκε ότι η νικήτρια πλευρά, του Μπρέξιτ, δεν βιαζόταν καθόλου να κινήσει τη διαδικασία εξόδου από την Ένωση και όταν την εύλογη παραίτηση του Ντέιβιντ Κάμερον ακολούθησαν οι αναπάντεχες παραιτήσεις δυο πρωτοπαλίκαρων της παράταξης που πλειοψήφησε, του Μπόρις Τζόνσον που αρνήθηκε να διεκδικήσει την ηγεσία των Συντηρητικών, και του Νάιτζελ Φαράτζ που εγκατέλειψε την ηγεσία του UKIP για να… αφιερωθεί στην οικογένειά του και στην ιδιωτική του ζωή.

Γράφτηκε λοιπόν, σοβαρά ή αστεία, ότι οι Βρετανοί πολιτικοί πρέπει να δανειστούν τεχνογνωσία από τον Αλέξη Τσίπρα για να μάθουν πώς να μετατρέψουν το Όχι της λαϊκής ετυμηγορίας σε Ναι, έτσι ώστε να μην υλοποιηθεί το βρετανικό Μπρέξιτ. Η θέση αυτή θεωρει δεδομενο πως το περσινό ελληνικό Όχι μετατράπηκε σε Ναι, και με μια πρώτη ματιά τούτο επιβεβαιώνεται. Διότι, ναι μεν δεν εφαρμόστηκε η πρόταση Γιούνκερ (η οποία απορρίφθηκε στο δημοψήφισμα) αλλά ο συμβιβασμός που επιτεύχθηκε περιείχε διαφορετικούς αλλά σε αρκετά σημεία επαχθέστερους όρους.

Η σύγκριση αυτή ωστόσο παραβλέπει ότι η πρόταση Γιούνκερ είχε πολύ περιορισμένο χρονικόν ορίζοντα, λίγων μηνών, ενώ η σημερινή αναμφισβήτητα επώδυνη διευθέτηση είναι πιο μακροπρόθεσμη και αγκαλιάζει πολύ περισσότερα ζητήματα -οπότε, είναι άτοπο να γίνεται σύγκριση με την πρόταση Γιούνκερ, που αν την δεχόταν η ελληνική πλευρά είναι βέβαιο πως μετά τη λήξη της θα δεχόταν τελεσίγραφα να υλοποιήσει και όλα τα άλλα μέτρα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επετειακά, Επικαιρότητα, Ευρωπαϊκή Ένωση, Εκλογές, Πολιτική | Με ετικέτα: , , , , | 365 Σχόλια »

Και γλωσσικό μπρέξιτ;

Posted by sarant στο 30 Ιουνίου, 2016

Σήμερα κλείνουμε μια βδομάδα από το βρετανικό δημοψήφισμα στο οποίο πλειοψήφησε η επιλογή της εξόδου του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ -αν παραμείνει βέβαια ενωμένο και δεν διαλυθεί στην πορεία, κι αν τελικά υλοποιηθεί το Μπρέξιτ.

Ανάμεσα στις συνέπειες του επικείμενου (έστω και με επιφυλάξεις) Μπρέξιτ υπάρχει και μια διάσταση που ενδιαφέρει πρώτιστα το ιστολόγιο: η γλωσσική διάσταση. Με άλλα λόγια, αν τελικά αποχωρήσει το Ηνωμένο Βασίλειο, ποια θα είναι η θέση της αγγλικής γλώσσας στην Ευρωπαϊκή Ένωση;

Αυτή τη στιγμή, οι επίσημες γλώσσες της ΕΕ είναι 24, αλλά τα αγγλικά είναι (με μεγάλη διαφορά) εκείνη που χρησιμοποιείται συχνότερα στη σύνταξη των κειμένων και στην καθημερινή εσωτερική λειτουργία των θεσμικών οργάνων της ΕΕ. Παρακάτω θα δώσω μερικά αριθμητικά στοιχεία που τεκμηριώνουν αυτή την θέση.

Ωστόσο, δημοσιεύτηκαν πρόσφατα στο διεθνή και στον ελληνικό τύπο άρθρα που επικαλούνται δηλώσεις της Ντανούτα Χύμπνερ, Πολωνέζας ευρωβουλεύτριας και προέδρου της Επιτροπής Συνταγματικών Υποθέσεων, σύμφωνα με τις οποίες τα αγγλικά, σε περίπτωση που υλοποιηθεί το μπρέξιτ, θα πάψουν να είναι επίσημη γλώσσα της ΕΕ -εδώ ένα άρθρο στα αγγλικά και εδώ ένα ελληνικό άρθρο από τα Νέα, με ένα χοντρούτσικο μαργαριτάρι που σας αφήνω να το βρείτε.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Ευρωπαϊκή Ένωση, Μεταφραστικά | Με ετικέτα: , | 242 Σχόλια »

Μεζεδάκια του Μπρέξιτ

Posted by sarant στο 25 Ιουνίου, 2016

Το σημερινό πιάτο, μοιραία, έχει έντονα βρετανικό χρώμα, αφού δημοσιεύεται δυο μέρες μετά το βρετανικό δημοψήφισμα που έβγαλε, αναπάντεχα για πολλούς, αποτέλεσμα υπέρ της Εξόδου της Βρετανίας από την ΕΕ, το κοινώς λεγόμενο Μπρέξιτ, δηλαδή που έβγαλε τη Βρετανία από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Αναπάντεχο ήταν και για μένα το αποτέλεσμα, ας το παραδεχτώ -υπολόγιζα να επικρατήσει η Παραμονή και μάλιστα με ποσοστό μεγαλύτερο από 52%. Οπότε, ας το παραδεχτώ, έπεσα έξω. Για κάποιους το προχτεσινό αποτέλεσμα είναι μια καταδίκη των μη εκλεγμένων γραφειοκρατών των Βρυξελλών -φοβάμαι όμως πως, εξίσου ή περισσότερο από αυτό, ήταν μια ξεκάθαρα αντιπροσφυγική ψήφος, που συνδυάστηκε βέβαια με τον παραδοσιακό βρετανικό ευρωσκεπτικισμό.

Τέλος πάντων, τα σχετικά με το βρετανικό δημοψήφισμα τα συζητήσαμε στο ειδικό άρθρο μας, στο οποίο συνεχίζετε να σχολιάζετε. Εδώ σερβίρουμε τα μεζεδάκια της εβδομάδας, που βέβαια δεν είναι απαραιτήτως σχετικά με τη Βρετανία ή την ΕΕ. Και να θυμίσουμε ότι σε ανύποπτο χρόνο το ιστολόγιο είχε λανσάρει τη λέξη «μπρεξιταρισμένος».

Και ξεκινάμε με το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος -θα προσέξατε ίσως ότι ενώ τα μεσάνυχτα της Πέμπτη ή λίγο αργότερα τα πρώτα αποτελέσματα ή οι πρώτες εκτιμήσεις έδιναν Παραμονή, η αυγή έβγαλε όχι μητροπολίτη αλλά ανατροπή των αρχικών αποτελεσμάτων. Οπότε οι εφημερίδες, τόσο οι πρωινές όσο και οι «απογευματινές» (εδώ τα εισαγωγικά έχουν τη σημασία τους) είχαν δίλημμα ως προς τον τίτλο που θα έβαζαν για το βρετανικό δημοψήφισμα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ευρωπαϊκή Ένωση, Εφημεριδογραφικά, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , , | 245 Σχόλια »

Μπρρ αντί για γκρρ;

Posted by sarant στο 20 Ιουνίου, 2016

Ο τίτλος είναι παραπλανητικός -μπήκε για να κάνει ένα μάλλον εύκολο λογοπαίγνιο. Έβαλα κι ένα ρο παραπάνω για να σας μπερδέψω, διότι βέβαια Μπρρρ κάνουμε όταν κρυώνουμε πολύ, ενώ Γκρρρ όταν είμαστε θυμωμένοι -ή τουλάχιστον έτσι τα παρασταίνουν στα κόμικς. Αλλά στην πραγματικότητα το άρθρο έχει ως αντικείμενο το βρετανικό δημοψήφισμα, που γίνεται σε τρεις μέρες από σήμερα, την Πέμπτη, διότι οι Άγγλοι, καθώς στα περισσότερα πράγματα ακολουθούν δικό τους τροπάριο έτσι και την ημέρα των εκλογών δεν την έχουν ορίσει Κυριακή αλλά Πέμπτη, ακόμα κι όταν οι εκλογές δεν είναι εσωτερικές δικές τους αλλά ευρωπαϊκές -έτσι για τις ευρωεκλογές Άγγλοι, Ολλανδοί και Ιρλανδοί ψηφίζουν την Πέμπτη και όλη η υπόλοιπη ΕΕ την Κυριακή.

Το δημοψήφισμα γίνεται με ερώτημα την αποχώρηση του Ηνωμένου Βασιλείου από την ΕΕ, ενδεχόμενο που έχει καθιερωθεί να αποκαλείται Μπρέξιτ (ή Brexit, αν είστε από εκείνους που το έχουν για γρουσουζιά να γράψουν με το ελληνικό αλφάβητο μια λέξη που είναι ή που νομίζουν πως είναι ξένη).

Το Μπρέξιτ, δηλαδή η έξοδος της Βρετανίας από την ΕΕ, φτιάχτηκε με συμφυρμό. Brexit, από το Britain και το exit. Όπως έγραφα πέρσι τέτοιον καιρό, η λέξη είναι φτιαγμένη με τον τρόπο που φτιάχνονται αβέρτα νέες λέξεις και εφήμεροι σχηματισμοί στα αγγλικά, με σύμφυρση δυο άλλων λέξεων, από τις οποίες η μία ή και οι δύο μπορεί να είναι κομμένες (π.χ. Μερκοζί από τη Μέρκελ και τον Σαρκοζί). Το θέμα έχει πολύ ενδιαφέρον και το έχουν μελετήσει εξαντλητικά δυο επιφανείς γλωσσολόγοι μας, η Γεωργία Κατσούδα και ο Θανάσης Νάκας σε ένα βιβλίο τους, βιβλίο που το έχω και λογαριάζω κάποτε να το παρουσιάσω, αλλά όχι σήμερα.

Εν αρχή βεβαίως ην το Γκρέξιτ, δηλαδή η έξοδος της Ελλάδας -από την ευρωζώνη τούτη τη φορά. Από το Greece και το exit φτιάχτηκε, ήδη το 2012 το grexit, γκρέξιτ στα ελληνικά (δείτε και το περσινό μας άρθρο αν θέλετε) και πάνω στο πατρόν του Grexit φτιάχτηκαν διάφοροι άλλοι όροι, κάποιοι εφήμεροι και κάποιοι, όπως το Brexit, που έπιασαν.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διεθνή, Επικαιρότητα, Ευρωπαϊκή Ένωση, Μεγάλη Βρετανία | Με ετικέτα: , , , | 494 Σχόλια »

Ο γρούπος του Γιούρογκρουπ

Posted by sarant στο 9 Μαΐου, 2016

Σήμερα συνεδριάζουν εκτάκτως στις Βρυξέλλες οι υπουργοί Οικονομικών της ευρωζώνης, ύστερα από αίτημα της ελληνικής πλευράς, μια συνεδρίαση που μπορεί να είναι κρίσιμη για την πορεία της αξιολόγησης και την απαίτηση μερίδας των δανειστών να θεσπιστεί μηχανισμός αυτόματης διόρθωσης των αποκλίσεων.

Δεν ξέρω αν η συνεδρίαση του Γιούρογκρουπ μάς επιφυλάσσει συγκινήσεις ή εκπλήξεις, εδώ θα είμαστε και θα τις συζητήσουμε στα σχόλια. Το άρθρο δεν θα προσπαθήσει να μαντέψει τις εξελίξεις όμως -θα λεξιλογήσουμε για το Γιούρογκρουπ λοιπόν.

Καταρχάς, να πούμε για την ίδια τη λέξη, αλλά και για το ίδιο το πράγμα. Το Γιούρογκρουπ ή Eurogroup είναι άτυπο όργανο, που γεννήθηκε μετά τη δημιουργία του ευρώ και της ευρωζώνης, αφού το Συμβούλιο Υπουργών Οικονομικών της ΕΕ, το λεγόμενο Εκοφίν, περιλάμβανε όλα τα κράτη μέλη, τόσο εκείνα που είχαν υιοθετήσει το κοινό νόμισμα όσο και τα άλλα. Η άτυπη αυτή συνεδρίαση για αρκετά χρόνια λειτουργούσε χωρίς νομική βάση. Αναγνωρίστηκε εκ των υστέρων με το Πρωτόκολλο αριθ. 14 στη Συνθήκη της Λισαβόνας, στο ελληνικό κείμενο του οποίου υπάρχει η απόδοση «Ευρωομάδα», ένας όρος ο οποίος δεν χρησιμοποιείται και πολύ από τα μέσα ενημέρωσης.

Παρόλο που έχει αναγνωριστεί εκ των υστέρων, η Ευρωομάδα δεν είναι θεσμικό όργανο της Ένωσης και όμως συζητάει καίρια θέματα και παίρνει δεσμευτικές αποφάσεις, όπως έγινε με την Κύπρο και με την Ελλάδα. Το παράδοξο είναι ότι το άτυπο αυτό όργανο λειτουργεί σε καθεστώς απόλυτης αδιαφάνειας και πλήρους έλλειψης λογοδοσίας, αφού δεν είναι υπόλογο ούτε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ούτε στα εθνικά. Διαιωνίζεται έτσι και μεγεθύνεται η θεσμική ανωμαλία που προκλήθηκε με την υιοθέτηση κοινού νομίσματος από ορισμένα μόνο κράτη μέλη της Ένωσης και όχι από το σύνολό της.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Επικαιρότητα, Ευρωπαϊκή Ένωση, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , | 296 Σχόλια »

Οδοιπορώντας προς την Ειδομένη

Posted by sarant στο 26 Φεβρουαρίου, 2016

Θα την έχετε δει τη φωτογραφία που κοσμεί το σημερινό άρθρο, με τον πιτσιρικά που οδοιπορεί πάνω στην άσφαλτο, πάνω στην άδεια εθνική οδό, κρατώντας στο ένα χέρι το μπουφάν και σέρνοντας με τ’ άλλο το σακίδιο, με το πείσμα για ζωή ζωγραφισμένο στο πρόσωπό του.

metapodia

Πολλά μπορεί να πει κανείς γι’ αυτόν τον μοναχικόν οδοιπόρο, αλλά δύσκολα θα βρεθούν λόγια πιο ταιριαστά από το συγκλονιστικό κείμενο «Εσύ η κιβωτός«, που το έγραψε στον ιστότοπο Νόστιμον Ήμαρ ο σχολιαστής με το ψευδώνυμο «Πρόβατο όχι αρνί» από τη Λευκάδα:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in πρόσφυγες, Δικαιώματα, Επικαιρότητα, Ευρωπαϊκή Ένωση, Μετανάστες | Με ετικέτα: , , | 328 Σχόλια »

Πρόσφυγες έξω από το Σένγκεν

Posted by sarant στο 8 Φεβρουαρίου, 2016

Tο σημερινό άρθρο δημοσιεύτηκε χτες, πρώτη Κυριακή του μήνα, στα Ενθέματα της Αυγής, στην τακτική μηνιαία στήλη μου «Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία». Πρέπει να πω πως εδώ αρκετές μέρες ήθελα να γράψω στο ιστολόγιο κάτι για το προσφυγικό, για να συζητήσουμε το θέμα, αλλά δεν ήθελα να «κάψω» το άρθρο της εφημερίδας και γι’ αυτό το ανέβαλλα.

Ο χώρος της εφημερίδας είναι περιορισμένος κι έτσι μερικά πράγματα αναγκάστηκα να τα αφήσω έξω. Παραθέτω μεν το άρθρο όπως το δημοσίευσα, με μια προσθήκη σε αγκύλες μόνο, αλλά στο τέλος βάζω κάποιες επιπλέον παρατηρήσεις σαν υστερόγραφα.

schengenΤο Σένγκεν είναι ένα γραφικό χωριό στον νότο του Λουξεμβούργου, πολύ κοντά στο τριεθνές σημείο που σχηματίζεται εκεί όπου οι δυο γίγαντες, η Γαλλία και η Γερμανία, συναντιούνται με το μικροσκοπικό Μεγάλο Δουκάτο. Είναι χτισμένο στις όχθες του ποταμού Μοζέλα, παραπόταμου του Ρήνου, που αποτελεί και το σύνορο Γερμανίας-Λουξεμβούργου, ενώ το ακριβές τριεθνές σημείο βρίσκεται στο νερό, στη μέση του ποταμού.

Σύμφωνα με την τελευταία απογραφή, ο δήμος του Σένγκεν (που περιλαμβάνει και τρία-τέσσερα γειτονικά χωριά) είχε 4392 κατοίκους, που ανήκουν σε 64 εθνικότητες — υπάρχει κι ένας Έλληνας. Μπορεί αυτό να εντυπωσιάζει, αλλά σε άλλες πόλεις και χωριά του Μεγάλου Δουκάτου η εθνοτική ποικιλία είναι σαφώς μεγαλύτερη.

Οι πλαγιές του Μοζέλα, και από τις δυο μεριές των συνόρων, είναι φυτεμένες με αμπέλια — ο τόπος βγάζει καλό άσπρο κρασί, και σύμφωνα με τον Καρλ Μαρξ, που είχε γεννηθεί καμιά πενηνταριά χιλιόμετρα πιο πάνω, οι νότιοι Γερμανοί που πίνουν κρασί διαφέρουν στον χαρακτήρα από τους υπόλοιπους που πίνουν μπίρα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γεωγραφία, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ευρωπαϊκή Ένωση, Λουξεμβούργο | Με ετικέτα: , , , , , , , | 231 Σχόλια »

Η λέξη που αρχίζει από γκρ-

Posted by sarant στο 13 Ιουλίου, 2015

Πριν από πέντε χρόνια είχα βάλει ένα άρθρο για τη μοναδική ελληνική λέξη που αρχίζει από ζν-. Πρόκειται για τη λέξη ζνίχι, που σημαίνει σβέρκο.

Αντίθετα, λέξεις που αρχίζουν από γκρ- υπάρχουν πολλές στην ελληνική γλώσσα. Το ΛΚΝ έχει 34. Ο Μπαμπινιώτης (στην 3η έκδοση) έχει 38 λήμματα από γκρ-. Το Χρηστικό Λεξικό της Ακαδημίας, που έχει προσθέσει και μερικούς επιστημονικούς ξένους όρους, έχει 52 λέξεις από γκρ-, αν μέτρησα σωστά. Βέβαια, ίσως να μην έχει κάποια από τα λήμματα των άλλων δύο λεξικών (δεν κάθισα να κάνω αντιπαραβολή), αλλά σε κάθε περίπτωση μπορούμε να πούμε ότι στα ελληνικά λεξικά οι λέξεις από γκρ- είναι πάνω από πενήντα, από τον γκραβαρίτη ίσαμε το γκρουπούσκουλο. Η συντριπτική πλειοψηφία των λέξεων αυτών έχουν ξένη ετυμολογία: από μια γρήγορη ματιά, μόνο ο γκρεμός και (υποθέτω) ο γκραβαρίτης έχουν ελληνική ετυμολογία, αν και μερικές είναι αντιδάνεια όπως το γκράφιτι ή ο γκροτέσκος (που δεν φαίνεται και τόσο ότι ανάγεται τελικά στη λ. κρύπτη, ίσως όμως αξίζει χωριστό άρθρο).

Υπάρχουν κι άλλες λέξεις από γκρ- που δεν τις έχουν τα μεγάλα λεξικά μας, ας πούμε επειδή είναι της αργκό ή ανήκουν σε ειδική ορολογία, ή είναι δάνεια που ακόμα δεν (θεωρείται ότι) έχουν ενσωματωθεί επαρκώς στη γλώσσα μας ή που είναι εφήμεροι σχηματισμοί -για παράδειγμα, ο Γιάννης Ρίτσος έδωσε τον τίτλο Γκραγκάντα σε μια ποιητική συλλογή που κυκλοφόρησε το 1972 και η οποία, θυμάμαι, είχε ενοχλήσει τον παππού μου που δεν του άρεσε η κρυπτική μοντέρνα ποίηση.

Εφήμερος σχηματισμός ήταν και η λέξη που έχω στο μυαλό μου, που αρχίζει από γκρ- και που τα λεξικά ακόμα δεν την έχουν. Ήταν εφήμερος σχηματισμός αλλά τώρα ακούγεται συνεχώς, σε παγκόσμια κλίμακα, και δεν αποκλείεται να εξελιχτεί σε λέξη της χρονιάς. Η μόνη ένσταση για τη συμπερίληψή της στα λεξικά είναι πως κάποιοι θα τη θεωρήσουν ξένη λέξη -άλλωστε συνήθως γράφεται με το λατινικό αλφάβητο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ευρωπαϊκή Ένωση, Ιστορίες λέξεων, Λεξικογραφικά, Νεολογισμοί, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , | 284 Σχόλια »