Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Ευρώπη’ Category

Οι Γερμανοί δεν μιλάνε

Posted by sarant στο 21 Νοέμβριος, 2018

Όπως και σε άλλα άρθρα, ο τίτλος ειναι παραπλανητικός. Οι Γερμανοί ασφαλώς μιλάνε, παρά το ανέκδοτο με τον Κολ και τον φύλακα του νεκροταφείου. Λέω ανέκδοτο, αλλά το έχω ακούσει για πραγματικό περιστατικό. Μια φορά, λέει, που ο Χέλμουτ Κολ ως καγκελάριος της Γερμανίας, είχε επισκεφθεί το γερμανικό στρατιωτικό νεκροταφείο στο Μάλεμε, στα Χανιά, είπε κάτι στον φύλακα, ο οποίος του απάντησε στα αγγλικά. Ο υψηλός προσκεκλημένος σαν να ενοχλήθηκε από αυτό, και κάποιοι το μετέφεραν στον φύλακα, ο οποίος, λένε, απάντησε πως δεν του χρειάζεται να ξέρει γερμανικά διότι «Οι δικοί μου οι Γερμανοί δεν μιλάνε».

Οι άλλοι Γερμανοί, όμως, μιλάνε -αν και μπορεί, σε όποιον δεν ξέρει τη γλώσσα, η ομιλία τους να φανεί σαν ακατανόητο βαττολόγημα, φλάχτεν-φλούχτεν όπως το θέλει το στερεότυπο. Αλλά η ομιλία σε κάθε άγνωστή μας γλώσσα μας φαίνεται ασυνάρτητη -από το μπαρ μπαρ που άκουγαν οι αρχαίοι Έλληνες κι έβγαλαν τη λέξη βάρβαρος μέχρι το «σαν ποπκόρν που σκάνε στην κατσαρόλα» όπως είχε πει μια απωανατολίτισσα ακούγοντας να μιλάνε ελληνικά.

Όμως οι Γερμανοί έχουν επίσημα χαρακτηριστεί ότι «δεν μιλάνε» ή ότι «μιλάνε ακατανόητα». Ή μάλλον, όχι ακριβώς οι Γερμανοί. Ίσως θα ήταν ακριβέστερο να αλλάξω τον τίτλο και να τον κάνω: Οι Νέμτσοι δεν μιλάνε.

Αλλά ποιοι είναι οι Νέμτσοι; Πάω στοίχημα πως οι περισσότεροι αναγνώστες δεν θα ξέρουν τη λέξη, αν και βέβαια με τόσον πρόλογο που έκανα θα υποθέτουν πως πρόκειται για τους Γερμανούς.

Νέμτσοι ή Νέμιτσοι ή Νέμτσηδες είναι παλιές ονομασίες για τους Γερμανούς ή ακριβέστερα για τους γερμανόφωνους, που τις βρίσκουμε καταρχάς σε βυζαντινά και μεσαιωνικά κείμενα.

Τον 9ο αιώνα ο χρονογράφος Γεώργιος Μοναχός αναφερόμενος σε Νεμίτζους μισθοφόρους σημειώνει ἔθνος δ’ οἱ Νέμιτζοι Κελτικὸν. Έναν αιωνα μετά ο Πορφυρογέννητος σημειώνει: εἰς τὸν ῥῆγα Βαϊούρη [της Βαυαρίας]· (ἔστιν δὲ αὕτη ἡ χώρα οἱ λεγόμενοι Νεμίτζιοι·)

Στους Νεμίτζους αναφέρεται και η Άννα η Κομνηνή: ἀλλαχόσε δὲ τοὺς Νεμίτζους (ἔθνος δὲ καὶ τοῦτο βαρβαρικὸν καὶ τῇ βασιλείᾳ Ῥωμαίων δουλεῦον ἀνέκαθεν). Ανέκαθεν ήταν τότε, τώρα οι όροι έχουν αλλάξει.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Γερμανία, Ετυμολογικά, Ευρώπη, Εθνοφαυλισμοί | Με ετικέτα: , , , , | 96 Σχόλια »

Συμμαχία από τον Μακρόν έως τον Τσίπρα; (του Σωτήρη Βαλντέν)

Posted by sarant στο 30 Οκτώβριος, 2018

Στις προχτεσινές εκλογές στη Βραζιλία νικητής αναδείχτηκε με 55% ο πρώην στρατιωτικός Ζαΐρ Μπολσονάρο ή όπως αν προφέρεται, με επιδεικτικά ακροδεξιές θέσεις στα κοινωνικά ζητήματα και με υπόσχεση να κυβερνήσει με πυγμή. Αλλά ταυτόχρονα έγιναν προχτές και άλλες εκλογές πολύ πιο κοντά μας, που μας αφορούν πιο άμεσα: οι εκλογές στο γερμανικό ομόσπονδο κράτος της Έσσης (που έτσι καθιερώθηκε ευφημιστικά να το προφέρουμε και όχι Χέσε που θα ήταν πιο κοντά στην προφορά του από τους ντόπιους, ίσως και στην αποτίμηση του εκλογικού αποτελέσματος).

Στην Έσση, που έχει, κάπως παραπλανητικά, πρωτεύουσα το Βισμπάντεν και όχι τη γειτονική Φρανκφούρτη, τα δυο μεγάλα κόμματα του κυβερνητικού συνασπισμού, Χριστιανοδημοκράτες και Σοσιαλδημοκράτες, υπέστησαν εκλογική καθίζηση, χάνοντας 10-11 ποσοστιαίες μονάδες. Τις απώλειες των Χριστιανοδημοκρατών τις καρπώθηκε σχεδόν όλες η ακροδεξιά και αντιμεταναστευτική Εναλλακτική για τη Γερμανία, τις απώλειες των σοσιαλδημοκρατών οι Πράσινοι. Το ίδιο μοτίβο παρατηρήθηκε και πριν από 15 μέρες στις εκλογές στη Βαβαρία, οπότε, θα έλεγε κανείς, δεν δικαιολογείται η εκτίμηση για συνολική στροφή προς τα δεξιά αφού ο συνολικός συσχετισμός παρέμεινε σχεδόν ίδιος.

Αν όμως δούμε τις γερμανικές εκλογές σε συνάρτηση με το ευρύτερο πολιτικό πλαίσιο στην Ευρώπη, η άνοδος της ακροδεξιάς αναδεικνύεται γεγονός αναμφισβήτητο. Ταυτόχρονα, στην Ιταλία η ετερόκλητη, αλλά με έντονα στοιχεία ακροδεξιών θέσεων, κυβέρνηση συνεργασίας Λέγκας-Κινήματος 5 Αστέρων συγκρούεται με τον μονόδρομο λιτότητας των Βρυξελλών.

Για να τα συζητήσουμε όλα αυτά, αναδημοσιεύω από την Αυγή ένα άρθρο του Σωτήρη Βαλντέν που το βρίσκω πολύ ενδιαφέρον και που δίνει βάση για συζήτηση ανεξάρτητα απο το αν συμφωνεί κανείς με τις θέσεις του συντάκτη.

Συμμαχία από τον Μακρόν έως τον Τσίπρα;

Τέσσερις τρόποι για να μην ηττηθούν Ακροδεξιά και εθνικισμός

Παρακολουθούμε με αμηχανία, αλλά και με πανικό την αδιάκοπη ενίσχυση της Ακροδεξιάς και του εθνικισμού στον δυτικό κόσμο. Πρόκειται για ένα πραγματικό τσουνάμι που θέτει σε κίνδυνο θεμελιώδεις αξίες και κατακτήσεις μας και θυμίζει δεκαετία του 1930.

Ακροδεξιοί και εθνικιστές βρίσκονται ήδη στην εξουσία σε ΗΠΑ, Ιταλία, Πολωνία, Ουγγαρία, Αυστρία, Τσεχία, Σλοβακία και αλλού, κέρδισαν το δημοψήφισμα του Brexit, ενώ ενισχύονται απειλητικά και σε πολλές άλλες χώρες, όπως η Γερμανία, η Γαλλία, η Ολλανδία και η Σουηδία.

Για την αντιμετώπιση του υπαρξιακού αυτού κινδύνου οι δημοκρατικές και αντιεθνικιστικές δυνάμεις φαίνεται να στερούνται στρατηγικής ή η στρατηγική τους είναι λαθεμένη.

Η ανάγκη για ένα πλατύ μέτωπο των δημοκρατικών δυνάμεων ενάντια στην Ακροδεξιά είναι επιτακτική. Και η πρόταση που διατυπώθηκε για μια συμμαχία «από τον Μακρόν ώς τον Τσίπρα» ακούγεται ελκυστική, παραπέμποντας μάλιστα στα αντιφασιστικά μέτωπα περασμένων δεκαετιών. Τίθεται ωστόσο το ερώτημα για τη γραμμή πάνω στην οποία θα πρέπει να οικοδομηθεί μια τέτοια συμμαχία.

Δυστυχώς, οι κυρίαρχες πολιτικές και οικονομικές δυνάμεις αναζητούν τα αίτια και τους υπευθύνους γι’ αυτές τις εξελίξεις οπουδήποτε αλλού εκτός από εκεί όπου κυρίως βρίσκονται, στις πολιτικές που οι ίδιες εφαρμόζουν. Μας ζητούν δεν συχνά να συσπειρωθούμε εναντίον των εχθρών της δημοκρατίας με πολιτικές που, αντί να τους εξασθενούν, τους ενισχύουν. Ιδού τέσσερις πολιτικές που, κατά τη γνώμη μου, βοηθούν αντί να πολεμούν την Ακροδεξιά και τους εθνικιστές:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αναδημοσιεύσεις, Γερμανία, Ευρωπαϊκή Ένωση, Ευρώπη, Εκλογές, Πολιτική | Με ετικέτα: , , , , , | 210 Σχόλια »

Πειρατές, ακροδεξιοί, σαλαμέμποροι

Posted by sarant στο 17 Οκτώβριος, 2018

Σε έναν από τους πρώτους δίσκους του, ο Χάρρυ Κλυνν είχε ένα κομμάτι όπου παρουσίαζε, υποτίθεται, αποτελέσματα εκλογών. Και αφού έλεγε τα ποσοστά των μεγάλων κομμάτων, συνέχιζε:

Τροτσκιστές-Επιπλοποιοί-Σαλαμέμποροι: 12 μποφόρ

Μήλα, σαγκουίνια…

Η ατάκα, που αδικεί βεβαίως ιστορικές οργανώσεις με πολύχρονη παρουσία στους κοινωνικούς αγώνες, έγινε παροιμιώδης στα χρόνια εκείνα (δεκαετία του 80, να εξηγούμαστε) αλλά συνεχίζει να ακούγεται ακόμα, όπως φαίνεται αν τη γκουγκλίσουμε, σαν ένα χαριτολόγημα για την αναφορά σε εξωκοινοβουλευτικές οργανώσεις της αριστεράς.

Την εποχή εκείνη, τα περισσότερα μικρά εξωκοινοβουλευτικά κόμματα βρίσκονταν στο αριστερό άκρο του πολιτικού φάσματος, αλλά στη συνέχεια, και ιδίως με την κρίση, φυγόκεντρα φαινόμενα παρουσιάστηκαν σε όλους τους πολιτικούς χώρους. Οι εκλογές του 2012 ήταν η αποθέωση του κατακερματισμού: όχι μόνο μπήκαν 7 κόμματα στη Βουλή αλλά και άλλα 12 συγκέντρωσαν ποσοστά από 0,5% έως 2,9%. Ανάμεσά τους, με 0,51% το Κόμμα Πειρατών, ελληνική ενσάρκωση ενός διεθνούς κινήματος που ξεκίνησε από τις βόρειες ευρωπαϊκές χώρες στις οποίες έκανε έναν κύκλο με μικρές επιτυχίες, εκλέγοντας σποραδικά έναν ή δύο βουλευτές και ευρωβουλευτές και τώρα μάλλον ξεφουσκώνει.

Ίσως επειδή είναι μικρό και επαρχιακό, στο Λουξεμβούργο οι Πειρατές βρίσκονται ακόμα σε άνοδο. Στις εκλογές που έγιναν την Κυριακή που μας πέρασε, το Κόμμα των Πειρατών Λουξεμβούργου υπερδιπλασίασε το ποσοστό του πιάνοντας 6,45% και εξέλεξε δυο βουλευτές στο εξηκονταμελές κοινοβούλιο του Δουκάτου. Είχαν κάνει πολύ δραστήρια προεκλογική εκστρατεία, με αφίσες ως και στα μικρά χωριά αλλά και με χορηγούμενες αγγελίες στα κοινωνικά μέσα, με βιντεάκια που προπαγάνδιζαν τις θέσεις τους -όπως, ας πούμε, την οικοδόμηση διαμερισμάτων με χαμηλό ενοίκιο 10 ευρώ το τ.μ. (που είναι εξαιρετικά χαμηλό στο Λουξεμβούργο).

Ξεπέρασαν έτσι οι Πειρατές το κόμμα της Αριστεράς, που αύξησε ελάχιστα τα ποσοστά του και με 5,5% έμεινε κι αυτό στις 2 έδρες που είχε, ενώ το Κομμουνιστικό Κόμμα Λουξεμβούργου, αδελφό κόμμα με το ΚΚΕ αν και πιο κριτικό απέναντι στον υπαρκτό σοσιαλισμό, σημείωσε μικρή πτώση στο 1,27% συνεχίζοντας μια σταθερή φθίνουσα πορεία. Στις διαδηλώσεις για τη συμφωνία ΤΤΙΡ, οι Πειρατές είχαν συμπορευτεί με την Αριστερά και το ΚΚΛ (το οποίο δεν κάνει χωριστές πορείες) αλλά θα ήταν υπερβολικό να τους μετρήσουμε στην αριστερά, όπως δεν μπορούμε να μετρήσουμε στην αριστερά ούτε τους Πράσινους του Λουξεμβούργου, που ηταν οι μεγάλοι νικητές των εκλογών και με 15% (από 10% την περασμένη φορά) αύξησαν πολύ τη δύναμή τους και θα είναι, και πάλι, ο ένας από τους τρεις εταίρους της συμμαχικής κυβέρνησης που κυβερνά τη χώρα από το 2013, Φιλελεύθεροι-Σοσιαλιστές-Πράσινοι, η λεγόμενη «Γκάμπια» αφού τα χρώματά τους (μπλε-κόκκινο-πράσινο) είναι τα χρώματα της σημαίας της αφρικανικής χώρας. Το συντηρητικό Χριστιανοκοινωνικό Λαϊκό Κόμμα, στο οποίο ανήκει και ο Γιούνκερ, εξακολουθεί να είναι το πρώτο κόμμα της χώρας αλλά σημείωσε πτώση 5 μονάδων και θα μείνει στην αντιπολίτευση για δεύτερη συνεχόμενη κοινοβουλευτική περίοδο, κάτι που δεν έχει ξανασυμβεί ποτέ από τότε που υπάρχει καθολική ψηφοφορία καταβολής κοινοβουλευτισμού στο Λουξεμβούργο. Ένα μικρότερο ακροδεξιό κόμμα, που έκανε εκστρατεία εστιασμένη στην εθνική ταυτότητα και στην υπεράσπιση της εθνικής γλώσσας, είχε μικρή άνοδο, πολύ μικρότερη από την πτώση των Χριστιανοκοινωνικών.

Αλλά εκλογές είχαμε και στη Βαβαρία (να τη γράψω έτσι ακτιβιστικά, για να πειράξω μια φίλη που δεν σχολιάζει πια εδώ). Εκεί έδρασαν τα συγκοινωνούντα δοχεία. Η ακροδεξιά Εναλλακτική για τη Γερμανία, στην πρώτη της συμμετοχή σε βαβαρικές εκλογές, εκτοξεύτηκε στο 10,2% -ενώ η κυρίαρχη CSU, η τοπική παραλλαγή της CDU της Μέρκελ και πολύ πιο συντηρητική από αυτήν, ήρθε μεν πρώτη αλλά με απώλειες 10,4 ποσοστιαίων μονάδων. Το ίδιο εντυπωσιακό φαινόμενο και στην αλλη πλευρά: οι σοσιαλδημοκράτες έχασαν 11 μονάδες και έπεσαν σε μονοψήφιο ποσοστό, αλλά οι Πράσινοι ανέβηκαν κατά 9 μονάδες. Η μικρή άνοδος του Κόμματος της Αριστεράς (Ντι Λίνκε) δεν ήταν αρκετή για να περάσει το όριο του 5% και να μπει στην τοπική Βουλή. Η εκλογική επίδοση των ακροδεξιών είναι μεν δυσάρεστη, αλλά θα μπορούσε να είναι μεγαλύτερη -στις περυσινές γενικές γερμανικές εκλογές, η  AfD είχε πάρει μεγαλύτερο ποσοστό στη Βαβαρία, οπότε η σημερινή της επίδοση είναι ένδειξη μάλλον στασιμότητας. Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ευρώπη, Εκλογές, Λουξεμβούργο, Πολιτική | Με ετικέτα: , , , , , | 201 Σχόλια »

Η σημαία με τις κίτρινες και τις κόκκινες ρίγες

Posted by sarant στο 21 Σεπτεμβρίου, 2017

Από τη Σκωτία το περιμέναμε, αλλά μας ήρθε λιγάκι ανατολικότερα και πολύ νοτιότερα, στην βορειοανατολική άκρη της Ισπανίας, στην Καταλονία.

Εννοώ το κίνημα ανεξαρτησίας στην Καταλονία, το δημοψήφισμα που κηρύχτηκε για την 1η Οκτωβρίου και τις εξελίξεις που απότομα κλιμακώθηκαν ύστερα από τα κατασταλτικά μέτρα που πήρε η δεξιά κυβέρνηση της Ισπανίας, με επέμβαση της Γκουάρντια Θιβίλ (Guardia Civil) και συλλήψεις Καταλανών αιρετών αρχόντων.

Η Καταλονία δεν είναι μεγάλη σε έκταση -πιάνει μόλις 32000 τ.χλμ. δηλαδή ελάχιστα περισσότερο από το Βέλγιο. Έχει πληθυσμό 7,5 εκατομμύρια, λιγότερα από το ιδιαιτέρως πυκνοκατοικημένο Βέλγιο αλλά περισσότερα π.χ. από τη Φινλανδία, και είναι η πιο εύπορη περιφέρεια της Ισπανίας -είναι μάλιστα η πόρτα της Ισπανίας προς την υπόλοιπη Ευρώπη, αφού το περισσότερο εξαγωγικό εμπόριο περνάει από τους δρόμους της. Διαιρείται σε τέσσερις επαρχίες, αλλά οι άλλες πόλεις της ωχριούν, σε μέγεθος και σε αίγλη, μπροστά στην πρωτεύουσα, τη Βαρκελώνη, μια από τις ομορφότερες πόλεις στην Ευρώπη και στον κόσμο.

Στον ισπανικό εμφύλιο πόλεμο του 1936-39 η Καταλονία και η Βαρκελώνη ήταν το προπύργιο των Δημοκρατικών και οι τελευταίες απελπισμένες μάχες δόθηκαν εκεί. Στα χρόνια της δικτατορίας του Φράνκο, η καταπίεση ήταν διπλή για την Καταλονία. Η καταλανική γλώσσα διαφέρει αρκετά από τα ισπανικά (τα καστιλιάνικα) και έχει να παρουσιάσει αξιόλογη λογοτεχνία από παλιά.

Μπορεί να βρίσκονται στην άλλη άκρη της Μεσογείου, αλλά πριν από 700 χρόνια είχαμε Καταλανούς και στα μέρη μας. Ο Ανδρόνικος Παλαιολόγος, αυτοκράτορας του Βυζαντίου, κάλεσε το 1302 τους μισθοφόρους της Καταλανικής Εταιρίας, με αρχηγό τους τον Ρογήρο ντε Φλορ για να τον βοηθήσουν στον πόλεμο με τους Τούρκους.

Ὡς ηὗραν ὅτι ἤλθασιν ἐτότε οἱ Κατελᾶνοι,
ὅπου τοὺς ὠνομάζασι Μεγάλη Συντροφίαν,

λέει το χρονικό του Μορέως, ενω αλλού θα δείτε να αναφέρονται ως Μεγάλη Κομπανία (Στα καταλανικά, Companyia Catalana d’Orient δηλ. Καταλανική Εταιρία της Ανατολής).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διεθνή, Επικαιρότητα, Ευρωπαϊκή Ένωση, Ευρώπη | Με ετικέτα: , , , | 229 Σχόλια »

Ο γύρος της Ευρώπης σε 2100 λέξεις, επανάληψη

Posted by sarant στο 27 Μαΐου, 2014

Προχτές είχαμε ευρωεκλογές, αλλά με την Ευρώπη ελάχιστα ασχοληθήκαμε στην προεκλογική περίοδο, και σχετικά λίγο στη συζήτηση των αποτελεσμάτων, τόσο από τα τηλεοπτικά πάνελ όσο και εδώ στο ιστολόγιο. Φταίω κι εγώ γι’ αυτό το τελευταίο, μια και το χτεσινό μου άρθρο ήταν απόλυτα ελληνοκεντρικό -αλλά δεν είχα μελετήσει τα αποτελέσματα στις άλλες χώρες, βλέπετε.  Επειδή όμως χτες είχα ταξίδι και δεν πρόλαβα να γράψω κάτι, σκέφτηκα να επαναλάβω ένα παλιό μου άρθρο με ευρωλεξιλογικό χαρακτήρα, κι έτσι να πιάσουμε μ’ ένα σμπάρο δυο τρυγόνια, αφού όσοι θέλουν μπορούν στα σχόλιά τους να αναφερθούν στα αποτελέσματα των εκλογών στις άλλες ευρωπαϊκές χώρες, ενώ όσοι έχουν βαρεθεί τις πολιτικές αναλύσεις μπορούν να λεξιλογήσουν. Κι επειδή το παλιό άρθρο γράφτηκε πριν από πέντε σχεδόν χρόνια, ελπίζω ότι οι περισσότεροι δεν θα το έχετε διαβάσει (ή ότι δεν θα το θυμάστε πολύ καλά).

Επειδή αρχικά το άρθρο είχε δημοσιευτεί σε (έντυπο) περιοδικό, που είχε περιορισμό χώρου, δεν ήταν δυνατό να αναπτύξω τα θέματα όσο θα ήθελα. Έτσι το κείμενο βγήκε πολύ βιαστικό, σαν κάτι ταξίδια που έκαναν παλιά οι Αμερικάνοι [«Είδαμε σε 36 λεπτά το Λούβρο, αν μας άφηναν να το δούμε με ποδήλατο θα κάναμε πιο γρήγορα»].  Θέλω να πω ότι για κάθε τοπωνύμιο του άρθρου μπορεί να υπάρχουν κι άλλες βάσιμες ή απλώς ενδιαφέρουσες θεωρίες ως προς την ετυμολογία του, αλλά δεν χωρούσαν σε 2000 λέξεις, που τελικά έγιναν 2100.

Κάθε διόρθωση ή παρατήρηση ευπρόσδεκτη. Παρέλειψα τα πολύ μικρά κράτη γιατί θα ξεπερνούσα το όριο των λέξεων που είχα. Αν ξέχασα και καμιά μεγάλη χώρα, ζητώ ταπεινά συγνώμη.

europaΜια και προχτές ψηφίσαμε για το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, δεν είναι αταίριαστο να κάνουμε ένα γρήγορο ταξίδι σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες. Κι επειδή το ιστολόγιο με τη γλώσσα ασχολείται, το ταξίδι μας βέβαια θα είναι γλωσσικό. Μ’ άλλα λόγια, θα επισκεφτούμε μία προς μία τις πρωτεύουσες και μερικές ακόμα μεγάλες πόλεις των κρατών της Ευρώπης, για να δούμε πώς προήλθαν τα ονόματά τους. Να σημειώσω ότι θα επισκεφτούμε και ευρωπαϊκές χώρες που δεν είναι μέλη της ΕΕ.

Ξεκινάμε λοιπόν το ταξίδι μας από την Κύπρο και την πρωτεύουσα Λευκωσία. Η ονομασία της ασφαλώς ετυμολογείται από το λευκός, αλλά χωρίς να ξέρουμε την ακριβή ετυμολογία. Το βέβαιο είναι πως η πρώτη ονομασία της πόλης ήταν Λευκόθεον, ενώ στα βυζαντινά χρονικά αναφέρεται ως Λευκουσία, πράγμα που οδήγησε πολλούς να την ετυμολογήσουν από το λευκή + ουσία, ενώ επίσης υπάρχει η παράδοση ότι την ανοικοδόμησε ο Λεύκος, γιος του Πτολεμαίου Α’. Όταν ήρθαν οι Λουζινιάν, την εποχή της Φραγκοκρατίας, παρετυμολόγησαν το όνομα με το ελληνικό νίκη κι έτσι προέκυψε το Nicosia, όπως είναι γνωστή η πόλη στις περισσότερες ευρωπαϊκές γλώσσες. Η τουρκική ονομασία, Lefkoşa, έρχεται από τα ελληνικά.

Από τη Λευκωσία προχωράμε στη Μάλτα, το άλλο μικρό νησιωτικό κράτος. Εδώ η πρωτεύουσα λέγεται Βαλέτα, και πήρε το όνομά της από τον Ζαν Παριζό ντε λα Βαλέτ, τον μεγάλο μάγιστρο του τάγματος των Ιπποτών της Μάλτας, που υπεράσπισε με επιτυχία το νησί στη μνημειώδη πολιορκία από τους Τούρκους το 1565. Ένα πρόσφατο ελληνικό βιβλίο που περιγράφει μυθιστορηματικά αυτά τα γεγονότα, είναι η Πανάκεια του Παναγιώτη Κονιδάρη, που το βρίσκω εξαιρετικό ανάγνωσμα για το καλοκαίρι που έρχεται.

Από τη Μάλτα στην Πορτογαλία. Η Λισαβόνα είναι η πρωτεύουσα, Lisboa στα πορτογαλικά. Στα μεσαιωνικά λατινικά λεγόταν Ulisipona, στα κλασικά λατινικά Olisippo ή Ulisippo, Ολυσιπώνα την αναφέρει ο Στράβωνας, και σύμφωνα με το θρύλο την ίδρυσε ο Οδυσσέας (Ulysses), πράγμα που εξηγεί υποτίθεται τις ονομασίες αυτές, αν και πιθανότερη είναι η φοινικική ετυμολογία.

Επόμενος σταθμός, η Μαδρίτη, Madrid στα ισπανικά. Το όνομα από ένα φρούριο του 10ου αιώνα που λεγόταν Magerit στα αραβικά, το οποίο πολλοί θεωρούν ότι προέρχεται από το λατινικο Majoritum (major = μείζων, σπουδαίος) αλλά μάλλον το λατινικό είναι παρετυμολογία του αραβικού ονόματος. Αλλά αφού βρεθήκαμε στην Ισπανία θα πάμε και στη Βαρκελώνη, Barcelona. Λεγόταν Βαρκινών την ελληνιστική εποχή και λέγεται πως οφείλει τ’ όνομά της στον Αμίλκα Βάρκα, τον καρχηδόνιο στρατηγό που θρυλείται πως την ίδρυσε.

Δυο βήματα πιο πέρα είναι η Μασσαλία, πανάρχαια αποικία των Φωκαέων –το όνομα βέβαια δεν έχει ελληνική προέλευση, ίσως προέρχεται από κάποια ντόπια φυλή. Στα γαλλικά είναι Marseille, το επιπλέον r ίσως να το πήρε από τη συσχέτιση με τον θεό του πολέμου (Mars). Ανεβαίνουμε στο Παρίσι, που πήρε τ’ όνομά του από τους Parisii, μια κελτική φυλή που ζούσε εκεί και που είχε πρωτεύουσα τη Lutetia ή Λουτέτσια, όνομα γνωστό στους φίλους του Αστερίξ. Ο Ιουλιανός, που είχε αγαπήσει το Παρίσι όπου έζησε χρόνια, έγραφε για «την φίλην Λουτεκίαν, ονομάζουσιν δε ούτως οι Κελτοί των Παρισίων την πολίχνην».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικά ταξίδια, Ετυμολογικά, Ευρώπη, Τοπωνύμια | Με ετικέτα: , , , | 135 Σχόλια »