Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Θηλυκό γένος’ Category

Ελισαβετιανά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 10 Σεπτεμβρίου, 2022

Φυσικά ο τίτλος αναφέρεται στον προχτεσινό θάνατο της βασίλισσας της Αγγλίας, παρόλο που κανονικά το επίθετο «ελισαβετιανός», που βεβαιως λεξικογραφείται, δηλώνει οτιδήποτε σχετίζεται με τη βασίλισσα Ελισάβετ Α’ και την εποχή της, 500 χρόνια περίπου πριν από την τωρινή. (To τριβιδάκι της ημέρας είναι ότι ανάμεσα στις δυο Ελισάβετ τρεις μόνο γυναίκες ανέβηκαν στο θρόνο, η Μαρία Β’ και η Άννα τον 17ο αιώνα και η Βικτωρία).

Στα σόσιαλ πολλοί υποδέχτηκαν την είδηση του θανάτου της Ελισάβετ με σχόλια για την άρνησή της να δώσει χάρη στον Ευαγόρα Παλληκαρίδη, ο οποίος απαγχονίστηκε το 1957 αφού καταδικάστηκε σε θάνατο για τη συμμετοχή του στον αντιαποικιακό αγώνα. Στην πραγματικότητα, αυτη τουλάχιστον η Ελισάβετ, η Β’, δεν μπορούσε ακόμα κι αν ήθελε να δώσει χάρη εφόσον δεν υπήρχε σχετική εισήγηση της κυβέρνησης. Όχι βεβαια ότι το ήθελε να διαφοροποιηθεί.

Ασφαλώς όμως σοκάρει η σκληρότητα της αποικιακής Βρετανίας, που οδήγησε στην αγχόνη νεαρούς αγωνιστές, όπως ο Παλληκαρίδης που δεν είχε καν ένοπλη δράση (για διακίνηση οπλισμού καταδικάστηκε σε θάνατο, αλλά βέβαια σε ηλικία 15 ετών είχε σκίσει τη βρετανική σημαία τη μέρα της στέψης της Ελισάβετ, και ίσως αυτό μέτρησε).

Προχωράμε ομως στα μεζεδάκια μας και ξεκινάμε, φυσικά, με την ειδησεογραφική κάλυψη του θανάτου της Ελισάβετ.

To κολάζ που βλέπετε το έκλεψα από τον τοίχο του δημοσιογράφου Θάνου Παναγόπουλου στο Φέισμπουκ ο οποίος σατιρίζει την ομόφωνη υιοθέτηση του τίτλου «τέλος εποχής»: Ο αστικός μύθος θα λέει κάποτες ότι το 2022 απολύθηκε αρχισυντάκτης στην Ελλάδα επειδής αμέλησε να αναγγείλει στην πρώτη σελίδα τον θάνατο της Ελισάβετ με τον πρωτότυπο, ευρηματικό και απρόβλεπτο τίτλο «Τέλος Εποχής».

Η αλήθεια βέβαια είναι ότι και εδώ στην Εσπερία είδα αντίστοιχους τίτλους σε εφημερίδες -και δεν είναι παράδοξο αν σκεφτούμε ότι η μακαρίτισσα έμεινε στον θρόνο 70 χρόνια. (Κι αλλο τριβιδάκι: Ο Κάρολος, τώρα πια Κάρολος ο Γ’, είναι το γηραιότερο πρόσωπο που ανεβαίνει στον βρετανικό θρόνο, σε ηλικία 74 ετών. Κάποιες πηγές γράφουν 73 αλλά αφού σε δυο μήνες θα κλείσει τα 74 δεν κάνει να του μειώνουμε το ρεκόρ).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisement

Posted in Θηλυκό γένος, Κύπρος, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , , | 191 Σχόλια »

Μεζεδάκια με σαγιονάρες

Posted by sarant στο 30 Ιουλίου, 2022

Με σαγιονάρες, στον απόηχο του χτεσινού άρθρου και, γενικότερα, του περιστατικού στη δεξίωση της περασμένης Κυριακής. Αλλά με σαγιονάρες επίσης επειδή είναι καλοκαίρι, καύσωνας και ραστώνη, και δεν στείλατε κι εσείς πολύ υλικό γι’ αυτό και η σημερινή πιατέλα θα είναι λειψή.

Και αφού όσοι μπορούν φεύγουν για διακοπές, στελνω μια φωτογραφία που μου έστειλε φίλος που πήρε το πλοίο για νησί του Βορείου Αιγαίου.

Σε κάποιο σημείο του πλοίου, μπροστά σε μια κλειστή πόρτα, υπάρχει η προειδοποιητική πινακίδα που βλέπετε.

Παρακαλούμε μην εισέρχεστε μέσα

(Έξω όμως μπορείτε να εισέρχεστε).

Η αγγλική πινακίδα περιορίζεται στο do not enter χωρίς να προσδιορίζει inside.

* Χτεσινό από ανακοίνωση του Υπουργείου Παιδείας.

Η ανακοίνωση για ένα πρόγραμμα διδακτικής της τουρκικής γλώσσας καταλήγει ως εξής:

Η ημερομηνία έναρξης υποβολής αιτήσεων εκδήλωσης ενδιαφέροντος αρχίζει στις 15 Σεπτεμβρίου 2022 και λήγει στις 31 Οκτωβρίου 2022.

Αλλά βέβαια η «ημερομηνία έναρξης» της υποβολής των αιτήσεων δεν αρχίζει στις 15/9 ούτε λήγει στις 31/10. Η ημερομηνία δεν είναι χρονικό διάστημα, είναι χρονική στιγμή. Η ημερομηνία έναρξης είναι η 15η Σεπτεμβρίου 2022.

Η προθεσμία για την υποβολή των αιτήσεων λήγει στις 31/10/2022. Ή, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να υποβάλλουν αιτήσεις από την 15/9/22 έως την 31/10/22.

Λεπτομέρειες, ίσως, αλλά με την τωρινή διατύπωση υπάρχει ημερομηνία έναρξης της υποβολής αιτήσεων αλλά όχι ημερομηνία λήξης. Αν πάει κανείς να υποβάλει αίτηση τα Χριστούγεννα θα γίνει άραγε δεκτός;

* Λάθος σε πινακίδα ή λογοπαίγνιο;

Η πινακίδα υπόσχεται φρέσκα χοιροποίητα donuts.

Από χοιρινό κρέας, άλλωστε;

Ή μήπως είναι «χηροποίητα», αν τα έφτιαξε κάποιος χήρος ή κάποια χήρα;

* Και με όλο το θάρρος, θέλω να επισημάνω ένα λαθάκι σε πρόσφατο κείμενο του Ευάγγελου Βενιζέλου.

Στο πρόσφατο άρθρο του για το βουλευμα σχετικά με την υπόθεση Νοβάρτις (π.χ. εδώ στην Καθημερινή, διότι το πρωτότυπο στα Νέα διατίθεται μόνο σε συνδρομητές) ο μεγαλύτερος πολιτικός που έβγαλε η Θεσσαλονίκη μετά τον Άκη Τσοχατζόπουλο (έτσι τον λέει ο Θεόφιλος Σιχλετίδης) γράφει:

Σε αυτή τη μοναδική διάσκεψη, που ας υποθέσουμε ότι είχε πολύωρη διάρκεια, αξιολογήθηκε μια τεράστια σε όγκο δικογραφία, η άκρως επιμελής και επίπονη δικανική εργασία της αρεοπαγίτη – ανακρίτριας κας Κωνσταντίνας Αλεβιζοπούλου που διήρκησε πολλούς μήνες….

Παρωνυχίδα ασφαλώς, αλλά το «διήρκησε» είναι λάθος, έστω κι αν το κάνουν αρκετοί. Ο αόριστος του «διαρκώ» μπορεί να είναι «διάρκεσε» (δεν είναι υποχρεωτική η εσωτερική αύξηση), μπορεί να είναι «διήρκεσε», αλλά όχι «διήρκησε». Δεν λέμε «*έχει διαρκήσει» αλλά «έχει διαρκέσει». (Στο TLG βέβαια βρίσκω πέντε «διήρκησε/διήρκησεν» πλάι σε καμιά διακοσοπενηνταριά «διήρκεσε/διήρκεσεν»).

* Στο ίδιο απόσπασμα και σε σχέση με τον τίτλο της δικαστικού, προσέξτε το «της αρεοπαγίτη-ανακρίτριας», όπου το ένα σκέλος του είναι έμφυλο και το άλλο επίκοινο. Να δούμε ποιο σκέλος θα τραβήξει το άλλο, κι αν κάποτε θα καθιερωθεί ο τύπος «της αρεοπαγίτισσας».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in χημεία, Θηλυκό γένος, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , , , | 285 Σχόλια »

Μεσοϊουλιανά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 16 Ιουλίου, 2022

Τον τίτλο τον έχω χρησιμοποιήσει, περίπου έτσι, πριν από 10 χρόνια, αλλά ποιος θα τον θυμάται. Τουλάχιστον είναι ακριβής και διάφανος στη σημασία του.

Και ξεκινάμε με ένα διπλό μαργαριτάρι από αυτόματη μετάφραση στο Φέισμπουκ.

Πρόκειται για πίνακα του Philippe Parrot, ενός Γάλλου ζωγράφου του 19ου αιώνα, με θέμα την Κρίση του Πάριδος, όταν δηλαδή οι τρεις θεές, Ήρα, Αθηνά και Αφροδίτη, ζήτησαν από τον Πάρι να κρίνει ποια ήταν η «καλλίστη».

Στη μηχανομετάφραση από τ’ αγγλικά, το επώνυμο του ζωγράφου μεταφράζεται, αναμενόμενο ήταν ίσως, Παπαγάλος (στα γαλλικά, το αντίστοιχο του parrot είναι perroquet), ενώ το Paris επίσης μπερδεύει το μεταφραστήρι, αφού έτσι γράφεται και ο Πάρις αλλά και η πρωτεύουσα της Γαλλίας -κι έτσι, «η κρίση του Παρισιού», τίτλος αληθοφανής θα έλεγα.

Αλλά να μην πολυειρωνευόμαστε τα μηχανάκια. Καταρχάς, το ίδιο μεταφραστικό λάθος με το Le jugement de Paris το έχει κάνει και άνθρωπος μεταφραστής, εστω και τον 19ο αιώνα -και το έχει πει «Η δίκη των Παρισίων» (έχουμε γράψει σχετικά).

Κατά δεύτερο λόγο, εγώ προσωπικά χρησιμοποιώ με πολύ καλά αποτελέσματα την αυτόματη μετάφραση για να παρακολουθώ συζητήσεις στο Τουίτερ που γίνονται στα τουρκικά ή στα ουκρανικά ή σε άλλες γλώσσες που δεν ξέρω, και το αποτέλεσμα τις περισσότερες φορές είναι ικανοποιητικό -και θα γίνεται όλο και πιο ικανοποιητικό όσο περνάει ο καιρός. Πρέπει να υπάρχει μάλιστα και μια εφαρμογή που σου βγάζει μεταφρασμένους υποτίτλους από συζητήσεις που γινονται (σε βίντεο κτλ) σε ξένη γλώσσα (αν ξέρετε περισσότερα, πείτε).

Ωστόσο, δεν βλάφτει να γελάμε με τα λάθη των μεταφραστηριών -πολύ περισσότερο που εκείνα θα γελάσουν τελευταία και θα μας αφήσουν χωρίς δουλειά (εγώ θα έχω βγει στη σύνταξη).

* Χτεσινό σχόλιο φίλου:

Σήμερα, στο 1ο πρόγραμμα, η δημοσιογράφος ,που θέλει να πλασάρεται ότι μιλάει καλά ελληνικά, είπε »απεργάζεται» αντί επεξεργάζεται και »εξυφαίνεται» αντί σχεδιάζεται. Παντού βλέπει συνωμοσίες…

* Μια οθονιά από το gov.gr

Ο φίλος που μου την έστειλε, αναρωτιέται:

Διαβάζω «Μπορείτε να δείτε την διαθέσιμη και ενεργή υπηρεσία που αφορά το επιλεγμένο γεγονός ζωής». Τι εννοεί ο ποιητής;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Θηλυκό γένος, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Φέικ νιουζ | Με ετικέτα: , , , , , , , | 196 Σχόλια »

Η κρίτρια, η θεάτρια και η εράστρια

Posted by sarant στο 4 Ιουλίου, 2022

Πριν από μερικές μέρες μια φίλη γλωσσολόγος αναρωτήθηκε στη σελίδα της στο Φέισμπουκ:

Ο πιθανός θηλυκός τύπος του «κριτής» με προβληματίζει κι εμένα εδώ και χρόνια, επιπλέον επειδή είμαι επιμελήτρια περιοδικού.

Στο Google «η κριτής» εμφανίζεται πρόσφατα κυρίως, στο «Η κριτής του GNTM». Κι αν είναι 2 ή 3 γυναίκες; Αν διαβάζετε ή ακούτε «οι κριτές», πόσο πιθανό είναι να σκεφτείτε ότι μπορεί να αναφέρεται σε γυναίκες;

Η ανακρίτρια μια χαρά, η κρίτρια γιατί όχι;

Κατά σύμπτωση, με το θέμα αυτό έχουμε ασχοληθεί στο ιστολόγιο, και όχι πρόσφατα αλλά το μακρινό 2011 -όπως μου θύμισε και η φίλη. Στο άρθρο εκείνο, συζητούσα ένα γλωσσικό θέμα που είχε ανακύψει σε μια εκπομπή από αυτές που έχουν κριτική επιτροπή, και έλεγα ότι διηγήθηκα το περιστατικό σε μια φιλική παρέα, όπου έγινε ο εξής διάλογος:

– Τι είναι αυτή; ρώτησα.
– Είναι μια κριτής, μου απάντησε, που ήταν παρουσιάστρια στο…

Μια κριτής, λοιπόν, αλλά και παρουσιάστρια. Το ένα έχει έμφυλο (θηλυκό) τύπο, το άλλο φοράει μουστάκια. Γιατί άραγε αυτή η διαφορά μεταχείρισης; Ίσως επειδή παρουσιαστές και παρουσιάστριες στην τηλεόραση έχουμε εδώ και πολλά χρόνια, ενώ κριτικές επιτροπές, πάνελ και τα τοιαύτα είναι καινούργια φρούτα και ο χαρακτηρισμός «κριτής» δεν είναι και τόσο στανταρισμένος.

Αυτά τα έγραφα το 2011, και από τότε έχουν παρουσιαστεί δεκάδες ακόμα τηλεοπτικές εκπομπές με κριτικές επιτροπές και διαγωνισμούς για ό,τι φανταστεί κανείς, όπου όσες και όσοι συμμετέχουν βαθμολογούνται από την κριτική επιτροπή, οπότε η ιδιότητα «κριτής» έχει εδραιωθεί (παλιότερα ήταν κυρίως στον στίβο), αλλά εδραιωμένο έμφυλο τύπο δεν έχει αποκτήσει. Συνήθως λένε «η κριτής».

Ο αναμενόμενος θηλυκός τύπος του κριτή θα ήταν «κρίτρια», όπως φαίνεται από σύνθετα όπως υποκρίτρια κτλ. Η λέξη υπάρχει σε κείμενο του 12ου αιώνα (του Θεόδ. Βαλσαμώνα, και πρέπει να εννοούσε κάποιου είδους μάντισσες διότι σε ένα απόσπασμα όπου λέει για μαντείες και τα συναφή αναφέρει «καθώς ποιούσι και αι λεγόμεναι κρίτριαι»). Ακόμα, ο Στέφανος Σαχλήκης σε ένα ποίημα που παρουσιάζει «βουλή» γυναικών λέει «έκατσαν χώρια εις την βουλήν οι κοπελιές οι κρίτρες».

Πάντως, σε σημερινά κείμενα, ο τύπος «κρίτρια» έχει ελάχιστες γκουγκλιές. λιγότερες απ’ όσες φαίνονται (διότι μερικές προκύπτουν από κακό συλλαβισμό άλλων λέξεων, όπως ανταποκρίτρια, ανακρίτρια, υποκρίτρια, ή από λάθος γραφή της λ. ‘κριτήρια’). Για παράδειγμα, σε ένα ιστολόγιο του λεσβιακού κινήματος διαβάζω για μια ταινία ότι επαινέθηκε «από τις κρίτριες». (Δεν ξέρω αν η κριτική επιτροπή είχε μόνο γυναίκες ως μέλη ή αν η συντάκτρια επιλέγει το θηλυκό ως μη σημασμένο τύπο).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Θηλυκό γένος | Με ετικέτα: , , , | 130 Σχόλια »

Δευτερογιουλιάτικα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 2 Ιουλίου, 2022

Δεν έβρισκα τίτλο για το σημερινό μας πολυσυλλεκτικό άρθρο. Ύστερα είδα ότι σήμερα έχουμε 2 Ιουλίου, και βρήκα εκεί σανίδα σωτηρίας. Όμως, τον τίτλο «δευτεροϊουλιανά» τον έχω ήδη χρησιμοποιήσει, πριν από 6 χρόνια, σε αντίστοιχο άρθρο, κι έτσι είπα να νεολογίσω -βέβαια, αφού σε κάποιες διαλέκτους τον Ιούλη τον έλεγαν «Δευτερογιούλη» (και «Πρωτογιούλη» τον Ιούνιο), ο όρος «δευτερογιουλιάτικος» αντιστοιχεί στον «ιουλιανός».

Και ξεκινάω με ένα ορντέβρ, έναν τίτλο είδησης, που μου τον έστειλε φίλη του ιστολογίου.

Η καημένη η αράχνη, αφού τσίμπησε τον αγρότη νοσηλεύεται (στην πτέρυγα των εντόμων, μάλλον) και δηλώνει ότι πονάει σε όλο της το σώμα!

Αυτό τουλάχιστον το νόημα βγαίνει από τον τίτλο. Και παρόλο που η ανάγκη για οικονομία στους τίτλους είναι υπαρκτή, κάπως αλλιώς έπρεπε να το διατυπώσουν.

* Ένα μεταφραστικό από το tvxs σε άρθρο για τα οικονομικά της Ρωσίας, ειδικότερα για τη χρεοκοπία της. Ο αγγλικός όρος είναι default, που θα πει κατά λέξη «αθέτηση» (πληρωμών). Όμως default, ειδικά στην πληροφορική (και σε άλλα συμφραζόμενα ενδεχομένως) είναι η ρύθμιση που ακολουθείται αν ο χρήστης δεν ορίσει κάτι άλλο, η προεπιλεγμένη, όπως λέμε, ρύθμιση.

Και ενώ στον τίτλο, όπως και σε διάφορα σημεία του κειμένου, ορθά γίνεται λόγος για χρεοκοπία (ή έστω «χρεωκοπία», υπάρχει ορθογραφικός πλουραλισμός), ξαφνικά διαβάζουμε:

Το Γραφείο Ελέγχου Ξένων Περιουσιακών Στοιχείων παρενέβη για να απαντήσει σε αυτήν την ερώτηση για εμάς και η προεπιλογή είναι πλέον μπροστά μας.

Και πιο κάτω:

Κατά κάποιο τρόπο, η Ρωσία βρίσκεται ήδη σε προεπιλογή. Μια επιτροπή παραγώγων έκρινε ότι συνέβη ένα «πιστωτικό γεγονός» σε ορισμένους από τους τίτλους της, αφού δεν μπόρεσε να πραγματοποιήσει πληρωμή 1,9 εκατομμυρίων δολαρίων σε τόκους για μια πληρωμή που είχε καταβληθεί στις αρχές Απριλίου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ευπρεπισμός, Θηλυκό γένος, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , | 214 Σχόλια »

Πόσα αρσενικά άρθρα βλέπουμε χωρίς να τα βλέπουμε;

Posted by sarant στο 14 Μαρτίου, 2022

Ο τίτλος του σημερινού μας άρθρου είναι παραλλαγή του τίτλου ενός βίντεο που κυκλοφόρησε πρόσφατα. Δείτε το -δεν διαρκεί πολύ, άλλωστε, ούτε ενάμισι λεπτό.

Παρουσιάζει μιαν έφηβη κοπέλα να βλέπει παντού αφίσες διατυπωμένες στο αρσενικό γένος (Ο νικητής, Ο ζωγράφος στον 20ό αιώνα, Ο τελευταίος πολίτης, Γίνε ο καλύτερος σεφ), δηλαδή διατυπώσεις που αποκλείουν σε ένα επίπεδο την ίδια και όλες τις γυναίκες.

Θα πείτε, όταν λέμε «ο Έλληνας πολίτης», «ο ευσυνείδητος υπάλληλος», «ο πιο καλός μαθητής της τάξης» δεν εννοούμε μόνο άντρες ή αγόρια. Μπορεί να είναι (και συχνότερα είναι) κοπέλα αυτή που έχει την καλύτερη επίδοση στα μαθήματα. Ωστόσο, όταν στα ελληνικά ακούσουμε «ο μαθητής» σχηματίζεται στο μυαλό μας η εικόνα ενός αγοριού. Όταν ακούμε «οι υπουργοί», η εικόνα μερικών κουστουμαρισμένων κυρίων.

Σύμφωνα με την επικρατούσα άποψη, στα ελληνικά το αρσενικό γένος είναι μη σημασμένο, δηλ. όταν λέμε «ποιος είναι;» εννοούμε αδιακρίτως «ποιος ή ποια», ενώ όταν λέμε «ποια είναι» εννοούμε ειδικά γυναίκα (οπότε θα το χρησιμοποιήσουμε μόνο στο «ποια γέννησε χτες» ή «ποια άπλωσε ρούχα στην ταράτσα», που δεν είναι αντρικές ενασχολήσεις).

Θα πει κάποιος: Όταν λέμε «όσοι» εννοούμε «όσοι άνθρωποι». Δεν είναι άνθρωποι οι γυναίκες; Αυτό βέβαια αντιστρέφεται -αν πούμε «όσες» εννοώντας «όσες υπάρξεις». Αφού μάλιστα οι γυναίκες στην Ελλάδα είναι πλειοψηφία (51%) αδικούμε λιγότερες έτσι.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δύο φύλα, Διαφημίσεις, Θηλυκό γένος, Μεταμπλόγκειν | Με ετικέτα: , , , , | 222 Σχόλια »

Αδιευκρίνιστα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 5 Φεβρουαρίου, 2022

Το πολυσυλλεκτικό άρθρο τούτης της εβδομάδας παίρνει τον τίτλο του από μια λέξη που κέρδισε κάμποση δημοσιότητα τις προηγούμενες μέρες στο Τουίτερ. Πράγματι, μετά τη δημοσιοποίηση της πράξης αρχειοθέτησης για την υπόθεση του Άδωνη Γεωργιάδη, πολλοί πρόσεξαν ότι υπήρχε αναφορά σε αδιευκρίνιστες καταθέσεις ή αδιευκρίνιστα ποσά, οπότε η ετικέτα #αδιευκρίνιστο_ποσό έπαιξε για αρκετές μέρες. Στο Φέισμπουκ, ένας φίλος που ξέρει ότι εδώ βγάζουμε τη Λέξη της Χρονιάς, πρότεινε τη λέξη «αδιευκρίνιστο» σαν μια πρώτη υποψηφιότητα. Αλλά βέβαια, κάθε θάμα τρεις ημέρες, που λέει η παροιμία. Ήδη η ετικέτα που τρεντάρει στο Τουίτερ άλλαξε (τώρα είναι το #καταπληκτική_ποιότητα_ζωής, από το γνωστό τουίτ του πρωθυπουργού και αύριο κάτι άλλο θα βρεθεί). Οπότε, το «αδιευκρίνιστο», προς το παρόν, αξιώνεται απλώς έναν από τους 52 μεζεδοτίτλους της χρονιάς, κάτι είναι ιι αυτό.

* Μια και έγινε κουβέντα για την «πράξη αρχειοθέτησης», εγώ πρόσεξα και κάτι ακόμα που ταιριάζει με την ύλη του σημερινού άρθρου.

Στο απόσπασμα σελίδας της εικόνας, κάποιος άλλος έχει τονίσει ένα απόσπασμα, αλλά η δική μου προσοχή βρίσκεται αλλού, πιο κάτω από την υπογράμμιση, στο τέλος της παραγράφου:

αποδοχή αιτηθέντων αυξήσεων

Λάθος βέβαια, αφού οι αυξήσεις είναι θηλυκές και η μετοχή αρσενική (θα έπρεπε «αιτηθεισών»), αλλά ίσως και διπλό λάθος, αν το ρήμα «αιτούμαι» δεχτούμε πως είναι μόνο αποθετικό, άρα δεν έχει παθητική φωνή, οπότε η «αιτηθείσα» είναι αυτή που ζήτησε, όχι αυτή που ζητήθηκε. (Συμφωνείτε σ’ αυτό;)

Τώρα, το έγγραφο το υπογράφει, και μάλλον το συνέταξε, κάποιος ανώτατος δικαστικός. Να τον πούμε αγράμματο; Δεν πείθει. Θα τον πούμε βέβαια απρόσεχτο, τσαπατσούλη, αλλά μήπως είναι και κατι άλλο; Μήπως δηλαδή η γλώσσα που χρησιμοποιεί ο δικαστικός δεν είναι (πια;) ένα καλορυθμισμένο εργαλείο;

* Στο ίδιο κείμενο, πάνω από την υπογράμμιση, θα δείτε κάπου ένα «εξ’ ουδενός» με απόστροφο, που είναι βέβαια περιττή -πιο σωστά, είναι λάθος και, όπως είχα ακούσει, παλιά στη Νομική σε κόβανε για μια τέτοια απόστροφο, αν και αυτό μπορεί να είναι μύθος.

* Φίλος στέλνει λινκ σε άρθρο της ΕφΣυν για μια ενδιαφέρουσα συνομιλία του Πρίμο Λέβι με έναν νεαρό μαθητή, που βέβαια έγινε πριν από πολλά χρόνια. Ο φίλος παραπονιέται που μένει αμετάφραστο το «λάγκερ». Προφανώς έτσι θα είναι και στο πρωτότυπο ιταλικό κείμενο, αλλά άλλα πράγματα είναι γνωστά στον μέσο Έλληνα αναγνώστη του 2022 και άλλα στον μέσο Ιταλό αναγνώστη του 1973. Οπότε, μάλλον θα έπρεπε να αποδοθεί «στρατόπεδο» («…συγκέντρωσης» ίσως) αφού σήμερα λάγκερ είναι συνήθως η μπίρα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Θηλυκό γένος, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Νομανσλάνδη, Παρίσι, Υπότιτλοι | Με ετικέτα: , , | 414 Σχόλια »

Δύσπιστα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 29 Ιανουαρίου, 2022

Τα ονομάζω έτσι, θα το καταλάβατε, επειδή καθώς θα τα διαβάζετε θα εξελίσσεται στη Βουλή η συζήτηση για την πρόταση δυσπιστίας που κατέθεσε η αξιωματική αντιπολίτευση -αυτός είναι ο επίσημος όρος, κι ας λέμε πολλές φορές «πρόταση μομφής».

Θα μπορούσα να τα ονομάσω και «Μεζεδάκια δυσπιστίας», αλλά τον τίτλο αυτό τον έχω ήδη χρησιμοποιήσει το καλοκαίρι του 2018 για ανάλογη πρόταση δυσπιστίας (ή ίσως αντίθετη, αφού τότε την πρόταση την είχε καταθέσει ο σημερινός πρωθυπουργός).

Σκέφτηκα επίσης να βάλω κι έναν τίτλο «Μεζεδάκια μετά την Ελπίδα», αλλά καλύτερα να μη θυμίζω οικεία κακά σε όσους έμειναν 20 ώρες στο αυτοκίνητο ή πέντε μέρες χωρίς ρεύμα. (Κι ένας άλλος τίτλος, που πιο πολύ θα ταίριαζε σε άλλου είδους άρθρο: Μεταξύ ελπίδας και δυσπιστίας).

Πάντως, αφού η διαδικασία της πρότασης δυσπιστίας άρχισε χτες το βράδυ, τα μεζεδάκια της σημερινής πιατέλας δεν είναι αντλημένα από τη συζήτηση στη Βουλή. Μερικά όμως προέρχονται από την περιπέτεια με την Ελπίδα, όπως αυτό με το οποίο ξεκινάμε. Μια περίπτωση γραμματικής μπούρκας.

Σε εκπαιδευτικόν ιστότοπο, διαβάζουμε ότι «Γυμναστής γλίστρησε στο παγωμένο προαύλιο του σχολείου και μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο».

Αν όμως διαβάσουμε παρακάτω, συνειδητοποιούμε ότι θύμα ατυχήματος έπεσε μια γυμνάστρια, όχι γυμναστής.

Είναι εντυπωσιακή η επιλογή του συντάκτη, διότι δεν έχουμε κάποιο από τα επαγγελματικά ουσιαστικά όπου είναι καθιερωμένος ή έστω συνηθέστερος ο επίκοινος τύπος (π.χ. γιατρός, υπουργός, ή βουλευτής, δικαστής). Ο τύπος «γυμνάστρια» είναι απόλυτα καθιερωμένος. Κι όμως…

Και βέβαια, όταν διαβάζουμε «γυμναστής γλίστρησε στο παγωμένο προαύλιο» όλοι σκεφτόμαστε έναν άντρα να γλιστράει, και πολύ λογικά, αφού ο τύπος «γυμναστής» κανονικά δηλώνει άντρα.

Σκεφτείτε όμως, αν υποθέσουμε ότι ο τίτλος ήταν «Βουλευτής γλίστρησε στο παγωμένο προαύλιο» ή «Γιατρός γλίστρησε στο παγωνμένο προαύλιο» διαβάζοντάς τον τι θα σκεφτόσασταν; Άντρα ή γυναίκα να γλιστράει; Στοιχηματίζω άντρα.

Γι’ αυτό λέω πως οι επίκοινοι τύποι κρύβουν τη γυναίκα -είτε όταν γλιστράει στο παγωμένο έδαφος είτε όταν κερδίζει επαίνους και βραβεία.

Ή δεν έχει σημασία η δήλωση του φύλου;

* Προχωράμε σε ένα φωτογραφικό μαργαριτάρι.

Η φωτογραφία που βλέπετε δημοσιεύτηκε πριν από μερικές μέρες στη Lifo, σε ένα άρθρο για διάσημες φωτογραφίες του φωτογράφου Στιβ Σαπίρο.

Bλέπουμε τον Ντέιβιντ Μπάουι να κρατάει ένα βιβλίο, και να κρύβει με τα δάχτυλά του τα πρώτα γράμματα του τίτλου. Βλέπουμε ATON, μαντεύουμε κι ένα Ε στην αρχή, άρα ΕΑΤΟΝ.

Κι έτσι ο συντάκτης της Lifo υπέθεσε ότι πρόκειται για βιβλίο για τον φωτογράφο Σέσιλ Μπίτον (Cecil Beaton), χωρίς να δώσει σημασία στη φωτογραφία που κοσμεί το εξώφυλλο.

Αλλά η φωτογραφία είναι αρκετά γνωστή. Ακόμα κι εγώ που δεν είμαι τρομερός σινεφίλ αναγνωρίζω τον Μπάστερ Κίτον (Keaton).

Να πούμε ότι, αφού επισημάνθηκε το μαργαριτάρι στο Τουίτερ, οι υπεύθυνοι του ιστότοπου έσπευσαν να κάνουν τη διόρθωση -αν και υποθέτω πως η έντυπη έκδοση θα έμεινε με το λάθος.

Βλέπετε ότι τα σόσιαλ λειτουργούν και σαν συλλογικοί διορθωτές των ιστότοπων -αφού οι άλλοι, οι κανονικοί διορθωτές σπανίζουν. Αλλά να μη λέω πολλά, γιατί κι εγώ κάνω πολλά λάθη και με διορθώνετε.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθυροστομίες, Θηλυκό γένος, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Περιαυτομπλογκίες | Με ετικέτα: , , , , , | 340 Σχόλια »

Μπρασενικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 23 Οκτωβρίου, 2021

Και έψαχνα να βρω τίτλο, χτες που έγραφα το άρθρο, η Ευγενία Λουπάκη στην εκπομπή της στο Κόκκινο 105.5 έβαλε τραγούδια του Μπρασένς και μάς θύμισε ότι χτες συμπληρώνονταν 100 χρόνια από τη γέννηση του αγαπημένου μου Ζορζ Μπρασένς, στις 22 Οκτωβρίου 1921 στη Σετ της νότιας Γαλλίας. Οπότε, μπρασενικά τα σημερινά μας μεζεδάκια, εις μνήμην, και λέω να το συνεχίσω και αύριο.

Πριν θυμηθώ τον Μπρασένς, είχα σκεφτεί μήπως τα έλεγα «παπανδρεϊκά μεζεδάκια» για να τιμήσω την επάνοδο του Γιώργου Παπανδρέου στην πρώτη γραμμή της πολιτικής, αφού θα διεκδικήσει την ηγεσία του ΚΙΝΑΛ, αν και βέβαια θα μπορούσε να θεωρηθεί παρέμβαση στα εσωτερικά του κόμματος.

Πάντως, είχε ενδιαφέρον πώς στα κοινωνικά μέσα οι σχολιαστές που είναι φιλικοί προς την κυβέρνηση επιδόθηκαν σε οξύτατες επιθέσεις εναντίον της υποψηφιότητας του Γ. Παπανδρέου. Βέβαια, σημειώθηκαν και κάποια αυτογκόλ, όπως με εκείνον τον κατά δήλωσή του κωμικό, που σχολίασε στο Τουίτερ για «εκείνο το χαζό που υπάρχει μόνο και μόνο λόγω ονόματος» -και όλοι απορούσαν για ποιο λόγο στράφηκε ξαφνικά εναντίον του πρωθυπουργού.

Αλλά ας προχωρήσουμε στα μεζεδάκια μας.

* Μου στέλνουν το εξής απόσπασμα από πρόγραμμα συνεδρίου, που μάλιστα γίνεται σήμερα.

Όπως βλέπετε, στις 12.30 προβλέπεται να μιλήσει ο κ. Π. Γεωργογιάννης, με θέμα: Θεωρία των ζωντανών και νεκρών γλωσσών: Ένα εγχείρημα για την διευκρίνιση χρονιζόντων αντιπαραθέσεων και ισχυρισμών.

Δεν ξέρω τι θα πει ο κ. καθηγητής, και δεν είμαι βέβαιος ότι θα συμφωνήσω μαζί του, αλλά η φίλη που μου έστειλε το απόσπασμα επισημαίνει το «χρονιζόντων αντιπαραθέσεων».

Έχουμε λοιπόν ένα ακόμα παράδειγμα του γνωστού και συχνότατου λάθους, του τύπου των «πληγέντων περιοχών»; Μα καλά, δεν πρόσεξαν στο συνέδριο;

Αλλά να προσέξουμε λίγο περισσότερο, διότι δεν είναι απλώς «χρονιζόντων αντιπαραθέσεων» αλλά «χρονιζόντων αντιπαραθέσεων και ισχυρισμών». Το πρώτο θηλυκό, το δεύτερο αρσενικό στο γένος. Με ποιο συμφωνεί η μετοχή;

Με το πιο κοντινό, θα πουν πολλοί, άρα «χρονιζουσών αντιπαραθέσεων και ισχυρισμών». Ωστόσο, αν έχουμε άψυχα διαφορετικού γένους, η συμφωνία γίνεται στο ουδέτερο (λίθοι, πλίνθοι, κέραμοι, ατάκτως ερριμμένα) άρα στέκει το «χρονιζόντων», οπότε αθώος ο κατηγορούμενος.

Βέβαια, καλύτερο ίσως θα ήταν να αναλυθεί η μετοχή («…που χρονίζουν») ή να μπει επίθετο (χρόνιων).

Πιο κάτω θα δούμε ένα ακόμα συναφές, αλλά πιο σπάνιο παράδειγμα.

* Δεύτερο ερώτημα, που μου το στέλνει ένας αυστηρός φίλος μου, και που θέλω να το βάλω στην κρίση σας.

Διαβάζει ο αυστηρός μου φίλος το εξής απόσπασμα:

Πρόκειται για μια πολύπλοκη αποστολή, που προετοιμαζόταν από τη NASA εδώ και χρόνια και η οποία θα απαιτήσει χειρισμούς υπερβολικά μεγάλης ακρίβειας λόγω των πολλών προγραμματισμένων «ραντεβού» της.

και μου το στέλνει.

«Τι μου ξεφεύγει;» τον ρωτάω.

Και εξηγεί ο αυστηρός μου φίλος:

Αν είναι υπερβολικά μεγάλη η απαιτούμενη ακρίβεια, εξ ορισμού δεν πρόκειται να επιτευχθεί. Εκτός αν είναι σαν το Ça c’est trop bon που λένε τα γαλλάκια.

Είμαι αυστηρός;

Είναι αυστηρός ο φίλος, αλλά δεν έχει άδικο. Ας έγραφε «εξαιρετικά μεγάλης ακρίβειας».

Εσείς τι λέτε;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Θηλυκό γένος, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , , | 324 Σχόλια »

Ειρηνεμένα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 22 Μαΐου, 2021

Που τα λέω έτσι επειδή στη Μέση Ανατολή έγινε εκεχειρία -όχι ότι ειρήνευσαν με την κανονική σημασία της λέξης, απλώς μια ανάπαυλα μέχρι το επόμενο ξέσπασμα, που μπορεί και να μην αργήσει. Αν ήμουν στην Αθήνα μπορεί και να τα έλεγα τσουρουφλισμένα τα μεζεδάκια, από τη φωτιά στο Αλεποχώρι.

* Και ξεκινάμε με κάτι τουριστικό, για να βοηθήσουμε τη βαριά βιομηχανία της χώρας. Ο φίλος μας ο Ανδρέας ο Κουπονιώτης, μου έστειλε φωτογραφία από τη Λέρο, που εχει γλωσσικό ενδιαφέρον.

Εξηγεί:

Στη Λέρο, λίγο πιο κει από τα Άλιντα, υπάρχει μια παραθαλάσσια περιοχή με το όνομα «Διαλισκάρια». Και σε άλλα μέρη υπάρχουν τοποθεσίες με αυτό το όνομα π.χ. Σκύρος, Σίκινος, Γαργαλιάνοι, Εύβοια, Κρήτη κλπ. Πρόκειται για τους μεγαλούτσικους επίπεδους και γλιστερούς βράχους που βρίσκονται μέσα στη θάλασσα, δίπλα στην ακτή.

Λοιπόν στη Λέρο τα τελευταία χρόνια απλοποιήθηκε το όνομα στην αρχή σε Δυολισκάρια και μετά έγινε εντελώς φυσικά ΔΥΟ ΛΙΣΚΑΡΙΑ. Και σαν να μην έφτανε αυτό υπάρχει και πινακίδα για … Ισπανούς: Dos liscarios beach.

Θα προσθέσω σε όσα γράφει ο Ανδρέας ότι συχνός είναι και ο τύπος «Γιαλισκάρι», π.χ. στην Ικαρία ή στη Τζια. Την ετυμολογία της λέξης δεν μπορώ να την ξεδιαλύνω, αν και φαίνεται να έχει σχέση με τον γιαλό. [[Ελπίζω όμως, αν μας βλέπει η Μαρία, να ανοίξει τον Συμεωνίδη και να μας πει]].

Τα Γιαλισκάρια εύκολα γίνονται Διαλισκάρια, κι αφού δεν υπάρχει ετυμολογική διαφάνεια μπορούν να γίνουν και Δυολισκάρια και μετά να χωριστούν σε Δυο Λισκάρια. Όσο για την ισπανοπρεπή ταμπέλα, μπορεί να κάνει και πλάκα.

* Στο εβδομαδιαίο δελτίο απλολογιών που εξέδωσε χτες το Παρατηρητήριο Απλολογίας σημειώνεται μια ακόμα εμφάνιση του απλολογικού (ή απλογικού) τύπου «αποστρατικοποιώ» (αντί «αποστρατιωτικοποιώ») σε δήλωση του Υπουργού Άμυνας:

Ό,τι απειλείται δεν αποστρατικοποιείται.

Μάλλον στον ιστότοπο πρέπει να χρεωθεί η απλολογία όμως.

(Βέβαια, για να είναι εσωτερικά συνεπές το Παρατηρητήριο Απλολογίας θα έπρεπε να ονομάζεται Παρατήριο Απλογίας, δεν συμφωνείτε;

* Πολύ γελάσαμε στο Φέισμπουκ μέσα στη βδομάδα με μια γκάφα του πρώην υπουργού Ανδρέα Ανδριανόπουλου. Σε εμβριθές άρθρο του για τον «ισλαμοαριστερισμό στη Γαλλία» (αρχική δημοσίευση στα Νέα, όπου όμως πρόσβαση έχουν μόνο οι συνδρομητές) ο Ανδρ.Ανδρ. ξεκινάει ως εξής:

Στη Γαλλία συμβαίνουν περίεργα πράγματα. Προ ημερών διάφορες αστικές οργανώσεις πολιτών ζήτησαν από την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν να ξεκινήσει έρευνες μέσω του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου για τη Γαλλία. Αυτές θα πρέπει να αφορούν μια συγκεκριμένη κυβερνητική πρωτοβουλία με τον τίτλο «Κεφάλαιο των ιμάμηδων». Μέσω αυτού, και των προϋποθέσεων και κατευθύνσεων που εκεί περιλαμβάνονται, η κυβέρνηση επιδιώκει να παντρέψει το Ισλάμ με τις αξίες της γαλλικής κοινωνίας. Κάτι όμως που ενοχλεί κάποιους που ξιφουλκούν ισχυριζόμενοι πως το «Κεφάλαιο» περιορίζει την ελεύθερη έκφραση των μουσουλμάνων που βρίσκονται στη χώρα και παραβιάζει τις θρησκευτικές ελευθερίες.

Τι να είναι αυτό το Κεφάλαιο των Ιμάμηδων; Όπως έγραψε στο Φέισμπουκ ο δικηγόρος Θανάσης Καμπαγιάννης, που πρώτος εντόπισε την κοτσάνα: … Και κάπου εκεί, αναφέρεται στο όνομα του σχετικού κειμένου, μιλώντας για το «Κεφάλαιο των ιμάμηδων». Είχα βέβαια ακούσει το συγκεκριμένο κείμενο να αναφέρεται ως Χάρτα (πάντα πιστός στις παραδόσεις του Διαφωτισμού ο Μακρόν). Στα γαλλικά ο τίτλος είναι: «La Charte des principes pour l’islam de France». Και αναρωτιέμαι: Λες; Ο Ανδριανόπουλος, προφανώς αγγλόφωνος, διάβασε την είδηση μεταφρασμένη σε αγγλικό έντυπο που έγραφε «Charter for Imams» (αν το γκουγκλάρετε, θα βρείτε πολλές σχετικές ειδήσεις). Και στη συνέχεια, μετέφρασε το Charter σε Κεφάλαιο. Μάλλον νόμιζε ότι μετέφραζε τη λέξη Chapter και όχι Charter. Ίσως να ενθουσιάστηκε κιόλας με το αποτέλεσμα, Κεφάλαιο σου λέει, μαρξιστικό ακούγεται, όπερ έδει δείξαι. Και έτσι φτάσαμε στο «Κεφάλαιο των Ιμάμηδων» (δείτε το με τα μάτια σας, γιατί κι εγώ δυσκολεύτηκα να το πιστέψω).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Θηλυκό γένος, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Ορθογραφικά, Τοπωνύμια | Με ετικέτα: , , , , , , | 241 Σχόλια »

Μπορούμε να είμαστε και βουλεύτριες εκτός από χορεύτριες;

Posted by sarant στο 9 Απριλίου, 2021

Πολλές φορες έχουμε αναφερθεί σε άρθρα του ιστολογίου στα επαγγελματικά θηλυκά ουσιαστικά και στους έμφυλους τύπους (π.χ. βουλεύτρια/βουλευτίνα, δικάστρια).

Το ίδιο θα κάνουμε και στο σημερινό άρθρο αλλά με μια διαφορά: δεν θα αναπτύξω εγώ τις απόψεις μου αλλά θα αναδημοσιεύω ένα άρθρο που δημοσιεύτηκε πρόσφατα στο Αθηνόραμα, στο οποίο τοποθετουνται δυο γυναίκες γλωσσολόγοι για το θέμα αυτό -αλλά όχι μόνο: η συζήτηση πιάνει επίσης το γενικότερο θέμα της φεμινιστικής γλωσσολογίας, την άφυλη κατάληξη @ κτλ.

Κατά σύμπτωση το ιστολόγιο έχει αναδημοσιεύσει πριν από οχτώ χρόνια ένα άλλο άρθρο στο οποίο γίνεται η ίδια (προφανής) παρατήρηση: γιατί είναι απολύτως αποδεκτός ο τύπος «χορεύτρια» αλλά ο τύπος «βουλεύτρια» συναντά τόσες αντιδράσεις; Είναι άραγε μόνο η αμηχανία απέναντι στο νέο; Δεν νομίζω. Δεν είναι τυχαίο ότι οι αντιρρήσεις αφορούν τους έμφυλους τύπους σε επαγγέλματα «κύρους». Η βουλεύτρια ενοχλεί, όχι η χορεύτρια. Η δικάστρια, όχι η παρουσιάστρια. (Υπάρχει επίσης και πολιτική διάσταση καθώς ο τύπος ‘βουλεύτρια’ θεωρείται από κάποιους «πατέντα του ΣΥΡΙΖΑ». Βέβαια στις επικείμενες εκλογές στην Κύπρο βλέπω αρκετές υποψήφιες του δεξιού ΔΗΣΥ να αυτοπροσδιορίζονται υποψήφιες βουλεύτριες). Αλλά σήμερα δεν θα πω τα δικά μου, συν τοις άλλοις διότι οι δυο συνεντεύξεις είναι εκτενείς. Παραθέτω λοιπόν τις δυο συνεντεύξεις και στο τέλος κάνω ένα σύντομο σχόλιο.

Η εισαγωγή από τη δημοσιογράφο Δέσποινα Ζευκιλή:

Είναι η χρήση τύπων όπως πρυτάνισσα και προεδρίνα υποτιμητικές ή μπορούν να γίνουν εργαλεία γυναικείας ενδυνάμωσης; Μπορούμε να είμαστε και κοσμητόρισσες εκτός από μαγείρισσες, βουλεύτριες εκτός από χορεύτριες; Γιατί δεν είναι αποδεκτή η φράση ο άνθρωπος θηλάζει τα μωρά του;

Η γλώσσα συνεχίζει να αντικατοπτρίζει, να κατασκευάζει και να συντηρεί την ανδρική κυριαρχία και αρκεί να ανατρέξεις σε ένα λεξικό και να συγκρίνεις τις αρνητικές λέξεις που έχουν ως παράγωγο τη γυναίκα και τις θετικές που έχουν ως παράγωγο τον άντρα για να πειστείς.

Η φεμινιστική γλωσσολογία έχει εργαστεί συστηματικά στην κατεύθυνση της εξάλειψης του γλωσσικού σεξισμού και στην Ελλάδα, στο επίπεδο της επίσημης γλώσσας όμως, αυτής που μιλάμε καθημερινά, μένουν πολλά να γίνουν. Άλλωστε, ακόμη και καταξιωμένες γυναίκες εξακολουθούμε να έχουμε αντιστάσεις στη χρήση θηλυκών εκδοχών λέξεων που σχετίζονται συνήθως με αξιώματα εξουσίας.

Μιλήσαμε με την Αγγελική Αλβανούδη, διδακτόρισσα Γλωσσολογίας, διδάσκουσα στο Τμήμα Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, και με την Σταυρούλα Τσιπλάκου, αναπληρώτρια καθηγήτρια Γλωσσολογίας στο Ανοικτό Πανεπιστήμιο Κύπρου για τις ιδιαιτερότητες της ελληνικής γλώσσας σε σχέση με ζητήματα ισότητας και ζητήσαμε τη γνώμη τους για το τι μπορεί να γίνει στην πράξη προς την κατεύθυνση της εξάλειψης του γλωσσικού σεξισμού.

Κοινή παραδοχή είναι ότι η γλώσσα παρέχει τα εργαλεία για την ερμηνεία ενός πιο «θηλυκού» κόσμου, η υιοθέτησή τους όμως καθορίζεται με βάση τις στάσεις και τις ιδεολογίες μας και είναι θέμα καθημερινής διεκδίκησης.

Α. Η συζήτηση με την Αγγελική Αλβανούδη

Πώς η γλώσσα αντικατοπτρίζει, κατασκευάζει και συντηρεί την ανδρική κυριαρχία;

Στο επίπεδο του γλωσσικού συστήματος ή της γραμματικής η γλώσσα κατασκευάζει το φύλο και αναπαράγει την ανδρική κυριαρχία μέσω του γραμματικού και λεξικού γένους. Το γραμματικό γένος είναι μια εγγενής ιδιότητα του ουσιαστικού που ελέγχει τη γραμματική συμφωνία μεταξύ ουσιαστικού, άρθρου, επιθέτου, αντωνυμίας, ρήματος ή αριθμητικού. Στην ελληνική γλώσσα το γραμματικό γένος σημαδεύει όλα τα ουσιαστικά, τα επίθετα, τις παθητικές μετοχές και ορισμένες αντωνυμίες και διακρίνεται σε τρεις τάξεις κλιτικών παραδειγμάτων: το αρσενικό, το θηλυκό και το ουδέτερο.

Στην αναφορά στον άψυχο κόσμο οι τρεις κλίσεις δεν είναι σημασιολογικά αιτιολογημένες, δηλαδή δεν υπάρχει κάποια «κρυφή λογική» πίσω από το ότι ο ουρανός είναι αρσενικός, η θάλασσα θηλυκή και το βουνό ουδέτερο. Και τα τρία ουσιαστικά δηλώνουν στοιχεία της φύσης αλλά έχουν διαφορετικά γένη. Ωστόσο, στην αναφορά σε ανθρώπινα όντα η κατηγορία του αρσενικού και θηλυκού γένους είναι σημασιολογικά αιτιολογημένες, καθώς ουσιαστικά που δηλώνουν ανθρώπινα όντα αρσενικού φύλου ανήκουν μορφολογικά στην πρώτη κλίση (π.χ. φοιτητής, αθλητής), ενώ ουσιαστικά που δηλώνουν ανθρώπινα όντα θηλυκού φύλου ανήκουν μορφολογικά στη δεύτερη κλίση (π.χ. φοιτήτρια, αθλήτρια).

Εδώ η απόδοση της τιμής του γένους βασίζεται σε σημασιακά κριτήρια, συγκεκριμένα στο βιολογικό φύλο του προσώπου αναφοράς. Το βιολογικό φύλο (στα αγγλικά sex) αναφέρεται σε βιολογικές/ανατομικές διαφορές αντρών και γυναικών, στο δίπολο αρσενικού/θηλυκού. Πάνω σε αυτό το δίπολο χτίζεται το κοινωνικό φύλο (social gender), δηλαδή κοινωνικά, πολιτισμικά και ψυχολογικά φαινόμενα που συνδέονται με τις γυναίκες και τους άντρες. Στην ελληνική γλώσσα το φύλο σημαδεύεται γραμματικά αλλά και λεξικά. Για παράδειγμα, τα ουσιαστικά αγόρι και κορίτσι είναι ουδέτερου γραμματικού γένους αλλά σημαδεύονται λεξικά ως προς το αρσενικό και θηλυκό φύλο αντίστοιχα. Όταν χρησιμοποιούμε λέξεις που σημαδεύουν το φύλο γραμματικά ή λεξικά, κατηγοριοποιούμε τον εαυτό μας ή άλλα πρόσωπα ως γυναίκες ή ως άντρες. Αυτός ο έμφυλος διαχωρισμός όμως γίνεται στη βάση της ιεραρχίας κι εδώ ξεκινά το πρόβλημα του γλωσσικού σεξισμού, δηλαδή της άνισης αντιμετώπισης των γυναικών μέσω της γλώσσας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αναδημοσιεύσεις, Επαγγελματικά θηλυκά, Θηλυκό γένος | Με ετικέτα: , , , , | 194 Σχόλια »

Στεγανοποιημένα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 13 Μαρτίου, 2021

Θα το καταλάβατε ίσως ότι ο τίτλος του σημερινού πολυσυλλεκτικού μας άρθρου είναι μια αναφορά στη χτεσινή συζήτηση στη Βουλή, κατά την οποία ο πρωθυπουργός καταφέρθηκε εναντίον των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και του Διαδικτύου, λέγοντας ότι «έτσι όπως λειτουργούν σήμερα τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης  … δημιουργούν στεγανά έντασης και όχι διαλόγου … και αυτό είναι κακό για τη δημοκρατία μας».

Ίσως ασχοληθούμε και σε ειδικό άρθρο με αυτή την άποψη, που βρίσκω ότι ενώ έχει μια βάση (πράγματι, πολλοί στα σόσιαλ έχουν πέσει θύματα της πλάνης του αντηχείου) είναι δυνητικά επικίνδυνη όταν εκφέρεται από έναν πρωθυπουργό -και μάλιστα από έναν πρωθυπουργο που έχει κάκιστες επιδόσεις σε ό,τι αφορά την πολυφωνία και την ανεξαρτησία των μέσων ενημέρωσης. Αλλά αυτά ίσως μας απασχολήσουν άλλη μέρα. Σήμερα έχουμε μεζεδάκια -δηλαδή χαλαρό σχολιασμό. Και μάλιστα, ενώ δανείστηκα τον τίτλο από αυτή τη φράση του πρωθυπουργού, θα ομολογήσω ότι επειδή είχα άλλες σκοτούρες χτες δεν μπορεσα, αν και θα ήθελα, να παρακολουθήσω τη συζήτηση στη Βουλή. Οπότε τα μεζεδάκια μας δεν θα έχουν άλλες αναφορές στα χτεσινά.

Θα μπορούσα βέβαια να τα τιτλοφορήσω με βάση το εορταστικό τριήμερο -αλλά Απόκριες είναι αυτά που περνάμε φέτος; Κοροναπόκριες και Κορονοκούλουμα. Αναρωτιέμαι τι άρθρο να βάλω την Καθαρά Δευτέρα.

* Ξεκινάμε με μια ανακοίνωση που συζητήθηκε στα… στεγανά των σόσιαλ, μια ιδιαίτερα διχαστική ανακοίνωση εναντίον του ΣΥΡΙΖΑ  που τη βρίσκω σκέτη ανορθογραφία

Η Ένωση Ειδικών Φρουρών της Κρήτης, λοιπόν, επιτίθεται με δριμύτητα στον Αλ. Τσίπρα και σε άλλους του ΣΥΡΙΖΑ και τους κατηγορεί: «Παίζετε με τις ζωές μας, καλύβεται αναρχικούς». Και στην τελευταία παράγραφο, τους προτρέπει να επισκεφτούν τη μητέρα του αστυνομικού «για να τις δώσετε κουράγιο».

Δεν μ’ ενοχλει το «καλύβω» αντί για «καλύπτω» -μου λένε μάλιστα ότι συνηθίζεται στην Κρήτη. Αλλά βέβαια «(εσείς) καλύπτετε» και «να της δώσετε κουράγιο». Και λέει πολλά η αφροντισιά σε ένα δελτίο τύπου -είτε για τα προσόντα είτε για την επιμέλεια των συντακτών.

Ωστόσο, η βασική μου ένσταση με το κείμενο αυτό αφορά μιαν άλλη, πολύ χειρότερη, ανορθογραφία -διοτι το θεωρώ άτοπο ένα συνδικαλιστικό σωματείο των ειδικών φρουρών, δηλαδή υπαλλήλων επιβολής του νόμου, να κάνει τέτοια οξεία επιθεση σε πολιτικό κόμμα (και μάλιστα της αξιωματικής αντιπολίτευσης). Και αυτό το είδος ανορθογραφίας πιο δύσκολα διορθώνεται.

* Αναγνώστης του ιστολογίου μου έστειλε μέιλ και με ρωτάει:

Γιατί το θηλυκό του ηγέτη να είναι ηγέτιδα και όχι ηγέτρια αφού το θηλυκό του υπηρέτη είναι υπηρέτρια και όχι υπηρέτιδα;

Αισθάνομαι τον πειρασμό να του απαντήσω ότι είναι ο ίδιος λόγος για τον οποίο πολλοί αποφεύγουν τον ομαλό τύπο «σκηνοθέτρια» και προτιμούν το «σκηνοθέτιδα»: για να μην τους θυμίζει την ταξιθέτρια.

* Φίλος στέλνει λινκ προς ένα μάλλον διασκεδαστικό άρθρο για τους γαλαζοαίματους και τα βάσανά τους. Πρόσεξα ένα γουστόζικο διπλό φάουλ -το λέω έτσι επειδή εμφανίστηκε σε μια δήλωση της τενίστριας Σερένα Γουίλιαμς. Η Σερένα φαίνεται να λέει:

Γνωρίζω από πρώτο χέρι το θερμικό σεξισμό και ρατσισμό και τον τρόπο που τα μίντια εξευτελίζουν τις γυναίκες και τους ανθρώπους γενικότερα λόγω του χρώματός τους, με απώτερο σκοπό να μας υποτιμήσουν, να μας «ποδοπατήσουν», να μας δαιμονοποιήσουν.

Εντάξει, ο θερμικός σεξισμός είναι λάθος πληκτρολόγησης -έστω και πολύ αστείο. Αλλά υπάρχει και μεταφραστικό μπέρδεμα, αφού το πρωτότυπο είναι:

I know first hand the sexism and racism institutions and the media use to vilify women and people of color to minimize us, to break us down and demonize us.

Άρα, ξέρει από πρώτο χέρι τον σεξισμό και τον ρατσισμό που χρησιμοποιούν οι θεσμοί και τα μίντια για να…. κτλ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Θηλυκό γένος, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , | 406 Σχόλια »

Καπιτωλιανά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 9 Ιανουαρίου, 2021

Τα δευτερα μεζεδάκια της χρονιάς (και της δεκαετίας, για ορισμένους) τα ονομάζω έτσι σε ανάμνηση των πρωτοφανών σκηνών που διαδραματίστηκαν προχτές στην Ουάσινγκτον όταν λεφούσια τραμπικών διαδηλωτών μπούκαραν στο Καπιτώλιο για να διακόψουν την ψηφοφορία επικύρωσης των εκλεκτορικών ψήφων, εκμεταλλευόμενοι την ολιγωρία, ή μάλλον τη φιλική στάση, των αστυνομικών που φρουρούσαν τον χώρο.

Ειδαμε απίστευτες εικόνες, πρωτοφανείς, με «σαμάνους» των τραμπικών ντυμένους προβιές να στρογγυλοκάθονται στα έδρανα (οι βουλευτές και γερουσιαστές είχαν φυσικά φυγαδευτεί). «Πληρώνουμε 750 δισεκατομμύρια το χρόνο, έγραψε κάποιος, για την άμυνά μας και η καρδιά της κυβέρνησης κυριεύτηκε από ένα τσούρμο καραγκιόζηδες ντυμένους Μπλεκ», ενώ ο μαύρος ποιητής Noah Caine ανέβασε στο Τουίτερ μια φωτογραφία ενός εισβολέα στρογγυλοκαθισμένου πάνω στην προεδρική έδρα, συνοδεύοντας με το σχόλιο: Το ότι έφτασε κάποιος εκεί χωρίς να τον σκοτώσουν είναι η πεμπτουσία του προνομίου των λευκών», διότι βέβαια εύκολα φανταζόμαστε ότι αν είχε επιχειρηθεί είσοδος στο Καπιτώλιο από διαδηλωτές του BLM οι απώλειες θα μετριούνταν  με τις δεκάδες.

Βέβαια, κάποιοι προσπάθησαν να παραλληλίσουν το μπουκάρισμα στο Καπιτώλιο με τις συγκεντρώσεις των αγανακτισμένων, ενώ κατά τη γνώμη μου, αν θέλουμε αναλογίες στα καθ’ ημάς, μπορούμε να αναφέρουμε την προσπάθεια εισόδου στη Βουλή τον Ιανουάριο του 2019 (τότε που ήταν πρωτεργάτης ο Ανθρακέας) ή την είσοδο δεξιών τραμπούκων στη Βουλή με επικεφαλής τον Ρένο Αποστολίδη το 1964.

Αλλά να μην παρασυρθώ σε πολιτικό σχολιασμό, σήμερα είναι Σάββατο και σχολιάζουμε ευτράπελα. Φ

* Στο σουπεράκι της ΕΡΤ γράφτηκε για «προσπάθεια να καταληθεί η αμερικανική δημοκρατία».

Λέτε να παρετυμολογήθηκε το «καταλυθεί» από «κάτ’ αλήτες» που προσπάθησαν να παρακωλύσουν τη διαδικασία;

* Συνεχίζουμε αμερικάνικα, με μια είδηση του ΑΠΕ. Έχει ενδιαφέρον ο χειρισμός του πρωτότυπου υλικού από τον skai.gr.

Λοιπόν, το ΑΠΕ ανακοινώνει την εκλογή της Νάνσι Πελόσι ως προέδρου της Βουλής των Αντιπροσώπων στις ΗΠΑ και μεταξύ άλλων γράφει:

Στα 80 της χρόνια, η ικανή τακτικίστρια, η βασική αντίπαλος του Ντόναλντ Τραμπ κατά τη διάρκεια του δεύτερου μισού της θητείας του, επανεξελέγη πρόεδρος του σώματος για δύο χρόνια, παρά τις επιφυλάξεις αρκετών στην αριστερή πτέρυγα του κόμματός της.

Η βουλεύτρια της Καλιφόρνιας, η πρώτη γυναίκα που κατέλαβε τον θώκο, εξασφάλισε 216 ψήφους, έναντι 209 του Ρεπουμπλικάνου αντιπάλου της, του Κέβιν Μακάρθι. Όλοι οι παρόντες Ρεπουμπλικάνοι βουλευτές ψήφισαν τον τελευταία· αντίθετα, πέντε μέλη της κοινοβουλευτικής ομάδας των Δημοκρατικών δεν έδωσαν την ψήφο τους στην κυρία Πελόσι.

Ο Σκάι, έχοντας ρητά ως πηγή το ΑΠΕ, αναφέρει:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γιουτουμπάκια, Ηνωμένες Πολιτείες, Θηλυκό γένος, Μύθοι, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Ορολογία | Με ετικέτα: , , , , , | 393 Σχόλια »

Βιβλιοπωλικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 12 Δεκεμβρίου, 2020

Και βέβαια αποκαλώ έτσι το εβδομαδιαίο πολυσυλλεκτικό μας άρθρο επειδή χτες το μεσημέρι αναγγέλθηκε ότι επιτέλους θα ανοίξουν τα βιβλιοπωλεία, κάτι που, γιατί να το κρύψουμε άλλωστε, με χαροποίησε πολύ.

Μετριάζεται βεβαια η χαρά αν σκεφτούμε ότι το υπόλοιπο λιανεμπόριο μάλλον δεν θα ανοίξει -η μόνη εξαίρεση έγινε για βιβλιοπωλεία, κουρεία και κομμωτήρια, καθώς και για όσα καταστήματα εφαρμόζουν το λεγόμενο click away, όπου ο πελάτης παραγγέλνει από το διαδίκτυο (ή τηλεφωνικά) και παραλαμβάνει συσκευασμένα τα είδη που αγόρασε σε εξωτερικό χώρο.

Οπότε, έγραψα στο Τουίτερ:

— Και γιατί επιτρέψατε μόνο το click away, κύριε υπουργέ;
— Για να τη σπάσουμε στον Μπαμπινιώτη.

Ίσως αφιερώσουμε κι άλλο άρθρο στον νεοπαγή όρο -δείτε πάντως το σχετικό σημείωμα της Λεξιλογίας. Σήμερα όμως συζητάμε για πολλά και διάφορα.

Και ξεκινάμε με κάτι μεταφραστικό. Κάτι γίνεται τώρα τελευταία με μονόλιθους που εμφανίζονται και εξαφανίζονται. Δεν ξέρω τι ακριβώς, θα μου πείτε στα σχόλια. Πάντως, διαβάζω ότι όταν εμφανίστηκε στην Καλιφόρνια ένας μονόλιθος, κάποιοι ακροδεξιοί έσπευσαν και τον ξήλωσαν, φωνάζοντας «Ο Χριστός είναι βασιλιάς».

«Ο Χριστός είναι βασιλιάς σε αυτήν τη χώρα. Δεν θέλουμε παράνομους εξωγήινους από το Μεξικό, ή το μακρινό διάστημα, οπότε ας καταρρίψουμε αυτόν τον μονόλιθο», συνέχισε ένας από αυτούς.

Παράνομους εξωγήινους από το Μεξικό; Υπάρχουν εξωγήινοι στο Μεξικό; Μόνο στον Υμηττό ξέρω να υπάρχουν εξωγήινοι, όπως είχε αποκαλύψει παλιά στη Βουλή κάποιος που έγινε μετά πρωθυπουργός.

Τι συνέβη; Όπως ίσως θα μαντέψατε, οι Τραμπικοί που κατέστρεψαν τον μονόλιθο είπαν We don’t want illegal aliens from Mexico or outer space.

Στα αμερικάνικα, alien είναι βεβαίως ο εξωγήινος, είναι όμως και ο αλλοδαπός, οπότε ο τραμπικός μ’ ένα σμπάρο μπορεί να δείξει το μίσος του για δυο τρυγόνια, αλλά στη μετάφραση δεν ξέρω αν μπορεί να αποδοθεί με μια λέξη. Αν εγώ είχα να το αποδώσω, θα έλεγα «Δεν θέλουμε ξένους εδώ, είτε είναι μετανάστες από το Μεξικό είτε εξωγήινοι από το διάστημα».

Θα προσέξατε επίσης ότι ο συγκεκριμένος μονόλιθος ήταν… ατσάλινος. Ατσάλινος και μονόλιθος, μήπως είναι οξύμωρο; Στο πρωτότυπο τον λένε monolith αλλά στα αγγλικά δεν είναι τόσο φανερή η σύνδεση του -lith με τον λίθο, την πέτρα (stone). Τι λέτε;

* Και κάτι πανδημικό, συγκεκριμένα για τον εμβολιασμό που θα γίνει, όταν και αν γίνει. Ο υπουργός ανακοίνωσε πανεθνική εκστρατεία, που σίγουρα θα αλλάξει τη ζωή όλων μας:

Όπως βλέπετε, η εθνική εκστρατεία θα διαρκέσει μέχρι την 31η Ιουνίου, όπως προβλέπεται σε τροπολογία που κατέθεσε ο κ. Κικίλιας.

Υποθέτω ότι ο κ. υπουργός κατέθεσε ήδη ή θα καταθέσει προσεχώς και άλλη τροπολογία, βάσει της οποίας ο Ιούνιος έχει πλέον 31 ημέρες. Δεν ξέρω όμως αν αυτή η ενίσχυση του Ιούνη θα είναι έκτακτη, μόνο για το 2021 ή αν θα έχει μόνιμο χαρακτήρα.

Ένα αλλο φλέγον ερώτημα που μένει αναπάντητο προς το παρόν είναι «Από ποιον μήνα θα πάρει τη μέρα ο Ιούνιος;» Μήπως από τον Ιούλιο; Κι αν ναι, τι θα γίνει με όσους είχαν γενέθλια ή ονομαστική εορτή την 31η Ιουλίου; Θα γιορτάζουν στις 31 Ιουνίου;

Ή μήπως στο εξής θα έχουν όλα τα χρόνια 366 μέρες, εσαεί δίσεκτα δηλαδή;

Όπως βλέπετε, η πρόταση του κ. Κικίλια έχει πολλά σημεία που πρέπει να ξεκαθαριστούν.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in ποδόσφαιρο, Αλβανία και Αλβανοί, Θηλυκό γένος, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , | 311 Σχόλια »