Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Θρησκεία’ Category

Μεταφραστικά λάθη κάνουν και οι άγιοι

Posted by sarant στο 20 Απριλίου, 2022

Ως γνωστόν, το ιστολόγιο ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για τη μετάφραση (έτσι βγάζουμε το ψωμί μας άλλωστε). Η φίλη μας η Μαρία είχε την καλή ιδέα να πληκτρολογήσει μερικά αποσπάσματα από το βιβλίο της Nataly Kelly και του Jost Zetzsche (όπως κι αν προφέρεται) «Για να μην είμαστε χαμένοι στη μετάφραση» (Πεδίο, 2017, αγγλικός τίτλος Found in Translation) σε μετάφραση-προσαρμογή της Ελένης Τζιάφα, ένα βιβλίο αφιερωμένο στους απανταχού στον κόσμο μεταφραστές και διερμηνείς. Ο τίτλος του βιβλίου κάνει βέβαια λογοπαίγνιο με τον τίτλο της ταινίας Lost in Translation της Σοφίας Κόπολα, που έχει γίνει παροιμιώδης στα ελληνικά (Χαμένοι στη μετάφραση) και νομίζω ότι ο ελληνικός τίτλος του βιβλίου είναι πετυχημένος κι ας μην (ή μάλλον: ακριβώς επειδή δεν) ακολουθεί κατά λέξη τον αγγλικό.

Μια και βρισκόμαστε στη Μεγάλη Βδομάδα, θα ξεκινήσω σήμερα με αποσπάσματα από το τέταρτο κεφάλαιο του  βιβλίου (Μετάφραση, λογοτεχνία και θρησκεία) και ειδικότερα από το δεύτερο μέρος του κεφαλαίου, που μιλάει για μεταφράσεις θρησκευτικών κειμένων. Επειδή το βιβλίο κυκλοφορεί, δεν θελήσαμε να αναδημοσιεύσουμε ολόκληρο το κεφάλαιο, ούτε καν το μισό κεφάλαιο -να προσφερθεί μια γεύση μόνο. Γι’ αυτό εδώ αναδημοσιεύουμε τρεις ενότητες από το τέταρτο κεφάλαιο και στο τέλος αναφέρω μερικά ενδιαφέροντα στοιχεία από μιαν άλλη ενότητα. Επίσης, η εδώ αναδημοσίευση δεν αναπαράγει τις εβραϊκές και κινέζικες λέξεις που βεβαίως υπάρχουν στο βιβλίο -ένας ακόμα λόγος να αγοράσετε το βιβλίο.

Μετάφραση και θρησκεία

Ανακαλύπτοντας τον Ιησού (και τον Θεό) στα κινέζικα

Υπάρχει μια συνεχής άτυπη δυσκολία στον κόσμο της μετάφρασης. Η εύκολη πλευρά αρχίζει με την εύρεση λέξεων για τα απτά πράγματα που μας περιβάλλουν, τα φυσικά αντικείμενα που μπορούμε να δούμε και να ακούσουμε και να αγγίξουμε, αυτές τις λέξεις του βασικού λεξιλογίου που μαθαίνουμε, όταν ξεκινάμε την εκμάθηση μιας γλώσσας. Καθώς οι λέξεις και οι ιδέες γίνονται πιο περίπλοκες και αφηρημένες, η μετάφραση γίνεται κι αυτή με τη σειρά της πιο δύσκολη. Η μεταφορά θρησκευτικών κειμένων σε άλλη γλώσσα μπορεί να είναι ένα πραγματικό ναρκοπέδιο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Θρησκεία, Μεταφραστικά, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , , , | 108 Σχόλια »

Ασθενής και οδοιπόρος, ούτε ωδιπόρος, ούτε διπόρος!

Posted by sarant στο 8 Απριλίου, 2022

Παρασκευή σήμερα, πολλοί νηστεύουν, ακόμα κι αν δεν κρατάνε τη Σαρακοστή. Οπότε, ταιριάζει να επαναλάβω ένα παλιό μου άρθρο, που όμως έχω κάμποσα χρόνια να το βάλω στο ιστολόγιο (τελευταία φορά ήταν το 2015).

Υπάρχει όμως κι άλλος λόγος που αποφάσισα την επαναδημοσίευση και όχι μόνο επειδή έχουμε Σαρακοστή. Την περασμένη Παρασκευή, ο Άδωνης Γεωργιάδης, που είχε πάει στη Θεσσαλονίκη για το προσυνέδριο του κόμματος, στάθηκε να φάει ένα πιτόγυρο και θεώρησε καλό να το ανεβάσει στο Φέισμπουκ.

Οπότε, σχολίασα κι εγώ χαριτολογώντας, ότι για κάποιον που πλασάρει ευσέβεια, είναι αμάρτημα να τρώει κρέα μέσα στη Σαρακοστή. Και πρόσθεσα: «Και μη μου πείτε «ασθενής και οδοιπόρος», διότι τώρα με τα αεροπλάνα σε μια ώρα είσαι στο σπίτι σου».

Τι ήταν να το γράψω; Μέσα στο πρώτο τρίωρο είχα ίσαμε δέκα απαντήσεις ότι «το σωστό είναι ωδιπόρος και σημαίνει την έγκυο» ή ότι «είναι μύθος το οδοιπόρος, κανονικά είναι ωδειπόρος» ή (σπανιότερα αυτό) «το σωστό είναι διπόρος και σημαίνει την έγκυο γυναίκα».

Σημειώστε ότι τα αντιρρητικά αυτά σχόλια προέρχονταν εξίσου από φίλους του Άδωνη και από αντιπάλους του -κάποιοι δηλ. μου έγραψαν «ρε αγράμματε συριζαίε, ωδειπόρος είναι το σωστό» ενώ κάποιοι άλλοι «όλα καλά και συμφωνώ μαζί σου, αλλά εγώ ξέρω ότι είναι ωδιπόρος και εννοεί την έγκυο».

Οπότε, βλέποντας πόσο μεγάλη απήχηση έχει ο μύθος, σκέφτομαι ότι δεν είναι άσκοπο να επαναλάβω αυτό το παλιό μου άρθρο. Όχι ότι τρέφω την αυταπάτη πως εγώ μόνος μου θα πάω κόντρα στο ποτάμι, αλλά κι ενας να πειστεί κακό δεν είναι.

Την παροιμιώδη φράση «ασθενής και οδοιπόρος αμαρτίαν ουκ έχει» την ξέρουμε όλοι μας. Εδώ και μερικά χρόνια κυκλοφορεί στο Διαδίκτυο η άποψη ότι η φράση αυτή είναι παρεφθαρμένη ή χαλκευμένη, και ότι το σωστό είναι «ασθενής και διπόρος». Άλλοι έχουν προτείνει άλλες λέξεις αντί για τον οδοιπόρο: ωδιπόρος, ωδειπόρος, ωδυπόρος. Υποτίθεται πως όλες αυτές οι λέξεις (διπόρος, ωδιπόρος, ωδειπόρος κτλ.) σημαίνουν την εγκυμονούσα ή τη θηλάζουσα γυναίκα. Εγώ ισχυρίζομαι ότι όλες αυτές οι λέξεις είναι ανύπαρκτες και ότι βρισκόμαστε μπροστά σε έναν ακόμα μύθο.

Η φήμη για την ανύπαρκτη λέξη «διπόρος» προϋπήρχε, αλλά εμφανίστηκε στις στήλες των εφημερίδων πριν από καμιά δεκαπενταριά χρόνια. Συγκεκριμένα, τον Μάρτιο του 2006, η τότε υπουργός εξωτερικών κ. Μπακογιάννη βρισκόταν σε επίσκεψη στην Ουάσινγκτον· σε παραπολιτική στήλη εφημερίδας δημοσιεύτηκε ότι έφαγε φιλέτο σε κάποιο επίσημο γεύμα, αν και ήταν Σαρακοστή· ο σχολιογράφος πρόσθεσε τη γνωστή παροιμιώδη φράση «ασθενής και οδοιπόρος αμαρτίαν ουκ έχει».

Σε επόμενο φύλλο, ο σχολιογράφος της εφημερίδας πληροφόρησε τους αναγνώστες του ότι:

Η κυρία Λυδία Ιωαννίδου-Μουζάκα, δημοτική σύμβουλος Αθηναίων και επίκουρη καθηγήτρια της Ιατρικής Σχολής με πληροφορεί ότι η πραγματική φράση είναι “ασθενής και διπόρος αμαρτίαν ουκ έχει”, όπου “διπόρος” είναι η θηλάζουσα γυνή. Η παραφθορά, γράφει, έχει γίνει από τους παλιούς αγωγιάτες, εμπόρους και ταξιδιώτες που ταξίδευαν ημέρες πολλές με τα καραβάνια και έψαχναν για δικαιολογίες.

Η κυρία Ιωαννίδου-Μουζάκα, αν και καθηγήτρια Ιατρικής, δεν έκρινε αναγκαίο να παραθέσει πηγές που θα τεκμηρίωναν την άποψή της. Βέβαια, η άποψη δεν είναι δική της, κυκλοφορεί εδώ και πολλά χρόνια σε καφενειακό επίπεδο. Κάποιος τη θυμάται από έναν καθηγητή του στο γυμνάσιο, άλλος την έχει ακούσει από τον λοχαγό του στο στρατό, παράλλος από το κατηχητικό. Τώρα με το Διαδίκτυο, την έχω δει σε μερικά ιστολόγια, ενώ πριν από πέντε χρόνια που είχε πρωτοδημοσιευτεό αυτό το άρθρο, ο μακαρίτης πια Γιάννης Καλαμίτσης στον Real FΜ είχε επαναλάβει, με το έμπα της Σαρακοστής, ότι, τάχαμου, το σωστό είναι διπόρος.

Εγώ έχω πολύ σοβαρές αντιρρήσεις και πιστεύω πως πρόκειται για μύθο.

Καταρχήν (ή καταρχάς αν επιμένετε πολύ), λέξη «διπόρος» δεν υπάρχει. Όταν λέμε δεν υπάρχει, εννοούμε βέβαια ότι δεν τη βρίσκουμε στα λεξικά και στα σώματα της ελληνικής γραμματείας. Λέξη «διπόρος» λοιπόν δεν υπάρχει ούτε στα σύγχρονα λεξικά (Τριανταφυλλίδη, Μπαμπινιώτη), ούτε στου Δημητράκου που περιλαμβάνει και τις αρχαίες λέξεις, ούτε στο Λίντελ Σκοτ που είναι το λεξικό της αρχαίας, ούτε στο λεξικό του Λάμπε που έχει αποδελτιώσει πατερικά κείμενα, ούτε στο TLG που έχει όλα τα σωζόμενα κείμενα της αρχαίας γραμματείας. Δεν υπάρχει, τελεία και παύλα. Διότι, αν μια λόγια λέξη δεν βρίσκεται στα λεξικά, ούτε στο σώμα της αρχαίας γραμματείας, ούτε μαρτυρείται έμμεσα από μεταγενέστερους τύπους, πώς μάθαμε την ύπαρξή της; Μας πήρε τηλέφωνο ο Ιωάννης Χρυσόστομος και μας την είπε;

Όχι μόνο αυτό, αλλά δεν μπορεί να υπάρξει λέξη διπόρος, διότι στην ελληνική τα σύνθετα με το δι- ανεβάζουν τον τόνο. Αυτός που έχει δύο πτυχές είναι δίπτυχος, αυτός που έχει δύο πόδια είναι δίποδος, αυτός που έχει δύο χώρους είναι δίχωρος και ούτω καθεξής. Αυτός λοιπόν που έχει δύο πόρους είναι δίπορος, όχι διπόρος. Λέξη «δίπορος» μπορεί να υπάρξει, και υπάρχει.

Μα καλά, δεν θα μπορούσε να κατεβεί ο τόνος χάριν του μέτρου; θα ρωτήσετε. Δεν το βρίσκω τόσο πιθανό, αλλά, έτσι για χάρη της συζήτησης ας υποθέσουμε ότι ο τόνος κατέβηκε για κάποιο λόγο. Όμως, τι σημαίνει δίπορος; Η λέξη «δίπορος» εμφανίζεται μία και μοναδική φορά στο σύνολο της αρχαίας γραμματείας, στις Τρωάδες του Ευριπίδη: δίπορον κορυφάν ίσθμιον (στίχος 1097) και σημαίνει, προφανέστατα, την περιοχή που έχει δυο περάσματα. Πουθενά δεν βρήκα, παρ’ όλο που έψαξα με μεγάλη επιμέλεια, κάποιο χωρίο που να συνδέει τη λέξη δίπορος με τις θηλάζουσες γυναίκες!

Επομένως, η δήθεν σωστή φράση «ασθενής και διπόρος» είναι κατασκευασμένη εκ των υστέρων και έγινε από την επιθυμία να διορθωθεί η γνωστή σε όλους μας παροιμιώδης φράση. Και αφού η φράση είναι παροιμιώδης, ας δούμε τι λέει γι’ αυτήν ο Νικόλαος Πολίτης στο μνημειώδες έργο του. Είμαστε τυχεροί, γιατί τη φράση την έχει καταλογογραφήσει στο λήμμα ‘αμαρτία’ κι έτσι υπάρχει στο εκδομένο τμήμα του έργου του, που φτάνει έως την αρχή του γράμματος Ε, ενώ το υπόλοιπο μένει να σκονίζεται σε κάποια υπόγεια προς δόξαν του ελληνικού κράτους που δεν μπορούσε να διαθέσει για ένα έργο εθνικής σημασίας το ένα εκατοστό απ’ όσα φάγανε οι… επιχειρηματίες της ηλεκτρικής ενέργειας. Λοιπόν, ο Πολίτης (τον μεταφράζω σε νεότερα ελληνικά), αφού χαρακτηρίσει «κοινότατη» τη φράση, λέει:

Η παροιμία σημαίνει ότι επιτρέπεται να καταλύουν τη νηστεία, χωρίς να αμαρτήσουν, ο ασθενής, για θεραπεία της νόσου, και ο οδοιπόρος, λόγω της δυσχέρειας να προμηθευτεί τα αναγκαία.
Και συνεχίζει: Από την αρχαΐζουσα γλώσσα φαίνεται να είναι εκκλησιαστικό ρητό, αγνοώ όμως πόθεν ελήφθη.
Και προσθέτει: Η ορθόδοξη εκκλησία συγχωρεί την κατάλυση της νηστείας στους ασθενείς και στις λεχώνες: «Η νηστεία επενοήθη δια το σώμα ταπεινώσαι. Ει ουν το σώμα εν ταπεινώσει εστί και ασθενεία, οφείλει μεταλαβείν, καθώς βούλεται και δύναται βαστάσαι, τροφής και ποτού (Τιμόθεος Αλεξανδρείας).
Τέλος, παραθέτει μια ρώσικη παροιμία: Τον οδοιπόρο ο Θεός συγχωρεί.

Πράγματι, η φράση «ασθενής και οδοιπόρος αμαρτίαν ουκ έχει» δεν είναι αυθεντικά εκκλησιαστική, δεν υπάρχει σε πατερικό ή άλλο κείμενο. Πρόκειται για μεταγενέστερη παροιμιώδη φράση, απόσταγμα λαϊκής σοφίας παρόμοιο με τη ρώσικη παροιμία που δίνει ο Πολίτης. Άλλη παροιμιώδης φράση με «διπόρο» δεν υπήρξε ποτέ. Η εξαίρεση του οδοιπόρου από την υποχρέωση της νηστείας μπορεί να μην κατοχυρώνεται από την εκκλησία, βρήκε όμως ισχυρότατη απήχηση στη ζωή, αφού μέχρι αρκετά πρόσφατα τα χερσαία ταξίδια ήταν μακρόχρονες και δύσκολες υποθέσεις. Παρεμπιπτόντως, στο Ισλάμ οι ταξιδιώτες εξαιρούνται από την υποχρέωση της νηστείας.

Πάντως, τα εκκλησιαστικά κείμενα που βρήκα για το θέμα της νηστείας εξαιρούν μόνο τους ασθενείς (εκτός ει μη δι’ ασθένειαν σωματικήν εμποδίζοιτο, λέει ο 69ος αποστολικός κανόνας) και δεν κάνουν λόγο για άλλες εξαιρέσιμες κατηγορίες. Μάλιστα, στην πρώτη ομιλία «Περί νηστείας», ο Μέγας Βασίλειος ούτε τους ασθενείς εξαιρεί από την υποχρέωση της νηστείας, την οποία θεωρεί ευεργετική για την υγεία, αφού, όπως λέει, τη διατάζουν και οι γιατροί:  Καὶ μὴν τοῖς ἀσθενοῦσιν οὐχὶ βρωμάτων ποικιλίαν, ἀλλ’ ἀσιτίαν καὶ ἔνδειαν οἶδα τοὺς ἰατροὺς ἐπιτάσσοντας. Αλλά αυτό είναι, ας πούμε, προσωπική του άποψη. Την ίδια εποχή ο Ιωάννης Χρυσόστομος έγραφε λέει ότι κανείς λογικός άνθρωπος δεν θα κατηγορήσει κάποιον που εξαιτίας σωματικής ασθένειας δεν μπορεί να νηστέψει. Δεν ισχυρίζομαι ότι έχω αναδιφήσει το σύνολο των εκκλησιαστικών κειμένων, κάθε άλλο. Ωστόσο, δεν μπόρεσα να βρω κανένα χωρίο που να εξαιρεί ρητά τις θηλάζουσες από την υποχρέωση της νηστείας. Φαντάζομαι πως το θέμα θα ήταν ελαφρώς ταμπού για την εκκλησία και θα περνούσε στο ντούκου. Και το απόσπασμα που δίνει ο Νικόλαος Πολίτης δεν μου φαίνεται να κατονομάζει ρητά τις λεχώνες, εκτός κι αν η λοχεία θεωρείται ταπείνωση.

Αυτά για τον «διπόρο».

Επίσης, πρόσφατα (ξανα)κυκλοφόρησε στο Διαδίκτυο μια άλλη θεωρία, που δεν δέχεται τον «οδοιπόρο» αλλά υποστηρίζει ότι η τάχαμου σωστή λέξη είναι «ωδιπόρος». Η εκδοχή αυτή αναπτύσσεται σε άρθρο του αρχιμανδρίτη Γεωργίου Χρυσοστόμου, και πρόσφατα αναδημοσιεύτηκε σε αρκετούς θρησκευτικούς ιστότοπους και ιστολόγια (π.χ. εδώ). [Στο μεταξύ, ο αρχιμανδρίτης Χρυσοστόμου έχει πλέον γίνει μητροπολίτης Κίτρους και Κατερίνης].

Σύμφωνα με τον αρθρογράφο, όσοι λένε «ασθενής και οδοιπόρος» παρανοούν την έννοια της φράσης από άγνοια της αρχαίας ελληνικής γλώσσας. Ο κ. αρχιμανδρίτης, που ξέρει αρχαία, μας λέει ότι η σωστή λέξη είναι «ωδιπόρος». Το δεύτερο συνθετικό είναι το πράγματι πολύ κοινό -πόρος, ενώ για το α’ συνθετικό μας λέει:

H λέξη όμως «ωδι» προέρχεται από το ρήμα «ωδίνω», που έχει αρκετές σημασίες (κυριολεκτικά): Έχω ωδίνες, κοιλοπονώ, τίκτω, γεννώ, αλλά και (μεταφορικά) επιθυμώ πάρα πολύ να φάω, κάτι όπως η εγκυμονούσα, κάνω κάτι να τρέμει, σαν την ετοιμόγεννη γυναίκα (βλ. Aντιλεξικόν ή Oνομαστικόν της Nεοελληνικής Γλώσσης, εκδ. β’, Aθήναι 1990). Πόσες φορές λοιπόν έχουμε ακούσει ότι η έγκυος γυναίκα ζητά να φάει κάτι, για να μην «ρίξει» το παιδί, να μην αποβάλλει;

Η ανύπαρκτη λέξη «ωδιπόρος» έχει τα ίδια προβλήματα με την ανύπαρκτη λέξη «διπόρος». Πρώτον, δεν υπάρχει, δεν καταγράφεται πουθενά. Σε κανένα λεξικό, σε κανένα σύγγραμμα, σε καμιά επιγραφή. Δεύτερον, δεν θα μπορούσε να υπάρξει τέτοια λέξη. Ακόμα κι αν συνθέταν οι αρχαίοι μια λέξη από το «ωδίνω» και το «πόρος», η λέξη αυτή θα ήταν «ωδινοπόρος» (προσέξτε ότι υπάρχει στα αρχαία λέξη «ωδινολύτης»).

Τα τελευταία χρόνια έχω δει επίσης να «διορθώνουν» το «ασθενής και οδοιπόρος» υποστηρίζοντας ότι το «σωστό» είναι «ωδειπόρος». Και αυτή όμως η λέξη, ο ωδειπόρος, που δεν μας εξηγούν γιατί να σημαίνει την έγκυο γυναίκα και πώς ετυμολογείται, είναι εξίσου ανύπαρκτη. Δεν υπάρχει πουθενά, και κατά τη γνώμη μου δεν μπορεί να υπάρξει, αφού δεν βλέπω να είναι κανονικά σχηματισμένη.

Οπότε, τόσο τον ωδειπόρο όσο και τον ωδιπόρο πρέπει να τον στείλουμε στον κάλαθο των αχρήστων, παρέα με τον διπόρο, καθώς και με τον οιδιπόρο, τον ωδυπόρο, τον ωδοιπόρο, τον διφόρο και όλες τις άλλες παραλλαγές που σκαρφίζονται διάφοροι προσπαθώντας να αμφισβητήσουν το ολοφάνερο «οδοιπόρος».

Θα μου πείτε, γιατί να καταφύγει κανείς σε τέτοιες γλωσσικές ακροβασίες για να αμφισβητήσει μια τόσο γνωστή παροιμία; Εδώ υπάρχουν δύο εκδοχές. Η πρώτη, είναι αυτή που είχε εκθέσει ο φίλος Μπουκανιέρος σε σχόλιό του στο παλιότερο άρθρο. Δηλαδή, ότι οι λογιότατοι ενοχλούνται όταν υπάρχουν λόγιες εκφράσεις που τις χρησιμοποιεί ο πολύς λαός και τις καταλαβαίνει, διότι κάτι τέτοιο τούς δημιουργεί υπαρξιακό πρόβλημα. Οπότε, βάζουν τα δυνατά τους να ανακαλύψουν ή να κατασκευάσουν κάποιο λάθος στην κοινόχρηστη λόγια έκφραση, να την αποδείξουν σώνει και καλά λαθεμένη. Κάτι ανάλογο άλλωστε έχει γίνει πολλές φορές, π.χ. στο παν μέτρον άριστον, τους ασκούς του Αιόλου, τις καλένδες κτλ.

Πολύ οξυδερκής παρατήρηση αυτή -πιστεύω πως διατηρεί γενικά την αξία της, όμως στην προκείμενη περίπτωση δεν είναι ανάγκη να πάμε τόσο μακριά. Ο αρχιμανδρίτης αρθρογράφος το λέει καθαρά, υπάρχει σοβαρός λόγος που η φράση «ασθενής και οδοιπόρος» ενοχλεί: Aκόμη και εάν το κείμενο εννοούσε «οδοιπόρο» και όχι «ωδιπόρο», θα δικαιολογούνταν η κατάλυση μόνον στην περίπτωση που αυτός ο (τέλος πάντων) «οδοιπόρος» ήταν κάποιος που περπάτησε επί πολλές ώρες, κατάκοπος και εξαντλημένος από τις κακουχίες του ταξιδιού. Φτάνουμε όμως στο σημείο να απαλλάσσονται από τη νηστεία και όσοι πηγαίνουν μία εκδρομή. Δεν νηστεύουν με τη δικαιολογία ότι ταξίδεψαν(η έμφαση δική του). Η εκκλησία δηλαδή δεν θέλει να επικαλούνται τη φράση κάποιοι και να «λουφάρουν», που θα λέγαμε στο στρατό, τη νηστεία. Βέβαια, η φράση «ασθενής και οδοιπόρος αμαρτίαν ουκ έχει» είναι έκφραση λαϊκής σοφίας, όχι θρησκευτικός κανόνας.

Σπεύδω να διευκρινίσω πως το δικό μου ενδιαφέρον δεν είναι θρησκευτικό, είναι φιλολογικό. Και φιλολογικά κρίνοντας, ανακεφαλαιώνω: Λέξη διπόρος ή ωδιπόρος δεν υπάρχει, η μόνη μορφή της παροιμίας είναι «ασθενής και οδοιπόρος αμαρτίαν ουκ έχει».

Λίγα ακόμα για την πιθανή προέλευση της φράσης. Είπα πιο πάνω ότι στο Ισλάμ οι ταξιδιώτες εξαιρούνται από την υποχρέωση της νηστείας. Συγκεκριμένα, όπως μου υπέδειξε πρόσφατα φίλος του ιστολογίου, το Κοράνι, στη σούρα 2, εδάφιο 184 λέει: Όποιος από σας είναι άρρωστος ή ταξιδεύει, να νηστέψει ίσο αριθμό ημερών άλλη φορά. Αλλά αν δεν μπορείτε να υπομείνετε τη νηστεία, υπάρχει η αντιστάθμιση να δώσετε τροφή σ’ έναν φτωχό. Θα μπορούσε λοιπόν μέσα στην Τουρκοκρατία, να διαμορφώθηκε η φράση «ασθενής και οδοιπόρος…» υπό την επήρεια της ισλαμικής διδασκαλίας, αν και τίποτα δεν αποκλείει τον ανεξάρτητο σχηματισμό -υπάρχει άλλωστε και η ρώσικη παροιμία που είδαμε πιο πάνω.

Όσο για τη συγκεκριμένη διατύπωση της παροιμίας, η μεν κατάληξη «αμαρτίαν ουκ έχει» είναι συχνή σε εκκλησιαστικά συμφραζόμενα, αλλά και η συνύπαρξη ασθένειας και οδοιπορίας στην ίδια φράση απαντά σε αρκετούς βυζαντινούς. Ας πούμε, στον Ιωάννη Καντακουζηνό διαβάζουμε κάποιοι έκαναν μια επίσκεψη «και γῆρας καὶ σωματικὴν ἀσθένειαν καὶ τοὺς πρὸς τὴν ὁδοιπορίαν πόνους παριδόντες», ενώ σε επιστολή του Νικ. Μυστικού ότι «καὶ οὐ δειλιῶμεν τὸ γῆρας οὔτε τὴν ἀσθένειαν οὔτε τὴν ἐκ τῆς ὁδοιπορίας ταλαιπωρίαν».

Κλείνοντας, παρακαλώ θερμά: Αν κάποιος από τους αγαπητούς αναγνώστες μπορεί να τεκμηριώσει ότι υπάρχει λέξη «διπόρος» ή «ωδιπόρος» ή «ωδειπόρος» ή κάποια παρεμφερής λέξη με τη σημασία της εγκύου ή της θηλάζουσας γυναίκας, τον παρακαλώ θερμά να με βγάλει από την πλάνη. Έως τότε όμως δικαιούμαι να θεωρώ μύθο τον διπόρο, τον ωδιπόρο και τον οιδιπόρο -και επαναλαμβάνω ότι «ασθενής και οδοιπόρος αμαρτία δεν έχει».

Aλλά θα επικαλεστώ και την αυθεντία. Την παροιμία «ασθενής και οδοιπόρος» στην πατροπαράδοτα γνωστή μορφή της την υποστηρίζει και ανώτατος εκκλησιαστικός, ο μητροπολίτης Ηλείας Γερμανός, ο οποίος σε άρθρο του αναφέρει, μεταξύ άλλων, τα εξής:

Μερικές φορές κάποιοι συνάνθρωποί μας, δια διαφόρους λόγους, δημιουργούν προβλήματα σε θέματα, που είναι σαφή και απλά, ώστε να προκαλείται σύγχυσις στην ζωή μας.

Έτσι τελευταίως εμφανίζονται κάποιοι θεολογικοφιλολογούντες, οι οποίοι ανεκάλυψαν τάχα ότι αυτό που λέει και κατανοεί ο λαός μας αιώνες τώρα δια την νηστείαν, ακολουθώντας την Κανονική παράδοσι των πατέρων μας, ότι δηλαδή «ασθενής και οδοιπόρος αμαρτίαν ουκ έχει», είναι τάχα λανθασμένον και ότι το ορθόν είναι να λέμε και να γράφωμε «ασθενής και ωδει(ι) πόρος (η διπόρος) αμαρτίαν ουκ έχει».

Και συνεχίζοντας ο σεβασμιότατος εκθέτει αναλυτικά και τεκμηριωμένα για ποιο λόγο η λαϊκή παροιμία αναφέρεται όντως στους οδοιπόρους: αφενός ότι οι λέξεις ωδειπόρος, ωδιπόρος κτλ. δεν υπάρχουν σε κανένα λεξικό, οπότε πώς τις πληροφορήθηκε ο λαός; και αφετέρου διότι η έννοια του οδοιπόρου είναι σύμφωνη και με τους ιερούς κανόνες και με την παράδοση της εκκλησίας (διαβάστε τα εδώ).

Οπότε, αν δεν πιστεύετε εμένα, πιστέψτε τον μητροπολίτη κ. Γερμανό: το σωστό είναι «Ασθενής και οδοιπόρος αμαρτίαν ουκ έχει»!

Posted in Γιατί (δεν) το λέμε έτσι, Γλωσσικοί μύθοι, Επαναλήψεις, Θρησκεία, Λαογραφία, Παροιμίες, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , | 101 Σχόλια »

Γιατί δακρύζει η Παναγία;

Posted by sarant στο 10 Φεβρουαρίου, 2022

Τηλεόραση δεν πολυβλέπω, αλλά μου είπαν ότι χτες και προχτές αρκετά δελτία «ειδήσεων» είχαν ρεπορτάζ για την εικόνα της Παναγίας που, όπως λένε, δακρύζει.

Όπως διάβασα σε άρθρο του Βήματος, πρόκειται για την εκκλησία του αγίου Δημητρίου στον Βύρωνα.

Το Βήμα δεν είναι τυχαία εφημερίδα, θεωρείται (ή, έστω, θεωρούταν) από τις πιο έγκυρες ελληνικές εφημερίδες. Και από τις πιο ιστορικές, αφού κατά σύμπτωση την Κυριακή που μας πέρασε γιόρτασε τα εκατοστά του γενέθλια. Πράγματι, στις 6 Φεβρουαρίου 1922 κυκλοφόρησε το πρώτο φύλλο της εφημερίδας Ελεύθερον Βήμα, όπως ονομαζοταν τότε, με εκδότη τον Δημήτρη Λαμπράκη (1886-1957), ήδη πετυχημένο δημοσιογράφο και διευθυντή της εφημερίδας Πατρίς.

Μια και η επέτειος πέρασε χωρίς να γράψω τίποτα σχετικό, ας πω εδώ δυο λόγια.

Το Ελεύθερο Βήμα πρόσκειταν στον Βενιζέλο και στο Κόμμα των Φιλελευθέρων, και στην προμετωπίδα του πρώτου φύλλου εμφανίζονταν, ως ιδρυτές της εφημερίδας πλάι στον Δημ. Λαμπράκη, κορυφαία στελέχη του κόμματος (Καραπάνος, Ρούσσος, Διομήδης, Τσουδερός, Εξηντάρης, Ρέντης) που όλοι τους, πλην του Λαμπράκη, κατέλαβαν έκτοτε διάφορα πολιτειακά αξιώματα, είτε σε κεντρώες είτε σε δεξιές κυβερνήσεις. Τον καιρό της ίδρυσης της εφημερίδας, βέβαια, το Κόμμα των Φιλελευθέρων ήταν στην αντιπολίτευση μετά την πανωλεθρία των εκλογών της 1ης Νοεμβρίου 1920, ενώ συνεχιζόταν ο πόλεμος στη Μικρασία, που επρόκειτο σε λίγους μήνες να καταλήξει στην Καταστροφή. Άλλωστε, η επανάσταση του 1922 που ανέτρεψε το βασιλικό καθεστώς αμέσως μετά την Καταστροφή οργανώθηκε, ακριβώς, μέσα στα γραφεία του Ελ. Βήματος (Κ. Μάγερ, Ιστορία του ελληνικού τύπου, τόμ. 2, σελ. 197).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Εφημεριδογραφικά, Θρησκεία | Με ετικέτα: , , , , , | 227 Σχόλια »

Μαρία (αφορεσμένο διήγημα του Χρήστου Χωμενίδη)

Posted by sarant στο 16 Ιανουαρίου, 2022

Θα αναδημοσιεύσω σήμερα, αν και όχι πια επίκαιρο, ένα χριστουγεννιάτικο διήγημα, που δημοσιεύτηκε στις 20 Δεκεμβρίου στον ιστότοπο in.gr. Από εκεί είναι και η εικόνα που κοσμεί το άρθρο.

Ποιος ο λόγος, θα αναρωτηθείτε, να βάζουμε κατόπιν εορτής ένα κείμενο που, κατά πάσα πιθανότητα, γράφτηκε για να διαβαστεί εκείνες τις μέρες. Πέρα από το ότι ακόμα κι επικαιρικό να είναι ένα διήγημα δεν χάνει την αξία του αν διαβαστεί άλλη στιγμή, υπάρχει λόγος για την αναδημοσίευση: το διήγημα του Χωμενίδη κέρδισε την αμφίβολη δόξα να αποτελέσει αιτία αφορισμού του συγγραφέα του, ο οποίος έτσι συναντάει τον Ανδρέα Λασκαράτο, που κι αυτός είχε αφοριστεί πριν από 166 χρόνια, αφορισμός ο οποίος άρθηκε πολλά χρόνια αργότερα, έναν χρονο πριν πεθάνει πλήρης ημερών ο μεγάλος σατιρικός.

(Για να προλάβω ενστάσεις: αν δεν κάνω λάθος, και διορθώστε με, ο Εμμανουήλ Ροΐδης δεν έχει αφοριστεί ο ίδιος, αλλά μόνο το έργο του Πάπισσα Ιωάννα, ενώ ο Νικ. Καζαντζάκης δέχτηκε μεν απειλές για αφορισμό, αλλά δεν αφορίστηκε απ’ όσο ξέρω).

Βέβαια, σε αντίθεση με τον Λασκαράτο, ο αφορισμός του Χωμενίδη μάλλον δεν είναι έγκυρος, αφού δεν έγινε από την Ιερά Σύνοδο, όπως επιβάλλουν οι κανόνες, αλλά από έναν ιερωμένο μόνο, από τον διαβόητο Αμβρόσιο, πρώην μητροπολίτη Καλαβρύτων και Αιγιαλείας, που επανειλημμένα έχει απασχολήσει την κοινή γνώμη (και το ιστολόγιο) με τις ξενοφοβικές, ρατσιστικές, ομοφοβικές, ισλαμοφοβικές και ακροδεξιές απόψεις του.

Ο Αμβρόσιος λοιπόν την περασμένη Κυριακή αφόρισε τον Χρήστο Χωμενίδη, για το διήγημα που θα διαβάσετε, και τον Ηλία Μόσιαλο, για το πασίγνωστο πλέον μιμίδιο με τον κρίνο (για το οποίο γράψαμε στο ιστολόγιο). Όπως διαβάζω στην ηλεφημερίδα Πελοπόννησος, ο Αμβρόσιος είπε από άμβωνος:

Όθεν, οφειλετικώς προνοούμενοι του πνευματικού συμφέροντος σύμπαντος του Ορθοδόξου Πληρώματος,
έγνωμεν καταδικάσαι τον ασεβέστατον και βλάσφημον τούτον άνδρα, τον Χρήστον Χωμενίδην, αφορίσαι δε και εκκόψαι τούτον του Σώματος της Μητρός ημών Εκκλησίας.

Το κείμενο του αφορισμού, όσο μπορούμε να το καταλάβουμε στη γλώσσα που είναι γραμμένο, προκαλεί ανατριχίλα (διόρθωσα μερικά λαθάκια αλλά θα μου ξέφυγαν κάποια άλλα).

Αφωρισμένος είη παρά της Παναγίας, Ομοουσίου, Ζωοποιού και αδιαιρέτου Τριάδος, του ενός τη φύσει Θεού και Κυρίου Παντοκράτορος, ως και παρά της Υπεραγίας Δεσποίνης ημών Θεοτόκου, της και Τρυπητής επονομαζομένης. Κατηραμένος, ασυγχώρητος, και μετά θάνατον άλυτος και τυμπανιαίος έστω. Κληρονομήσαι την λέπραν του Γιεζή και την αγχόνην του προδότου Ιούδα. Σχισθείσα η γη και καταπίοι αυτόν ως τον Δαθάν και Αβειρών. Τα υπάρχοντα αυτού έστωσαν εις διαρπαγήν. Συνεκλειπέτωσαν εκ της οικίας αυτού, ως εκλείπει καπνός από προσώπου πυρός. Εν γενεά μιά εξαλειφθείη το όνομα αυτού. Άγγελος Σατάν προπορευέσθω έμπροσθεν αυτού. Γένοιτο κατάβρωμα των σκωλήκων, στένων και τρέμων επί της γης ως ο Κάιν. Πρόσωπον Θεού ου μη ίδη. Είη υπόδικος τω αιωνίω αναθέματι και υπέκκαυμα της ατελευτήτου κολάσεως, έχοιεν δε και τας αράς απάντων των Οικουμενικών Συνόδων και λοιπών αγίων Πατέρων.

Ει δε τις των Ορθοδόξων χριστιανών συγχρωτίζεται και συνεργεί αυτώ, και ούτος έσται κατάκριτος από της Εκκλησίας. Ο δε Θεός της υπομονής και της παρακλήσεως δώη ἡμίν το αυτό φρονείν, εν αλλήλοις, κατά Χριστόν Ιησούν, ίνα ομοθυμαδόν και εν ενί στόματι δοξάζωμεν τον Θεόν και Πατέρα του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού (Ρωμ. 1,5), Ου η χάρις και το άπειρον έλεος είη μετά πάντων υμών. Αμήν!

Ξαναλέω ότι ο αφορισμός δεν είναι έγκυρος, οπότε μπορείτε άφοβα να συγχρωτίζεστε με τον κ. Χωμενίδη, όσοι είστε γνωστοί ή φίλοι του, δεν θα φάτε αποκλεισμό από την εκκλησία (εκτός, ίσως, αν πάτε στα Καλάβρυτα). Άλλωστε ο κ. Αμβρόσιος πέρυσι είχε αφορίσει τον πρωθυπουργό Κ. Μητσοτάκη και την υπουργό Παιδείας Νίκη Κεραμέως αλλά και τον τότε υφυπουργό Νίκο Χαρδαλιά, καταλαβαίνουμε δηλαδή ότι δεν πρόκειται για σοβαρό πρόσωπο -επικίνδυνος είναι, σοβαρός όχι. Όπως καταδικάζουμε τους φανατικούς μουφτηδες που βγάζουν φετφάδες για την εκτέλεση του ενός ή του άλλου βλάσφημου, πρέπει να καταδικάσουμε και τον αγιατολάχ των Καλαβρύτων και να εκφράσουμε αλληλεγγύη στον συγγραφέα. (Όπως ξέρετε, με τον κ. Χωμενίδη έχουμε επανειλημμένα συγκρουστεί για διάφορα θέματα -αλλά έτερον εκάτερον).

Με βάση τα παραπάνω, ο τίτλος που έβαλα, όπου χαρακτηρίζω το διήγημα «αφορεσμένο» ελέγχεται ως ανακριβής, αφού ο αφορισμός αφορούσε τον συγγραφέα. Ωστόσο, τον ίδιο όρο (εντάξει, «αφορισμένο» έγραψε) χρησιμοποίησε και ο ίδιος ο Χρ.Χωμ. σε ανάρτησή του, που τη βλέπετε εδώ, οπότε νομίζω πως μπορώ να τον μιμηθώ. Μπορείτε επίσης εδώ να δείτε μια σύντομη εμφάνιση του συγγραφέα σε δελτίο ειδησεων όπου σχολιάζει τον αφορισμό του.

Δημοσιεύω λοιπόν το επίμαχο διήγημα, όπως δημοσιεύτηκε στο in.gr, διορθώνω όμως δυο-τρία ορθογραφικά (πιλοφόρι, σισίτιο, θράσσος, Κεντηρίων κτλ.). Ένα πράγμα δεν ξέρω και θα ήθελα να το διευκρινίσει όποιος ξέρει: αν το διήγημα γράφτηκε τώρα, ειδικά για το in.gr, ή αν ήταν ήδη γραμμένο και δημοσιευμένο σε βιβλίο και από εκεί το αναδημοσίευσαν. Μάλλον το πρώτο, αλλά δεν είμαι βέβαιος.

ΜΑΡΙΑ

Η εντολή ήταν αυστηρή. Μας την έδωσαν στην πατρίδα, όταν πήραμε τη μετάθεση. Μας την επανέλαβε ο διοικητής των δυνάμεών μας μόλις φτάσαμε σε αυτή την πνιγηρή από τη ζέστη και τη σκόνη χώρα. «Δεν θα γαμπρίζετε με ντόπιες! Στην καλύτερη θα σας κολλήσουν αρρώστιες. Στη χειρότερη θα σας υποκλέψουν στρατιωτικά μυστικά και θα σας εκτελέσουμε για εσχάτη προδοσία, αν δεν σας σφάξουν εκείνες γυμνούς στο κρεβάτι. Εχιδνες είναι! Μας μισούν! Ηλίθιοι, ε ηλίθιοι!». Μαλάκωσε έπειτα ο στρατηγός, σκούπισε με ένα καρό μαντήλι το ιδρωμένο πρόσωπό του, σχεδόν χαμογέλασε. «Για τη δουλειά σας περιμένουν τα δικά μας κορίτσια. Πεντακάθαρα και τριπλοτσεκαρισμένα. Προοοο-σχή! Ανάπαυση!».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διηγήματα, Ελευθερία του λόγου, Θρησκεία, Χριστούγεννα | Με ετικέτα: , , , | 180 Σχόλια »

Ο κρίνος δεν κρίνει

Posted by sarant στο 29 Δεκεμβρίου, 2021

Τις τελευταίες μέρες ένας απρόσμενος επισκέπτης κέρδισε το 15λεπτο (και βάλε) της δημοσιότητας στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και στη γενικοτερη συζήτηση: ο κρίνος. Παρόλο που το θέμα έχει καταλαγιάσει μάλλον (και πώς να μην έχει, με 21650 κρούσματα), θέλω σήμερα να κάνω μιαν επισκόπηση της συζήτησης και βέβαια να λεξιλογήσω.

Η αρχή ήταν, φυσικά, ένα μιμίδιο, από τα χιλιάδες που κυκλοφορούν, που το αναπαρήγαγε στη σελίδα του στο Φέισμπουκ ο καθηγητής Ηλίας Μόσιαλος. Σε μια σκηνή από βιβλική ταινία, ένα αντρόγυνο πορεύεται σε ένα ξερό τοπίο. Δεν πιστεύω στον κορονοϊό, γι’ αυτό δεν φοραω μάσκα, λέει ο άντρας -ο Ιωσήφ, ας πούμε. «Αλλά ότι έμεινα έγκυος απο κρίνο το κατάπιες αμάσητο», του απαντάει η έγκυος γυναίκα του -ας πούμε η Μαρία.

Το μιμίδιο φυσικά δεν το έφτιαξε ο Μόσιαλος, κάπου το είδε και το αναδημοσίευσε. Η ίδια η φωτογραφία δεν ξέρω βέβαια από ποια ταινία προέρχεται αλλά βρίσκω ότι έχει χρησιμοποιηθεί σε αμερικάνικο μιμίδιο πριν από μερικά χρόνια.

Η Ιερά Σύνοδος έσπευσε να καταδικάσει την ανάρτηση:

Η προσβλητική ανάρτηση, φερομένη υπό το όνομα του αντιπροσώπου της Ελληνικής Δημοκρατίας σε διεθνείς οργανισμούς για τον κορονοϊό κ. Ηλία Μόσιαλου, παραμονή των Χριστουγέννων, που χλευάζει την θρησκευτική πίστη εκατομμυρίων ορθοδόξων χριστιανών της χώρας που εκπροσωπεί, και οι συναφείς διαμαρτυρίες μελών της Εκκλησίας που περιήλθαν σε γνώση μας, δίνουν την αφορμή για την γενικότερη υπόμνηση ότι, αν και το πρόσωπο του Χριστού και της Κυρίας Θεοτόκου δεν έχουν ανάγκη οποιασδήποτε ανθρώπινης υπεράσπισης έναντι των ανθρώπινων ύβρεων, οι προσβολές και επιθέσεις κατά του Χριστιανισμού θα συνεχίσουν και θα αυξάνονται κατά τον 21ο αιώνα.

Σχολιάζοντας την ανακοίνωση, ο Άκης Γαβριηλίδης επισήμανε ότι οι δυο προτάσεις μετά το «αν και» είναι ασύνδετες η μια με την άλλη, οπότε έχουμε ένα κανονικότατο non sequitur. Εγώ πάλι θα παρατηρούσα ότι αφού «το πρόσωπο του Χριστού και της Κυρίας Θεοτόκου δεν έχουν ανάγκη οποιασδήποτε ανθρώπινης υπεράσπισης έναντι των ανθρώπινων ύβρεων» η ανακοίνωση της Ιεράς Συνόδου ήταν, ομολογημένα, εντελώς περιττή.

Πολλοί βουλευτές και πολιτευτές της Νέας Δημοκρατίας, ανάμεσά τους και η υπουργός Παιδείας, έσπευσαν να καυτηριάσουν την ανάρτηση του Ηλία Μόσιαλου, σε έναν ιδιότυπο διαγωνισμό για τα ψηφαλάκια του αλτ-ράιτ ακροατηρίου. Κάποιοι υπαινιχθηκαν ή και ανέφεραν ρητά ότι δεν μπορεί ο Μόσιαλος πλέον να εκπροσωπεί τη χώρα σε διεθνείς οργανισμούς (πιο απερίφραστα, ο ανεξάρτητος πλέον Κ. Μπογδάνος, που έσπευσε να χαρακτηρίσει ρατσιστική την ανάρτηση!). Οι φιλελεύθεροι του κυβερνώντος κόμματος τήρησαν αιδήμονα σιγή, διότι θέλουν να ξαναβγούν βουλευτές.

Στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αντίθετα, το θέμα αντιμετωπίστηκε πολύ πιο χαλαρά, με χιούμορ, ίσως επειδή στα σόσιαλ υπάρχει λιγότερη υποκρισία.

Μια κριτική που μπορεί να έχει βάση ειναι ότι ένα δημόσιο πρόσωπο που βρίσκεται σε υψηλή θέση και που ασκεί μεγάλη επιρροή στο θέμα της πανδημίας πρέπει να είναι πιο προσεκτικό στις τοποθετήσεις του απ’ ό,τι ένας απλός πολίτης. Μπορεί επίσης να υποστηριχτεί ότι λιγότερο πείθει κανείς (ας πούμε τους αρνητές του ιού) με τη χλεύη και περισσότερο με επιχειρήματα, οπότε αν σκοπός του Η. Μόσιαλου ήταν να πείσει κάποιους, αστόχησε.

Μια άλλη κριτική που ασκήθηκε ήταν επί θεολογικού. Σφάλλει, λένε, ο Μόσιαλος, και δείχνει ημιμάθεια η ανάρτησή του, διότι στο Ευαγγέλιο δεν γίνεται πουθενά λόγος για κρίνο. Το τελευταίο ισχύει. Και όπως διαβάζω σε εμβριθή μελέτη του αρχιμανδρίτη Χερουβείμ Βελέτζα, το σύμβολο του κρίνου εμφανίζεται στη δυτική ζωγραφική και ήρθε στην Ελλάδα με τους Βαυαρούς, δηλαδή τον 19ο αιώνα, οπότε και επικράτησε με αποτέλεσμα «να γεμίσουν οι ναοί και τα σπίτια, για μια μακρά περίοδο, από εικόνες του Ευαγγελισμού, στις οποίες ο αρχάγγελος Γαβριήλ κρατά κρίνο αντί για ράβδο».

Αν όμως είναι κοινός τόπος ο κρίνος σε ναούς και σε σπίτια, και τον διδάσκουν και θεολόγοι στα σχολεία, η κατηγορία της… ημιμάθειας σε όποιον αναπαράγει ένα ανέκδοτο είναι όχι μονο υπερβολική αλλά και υποκριτική. (Η επισήμανση βέβαια του θέματος έχει αξία).

Αλλά εμείς εδώ λεξιλογούμε, λέει μια φωνούλα στο βάθος. Οπότε θα λεξιλογήσουμε σήμερα για τον κρίνο.

Λέμε ο κρίνος αλλά και το κρίνο. Στα αρχαία, ήταν ουδέτερο, το κρίνον, και ήταν ετερόκλιτο στον πληθυντικό, έτσι στις Νεφέλες του Αριστοφάνη βρίσκουμε «κρίνεσι στεφανοίς» (και όχι «κρίνοις»).

Η αρχαία λέξη θεωρείται δάνειο, αλλά αγνώστου ετύμου. Δεν έχει καμια ετυμολογική σχέση με το ρήμα «κρινω». Ο κρίνος δεν κρίνει λοιπόν. Ούτε έχει σχέση με το κρινολίνο, τη φαρδιά φούστα που έχει σκελετό από ελάσματα, που είναι ιταλικό δάνειο και ως προς το πρώτο συνθετικό του ανάγεται στο λατινικό crinis.

Οι αρχαίοι είχαν δυο λέξεις για τα λουλούδια της οικογένειας του κρίνου. Το κρίνον και το λείριον. Η πρώτη είναι η συνηθέστερη και η αττική, αλλά η δεύτερη έχει επίσης ενδιαφέρον, αφού από αυτήν προήλθε η νεότερη λέξη «λειρί» για το λοφίο του πετεινού από την ομοιότητά του με το λουλούδι. Η λέξη «λείριον» θεωρείται δάνειο απο ανατολική γλώσσα, η δε αντίστοιχη λατινική λέξη, lilium, είναι είτε δάνειο από τα ελληνικά είτε παράλληλο δάνειο από την ίδια ανατολική γλώσσα. Από τη λατινική λέξη έχουμε και το αγγλικό lily, το γαλλικό lis, το ιταλικό giglio και άλλα αντίστοιχα στις νεότερες γλώσσες.

Γυρνάμε στον κρίνο. Οι αρχαίοι είχαν την παροιμιώδη φράση «κρίνου γυμνότερος» που την λέγανε και για κάποιον ενδεή, ενώ κάπου βρίσκω ότι ο κρίνος ήταν σύμβολο του θανάτου, αλλά βέβαια στα νεότερα χρόνια, και με βάση τη λαϊκή εικονογραφία του Ευαγγελισμού, ο κρίνος συνδέεται με την κρυφή εγκυμοσύνη.

Έχει άλλωστε λεξικογραφηθεί, στο Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής, η φράση Mύρισε τον κρίνο, «για την Παναγία και ως έκφραση ειρωνικά για κάποια που έμεινε έγκυος, ενώ η ίδια παρουσιαζόταν ως πολύ σεμνή και αγνή». Την ίδια φράση τη βρίσκουμε π.χ. στους Κεκαρμένους του Ν. Κάσδαγλη («Σιγά, μη μου τηνε βγάλεις παρθένα! Και για το μούλικο, θα μύρισε τον κρίνο«) ή στο λεξικό της αργκό του Ζάχου Παπαζαχαρίου και στο αντίστοιχο του Γιώργου Κάτου («Ειρωνική έκφραση για ανύπαντρη γυναίκα που έμεινε έγκυος, ενώ παρουσιαζόταν ως πολύ σεμνή. Αναφορά στην άμωμη σύλληψη της Παρθένου (Καινή Διαθήκη)».)

Eπιμένω κάπως περισσότερο, διότι στα σόσιαλ είδα κάποιους να θεωρούν, υποκριτικά νομίζω, καινοφανή την αναφορά στον κρίνο, ενώ είναι μια κοινή παροιμιώδης φράση. Ούτε θεωρώ ότι είναι προσβλητική προς τη θρησκεία, τουλάχιστον όχι περισσότερο από τα εφηβικά (και όχι μόνο) θρησκευτικά ανέκδοτα από τα οποία ο καθένας θα ξέρει δεκάδες. Το να κάνουμε πλάκα με τους θεούς και τους αγίους μας είναι ίδιον των Ελλήνων από την αρχαιότητα κιόλας -δείτε τι έγραφαν Αριστοφάνης και Λουκιανός.

Αλλά δεν θα τολμούσατε να τα γράψετε αυτά για τον Μωάμεθ, είπαν στα σόσιαλ κάποιοι. Όπως έγραψα, όσοι κάνουν τέτοιες ερωτήσεις στην πραγματικότητα ζηλεύουν αφόρητα την πραγματική ή υποτιθέμενη ανελευθερία άλλων κοινωνιών και πολύ θα ήθελαν να την επιβάλουν κι εδώ. Αλλά βέβαια, το πρότυπό μας ως προς τη θρησκευτική ελευθερία δεν είναι το Ιράν. (Παρεμπιπτόντως, κυκλοφόρησε και μιμίδιο με μουσουλμανικές αναφορές -αντί για κρίνο λέει «αλλά τις 72 παρθένες τις πίστεψες, ε;»).

Οπότε, πολύ άσχημα έκανε η Ιερά Σύνοδος που ασχολήθηκε με την ανάρτηση του Ηλ. Μόσιαλου. Καλύτερα να απεύθυνε κι η ίδια μιαν ακόμα έκκληση για εμβολιασμό και να καταδίκαζε ρητά τους διάφορους «πνευματικούς» που έχουν πάρει τόσο κόσμο στον λαιμό τους. Ο κρίνος τούς μάρανε;

Posted in Άνθη και φυτά, Ετυμολογικά, Ελευθερία του λόγου, Θρησκεία | Με ετικέτα: , , , | 375 Σχόλια »

101 λέξεις και φράσεις από την εκκλησιαστική γλώσσα (μια συνεργασία του Αλέξη)

Posted by sarant στο 13 Σεπτεμβρίου, 2021

Πριν από καμιά εικοσαριά μέρες, ο φίλος μας ο Αλέξης μού έστειλε το κείμενο που θα διαβάσετε σήμερα, ένα άρθρο με Λέξεις και φράσεις από την εκκλησιαστική γλώσσα. Έχουμε δημοσιεύσει κατά καιρούς -και κυρίως κοντά στο Πάσχα- άρθρα με το ίδιο θέμα, αλλά κάθε συνεργασία, που βλέπει τα πράγματα με φρέσκο μάτι, είναι καλοδεχούμενη.

Προβληματιστήκαμε με τον Αλέξη για το πότε θα δημοσιευόταν το άρθρο. Να το αφήσουμε για το Πάσχα πήγαινε κάπως μακριά. Αφού όμως αύριο έχουμε 14 Σεπτεμβρίου, που είναι μεγάλη γιορτή της εκκλησίας, μου φάνηκε ότι ταιριάζει να δημοσιευτεί σήμερα ένα άρθρο εκκλησιαστικό -όχι αύριο, διότι έχουμε την τακτική δημοσίευση του βιβλίου του πατέρα μου.

Θυμίζω ότι ο φίλος μας ο Αλέξης έχει δημοσιεύσει στο ιστολόγιο μερικά ακόμη πολύ καλά άρθρα, ανάμεσά τους το Πολιτικοδημοσιογραφικό κλισεδολόγιο το 2017, τη συλλογή ιστορικών λέξεων και φράσεων της μεταπολίτευσης το 2014, και την ανασύσταση των Ομηρικών επών  το 2011.

Μια και το άρθρο είναι αρκετά εκτενές, δεν θέλω να μακρηγορήσω, οπότε δίνω τον λόγο στον Αλέξη. Σε λιγοστές περιπτώσεις, βάζω σύνδεσμο ([σε αγκύλες]) προς παλαιότερα άρθρα του ιστολογίου σχετικά με το θέμα. 

101 λέξεις και φράσεις από την εκκλησιαστική γλώσσα

Όταν ξεκίνησα να γράψω αυτό το σημείωμα και άρχισα να αναζητώ λέξεις και φράσεις προερχόμενες από την εκκλησιαστική ζωή και γραμματεία, έμεινα έκπληκτος ανακαλύπτοντας πόσο πολλές είναι οι καθημερινές μας φράσεις που έχουν φανερή ή λιγότερο φανερή θρησκευτική-εκκλησιαστική προέλευση. Φαίνεται ότι η επίδραση της θρησκείας και της ορθόδοξης χριστιανικής εκκλησίας ειδικότερα στην καθημερινή ζωή των Ελλήνων ήταν και είναι πολύ πιο έντονη από όσο φανταζόμαστε. Ας σκεφτούμε απλά ότι για αιώνες ολόκληρους, σε εποχές που το μεγαλύτερο μέρος του ελληνικού λαού ήταν αναλφάβητο, οι λειτουργίες της εκκλησίας, τα τροπάρια και τα κείμενα των ευαγγελίων ήταν η μοναδική πηγή της λόγιας γλώσσας με την οποία ερχόταν σε επαφή ο πολύς κόσμος. Αποτέλεσμα αυτού είναι όλη αυτή η φρασεολογία η οποία σιγά-σιγά από τα ιερά κείμενα πέρασε στη λαϊκή γλώσσα, συχνά μεταπλάστηκε, άλλαξε μορφή ή και σημασία.

Κύρια πηγή της φρασεολογίας αυτής είναι βέβαια η Βίβλος, δηλαδή η Παλαιά και η Καινή Διαθήκη με αρκετές εκφράσεις να περιέχονται αυτούσιες σε αυτήν και αρκετές άλλες να έχουν πλαστεί εκ των υστέρων με βάση εδάφια της βιβλικής αφήγησης. Δευτερεύουσα πηγή, αλλά όχι ασήμαντη, είναι οι ακολουθίες της εκκλησίας, τα τροπάρια, οι ύμνοι και όλα γενικώς τα λατρευτικά κείμενα.

Ο κατάλογος που ακολουθεί περιλαμβάνει τις πιο κοινές από αυτές τις εκφράσεις, αλλά σίγουρα όχι όλες. Υπάρχουν και άλλες που σκόπιμα παρέλειψα, είτε γιατί λέγονται σπάνια πλέον, είτε γιατί δεν με έπεισε η θρησκευτική-βιβλική τους προέλευση. Και σίγουρα υπάρχουν και κάποιες που θα ξέφυγαν γιατί “ουδείς αναμάρτητος ειμή μόνον ο Θεός” για να μείνουμε και εντός κλίματος!

Ας τις δούμε λοιπόν μία-μία με σύντομη επεξήγηση. Σε όσες από αυτές είναι βιβλικές παρέθεσα και το πρωτογενές κείμενο, το εδάφιο δηλαδή στο οποίο τις συναντάμε.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ετυμολογικά, Ευαγγέλιο, Εκκλησία, Θρησκεία, Λεξικογραφικά, Συνεργασίες, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , | 169 Σχόλια »

Οι Εσταυρωμένοι Σωτήρες, ιστορικό μυθιστόρημα του Δημ. Σαραντάκου – 22 (τελευταίο)

Posted by sarant στο 6 Ιουλίου, 2021

Εδώ και μερικούς μήνες άρχισα να δημοσιεύω σε συνέχειες, κάθε δεύτερη Τρίτη, το ιστορικό μυθιστόρημα του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, «Οι εσταυρωμένοι σωτήρες». Η σημερινή συνέχεια είναι η εικοστή δεύτερη και τελευταία. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Βάζω μαζι και τις υποσημειώσεις.

Σήμερα φτάνουμε στο τέλος. Θα διαβάσουμε τον «απολογητικό επίλογο» του πατέρα μου, με τον οποίο κλείνει το βιβλίο.

ΕΠΙΛΟΓΟΣ (ΑΠΟΛΟΓΗΤΙΚΟΣ)

Προσπάθησα να αφηγηθώ τη ζωή κάποιων μεγάλων ανθρώπων, που έζησαν τον πρώτον αιώνα της χρονολογίας μας και τις συνέπειες που είχε η δράση και η διδασκαλία τους, στη διαμόρφωση μιας παγκόσμιας θρησκείας. Απέφυγα να δώσω στην αφήγησή μου αυτή τον χαρακτήρα ιστορικής μελέτης αλλά ταυτόχρονα προσπάθησα να μην αφίσταται, στο μέτρο του δυνατού, από τα όσα εξιστορούν οι πηγές. 

Όταν ήμουν παιδί υπήρξα θρησκευόμενο άτομο και, εκτός του ότι εξ απαλών ονύχων είχα εξοικειωθεί με τα κείμενα της Καινής Διαθήκης, (χάρη στον παππού μου – άνθρωπο ευλαβή αλλά όχι θρησκόληπτο – και στον πατέρα μου – βαθύ γνώστη των Γραφών και εντούτοις άθεο), με είχε γοητεύσει και η προσωπικότητα του Ιησού. Βοήθησε πολύ σ’ αυτό και η παρουσία στην πόλη όπου ζούσαμε ενός εξαιρετικά χαρισματικού και φωτισμένου ανθρώπου, του αρχιμανδρίτη Χαράλαμπου Δέδε.

Κατόπιν ήρθε η Κατοχή, η Πείνα και αργότερα η Αντίσταση και ρήσεις όπως:

ουαί υμίν τοις πλουσίοις,  ότι απέχετε την παράκλησιν υμών
ουαί υμίν οι εμπεπλησμένοι, ότι πεινάσετε
μακάριοι οι πτωχοί, ότι αυτών εστί η βασιλεία των ουρανών
μακάριοι οι πεινώντες, ότι αυτοί χορτασθήσονται
ουκ ήλθον βαλείν ειρήνην αλλά μάχαιραν,
πυρ ήλθον βαλείν εις την γην

και άλλες ανάλογες, τις εύρισκα επίκαιρες και με συγκινούσαν. Στο μεταξύ όμως, μαθητής γυμνασίου πλέον, είχα υποκύψει στο κάλλος της Αρχαίας Ελλάδας και ανακάλυψα ότι η ελληνική κοσμοαντίληψη ήταν πολύ πιο εύληπτη, καλαίσθητη και ανθρωποκεντρική  από την ιουδαιοχριστιανική. Ξαναδιάβασα, με κριτικό πνεύμα αυτή τη φορά, τα κείμενα της Καινής Διαθήκης και τότε μου γεννήθηκαν ορισμένες απορίες. Πώς είναι δυνατό το πρόσωπο που είπε τα παραπάνω να είπε επίσης και τα ακόλουθα:

απόδοτε ουν τα του Καίσαρος τω Καίσαρι
μακάριοι οι ειρηνοποιοί
αγαπάτε τους εχθρούς υμών
εάν τις σε αγγαρεύσει εν μίλιον ύπαγε μετ’ αυτού δύο…

Αργότερα, στα φοιτητικά μου χρόνια, ήρθε η εποχή της απόλυτης αμφισβήτησης των πάντων και από το διάβασμα αρκετών βιβλίων, ορισμένων απλοϊκών και ισοπεδωτικών, κάποιων όμως αξιόλογων, έφτασα στο συμπέρασμα ότι δεν υπήρξαν ούτε ο Ιησούς Χριστός ούτε ο Απόστολος Παύλος. Όπως ήταν επόμενο, είχα τότε πολλές και έντονες συζητήσεις, με αγαπητούς φίλους, συζητήσεις που, ανεξάρτητα με τη θέση που έπαιρνε καθένας μας, τις θέρμαινε η αγάπη μας προς τον υιόν του τέκτονος, είτε αυτός υπήρξε είτε όχι. Κράτησα τότε ορισμένες σημειώσεις και διατύπωσα κάποια σχόλια.

Την εποχή εκείνη με βασάνιζε επίσης το ερώτημα, πώς θα έπρεπε να αντιμετωπίσω τα βιβλία της Καινής Διαθήκης:

— Ως θρησκευτικά κείμενα, (θεόπνευστα ή μη), που είναι γραμμένα με αλληγορικό ύφος και έχουν κατηχητικό σκοπό;

–’Η ως ιστορικές πραγματείες, που δίνουν αξιόπιστες πληροφορίες για τη ζωή και τη δράση του Ιησού Χριστού και των άλλων προσώπων που έδρασαν στη συγκεκριμένη αυτή εποχή και στη συγκεκριμένη αυτή χώρα;

Αντιπαρερχόμενος το γεγονός ότι θεόπνευστα κείμενα δεν μπορεί, κατά την ταπεινή μου γνώμη, να αντιφάσκουν μεταξύ τους ή να περιέχουν γραμματικά ή λογικά σφάλματα, δε θα είχα  αντίρρηση να δεχτώ ολόκληρη την Καινή Διαθήκη ως απλό θρησκευτικό κατηχητικό κείμενο, γραμμένο με αλληγορικό ύφος. Στην περίπτωση αυτή το ζήτημα θα έπρεπε να είχε θεωρηθεί λήξαν και κατά συνέπεια θα περίττευε το γράψιμο αυτού του βιβλίου.

Επειδή όμως υπάρχουν πολλοί και διαπρεπείς συγγραφείς, που  θεωρούν την Καινή Διαθήκη «το εγκυρότερο βιβλίο και το πιστότερα διατηρημένο», την «πλέον ασφαλή πηγή πληροφοριών», οι οποίες μάλιστα «παρατάσσονται με ακρίβεια ως προς τον χρόνον», όπου «περιγράφονται τα γεγονότα εντελώς ψυχρά, χωρίς συναίσθημα θα λέγαμε», πράγμα που κατ’ αυτούς «αποδεικνύει την ιστορικότητα της Βίβλου» και επειδή δυστυχώς η γνώμη αυτή είναι η επικρατούσα στον τόπο μας, θέλησα να αντικρούσω την άποψη αυτήν, έστω και με τη μέθοδο της εις άτοπον απαγωγής. 

Ξαναδιάβασα λοιπόν, για πολλοστή φορά, τα βιβλία της Καινής Διαθήκης, σε συνδυασμό με τα συγγράμματα του Ιουστίνου, του Ευσέβιου, του Ειρηναίου, του Κλήμη του Αλεξανδρέα και άλλων πατέρων της Εκκλησίας, με ορισμένα Απόκρυφα, με τα έργα του Φλάβιου Ιώσηπου, του Φίλωνα, του Τάκιτου, του Σουητώνιου, και άλλων συγγραφέων εκείνης της εποχής και άλλες εξ ίσου αρχαίες πηγές, που μας δίνουν κάποιες πληροφορίες για τη ζωή και τη δράση του Ιησού Χριστού, του Παύλου και των πρώτων χριστιανικών κοινοτήτων.

Την ανάγνωση των πηγών προσπάθησα να την κάνω με όσο το δυνατό περισσότερο κριτικό πνεύμα, απαλλαγμένος από προκαταλήψεις και ιδεοληψίες, προσπαθώντας μόνο να προσεγγίσω την αλήθεια, έχοντας όμως πάντοτε στο νου μου ότι δεν υπάρχει μία αλήθεια, πολύ δε περισσότερο ότι δεν υπάρχει η απόλυτη αλήθεια.

Από τη μελέτη αυτή κατέληξα στο παράδοξο, αλλά απολύτως αναμφισβήτητο, για μένα,  γεγονός είναι ότι ο Ιησούς Χριστός ως ιστορικό πρόσωπο απουσιάζει από την ιστορία. Οι σύγχρονοί του, συγγραφείς, ιστορικοί, και φιλόσοφοι, τον αγνοούν πλήρως. Από τα αρχεία του ρωμαϊκού κράτους εκείνων των χρόνων, τα οποία κατά κανόνα είναι πολύ λεπτολόγα και  ενημερωτικά, απουσιάζει επίσης οποιαδήποτε μνεία για τη ζωή και τη δράση του. Αδιάβλητα αρχαιολογικά ευρήματα που να πιστοποιούν το πέρασμα του από τη γη δεν υπάρχουν. Μόνο τα Ευαγγέλια μας δίνουν κάποιες πληροφορίες, οι οποίες όμως εκτός του ότι περιορίζονται στα τρία τελευταία χρόνια της ζωής του και μόνο, είναι αλληλοσυγκρουόμενες, αντιφατικές και αόριστες. Όσον αφορά τα λοιπά τα βιβλία της Καινής Διαθήκης, απουσιάζει από αυτά κάθε πληροφορία σχετική με την κατά σάρκα ζωή του.

Η απουσία του Ιησού Χριστού από την Ιστορία, οδήγησε πολλούς συγγραφείς (φιλόσοφους, ιστορικούς,  θεολόγους,  λογοτέχνες ή απλώς σκεπτόμενους ανθρώπους), στο να αρνηθούν την ύπαρξή του. Το πρόβλημα της ιστορικότητας του Ιησού Χριστού είχε ήδη τεθεί από τον 2ον αιώνα[1], αναζωπυρώθηκε κατά τους 16ον και 17ον αιώνες και γνώρισε μεγάλην έξαρση κατά τον 19ο και τον 20ο. Τα επιχειρήματα που προβάλλονται είναι ισχυρά και η διαθέσιμη βιβλιογραφία έχει εντυπωσιακές διαστάσεις και περιλαμβάνει εκατοντάδες έργα. Τα σημαντικότερα από αυτά μνημονεύονται στο Παράρτημα.

Από την άλλη πλευρά οι οπαδοί της ιστορικότητας του Ιησού Χριστού είναι εξ ίσου πολυάριθμοι και τα επιχειρήματά τους αναλόγου βαρύτητας με εκείνα των οπαδών της μυθικότητας του. Βεβαίως υπάρχει τεράστια διαφορά μεταξύ των πιστών, των οπαδών δηλαδή της ορθόδοξης άποψης, ότι ήταν Θεάνθρωπος και των άλλων, των οπαδών της άποψης ότι ήταν προικισμένος προφήτης και διδάσκαλος ή πολιτικός επαναστάτης ή κοινωνικός αναμορφωτής.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Θρησκεία, Ιστορία, Μυθιστόρημα, Μεταφραστικά | Με ετικέτα: , , , | 102 Σχόλια »

Οι Εσταυρωμένοι Σωτήρες, ιστορικό μυθιστόρημα του Δημ. Σαραντάκου – 21

Posted by sarant στο 22 Ιουνίου, 2021

Εδώ και μερικούς μήνες άρχισα να δημοσιεύω σε συνέχειες, κάθε δεύτερη Τρίτη, το ιστορικό μυθιστόρημα του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, «Οι εσταυρωμένοι σωτήρες». Η σημερινή συνέχεια είναι η εικοστή πρώτη. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Βάζω μαζι και τις υποσημειώσεις, παρόλο που είναι πάρα πολλές.

Πλησιάζουμε πια στο τέλος. Το σημερινό 15ο κεφάλαιο είναι το τελευταίο του βιβλίου -ακολουθεί όμως και ένας «απολογητικός επίλογος». Και σε αυτό το τελευταίο κεφάλαιο θα δούμε τη βιογραφία «ενός άλλου σπουδαίου ανθρώπου».

15

ΟΡΘΩΣ ΟΙΚΙΖΟΜΕΝΗ ΠΟΛΙΣ ΑΡΜΟΝΙΑΣ ΣΤΑΣΙΑΖΟΥΣΗΣ ΔΕΙΣΘΑΙ

Σταματώ στο σημείο αυτό την αφήγησή μου. Η ιστορία μου άρχισε τον καιρό που κυβερνούσε ο Σεβαστός-Αύγουστος Καίσαρας και τελειώνει λίγο πριν δολοφονηθεί ο Δομιτιανός, περισσότερο από εκατό χρόνια μετά. Προσπάθησα να περιγράψω τη ζωή και τη δράση τριών (ή τεσσάρων άν συνυπολογίσω και τον Ιωάννη τον Βαπτιστή) θαυμαστών ανθρώπων, των μαθητών τους και όσων αργότερα ακολούθησαν τα βήματά τους. Δεν πρέπει εντούτοις να αγνοηθεί το γεγονός ότι, παρά τη φλογερή ιδιοσυγκρασία των ανθρώπων αυτών και τη δύναμη των ιδεών τους, η επιρροή τους, για πολλά χρόνια, έμεινε περιορισμένη στην Παλαιστίνη και τις κοντινές μ’ αυτήν περιοχές. Μερικές από τις ιδέες τους ξεχάστηκαν, κάποιες διαστρεβλώθηκαν και παραποιήθηκαν, ενώ άλλες επέζησαν και αργότερα αποτέλεσαν τη βάση πολλών νέων πίστεων και λατρειών. Παράλληλα, εξ αιτίας των κατακλυσμικών γεγονότων που σάρωσαν την  Παλαιστίνη, η μορφή, η βιογραφία και η δράση των δύο από τους τρεις αυτούς μεγάλους ανθρώπους, του Ζηλωτή και του Πρίγκηπα, ξεθώριασαν, λησμονήθηκαν και τελικά ενσωματώθηκαν στη μορφή, τη δράση και τη διδασκαλία του τρίτου, του Διδάσκαλου, η οποία, χάρη σ’ έναν ακόμη μεγάλον άνθρωπο, τον Παύλο, έγινε η βάση μιας καινούργιας, παγκόσμιας, θρησκείας. Αδιαμόρφωτη και ανομοιογενής ακόμα, περιείχε εντούτοις όλα εκείνα τα στοιχεία, που θα την έκαναν αυτό που ονομάζουμε Χριστιανισμό. Αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία.

Οι άνθρωποι της ιστορίας μου όμως δεν ήταν οι μόνοι διδάσκαλοι και προφήτες, που έζησαν σ’ αυτήν την εποχή. Οι καιροί εκείνοι γεννούσαν διδάσκαλους, προφήτες και κήρυκες. Οι άνθρωποι ζούσαν στην αβεβαιότητα, το άγχος και την αγωνία και ζητούσαν παραμυθία και λύτρωση. Είχαν χάσει την εμπιστοσύνη τους στις αρχαίες αρετές και εγκατέλειψαν τις αξίες και τα οράματα, τα οποία εντούτοις είχαν δημιουργήσει το μεγαλείο της Αρχαίας Ελλάδας. Οι μεν σκεπτόμενοι είχαν παραδοθεί στις μυστικιστικές παρηγορίες των Νεοπλατωνικών και των Γνωστικών, οι δε λοιποί στην πιο χοντροκομένη δεισιδαιμονία1.

Θα ήθελα λοιπόν να κλείσω την αφήγησή μου, αναφερόμενος σε έναν άλλον σπουδαίον άνθρωπο, ξεχασμένον ίσως σήμερα, πιο κοντινόν όμως σε όσους μετέχουμε της ελληνικής παιδείας, σε ένα Θείον Άνδρα, τον  μεγάλο  διδάσκαλο   Απολλώνιο τον  Τυανέα, που εμφανίστηκε την  ίδια περίπου εποχή με  τον Ιησού το Ναζωραίο και  τον Παύλο2 και έδρασε και δίδαξε σε πολύ ευρύτερη γεωγραφική περιοχή και για περισσότερο χρόνο, αφού πέρασε τα εκατό χρόνια ζωής. Όπως όλοι αυτοί οι κήρυκες, προφήτες και δασκάλοι, Ναζωραίοι, Εβιωναίοι, Χριστιανοί, Γνωστικοί, Στωικοί και Νεοπλατωνικοί, έτσι και ο Απολλώνιος είχε τον ίδιο σκοπό: να λευτερώσει τον άνθρωπο από την αγωνία, να τον παρηγορήσει και να του δείξει έναν άλλο δρόμο ζωής.

Στηριγμένος στην παράδοση του Πυθαγόρα και συνδυάζοντας τη φιλοσοφία με τον ασκητισμό, τη θεουργία με τη φιλοκαλία, δίδασκε πως η λύτρωση θα έρθει με την αυτογνωσία  και την ηθική ολοκλήρωση του ανθρώπου, μέσα από την άσκηση και την εγκράτεια.

*  *  *

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Θρησκεία, Ιστορία, Μυθιστόρημα | Με ετικέτα: , , , , , | 64 Σχόλια »

Οι Εσταυρωμένοι Σωτήρες, ιστορικό μυθιστόρημα του Δημ. Σαραντάκου – 20

Posted by sarant στο 8 Ιουνίου, 2021

Εδώ και μερικούς μήνες άρχισα να δημοσιεύω σε συνέχειες, κάθε δεύτερη Τρίτη, το ιστορικό μυθιστόρημα του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, «Οι εσταυρωμένοι σωτήρες». Η σημερινή συνέχεια είναι η εικοστή. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Βάζω μαζι και τις υποσημειώσεις, παρόλο που είναι πάρα πολλές.

Σήμερα θα διαβάσουμε το 14ο κεφάλαιο, στο οποίο βλέπουμε την επικράτηση του όρου «Χριστιανοί» αντί των «Ναζωραίων». (Η Πέλλα που αναφέρεται στο κείμενο είναι πόλη της Δεκαπόλεως, στην Παλαιστίνη, στην κοιλάδα του Ιορδάνη).

14

ΛΕΓΟΝΤΕΣ ΙΟΥΔΑΙΟΥΣ ΕΙΝΑΙ ΕΑΥΤΟΥΣ ΚΑΙ ΟΥΚ ΕΙΣΙΝ, ΑΛΛΑ ΣΥΝΑΓΩΓΗ ΤΟΥ ΣΑΤΑΝΑ

Στην Πέλλα της Δεκαπόλεως οι Ναζωραίοι, που κατέφυγαν εκεί από τα Ιεροσόλυμα, δέχτηκαν την είδηση για την πτώση της Αγίας Πόλης με ανάμικτα αισθήματα. Πολλοί, όπως οι πρεσβύτεροι, που ήταν επικεφαλής της εκκλησίας, ο Ιούστος, ο Ζακχαίος, ο Τωβίας, ο Βενιαμίν, ο Φίλιππος και άλλοι, χάρηκαν γιατί τιμωρηθηκαν οι διώκτες του Δασκάλου, αυτοί οι Ιουδαίοι που τον κατατρέξαν και τον παραδώσαν στους Ρωμαίους για να θανατωθεί. Αλλοι, σαν τον προφήτη Ιωάννη, είδαν τις καταστροφές και τα δεινά που συνόδεψαν την πολιορκία κι την άλωση, ως προανάκρουσμα της επερχόμενης Συντελείας του κόσμου. Υπήρξαν βέβαια και αρκετοί που τους έθλιψε η εξαφάνιση του θρησκευτικού τους κέντρου και η καταστροφή του Ναού, όπου τόσες φορές είχαν προσευχηθεί στον Θεό.

Πολλές εκκλησίες των Ναζωραίων, σε πόλεις όπως η Καισάρεια, η Σαμάρεια, η Σκυθόπολη και η Δαμασκός, είχαν εξολοθρευτεί από τους Ρωμαίους και τους συμμάχους τους, γιατί κατά τις εκτεταμένες σφαγές του ιουδαϊκού πληθυσμού από τους Εθνικούς συμπολίτες τους, που έγιναν εκεί, τόσο οι πολίτες όσο και οι στρατιωτικοί, δεν ήταν σε θέση να ξεχωρίσουν τους Ναζωραίους από τους άλλους Ιουδαίους.

Όταν η τάξη αποκαταστάθηκε στην Ιουδαία, οι Ρωμαίοι σταμάτησαν να καταδιώκουν τους Ισραηλίτες, γιατί εξ αρχής δεν τους αντιμετώπισαν σαν πιστούς της ιουδαϊκής θρησκείας αλλά σαν στασιαστές κατά της εξουσίας του Καίσαρα. Όταν η στάση καταπνίγηκε και οι στασιαστές τιμωρήθηκαν, η αυστηρότητα των Ρωμαίων αμβλύνθηκε πολύ. Με τη χαρακτηριστική τους ικανότητα προσαρμογής οι Ισραηλίτες, μετά τις συμφορές του πολέμου, άρχισαν να ανασυγκροτούνται. Παρά τις τρομακτικές απώλειες που είχαν, εξακολούθούσαν να αποτελούν το πολυπληθέστερο εθνικό στοιχείο της χώρας. Το πνευματικό τους κέντρο έγινε το μικρό συνέδριο της Ιάμνειας, που ίδρυσε ο ραββίνος Ιωάννης μπεν Ζακκάι. Εκεί τώρα κυριαρχούσαν οι Φαρισαίοι, μια που οι Σαδδουκαίοι είχαν εκμηδενιστεί. Η πίστη τους στον μελλοντικό ερχομό του Χριστού του Θεού, που θα λευτέρωνε τη γη του Ισραήλ από τους ειδωλολάτρες, δεν είχε μειωθεί καθόλου από την άτυχη έκβαση του πολέμου. Αντίθετα έγινε πιο θερμή. Όσους δεν το πίστευαν σ’ αυτήν τους αντιμετώπιζαν με εχθρότητα, που έφτανε στο μίσος.

Ήδη από τα πριν από τον πόλεμο χρόνια1 αντιπαθούσαν τους οπαδούς του Ιησού του Ναζωραίου, γιατί τους θεωρούσαν παραβάτες του Νόμου. Μετά τον πόλεμο όμως η αντιπάθεια αυτή έγινε εχθρότητα, όχι μόνο γιατί οι Ναζωραίοι δίδασκαν ότι ο Χριστός, που οι Ιουδαίοι περίμεναν σαν ελευθερωτή,  ήρθε, δίδαξε, σταυρώθηκε για το καλό των ανθρώπων, αναστήθηκε και πολύ σύντομα θα επανεμφανιστεί, αλλά και γιατί στην κρίσιμη στιγμή, όταν ο κλοιός των Ρωμαίων έκλεινε γύρω από τα Ιεροσόλυμα, διάλεξαν το δρόμο της αποστασίας. Εφυγαν μακρυά για να μη συμμεριστούν την κοινή τύχη με τους άλλους Ιουδαίους. Με αυτή την ενέργειά τους έγιναν στα μάτια των άλλων Ιουδαίων αποστάτες και προδότες.

Το ίδιο μίσος έδειχναν οι πιστοί Ιουδαίοι κατά των αιρετικών εκείνων, που απαρνήθηκαν τον ένα και μοναδικό Θεό, έλεγαν πως είναι ένας κατώτερος, μοχθηρός θεός και του έδιναν το όνομα Ιαλνταμπαώθ. Το συνέδριο της Ιάμνειας και αργότερα η ραββινική ακαδημία της Τιβεριάδας, θέλανε να υποκαταστήσουν την κοσμική εξουσία που είχε το Μεγάλο Συνέδριο του Ναού με μια πνευματικήν εξουσία, την οποία μόνο η ραββινική ορθοδοξία θα δημιουργούσε2. Μία σύνοδος ραββίνων στην Ιάμνεια καθόρισε ποια από τα ιερά βιβλία είναι «κανονικά» και ποια «δευτεροκανονικά» ενώ απέκλεισε μια τρίτη κατηγορία βιβλίων, που ονομάστηκαν «απόκρυφα». Αργότερα ο ραββίνος Γαμαλιήλ ο Γ’3, τροποποίησε την δωδέκατη από τις «δεκαεπτά ευχές»4, που κάθε πιστός Ιουδαίος έπρεπε να απαγγέλει πρωί, μεσημέρι και βράδι, ώστε να γίνει ουσιαστικά μια κατάρα κατά των αιρετικών, εμμέσως κατά της Ρώμης και κυρίως κατά του αποστάτη και των οπαδών του5. Ο αποστάτης ήταν ο Ιησούς, οι οπαδοί του, οι Ναζωραίοι6.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Εβραϊσμός, Θρησκεία, Ιστορία, Μυθιστόρημα | Με ετικέτα: , , | 78 Σχόλια »

Οι Εσταυρωμένοι Σωτήρες, ιστορικό μυθιστόρημα του Δημ. Σαραντάκου – 19

Posted by sarant στο 25 Μαΐου, 2021

Εδώ και μερικούς μήνες άρχισα να δημοσιεύω σε συνέχειες, κάθε δεύτερη Τρίτη, το ιστορικό μυθιστόρημα του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, «Οι εσταυρωμένοι σωτήρες». Η σημερινή συνέχεια είναι η δέκατη ένατη. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Βάζω μαζι και τις υποσημειώσεις, παρόλο που είναι πάρα πολλές.

Σήμερα θα διαβάσουμε το δεύτερο μέρος από το 13ο κεφάλαιο, στο οποίο έχουμε το τέλος του Ιουδαϊκού πολέμου με την ισοπέδωση της Ιερουσαλήμ.

Από την αρχή ο ιουδαϊκός πόλεμος πήρε τη μορφή όχι μόνο αγώνα για την εθνική απελευθέρωση, αλλά και πολέμου φυλετικής κάθαρσης και εμφύλιου σπαραγμού με κοινωνικά χαρακτηριστικά. Σε πολλές πόλεις της Παλαιστίνης οι εξαγριωμένοι επαναστάτες έσφαξαν όλους τους Ελληνες και Σύρους και γενικά τους Εθνικούς κάτοικους. Αντίθετα σε άλλες πόλεις της Παλαιστίνης, όπου η πλειοψηφία των κατοίκων δεν ήταν εβραϊκή, οι Εθνικοί, έσφαξαν και εξανδραπόδησαν όλους τους Ιουδαίους. Στην Καισάρεια σφάχτηκαν είκοσι  χιλιάδες και πολλές χιλιάδες πουλήθηκαν δούλοι. Χιλιάδες επίσης σκοτώθηκαν στην Πτολεμαϊδα, στη Σεβάστεια, στις πόλεις της Δεκάπολης. Ο διωγμός επεκτάθηκε και στις γειτονικές επαρχίες. Στη Δαμασκό οι Εθνικοί έσφαξαν δέκα χιλιάδες Εβραίους και η σφαγή προετοιμάστηκε με απόλυτη μυστικότητα, μονάχα από τους άντρες, γιατί πολλές γυναίκες του εθνικού πληθυσμού είχαν προσηλυτιστεί στον ιουδαϊσμό ή συμπαθούσαν τους Εβραίους. Σφαγές έγιναν στην Αλεξάνδρεια και σ’άλλες πόλεις  της Ανατολής, όπου υπήρχαν εβραϊκές παροικίες, οι οποίες καταστράφηκαν, όχι όμως στην Αντιόχεια και τη Σιδώνα, όπου οι Εθνικοί δεν πείραξαν τους Ιουδαίους συμπολίτες τους40.

Ο Νέρων, μαθαίνοντας τα νέα στην Αχαϊα, όπου βρισκόταν, αποφάσισε να στείλει στην Ιουδαία τον ικανώτατο στρατηγό του Φλάβιο Βεσπασιανό, με μεγάλο στρατό. Ο Βεσπασιανός ξεκίνησε από την Πτολεμαϊδα την άνοιξη του επόμενου χρόνου41,  έχοντας μαζύ του και το γιό του Τίτο, με τρεις λεγεώνες  (5η, 10η και 15η) και πολυάριθμα βοηθητικά συμμαχικά στρατεύματα, Σύρων και Ναβαταίων Αράβων. Συνολικά ο στρατός του έφτανε τις εξήντα χιλιάδες. Μία από τις πρώτες διαταγές που έβγαλε αρχίζοντας την εκστρατεία του ήταν να συλληφθούν όλοι οι απόγονοι του βασιλικού οίκου του Δαυίδ42. Ο Μαναήμος όμως ήταν ήδη νεκρός.

Οι Ρωμαίοι εισέβαλλαν πρώτα στη Γαλιλαία, ορμητήριο των Ζηλωτών και οχυρό της επανάστασης. Ο Ζηλωτής ηγέτης, Ιωάννης από τα Γίσχαλα υπερασπίστηκε την πατρίδα του και την περιοχή της αλλά τελικά υπέκυψε στην υπεροχή των Ρωμαίων. Τα Γίσχαλα έπεσαν και ο Ιωάννης κατόρθωσε με μεγάλες δυσκολίες να διαφύγει στα Ιεροσόλυμα. Αρχηγός της αντίστασης στο βορειότερο τμήμα της Γαλιλαίας, με έρεισμα την πόλη  και το φρούριο Ιωτάπατα ήταν ο επιφανής Φαρισαίος,  Ιωσήφ γιος του Ματαθία, που είχε όμως χάσει τον  αρχικό  ενθουσιασμό  του   και  αναζητούσε  τρόπους  για  να  εγκαταλείψει  τον αγώνα43. Οι Ρωμαίοι, ύστερα από αρκετές μάχες στους γύρω λόφους, πολιόρκησαν  την πόλη και το  φρούριο  με  μεγάλες δυνάμεις.  Παρά την ηρωική αντίσταση των Εβραίων και τις στρατιωτικές αρετές  που έδειξε ο Ιωσήφ, ή πόλη έπεσε στα χέρια του εχθρού και σε λίγες μέρες κυριεύθηκε, με μεγάλες απώλειες και από τις δύο πλευρές, και το φρούριο. Μόνο στα υπόγειά του σε μια δεξαμενή έμειναν κρυμένοι σαράντα μαχητές με τον Ιωσήφ, που ορκίστηκαν να αυτοκτονήσουν διαδοχικά και  με κλήρο, παρά να παραδοθούν. Όταν εντούτοις οι άλλοι αυτοκτόνησαν, ο Ιωσήφ που είχε καταφέρει να κληρωθεί τελευταίος, αυτομόλησε στους Ρωμαίους44. Ο Βεσπασιανός του φέρθηκε μεγαλόψυχα και όταν ο Ιωσήφ πρόβλεψε πως σύντομα θα γινόταν καίσαρας στη Ρώμη, τον κράτησε μαζύ του, σαν ειδικό σύμβουλο. Ο Ιωσήφ από τη μεριά του αφοσιώθηκε στο Ρωμαίο στρατηγό, τον αναγνώρισε ως τον αναμενόμενο Χριστό και αργότερα πήρε το όνομα του γένους των Φλαβίων, που ήταν το γένος του Βεσπασιανού. Από δω και μπρος θα είναι γνωστός με το όνομα Φλάβιος Ιώσηπος.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Εβραϊσμός, Θρησκεία, Ιστορία, Μυθιστόρημα | Με ετικέτα: , , , , , , | 48 Σχόλια »

Οι Εσταυρωμένοι Σωτήρες, ιστορικό μυθιστόρημα του Δημ. Σαραντάκου – 18

Posted by sarant στο 11 Μαΐου, 2021

Εδώ και μερικούς μήνες άρχισα να δημοσιεύω σε συνέχειες, κάθε δεύτερη Τρίτη, το ιστορικό μυθιστόρημα του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, «Οι εσταυρωμένοι σωτήρες». Η σημερινή συνέχεια είναι η δέκατη όγδοη. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Βάζω μαζι και τις υποσημειώσεις, παρόλο που είναι πάρα πολλές.

Σήμερα θα παραθέσω το πρώτο μέρος από το 13ο κεφάλαιο, στο οποίο γίνεται η περιγραφή του Ιουδαϊκού πολέμου.

13

ΟΤΑΝ ΔΕ ΙΔΗΤΕ ΚΥΚΛΟΥΜΕΝΗΝ ΥΠΟ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΩΝ ΤΗΝ ΙΕΡΟΥΣΑΛΗΜ

Τα γεγονότα που προφήτευαν οι Αποκαλύψεις και που όλοι οι  διορατικοί παρατηρητές περίμεναν, δεν άργησαν να συμβούν. Με το θάνατο του Φήστου η σύντομη ανάπαυλα της έντιμης διακυβέρνησης της Ιουδαίας έκλεισε. Ο αυταρχισμός, η ανομία και η διαφθορά, που εγκαινιάστηκαν από τον Πόντιο Πιλάτο και τον Βεντίδιο Κουμάνο και επεκτάθηκαν από τον Αντώνιο Φήλικα,  αποκορυφώθηκαν  από  τους διαδόχους του  Πόρκιου  Φήστου.  Ως που να ορισθεί και να εγκατασταθεί ο διάδοχός του, στην Ιουδαία επεκράτησε αληθινό χάος1. Ο αρχιερέας Άνανος, γιος του Άννα βρήκε ευκαιρία να εξοντώσει πολλούς προσωπικούς του εχθρούς και μόνο η επέμβαση  του τετράρχη  Ηρώδη Αγρίππα Β’2 σταμάτησε το κακό.

Ανάμεσα  στα θύματα του Άνανου ήταν και ο Ιάκωβος ο Δίκαιος, θετός αδελφός του Ιησού του Ναζωραίου, ο οποίος εκείνο τον καιρό ήταν επικεφαλής των Ναζωραίων στα Ιεροσόλυμα3.  Ο  Άνανος  τον  συνέλαβε μαζί με μερικούς άλλους Ναζωραίους και έπεισε το Συνέδριο να τους καταδικάσει σε θάνατο με λιθοβολισμό ως παραβάτες του Νόμου. Μολονότι για όλες τις θανατικές καταδίκες την τελευταία λέξη είχε ο Ρωμαίος επίτροπος, ο Άνανος επωφελήθηκε από το γεγονός ότι ο Αλβίνος δεν είχε αναλάβει ακόμα,  και προχώρησε στην εκτέλεση των καταδικασμένων. Αντιδρώντας στην κατάχρηση θανατικών καταδικών, που επέβαλε το Συνέδριο, οι Ρωμαίοι τελικά αφαίρεσαν από αυτό κάθε δικαιοδοσία να εκδίδει θανατικές αποφάσεις ακόμα και σε θρησκευτικά θέματα4.

Η εγκατάσταση του Αλβίνου ως επιτρόπου χειροτέρεψε τα πράγματα. Ο νέος επίτροπος ξεπέρασε όλους τους προκατόχούς του  σε αρπαγές και λεηλασίες. Ο Αλβίνος δημιούργησε ολόκληρη περιουσία, απολύοντας ύστερα από αδρή πληρωμή τους φυλακισμένους, ακόμα και όσοι ήταν ένοχοι σοβαρών εγκλημάτων5. Πολλές φορές έπιανε αθώους, που τους άφηνε μετά από την πληρωμή  των λύτρων. Ακόμα και από σικάριους έπαιρνε δώρα για να ελευθερώσει κρατούμενους συναγωνιστές τους. Στο τέλος στις φυλακές απόμειναν μονάχα όσοι δεν είχαν να πληρώσουν λύτρα6.

Ο Αλβίνος αναμίχθηκε, με ιδιοτελείς φυσικά σκοπούς, και στις διενέξεις μεταξύ των μελών του  Συνεδρίου. Υποστήριξε τις ενέργειες του φίλου του  αρχιερέα Ανάνου κατά των κατώτερων ιερέων. Η παράλυση της διοίκησης ήταν τέτοια ώστε ο διάδοχος του Ανάνου, αρχιερέας Ιησούς, ο γιος του Δαμνάι, συγκρότησε δικό του  στρατιωτικό σώμα για να αντιμετωπίσει τον διεκδικητή της αρχιερατείας, τον Ιησού, γιο του Γαμαλιήλ7. Δυο ηρωδιανοί πρίγκηπες εξ άλλου, συγγενείς του Ηρώδη Αγρίππα Β΄, ο Κωστόβαρος και ο Σαύλος8, βγήκαν στην ύπαιθρο της Ιουδαίας και λήστευαν ανοιχτά τον κόσμο, συναγωνιζόμενοι στον τομέα αυτόν τον Αλβίνο. Η Ρωμαϊκή διοίκηση της  χώρας βρισκόταν σε κατάσταση πλήρους αποσύνθεσης.

Ο λαός με τρόμο έβλεπε πως τα πράγματα διαρκώς χειροτέρευαν. Αδέσποτες φήμες για μελλούμενες καταστροφές κυκλοφρούσαν. Ενας  απλός  χωρικός, ο Ιησούς, ο γιος του Ανανία, έφθασε τη  γιορτή της Σκηνοπηγίας και αφού στάθηκε  μπροστά  στο Ναό, άρχισε  να  φωνάζει:

–Φωνή από την Ανατολή, φωνή από τη Δύση, φωνή από τους τέσσερις ανέμους, φωνή κατά των Ιεροσολύμων και του Ναού, φωνή κατά του  λαού όλου

Κατόπιν άρχισε να κυκλοφορεί σε όλα τα στενά της πόλης λέγοντας συνεχώς αυτά τα λόγια και τίποτε άλλο. Άλλοι τον πείραζαν, άλλοι οργισμένοι τον χτυπούσαν και τελικώς κάποιοι τον οδήγησαν στον επίτροπο. Στις ερωτήσεις όμως του Αλβίνου ο άνθρωπος επανελάμβανε συνεχώς τα ίδια λόγια κι όταν ο ηγεμόνας εκνευρισμένος πρόσταξε να τον μαστιγώσουν, αυτός χωρίς να ζητήσει χάρη και χωρίς να χύσει ένα δάκρυ, άρχισε μέσα στις μαστιγώσεις που έπεφταν βροχή να θρηνεί λέγοντας: Αλίμονό σας Ιεροσόλυμα. Τελικά ο Αλβίνος θεωρώντας τον τρελλό τον άφησε ελεύθερο. Αυτός συνέχισε να γυρνά στους δρόμους λέγοντας πάντα τα ίδια λόγια για χρόνια ακόμα, ως το θάνατό του9.

Τον τυραννικό και  άρπαγα  Αλβίνο διαδέχτηκε στη διοίκηση της Ιουδαίας, ο  πολύ τυραννικότερος και  αρπακτικότερος Γέσσιος Φλώρος10,  ο οποίος  πήρε τη θέση αυτή όχι για τις ικανότητές του αλλά γιατί η γυναίκα του ήταν στενή φίλη της Ποππαίας, της ερωμένης και κατόπιν συζύγου του Καίσαρα Νέρωνα. Ο Γέσσιος Φλώρος επιχείρησε  να καταστείλει τον αναβρασμό, που γινόταν όλο και πιο έντονος, με την τρομοκρατία, προχωρόντας σε εκτελέσεις, διαρπαγές περιουσιών και πυρπολήσεις των σπιτιών των επαναστατών11. Ταυτόχρονα όμως έκανε και για προσωπικό του λογαριασμό καταχρήσεις και κλοπές, απογυμνώνοντας ολόκληρες πόλεις και συνεργαζόμενος ανοιχτά με κοινούς κακοποιούς.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Εβραϊσμός, Θρησκεία, Μυθιστόρημα | Με ετικέτα: , , , | 42 Σχόλια »

Οι Εσταυρωμένοι Σωτήρες, ιστορικό μυθιστόρημα του Δημ. Σαραντάκου – 17

Posted by sarant στο 27 Απριλίου, 2021

Εδώ και μερικούς μήνες άρχισα να δημοσιεύω σε συνέχειες, κάθε δεύτερη Τρίτη, το ιστορικό μυθιστόρημα του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, «Οι εσταυρωμένοι σωτήρες». Η σημερινή συνέχεια είναι η δέκατη έβδομη. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Βάζω μαζι και τις υποσημειώσεις, παρόλο που είναι πάρα πολλές.

Σήμερα θα παραθέσω το 12ο κεφάλαιο, στο οποίο εμφανίζεται ο Ιωάννης και γίνεται λόγος για τις Αποκαλύψεις.

ΣΥΝΕΡΧΟΜΕΝΩΝ ΥΜΩΝ ΕΝ ΕΚΚΛΗΣΙΑι ΑΚΟΥΩ ΣΧΙΣΜΑΤΑ ΥΜΙΝ ΥΠΑΡΧΕΙΝ

Κατά το δέκατο έτος της ηγεμονίας του Καίσαρα Νέρωνα1, ενώ επίτροπος της Ιουδαίας είχε οριστεί ο Γκέσσιος Φλώρος και τετράρχης Βαταναίας και Τραχωνίτιδος ήταν ο Ηρώδης Αγρίππας ο δεύτερος, όλη η οικουμένη βρισκόταν σε αναβρασμό. Η αιώνια πόλη καταστράφηκε από φοβερή πυρκαϊά, συνωμοσίες εξυφαίνονταν κατά του Καίσαρα και η Ιουδαία είχε φτάσει στο χείλος της εξέγερσης. Έχουν ήδη περάσει τριάντα χρόνια από τα δραματικά γεγονότα που σημάδεψαν το  τέλος της ηγεμονίας του Πόντιου Πιλάτου και οδήγησαν στη θανάτωση των μεγάλων ανθρώπων της αφήγησής μου.

Από τους επώνυμους ήρωες της ιστορίας μου ζούνε ακόμη ο Παύλος, φυλακισμένος στη Ρώμη, ο Βαρνάβας, που κηρύττει στην Κύπρο, ο Ιάκωβος ο Δίκαιος, επικεφαλής της εκκλησίας στα Ιεροσόλυμα, ίσως ο Πέτρος, που έχουν χαθεί τα ίχνη του και ο Μαναήν, που έχει πάρει τη μεγάλη απόφαση. Θα αφήσει την άνετη και ασφαλή ζωή του πλούσιου αριστοκράτη για να πορευθεί στους επικίνδυνους δρόμους της οικογενειακής του παράδοσης. Τους δρόμους που πήρανε οι πριγκηπες του οίκου του Δαυίδ: ο προπάππος του Εζεκίας, ο παππούς του Ιούδας, ο πατέρας του Ιησούς και οι θείοι του Ιακώβ και Συμεών. Η κατάσταση στην Ιουδαία έχει εκτραχυνθεί σε επικίνδυνο σημείο. Στη διάρκεια των τριάντα αυτών χρόνων σημειώθηκαν στην ύπαιθρο της Παλαιστίνης τουλάχιστον δέκα σημαντικές στάσεις και εξεγέρσεις, για τις οποίες έγραψα στο 9ο κεφάλαιο και κατά τις οποίες θανατώθηκαν χιλιάδες Ζηλωτές, πολλοί από τους οποίους ήταν Γαλιλαίοι, οπαδοί του Γαλιλαίου Χριστού2.

Παράλληλα όμως σε πολλές πόλεις, στην Παλαιστίνη αλλά και έξω από αυτήν, εξαπλώθηκε το κήρυγμα του Ιησού του Ναζωραίου. Η εξάπλωση αυτή στις περισσότερες περιπτώσεις γινόταν με τις προσωπικές σχέσεις των Ναζωραίων με Ιουδαίους και Εθνικούς φίλους τους και, σπανιώτερα, με την προσηλυτιστική δράση των Αποστόλων3, για την οποία τα αρχαία βιβλία ελάχιστες πληροφορίες δίνουν4. Όπως φαίνεται, εκτός από τον Πέτρο και τον Ιωάννη, όσοι από τους λοιπούς μαθητές του Ιησού του Ναζωραίου συνέχισαν το κήρυγμά του, δεν είχαν καμιάν αποστολική δράση. Ο Παύλος και ο Βαρνάβας, ιδίως ο πρώτος,  είχαν πολύ μεγαλύτερη αλλά δεν υπήρξαν μαθητές του. Χάρη σ’ αυτούς όμως η Αντιόχεια έγινε σιγά σιγά μεγαλύτερο κέντρο προσυλητισμού στη νέα πίστη, υποσκελίζοντας τα Ιεροσόλυμα.

Πάντως, τριάντα περίπου χρόνια μετά τη σταύρωση του Ιησού του Ναζωραίου, αδελφότητες-εκκλησίες  των  πιστών  του  υπήρχαν  σε  πολλές σημαντικές πόλεις, τόσο στην Παλαιστίνη όσο και έξω από αυτήν. Στην Παλαιστίνη, οι επιφανέστερες από τις εκκλησίες αυτές βρίσκονταν στα Ιεροσόλυμα, στη Σαμάρεια, στην Καισάρεια, στην Τιβεριάδα και στην Πτολεμαϊδα. Στη Συρία, στην Αντιόχεια και τη Δαμασκό. Στην Κύπρο, στη Σαλαμίνα. Στην Αίγυπτο, στην Αλεξάνδρεια. Στην (Μικρα) Ασία, υπήρχαν οι περισσότερες. Οι σημαντικότερες από αυτές είχαν ιδρυθεί στην Εφεσο, στις Σάρδεις, στα Θυάτειρα, στη Σμύρνη, στην Πέργαμο, στη Λαοδίκεια, στη Φιλαδέλφεια, στις Κολοσσές, αλλά  και σε κάποιες πόλεις της Πισιδίας, της Λυκαονίας και της Γαλατίας, όπου  υπήρχαν μικρότερης σημασίας εκκλησίες με ολιγάριθμους πιστούς.  Στη Μακεδονία, εκκλησίες είχαν ιδρυθεί  στους Φιλίππους, στη Θεσσαλονίκη και στη Βέρροια. Στην Αχαϊα (Νότια Ελλαδα) στην Κόρινθο. Στην Ιταλία τέλος, στη Ρώμη5.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Θρησκεία, Μυθιστόρημα, Χριστιανισμός | Με ετικέτα: , | 87 Σχόλια »

Οι Εσταυρωμένοι Σωτήρες, ιστορικό μυθιστόρημα του Δημ. Σαραντάκου – 16

Posted by sarant στο 13 Απριλίου, 2021

Εδώ και μερικούς μήνες άρχισα να δημοσιεύω σε συνέχειες, κάθε δεύτερη Τρίτη, το ιστορικό μυθιστόρημα του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, «Οι εσταυρωμένοι σωτήρες». Η σημερινή συνέχεια είναι η δέκατη έκτη. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Βάζω μαζι και τις υποσημειώσεις, παρόλο που είναι πάρα πολλές.

Σήμερα ολοκληρώνουμε το 11ο κεφάλαιο, στο οποίο πρωταγωνιστεί ο Σαύλος/Παύλος. Έχουμε αφηγηθεί έως και το τρίτο αποστολικό του ταξίδι.

Όταν επέστρεψε ο Παύλος στα Ιεροσόλυμα, μετά το τρίτο του ταξίδι,  οι εκεί Ναζωραίοι τον υποδέχτηκαν θερμά, αλλά του έκαναν κριτική για τη στάση του απέναντι στους ιουδαϊζοντες, συνιστώντας του να δείχνει στο μέλλον μεγαλύτερη διαλλακτικότητα. Την αυστηρότερη κριτική του την έκανε φυσικά o Ιάκωβος, άνθρωπος εξ ίσου δογματικός και εριστικός με τον Παύλο, που δεn διέθετε όμως το δικό του πνεύμα και τη μεγάλη του καρδιά. Από την αρχή τον πολεμούσε με διάφορες υπόγειες και συνομωτικές πράξεις, όπως η προαναφερθείσα ενέργειά του με τις εκκλησίες της Γαλατίας74.

Πολύ σύντομα φάνηκε ότι οι δύο βασικές τάσεις, που δίχαζαν τις εκκλησίες των Ναζωραίων, ήταν οι σχέσεις τους με τον Ιουδαϊσμό αφενός, και η αντιμετώπιση των εθνικών προσήλυτων αφετέρου. Υπέρμαχος της στροφής προς τους Εθνικούς ο Παύλος, ήρθε αναπόφευκτα σε σύγκρουση με την εκκλησία των Ιεροσολύμων, όπου κυριαρχούσε το ιουδαϊζον πνεύμα και η τάση να θεωρούνται οι Ναζωραίοι πιστοί Ιουδαίοι, το δε κηρυγμα του Ιησού συνέχιση της ιουδαϊκής θρησκείας. Ο Σίμων – Πέτρος, παλιός μαθητής του Ιωάννη του Βαπτιστή και αρχηγός της ιουδαϊζουσας τάσης ήταν άνθρωπος μαλακός και διαλλακτικός, αλλά όπως ήδη ανέφερα, έπαψε να δρα στα Ιεροσόλυμα από πολύ νωρίς75. Ο Ιάκωβος ο Μικρός, που τον διαδέχτηκε, εκφράζοντας τις απόψεις των ιουδαϊζόντων, είπε στον Παύλο76.

— Βλέπεις αδελφέ πόσες μυριάδες είναι οι Ιουδαίοι που πιστέψαν στον Κύριο. Και όλοι αυτοί είναι ταυτόχρονα και με μεγάλο ζήλο πιστοί στο Νόμο. Μάθαμε όμως για σένα ότι διδάσκεις στους Ιουδαίους, που είναι σκορπισμένοι σε άλλους τόπους και ζουν ανάμεσα σε εθνικούς, να αποστατήσουν από το Νόμο του Μωυσή, να μη κάνουν περιτομή στα παιδιά τους ούτε να ακολουθούν τα άγια έθιμα μας.Τί πρέπει λοιπόν να γίνει τώρα;

Εν πάση περιπτώσει θα συναχθούν πολλοί πιστοί, γιατί το μάθανε πως γύρισες. Κάνε λοιπόν αυτό που θα σου πούμε. Είναι εδώ τεσσερις πιστοί που έχουν τάξει να μην κόψουν τα μαλλιά τους και να μένουν εγκρατείς κατά τις συνήθειες των παλιών Ναζωραίων. Πάρε τους μαζί, κάνε τους εξαγνισμούς που ορίζει ο Νόμος, πλήρωσε και τις δαπάνες για τις θυσίες και για να ξυρίσουν οι άνθρωποι αυτοί το κεφάλι τους  και να μάθουν έτσι όλοι οι πιστοί πως όσα ακούστηκαν για σένα είναι ανυπόστατα και πως κρατάς το Νόμο. Οσον αφορά τους εθνικούς που έγιναν πιστοί, εμείς τους στείλαμε επιστολή να μην τηρούν καμμιάν από τις τελετουργίες που ορίζει ο Νόμος, αλλά μόνο να μη τρώνε ειδωλόθυτα και αίμα στραγγαλισμένων ζώων και να φυλάγονται από την πορνεία. 

Μετά από αυτό ο Παύλος, με την ευστροφία που τον χαρακτήριζε και μη θέλοντας να φτάσει σε ρήξη, υπάκουσε και έκανε τις καθιερωμένες πράξεις εξαγνισμού μέσα στο Ναό. Αυτό όμως προκάλεσε την οργή των ορθοδόξων Ιουδαίων, οι οποίοι άρχισαν να φωνάζουν εναντίον του, να τον κατηγορούν ότι είναι εχθρός των Ιουδαίων και ότι έμπασε μέσα στο Ναό έναν Έλληνα, υπονοόντας τον Τρόφιμο τον Εφέσιο, που όντως είχε έρθει μαζί του στα Ιεροσόλυμα, αλλά δεν είχε προχωρήσει πέρα από το προαύλιο του Ναού.

Προκλήθηκε μεγάλη αναταραχή, τον έσυραν έξω από το Ναό και επιχείρησαν να τον σκοτώσουν77. Τον έσωσε απόσπασμα Ρωμαίων στρατιωτών, που τον έθεσε υπό κράτηση αλυσοδεμένον. Όταν όμως αυτός ζήτησε στα ελληνικά από τον επικεφαλής αξιωματικό να τον αφήσει να μιλήσει στον κόσμο, εκείνος εντυπωσιασμένος, γιατί ελληνικά μιλούσαν οι εύποροι και οι μορφωμένοι, τον έλυσε και του επέτρεψε μάλιστα να απευθυνθεί στο πλήθος, που εξακολουθούσε να είναι συγκεντρωμένο έξω από το στρατόπεδο ζητώντας το θάνατό του. Ο Παύλος μίλησε στους συγκεντρωμένους στα  αραμαϊκά, εξηγώντας το λόγο της μεταστροφής του. Στην αρχή το πλήθος τον άκουγε με προσοχή, όταν όμως αυτός αναφέρθηκε στους Εθνικούς ξανάρχισαν οι αποδοκιμασίες. Τότε ο αξιωματικός του είπε να πάψει και εκνευρισμένος διέταξε να τον ξαναδέσουν και να τον μαστιγώσουν, ανακάλεσε όμως αμέσως τη διαταγή, όταν έμαθε πως ο κρατούμενος ήταν Ρωμαίος πολίτης και μάλιστα  εκ γενετής78.

Υστερα από αυτό, ο επικεφαλής της φρουράς, χιλίαρχος Κλαύδιος Λυσίας, άτομο περιορισμένης ευφυΐας και μάλλον άσχετος με τα συμβαίνοντα στην Παλαιστίνη, θέλοντας να μάθει για τί πράγμα κατηγορούσαν τον Παύλο, κάλεσε τον Αρχιερέα Ανανία79 και άλλους εκπρόσωπους του Συνεδρίου να παρουσιαστούν και να ανακρίνουν μπροστά του τον Παύλο. Η ανάκριση όμως κατέληξε σε οχλαγωγία και διαπληκτισμούς, γιατί ο Παύλος εκμεταλλευόμενος τις δογματικές διαφορές μεταξύ Σαδδουκαίων και Φαρισαίων, σε ότι αφορά την πίστη σε αγγέλους και ανάσταση νεκρών, προκάλεσε έντονες διαφωνίες μεταξύ των ιερέων και των νομοδιδασκάλων80.

Τελικά ο Κλαύδιος Λυσίας (ο οποίος αρχικά τον είχε περάσει για τον «Αιγύπτιο» που είχε μαζέψει χιλιάδες οπάδούς του στο όρος των Ελαιών),  αποφάσισε να στείλει τον Παύλο στην Καισάρεια, να κριθεί από τον επίτροπο Φήλικα. Η μεταγωγή θα γινόταν την επομένη αλλά το βράδι ήρθε  ένας ανεψιός  του Παύλου και ανέφερε στον χιλίαρχο ότι οι σαράντα σικάριοι81, που είχαν ορκιστεί να μη φάνε ούτε να πιούν τίποτα ως που να σκοτώσουν τον Παύλο,  θα ενέδρευαν για να τον εξοντώσουν. Τότε  ο Ρωμαίος αξιωματούχος έστειλε στην Καισάρεια τον κρατούμενο με επιβλητική συνοδεία:  διακόσιους πεζούς, διακόσιους λογχοφόρους και εβδομήντα ιππείς82.

Στην Καισάρεια, παρέμεινε στο ανάκτορο του επιτρόπου Αντωνίου Φήλικα επί δύο ολόκληρα χρόνια, κρατούμενος μεν αλλά με  πολύ ευνοϊκούς όρους. Στο διάστημα αυτό είχε πολλές συζητήσεις με τον επίτροπο και τη γυναίκα του. Ο Παύλος του μιλούσε για εγκράτεια και αρετή και για την τελική κρίση, κατά την οποία οι ενάρετοι θα αμειφθούν ενώ οι φαύλοι θα τιμωρηθούν. Υστερα από κάθε τέτοια συζήτηση ο  Φήλικας   γινόταν έμφοβος,  χωρίς φυσικά να  μεταβάλει  τον τρόπο ζωής του83. Οι ιερείς του Ναού ήρθαν αρκετές φορές στην Καισάρεια και κατηγορούσαν μπροστά στον Φήλικα τον Παύλο και αυτός τους αντιμετώπιζε με παρρησία. Οπως φαίνεται ο υστερόβουλος και ιδιοτελής επίτροπος κρατούσε τόσον καιρό τον Παύλο, ελπίζοντας πως οι συγγενείς του θα του δίναν χρήματα για να τον απολύσει84.

Δύο χρόνια μετά τη σύλληψη του Παύλου, ο Φήλικας ανακλήθηκε στη Ρώμη85 και στη θέση του ήρθε ο Πόρκιος Φήστος, ο οποίος του πρότεινε να δικαστεί στα Ιεροσόλυμα και για μεγαλύτερη εγγύηση να είναι κι ο ίδιος παρών στη δίκη.  Ο  Παύλος  φοβήθηκε  πως  μια  δίκη  στο  Συνέδριο  θα   τέλειωνε  σε βάρος του και, επικαλούμενος τα δικαιώματά του ως Ρωμαίου πολίτη, ζήτησε να δικαστεί από τον Καίσαρα στη Ρώμη86. Ο Φήστος αποδέχτηκε την αίτησή του.

Πριν αναχωρήσει ο Παύλος για τη Ρώμη επισκέφθηκε το νέον επίτροπο στο ανάκτορο του στην Καισάρεια, ο βασιλιάς (τετράρχης)  Ηρώδης Αγρίππας Β΄,   με τη μικρότερη αδελφή του, την ωραιοτάτη Βερενίκη87. Ο Φήστος του ανέφερε το ιστορικό της σύλληψης και κράτησης του Παύλου, καθώς και τις κατηγορίες που τον εβάρυναν. Ο Ηρώδης θέλησε να μιλήσει με τον επιφανή κρατούμενο. Είχε ακούσει γι’ αυτόν από τους κοινούς φίλους που είχαν και οι δύο στην Αντιόχεια. Ο Φήστος οργάνωσε δεξίωση, στην οποία παραβρέθηκαν εκτός από τον ίδιο, τον Αγρίππα, τη Βερενίκη και τον Παύλο, οι χιλίαρχοι των σπειρών που στρατοπέδευαν στην Καισάρεια και μερικοί επιφανείς πολιτες88. Οι τρεις άνδρες είχαν μακρά και φιλική συζήτηση και σε μια στιγμή ο Αγρίππας, αστειευόμενος, είπε στον Παύλο πως κοντεύει να τον προσηλυτίσει στη νέα πίστη89. Αντίθετα ο Φήστος παρατήρησε πως μόνο τρελός θα υποστήριζε αυτά που ισχυριζόταν ο Παύλος.

Τελικά ο Παύλος και άλλοι κρατούμενοι με τη συνοδεία φρουράς επιβιβάστηκαν σε ένα  αδραμμυτινό πλοίο που έφευγε από την Καισάρεια για τη Ρώμη90.

 

Το ταξίδι του Παύλου από την Καισάρεια στη Ρώμη κράτησε πολλούς μήνες. Το πλοίο ήταν τόσο αργοκούνητο, που το βρήκε ο χειμώνας πριν φτάσει στη μέση της διαδρομής. Πόδισε αρκετές φορές, στους Καλούς Λιμένες της Κρήτης και στη Γαύδο και τελικά ναυάγησε στις ακτές της Μάλτας. Ο Παύλος σε όλη αυτή την περιπέτεια κράτησε σθεναρή στάση και εμψύχωνε τους συνταξιδιώτες του91.

Τελικά έφτασε στη Ρώμη, όπου οι μεν συγκρατούμενοί του οδηγήθηκαν στις φυλακές, στον ίδιο δε οι αρχές επέτρεψαν να νοικιάσει ιδιαίτερη κατοικία και του παραχώρησαν ένα φρουρό. Εκεί έμεινε δύο ολόκληρα χρόνια, περιμένοντας να φτάσουν από τα Ιεροσόλυμα οι κατήγοροί του. Γενικά του συμπεριφέρθηκαν με επιείκεια. Δεν μπορούσε βέβαια να κυκλοφορεί ελεύθερα αλλά είχε την άδεια να δέχεται οποιονδήποτε, να διδάσκει και να κηρύττει καθώς και να αλληλογραφεί χωρίς περιορισμούς92.

Αρχικά ήρθε σε επαφή με την ιουδαϊκή κοινότητα της Ρώμης. Κάλεσε στο σπίτι του τους επιφανέστερους εκπρόσωπους της και αφού τους αποκάλεσε «αδελφούς» τούς είπε πως η νέα αίρεση, την οποία εκπροσωπεί, αποτελεί την  ελπίδα του Ισραήλ. Εκείνοι τον άκουσαν με υπομονή αλλά όταν τους ανέπτυξε τις θεωρίες του για τη μη υποχρεωτική τήρηση του μωσαϊκού νόμου, οι περισσότεροι κράτησαν απέναντί του απροκάλυπτα εχθρική στάση,  πολύ   λίγοι  ευνοϊκή  και έφυγαν από το σπίτι του διαπληκτιζόμενοι93. Κατόπιν ήρθαν να τον επισκεφθούν εκπρόσωποι των Ναζωραίων της Ρώμης, που είχαν ήδη δημιουργήσει μιαν εκκλησία εκεί, στην οποία είχε παλαιότερα στείλει μιαν επιστολή94. Καθώς οι περισσότεροι τους ήταν ιουδαΐζοντες, του φέρθηκαν με ψυχρότητα, κρατώντας τον σε απόσταση. Παρ’ όλα αυτά είχε κάποιες επιτυχίες, προσηλυτίζοντας πολλούς από εκείνους τον επισκέφθηκαν στην κατοικία του, κυρίως Εθνικούς και μάλιστα από τις ανώτερες κοινωνικές τάξεις, ακόμα  και από τον Οίκο του Καίσαρα, όπου είχε από παλιά  γνωστούς και φίλους. Εν τούτοις παρά τις επιτυχίες  και παρά την προστασία που του δίνανε οι δικοί του από το παλάτι του Καίσαρα, ο Παύλος ένοιωθε μεγάλη πικρία για την απομόνωσή του, που κράτησε δύο χρόνια95.

Μόνη του παρηγοριά έμεινε η αλληλογραφία του με τους πιστούς των εκκλησιών που είχε ιδρύσει και με διαφόρους φίλους του. Χωρίς αμφιβολία έγραψε πλήθος επιστολών οι περισσότερες από τις οποίες δεν έφτασαν ως εμάς. Από την άλλη μεριά από τότε ήδη κυκλοφορούσαν σαν δικές του, πλαστές επιστολές, πράγμα που το είχε κι αυτός αντιληφθεί96.

Δύο χρόνια μετά την άφιξή του στη Ρώμη και αφού ήρθαν από τα Ιεροσόλυμα οι κατήγοροί του, παρουσιάστηκε μπροστά στον Καίσαρα Νέρωνα97, δικάστηκε   και αθωώθηκε. Ο ίδιος περιγράφει σε επιστολή του πώς με την απολογία του γλύτωσε από το στόμα του λιονταριού98, παραπονιέται όμως ότι κατά τη δίκη δεν είχε κανένα να του συμπαρασταθεί και πως όλοι τον εγκατέλειψαν99.

Μετά την αθώωσή του επιχείρησε το τέταρτο ταξίδι του. Αρχικά σκόπευε να πάει στην Ισπανία100 αλλά τελικά πήρε την αντίθετη κατεύθυνση και επισκέφθηκε την Τρωάδα και άλλες περιοχές της Δυτικής Μικρασίας101. Δεν υπάρχουν πληροφορίες για το τί έκανε εκεί. Το βέβαιο είναι πως αναγκάστηκε να γυρίσει εσπευσμένα στη Ρώμη, αφήνοντας το πανωφόρι του και διάφορα βιβλία και έγγραφα, αρκετά σημαντικά όπως φαίνεται, αφού ζήτησε με ιδιαίτερο γράμμα102 να του τα στείλουν.

Δεν αποκλείεται να πιάστηκε με εντολή των ρωμαϊκών αρχών και να μεταφέρθηκε στη Ρώμη, τον ίδιο χρόνο που ξέσπασε η μεγάλη πυρκαϊά που κατέστρεψε την πρωτεύουσα. Γυρίζοντας έμεινε φυλακισμένος για τρία και πλέον χρόνια103.  Τελικά πέρασε από δίκη και αυτή τη φορά καταδικάστηκε σε θάνατο με αποκεφαλισμό και εκτελέσθηκε. Πέθανε ολομόναχος, αγνοημένος από τους Ναζωραίους και το έργο του άργησε πολύ να αναγνωριστεί104.

 

Ο Παύλος δεν είχε συναντήσει ποτέ τον Ιησού το Ναζωραίο και αισθανόταν μειονεκτικά απέναντι στους Αποστόλους που τον είχαν γνωρίσει από κοντά. Αφοσιώθηκε όμως, με το πάθος που τον χαρακτήριζε, στο κήρυγμά του. Χωρίς αμφιβολία ήταν ενήμερος για όλες τις ιδέες, τις διδαχές και τα κηρύγματα που ακούγονταν στην εποχή του, τόσο στην Παλαιστίνη όσο και έξω από αυτήν, τον συγκίνησε όμως μόνο το κήρυγμα του Ιησού του Ναζωραίου. Πίστεψε πως ήταν κλητός Απόστολος, σταλμένος για να διαδώσει το κήρυγμα του Ιησού Χριστού του Ναζωραίου σε όλους τος ανθρώπους.

Ο Παύλος, όπως και οι περισσότεροι άνθρωποι του καιρού του, πίστευε στην ύπαρξη αοράτων δυνάμεων και κακών πνευμάτων105. Μιλούσε για τον άρχοντα της εξουσίας του αέρος106, για τους κοσμοκράτορες του αιώνος τούτου107, για τα πνευματικά της πονηρίας108, για πράγματα πολύ οικεία σε όλους τους Εθνικούς της εποχής εκείνης. Θεωρούσε τους θεούς των Εθνικών δαίμονες στην υπηρεσία αυτών των κακοποιών δυνάμεων109 και τον Σατανά, τον αντίπαλο του θεού, τον ονόμαζε «θεόν του κόσμου τούτου»110. Οι Ναζωραίοι αντίπαλοι του τον κατηγόρησαν στο σημείο αυτό ότι ταυτίζεται με τον Σίμωνα τον Μάγο.

Σκοπός του Παύλου ήταν να δώσει στον κόσμο των Εθνικών μία καλή είδηση, ένα «ευαγγέλιο». Το δικό του ευαγγέλιο111 θα ήταν παραμυθία, που θα τους γαλήνευε και οδηγός, που θα τους έδειχνε πώς να απολυτρωθούν από το άγχος και το φόβο. Με την ευστροφία που τον διέκρινε112 και μολονότι ο ίδιος πίστευε πως ο Ιησούς ήταν άνθρωπος, κατά σάρκα απόγονος του Δαυίδ και πνευματικός μόνο γιος του Θεού113, άρχισε να μιλά γι’ αυτόν σαν να ήταν ο Θεός-Λυτρωτής του κόσμου, που θα τον απελευθέρωνε από την κακοποιό επίδραση των πνευμάτων.

Η πίστη στον Ιησού Χριστό, κατά τον Παύλο, θα λύτρωνε τους ανθρώπους από την εξουσία των κακών πνευμάτων114. Στο βάπτισμα των Εσσαίων, των Ναζωραίων του Ιωάννη, καθώς και άλλων μυστηριακών λατρειών έδωσε καινούργιο περιεχόμενο. Για τον Παύλο το βάπτισμα συμβολίζει το θάνατο και την ανάσταση του Ιησού115.

Από τα όσα δίδαξε ο Ναζωραίος, ο Παύλος ξεχώρισε την υποταγή, την εγκαρτέρηση, την πραότητα και πάνω απ’ ολα την αγάπη, που τη θεωρούσε το βασικότερο γνώρισμα και το ουσιαστικό θεμέλιο της νέας πίστης, το οποίο θα ένωνε την Ανθρωπότητα116. Ο ύμνος προς την αγάπη, που του αποδίδεται, αποτελεί ίσως το ποιητικότερο  κείμενο που έχει γραφτεί πάνω σ’ αυτό το θέμα

ΕΑΝ ΤΑΙΣ ΓΛΩΣΣΑΙΣ ΤΩΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ ΛΑΛΩ ΚΑΙ ΤΩΝ ΑΓΓΕΛΩΝ

ΑΓΑΠΗΝ ΔΕ ΜΗ ΕΧΩ,

ΓΕΓΟΝΑ ΧΑΛΚΟΣ ΗΧΩΝ Ή ΚΥΜΒΑΛΟΝ ΑΛΑΛΑΖΟΝ.

ΚΑΙ ΕΑΝ ΕΧΩ ΠΡΟΦΗΤΕΙΑΝ

ΚΑΙ ΕΙΔΩ ΤΑ ΜΥΣΤΗΡΙΑ ΠΑΝΤΑ

ΚΑΙ ΠΑΣΑΝ ΤΗΝ ΓΝΩΣΙΝ,

ΚΑΙ ΕΑΝ ΕΧΩ ΠΙΣΤΙΝ, ΩΣΤΕ ΟΡΗ ΜΕΘΙΣΤΑΝΕΙΝ,

ΑΓΑΠΗΝ ΔΕ ΜΗ ΕΧΩ

ΟΥΔΕΝ ΕΙΜΙ.

ΚΑΙ ΕΑΝ ΨΩΜΙΣΩ ΠΑΝΤΑ ΤΑ ΥΠΑΡΧΟΝΤΑ ΜΟΥ

ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΩΣΩ ΤΟ ΣΩΜΑ ΜΟΥ ΙΝΑ ΚΑΥΘΗΣΟΜΑΙ

ΑΓΑΠΗΝ ΔΕ ΜΗ ΕΧΩ

ΟΥΔΕΝ ΩΦΕΛΟΥΜΑΙ.

 

Η ΑΓΑΠΗ ΜΑΚΡΟΘΥΜΕΙ, ΧΡΗΣΤΕΥΕΤΑΙ,

Η ΑΓΑΠΗ ΟΥ ΖΗΛΟΙ,

Η ΑΓΑΠΗ ΟΥ ΠΕΡΠΕΡΕΥΕΤΑΙ, ΟΥ ΦΥΣΙΟΥΤΑΙ,

ΟΥΚ ΑΣΧΗΜΟΝΕΙ, ΟΥ ΖΗΤΕΙ ΤΑ ΕΑΥΤΗΣ,

ΟΥ ΠΑΡΟΞΥΝΕΤΑΙ, ΟΥ ΛΟΓΙΖΕΤΑΙ ΤΟ ΚΑΚΟΝ,

ΟΥ ΧΑΙΡΕΙ ΕΠΙ ΤΗι ΑΔΙΚΙΑι

ΣΥΓΧΑΙΡΕΙ ΔΕ ΤΗι ΑΛΗΘΕΙΑι

 

ΠΑΝΤΑ ΣΤΕΡΓΕΙ

ΠΑΝΤΑ ΠΙΣΤΕΥΕΙ

ΠΑΝΤΑ ΕΛΠΙΖΕΙ

ΠΑΝΤΑ ΥΠΟΜΕΝΕΙ

…………………….

ΝΥΝΙ ΔΕ ΜΕΝΕΙ: ΠΙΣΤΙΣ, ΕΛΠΙΣ, ΑΓΑΠΗ

ΤΑ ΤΡΙΑ ΤΑΥΤΑ

ΜΕΙΖΩΝ ΔΕ ΤΟΥΤΩΝ Η ΑΓΑΠΗ117.

Συμμεριζόταν την αγωνία των μορφωμένων ανθρώπων της εποχής του για την ανασφάλεια, την αβεβαιότητα και τους κινδύνους που αντιμετώπιζαν και ήθελε να τους παρηγορήσει118. Ζούσε έντονα τα προβλήματα της εποχής του119. Πολύ νωρίς όμως αντελήφθη ότι οι Ιουδαίοι, προσηλωμένοι ακόμα στο όραμα της ανάστασης του κράτους του Ισραήλ και στην προσδοκία της έλευσης του Χριστού, δεν αποτελούσαν το ιδανικό ακροατήριό του. Μολονότι εξακολουθούσε σε κάθε πόλη που επισκεπτόταν να ξεκινά το κήρυγμά του από την τοπική  Συναγωγή, η προτίμησή του ήταν οι σεβόμενοι, δηλαδή οι εξ Εθνικών προσήλυτοι στον ιουδαϊσμό120 και βεβαίως οι Εθνικοί. Αυτοανακηρύχθηκε Απόστολος των Εθνών121 και στράφηκε ολοκληρωτικά προς τον μεγάλο κόσμο των Εθνικών. Εκείνοι δεν είχαν τις προκαταλήψεις των Ισραηλιτών, ούτε τις λαχτάρες και τους πόθους τους. Αντίθετα τούς ήταν οικεία η αντίληψη για τον πάσχοντα Σωτήρα Θεό, που θυσιάζεται για το καλό των ανθρώπων.

Την απολύτρωση όμως την έβλεπε σαν υπόθεση του μέλλοντος αιώνα, που θα ερχόταν με τη Δευτέρα Παρουσία του Ιησού και τη Συντέλεια του Κόσμου

— ΛΟΓΙΖΟΜΑΙ ΓΑΡ ΟΤΙ ΟΥΚ ΑΞΙΑ ΤΑ ΠΑΘΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΝΥΝ ΚΑΙΡΟΥ ΠΡΟΣ ΤΗΝ ΜΕΛΛΟΥΣΑΝ ΔΟΞΑΝ ΑΠΟΚΑΛΥΦΘΗΝΑΙ ΥΜΑΣ122.

Ποτέ του δεν αμφισβήτησε τη ρωμαϊκή εξουσία. Αντίθετα την έβλεπε σαν θεόσταλτη  πραγματικότητα123. Περηφανευόταν για την ιδιότητά του ως Ρωμαίου πολίτη και είχε παντού και πάντα την εύνοια των ρωμαϊκών αρχών. Η εθνική αποκατάσταση των Ιουδαίων ποτέ δεν τον απασχόλησε. Στις συζητήσεις που είχε με τον Φήλικα, τον Φήστο και τον Ηρώδη Αγρίππα, έθιγε πάντοτε θέματα ηθικά και θρησκευτικά.  Δεν μπορεί λοιπόν να συγκριθεί με τον πρίγκηπα Ιησού, τον διεκδικητή της προγονικής κληρονομιάς124.

Τα κοινωνικά προβλήματα ομοίως δεν τον απασχολούσαν. Αποδεχόταν τη δουλεία σαν φυσική κατάσταση. Οι δούλοι και οι κύριοι  τους ήταν ίσοι αλλά εν Χριστώ, δηλαδή στη μέλλουσα ζωή125.

— ΔΟΥΛΟΣ ΕΚΛΗΘΗΣ; ΜΗ ΣΕ ΜΕΛΕΤΩ, ΑΛΛ’ ΕΙ ΚΑΙ ΔΥΝΑΣΟ ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΓΕΝΕΣΘΑΙ ΜΑΛΛΟΝ ΧΡΗΣΑΙ126

Οσοι δούλοι, δίδασκε, έχουν αφέντες εθνικούς, πρέπει να τους τιμούν και να τους υπακούουν, για να μη τους δίνουν αφορμή να βλασφημούν το όνομα του Κυρίου. Εκείνοι πάλι  που έχουν αφέντες χριστιανούς, να μη τους καταφρονούν, αλλά να δουλεύουν περισσότερο, με προθυμία και υπακοή, για να απολαμβάνουν την ευεργεσία και την αγάπη τους127.

ΟΙ ΔΟΥΛΟΙ ΥΠΑΚΟΥΕΤΕ ΤΟΙΣ ΚΑΤΑ ΣΑΡΚΑ ΚΥΡΙΟΙΣ ΜΕΤΑ ΦΟΒΟΥ ΚΑΙ ΤΡΟΜΟΥ ΕΝ ΑΠΛΟΤΗΤΙ ΤΗΣ ΚΑΡΔΙΑΣ ΥΜΩΝ ΩΣ ΕΝ ΧΡΙΣΤΩι 128

Τα χρόνια που πέρασε στη Ρώμη (από τα κρίσιμα  της ρωμαϊκής ιστορίας), είναι τα σκοτεινότερα της ζωής του.  Οι επιστολές που έστειλε από εκεί, μολονότι πλούσιες σε πληροφορίες, διδαχές και συναισθήματα, δεν μας  διαφωτίζουν πολύ. Τελικά ο Παύλος τέλειωσε, όπως και ξεκίνησε, μέσα στο μυστήριο.

 

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

  1. Γαλ. γ’ 7-11
  2. Μετά το έτος 53 δεν εμφανίστηκε ξανά στα Ιεροσόλυμα.
  3. Πραξ. κα’ 20-26
  4. Πραξ. κα’ 27-30
  5. Πραξ. κα’ 32-51 και κβ’ 1-29
  6. Πραξ. κβ’ 30
  7. Πραξ. κγ’ 6-11
  8. Πραξ. κγ’ 12-14. Κατά τον Ροπς [ σ. 92] επρόκειτο για σικάριους.
  9. Πραξ. κγ’ 12-32. Η εν γένει συμπεριφορά των ρωμαϊκών αρχών απέναντι στον Παύλο, μας υποχρεώνει να σκεφτούμε πως δεν ήταν απλός σκηνοποιός, όπως τον εμφανίζουν οι Πράξεις αλλά πρόσωπο πολύ σημαντικό, το οποίο το φρουρεί ολόκληρο στρατιωτικό τμήμα, τον φιλοξενεί ο Επίτροπος στο σπίτι του, τον δεξιώνονται άλλος Επιτροπος και ένας Τετραρχης και σε κάθε περίπτωση που τον φυλακίζουν κατόπιν καταγγελιών των Ιουδαίων τον απελευθερώνουν οι αρχές των πόλεων.

Οσον αφορά τους Ιουδαίους που θέλουν να τον σκοτώσουν, αυτοί ήταν κατά τον Ροπς σικάριοι. Αν αυτό ευσταθεί, σημαίνει ότι η δυσπιστία και αντιπάθεια μεταξύ Ζηλωτών-Γαλιλαίων αφ’ ενός και Ναζωραίων αφ’ ετέρου, που εκδηλώνεται όταν ακόμα ζούσαν ο Ιησούς ο Ναζωραίος και ο Γαλιλαίος Χριστός, έχει μετατραπεί σε έχθρα μεταξύ των επιγόνων τους.

Αλλά και το περιβάλλον μέσα στο οποίο εκινείτο ο Παύλος ήταν των εύπορων και πλούσιων ανθρώπων. Με εξαίρεση το πρώτο του αποστολικό ταξίδι, σε όλα τα άλλα επισκέφθηκε κατά κανόνα μεγάλες πόλεις, όπου ανθούσε το εμπόριο και υπήρχε πλούτος. Σ’ αυτές επικοινωνούσε πάντα με ανθρώπους εύπορους, πολλούς από τους οποίους προσηλύτησε.

  1. Πραξ. κδ’24-27
  2. Πραξ. κδ’26
  3. Πραξ. κδ’ 27
  4. Πραξ. κε’ 6-12
  5. Πραξ. κε’13. Η ομορφιά της Βερενίκης κατέκτησε τον πορθητή των Ιεροσολύμων Τίτο, που παρά λίγο να την παντρευόταν.
  6. Πραξ. κε’23
  7. Πραξ. κε’ 23–32
  8. Πραξ. κζ’ 1-2
  9. Πραξ. κζ’ 4-44
  10. Πραξ. κη’ 16 και κη’ 30-31
  11. Πραξ. κη’ 17-29
  12. Προς Ρωμαίους, την οποία φαίνεται ότι την έγραψε όταν ήταν για τελευταία φορά στην Κόρινθο
  13. Πραξ. κη’30-31. Από το 61 ως το 63
  14. Β’ Θεσ. β’2. Από τις επιστολές που αποδίδονται στον Παύλο και πιστεύεται ότι τις έγραψε από τη Ρώμη, διαφαίνεται η πικρία του για την εγκατάλειψή του και για τη μικρή απήχηση των απόψεών του. Η Αποκάλυψη όχι μόνο τον αγνοεί αλλά είναι σαφώς εχθρική προς τις ιδέες του.
  15. το έτος 62
  16. Β’ Τιμοθ. δ’16-17
  17. Αξίζει να επισημανθεί ο χαρακτηρισμός του Καίσαρα ως λέοντος, που θυμίζει το Θηρίον της Αποκάλυψης. Τον μεταχειρίζεται σε ανάλογη περίπτωση και ο Απολλώνιος, μόνο που εκείνος αναφέρεται στο Δομιτιανό, ενώ ο Παύλος στον Νέρωνα.
  18. Ρωμ. ιε’24,25. Κατά τον Κλήμη της Ρώμης [Κορ. ε’7] πήγε πράγματι ΜΕΧΡΙΣ ΕΣΧΑΤΩΝ ΤΗΣ ΔΥΣΕΩΣ...
  19. Β’ Τιμοθ. δ’ 13
  20. στο ίδιο
  21. τα έτη 64-67. Ο Παύλος έζησε στη Ρώμη, αρχικά επί δύο χρόνια υπό περιορισμό και κατόπιν τρία χρόνια φυλακισμένος(Από το 64 έως το 67) από τον έβδομο ως το δέκατο τρίτο (και τελευταίο) χρόνο της ηγεμονίας του Καίσαρα Νέρωνα. Συνολικά δηλαδή στη Ρώμη έμεινε πέντε κρίσιμα χρόνια, μεστά σοβαρών γεγονότων (συνομωσίες κατά του Νέρωνα, πυρπόληση της Ρώμης, διωγμοί). Εύλογα λοιπόν μπαίνει το ερώτημα: Υπήρχε κάποια σχέση μεταξύ των γεγονότων αυτών και του Παύλου; Μερικοί επίσης ερευνητές ισχυρίζονται ότι ο Παύλος ήταν μέσα στη συνομωσία κατά του   Νέρωνα   και ευθύνεται για την πυρπόληση της Ρώμης και ακόμα ότι το τελευταίο ταξίδι  του έγινε πραγματικά στην  Ισπανία, όπου ήρθε σε επαφή με τον Γάλβα, τον  συγκλητικό που διαδέχτηκε τον δολοφονημένο Νέρωνα. Ολα όμως αυτά, εκτός από το ότι δεν τεκμηριώνονται  από τις πηγές, δε συμφωνούν  με  την όλη συμπεριφορά και το περιεχόμενο της διδασκαλίας του Παύλου .

Ενα άλλο ερώτημα που μπαίνει είναι: Είχε επαφές ο Παύλος με τον Σενέκα; Οι θέσεις του Σενέκα είναι τόσο χριστιανικές, ώστε ο Τερτυλιανός τον θεωρούσε «δικό μας» (Seneca noster) και  ένα απόκρυφο κείμενο περιέχει την υποτιθέμενη αλληλογραφία του με τον Παύλο, ο οποίος βρισκόταν στη Ρώμη την ίδιαν εποχή. Μολονότι σε πολλά αρχαία βιβλία αναφέρεται ότι οι δύο άνδρες είχαν στενή επαφή η μεταξύ τους αλληλογραφία είναι πλαστή και χωρίς ουσιαστική αξία.

  1. Στις εκκλησίες της Παλαιστίνης αλλά και σε άλλες όπου πλειοψηφούσαν οι εξ Ιουδαίων προσήλυτοι, ο Παύλος για πολλά χρόνια εθεωρείτο αιρετικός, ψευδαπόστολος και αποστάτης του ιουδαϊσμού. Η περικοπή της Αποκάλυψης [β’2]: τους λέγοντας εαυτούς αποστόλους και ουκ εισί, αυτόν αφορά. Τη διδασκαλία του την απέρριπταν επί πολλά χρόνια πολλές εκκλησίες, γιατί διέγνωσαν την πρόθεσή του να εισαγάγει στη νέα πίστη στοιχεία από μυστηριακές ελληνιστικές λατρείες, δίνοντας π.χ. άλλην ερμηνεία στο βάπτισμα, που θεωρούσε ότι συμβόλιζε το θάνατο και την ανάσταση του Ιησού [Ρωμ.ς’ 1-11]. Τέτοια στοιχεία βρίσκουμε και στα Ευαγγέλια. Ο Μυστικός Δείπνος αντιστοιχεί σε ανάλογες τελετές των Μιθραϊστών, όπως και η βρώση του σώματος και η πόση του αίματος του Χριστού [Ιωαν.ς’ 26-53].
  2. Αγουρ.Ιστ. σ. 148
  3. Ρωμ. ς’ 1-11
  4. Γαλ. γ’28, Α’ Κορ. ιβ’13
  5. Α’ Κορ. ζ’21
  6. Α’ Κορ. ι’ 20 .. ΑΛΛ’ Ο,ΤΙ ΘΥΕΙ ΤΑ ΕΘΝΗ, ΔΑΙΜΟΝΙΟΙΣ ΘΥΕΙ.
  7. Β’ Κορ. δ’4.. ΕΝ ΟΙΣ Ο ΘΕΟΣ ΤΟΥ ΑΙΩΝΟΣ ΤΟΥΤΟΥ και ια’ 14.. ΑΥΤΟΣ ΓΑΡ Ο ΣΑΤΑΝΑΣ ΜΕΤΑΣΧΗΜΑΤΙΖΕΤΑΙ ΕΙΣ ΑΓΓΕΛΟΝ ΦΩΤΟΣ.
  8. Γαλ.β’2, ..ΤΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ Ο ΚΗΡΥΣΣΩ ΕΝ ΤΟΙΣ ΕΘΝΕΣΙ Β’Τιμοθ.β’8 …ΚΑΤΑ ΤΟ ΕΥΑΓΓΕΛΙΟΝ ΜΟΥ..
  9. Α’ Τιμοθ. ς’ 1-2
  10. Εφεσ. ς’5, Β’ Τιμοθ. β’8
  11. Αγουρ.Ιστ. σ. 148
  12. Ρωμ. ς’ 1-11
  13. Η σημασία της αγάπης τονίστηκε από τον Ιησού το Ναζωραίο και αναπτύχθηκε περισσότερο από τον Παύλο. Μολονότι αποτελεί το θελκτικότερο και σημαντικότερο γνώρισμα του χριστιανισμού, οι επίσημες Εκκλησίες ουσιαστικά το έχουν υποβαθμίσει. Κάποιοι μάλιστα θεολόγοι [Μ.Μελινός Πίστη και Λογική σ.51], ειρωνεύονται όσους πάσχουν από «αγαπήτιδα».
  14. Α’ Κορ. ιγ’ 1-13
  15. Εφεσ. ς’12
  16. Α’ Κορ. ιδ’ 3 και Αγουρ.Ιστ. σ.136. Οι φιλοδοξίες του σκόπευαν πολύ ψηλά. Εκτος από τους Ιουδαίους, που ήταν ο εκλεκτός λαός του Θεού, στην εποχή του υπήρχαν δύο «έθνη»: οι Ρωμαίοι, που τους ένωνε η κοινή αντίληψη για το κράτος και την κοινωνία και οι Ελληνες, που τους ένωνε η κοινή γλώσσα και παιδεία. Ο Παύλος ήθελε να δημιουργήσει ένα τρίτο «έθνος», που θα το αποτελούσαν Ιουδαίοι, Ελληνες, Ρωμαίοι και λοιποί εθνικοί, που θα τους ένωνε η κοινή πίστη στον Ιησού Χριστό [Δημ. Κυρτάτας Το τρίτο έθνος Αυγή/Ενθέματα…]
  17. Εφεσ. ς’12
  18. Β’ Τιμοθ.α’11 ..ΕΙΣ Ο ΕΤΕΘΗΝ ΕΓΩ, ΚΗΡΥΞ ΚΑΙ ΔΙΔΑΣΚΑΛΟΣ ΚΑΙ ΑΠΟΣΤΟΛΟΣ ΕΘΝΩΝ
  19. Ρωμ. η’18 .. Σκέφτομαι πως τα σημερινά παθήματά μας δεν είναι τίποτα μπροστά στη μέλουσα δόξα που θα μας αποκαλυφθεί.
  20. Ρωμ. ιγ’ 1-7..ΑΙ ΔΕ ΟΥΣΑΙ ΕΞΟΥΣΙΑΙ ΥΠΟ ΤΟΥ ΘΕΟΥ ΤΕΤΑΓΜΕΝΑΙ ΕΙΣΙΝ, επίσης Κολοσ. Α’16

Δεν ήταν μονο Φαρισαίος, ήταν και Ρωμαίος πολίτης, γεννημένος μεν έξω από την Παλαιστίνη, αλλά σπουδασμένος στα Ιεροσόλυμα κοντά στον Γαμαλιήλ, του οποίου είναι γνωστές οι απόψεις για τους Γαλιλαίους [Αγουρ. 136] Η εχθρότητα του Παύλου προς τους Γαλιλαίους και τους Ζηλωτές είναι ευδιάκριτη στο κήρυγμά του και υπήρξε αμοιβαία.  Οι επαναστάτες και πατριώτες τον εχθρεύονταν  και τουλάχιστον σε μία περίπτωση θέλησαν να τον σκοτώσουν.

Από το περιεχόμενο των επιστολών που του αποδίδονται φαίνεται ότι ήταν ενήμερος του περεχομένου της στωικής και της νεοπλατωνικής φιλοσοφίας αλλά και γνώστης των εσσαϊκών αντιλήψεων και φυσικά των κηρυγμάτων των διαφόρων προφητών και διδασκάλων που κυκλοφορούσαν στην Παλαιστίνη [Αγουρ.Εισ. σ.203]. Ούτε του Ιωάννη του Βαπτιστή, ούτε του Γαλιλαίου Χριστού, ούτε του πρίγκηπα Ιησού οι ιδέες και οι επιδιώξεις τον έθελγαν. Αντίθετα τις αποστρεφόταν και τις αντέκρουε. Στην  Έφεσο καταπολέμησε τις ιδέες του Βαπτιστή και έπεισε ορισμένους μαθητές του να δεχτούν το κήρυγμα του Ιησού του Ναζωραίου [Πραξ. ιθ’ 3-4].

  1. Εφεσ. β’2
  2. Γαλ.γ’ 28 .. ΠΑΝΤΕΣ ΓΑΡ ΥΜΕΙΣ ΕΙΣ ΕΣΤΕ ΕΝ ΧΡΙΣΤΩι ΙΗΣΟΥ
  3. Α’ Κορ. ζ’21 Είσαι δούλος; Μη σε μέλλει γι’ αυτό. Καλύτερα μάλιστα να μη ζητήσεις να γίνεις ελεύθερος.. δούλος εκλήθης; μη σε μελέτω, αλλ’ ει και δύνασο ελεύθερος γενέσθαι μάσλλον χρήσαι
  4. Α’ Τιμ. ς’1-2 ..ΕΥΑΡΕΣΤΕΙΝ ΤΩι ΔΕΣΠΟΤΗι ΙΝΑ ΜΗ ΒΛΑΣΦΗΜΕΙΤΑΙ Ο ΛΟΓΟΣ.
  5. Εφεσ. ς’ 5 ..Οι δούλοι να υπακούετε στους κυρίους σας , με φόβο και τρόμο και με την απλότητα της καρδιάς σας, όπως υπακούετε στον Χριστό.. επίσης Κολ. γ’22
  6. Η ακριβής χρονολόγηση των κυριότερων σταθμών στη ζωή και τη δράση του Παύλου παρουσιάζει αρκετές δυσκολίες [Αγουρ.Εισ. σ. 202, 204, 207, 219, 224]. Η μεταστροφή του π.χ. τοποθετείται συνήθως το έτος 37, εφ’ όσον έγινε μετά το λιθοβολισμό του Στεφάνου, ο οποίος με τη σειρά του πρέπει να έγινε το 46 και όχι το 34 ή 37 όπως συνήθως αναφέρεται, αφού ήταν μεταγενέστερος της εξέγερσης του Θευδά (βλ. σχόλια [6] και [7] στο κεφ. 12). Ομοίως το πρώτο ταξίδι του δε μπορεί να έγινε το 46-48 όπως συνήθως αναφέρεται, αλλά μετά το 48, εφ’ όσον πραγματοποιήθηκε  μετά τη συγκέντρωση χρημάτων για την ανακούφιση των πιστών στα Ιεροσόλυμα, που υπέφεραν από τον λιμό των ετών 47-48.

 

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Θρησκεία, Μυθιστόρημα, Χριστιανισμός | Με ετικέτα: , , | 104 Σχόλια »

Οι Εσταυρωμένοι Σωτήρες, ιστορικό μυθιστόρημα του Δημ. Σαραντάκου – 15

Posted by sarant στο 30 Μαρτίου, 2021

Εδώ και λίγο καιρό άρχισα να δημοσιεύω σε συνέχειες, κάθε δεύτερη Τρίτη, το ιστορικό μυθιστόρημα του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, «Οι εσταυρωμένοι σωτήρες». Η σημερινή συνέχεια είναι η δέκατη πέμπτη. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Βάζω μαζι και τις υποσημειώσεις, παρόλο που είναι πάρα πολλές.

Σήμερα θα μπούμε στο 11ο κεφάλαιο, στο οποίο πρωταγωνιστεί ο Σαύλος/Παύλος.  Επειδή είναι μεγάλο, το χωρίζω σε δύο μέρη.

11

ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΝ ΤΟΥ ΣΩΜΑΤΟΣ ΑΣΘΕΝΗΣ

Ο Βαρνάβας με εντολή του Σίμωνα-Πέτρου κάλεσε τον Σαύλο από την Ταρσό της Κιλικίας1 στην Αντιόχεια, την πρωτεύουσα της Συρίας, όπου με ζήλο άρχισαν να συγκροτούν σε εκκλησία τους Ναζωραίους που υπήρχαν εκεί. Μολονότι οι δύο άντρες διαφέραν σε πολλά σημεία, δέθηκαν σιγά σιγά με φιλία. Ο Βαρνάβας τον αντιμετώπισε από την αρχή με συμπάθεια και μάλιστα είχε εγγυηθεί γι’ αυτόν, όταν ο Σαύλος ζήτησε να προσχωρήσει στην εκκλησία των Ναζωραίων.

Σε σύγκριση με τον μεγαλόσωμο και επιβλητικό Βαρνάβα ο Σαύλος ήταν καχεκτικός, μάλλον άσχημος, πάντως δε με ασήμαντη εμφάνιση. Επί πλέον έπασχε από κάποια δερματική ασθένεια2.  Ο Βαρνάβας ήταν άνθρωπος κάπως μονοκόμματος και βαρύς ενώ ο φίλος του ήταν ορμητικός, θαρραλέος, εύστροφος μέχρις υποκρισίας3 και ενεργητικός, ταυτόχρονα δε δογματικός, φανατικός και εριστικός.

Οι Ναζωραίοι των Ιεροσολύμων τον αντιμετώπισαν με δυσπιστία, την οποίαν επαύξησαν οι πληροφορίες, που συγκέντρωσαν για το πρόσωπό του. Ο νέος προσήλυτος ήταν άτομο αρκετά μυστηριώδες. Ισχυριζόταν ότι καταγόταν από την Ταρσό, πόλη εξέχουσα και ευημερούσα (που εκείνη την εποχή υπερείχε στα γράμματα και από την Αθήνα και από την Αλεξάνδρεια4), από γονείς ευπόρους,  προερχόμενους κατά κάποιες φήμες από τα Γίσχαλα της Γαλιλαίας5. Ο Σαύλος τους πληροφόρησε ότι ο πατέρας του (του οποίου όμως δεν ανέφερε ποτέ το όνομα) ήταν Ρωμαίος πολίτης και Φαρισαίος6. Τους Ναζωραίους εντούτοις ανησυχούσαν άλλες φήμες, σύμφωνα με τις οποίες ήταν συγγενής με την οικογένεια του Ηρώδη7. Αργότερα εξακριβώθηκε πως είχε πολύ ισχυρές γνωριμίες και υπήρχαν υψηλά ιστάμενοι φίλοι του παντού, ακόμα και στο περιβάλλον του Καίσαρα8. Ανήκε και αυτός στους Φαρισαίους και πήγε στα Ιεροσόλυμα, όπου ήταν εγκατεστημένη η αδελφή του, για να σπουδάσει τις Γραφές κοντά στο νομοδιδάσκαλο Γαμαλιήλ9 και γιαυτό ήταν κάτοχος της εβραϊκής. Μιλούσε όμως άνετα και την ελληνική γλώσσα10, όπως φυσικά και την αραμαϊκή.

Στον Βαρνάβα ο Σαύλος διηγήθηκε πολλές φορές πως μετεστράφη και από διώκτης έγινε ένθερμος οπαδός. Μετά τα επεισόδια που κατέληξαν στο λιθοβολισμό του Στεφάνου, μαθαίνοντας ότι στη Δαμασκό είχαν δημιουργηθεί ομάδες Ναζωραίων, ζήτησε από το Συνέδριο να τον στείλει εκεί με συνοδεία, για να συλλάβει τους ηγέτες τους και να αντιμετωπίσει την αίρεση11. Ξεκίνησε πράγματι για τη Δαμασκό αλλά, όπως διηγήθηκε αργότερα ο ίδιος, είδε σε μια εκτυφλωτική λάμψη τον Ιησού το Ναζωραίο, που τον ρώτησε γιατί τον καταδιώκει. Από τους συνοδούς του άλλοι είδαν μόνο τη λάμψη και άλλοι άκουσαν μόνο τα λόγια, ο δε Σαύλος έμεινε πρόσκαιρα τυφλός. Πάντως  αμέσως μετά το όραμα, από σκληρός διώκτης των Ναζωραίων έγινε φλογερό μέλος της αίρεσης12. Φτάνοντας στη Δαμασκό αντί να προχωρήσει σε διώξεις των Ναζωραίων ήρθε σε επαφή με έναν από αυτούς, τον Ανανία, του αφηγήθηκε το όραμα του  και δήλωσε πως έγινε πιστός του Ιησού του Ναζωραίου. Βαπτίστηκε, ανέκτησε αμέσως την όρασή του και άρχισε να κηρύσσει τους λόγους της  μεταστροφής του στις συναγωγές της πόλης. Αυτό προκάλεσε την οργή των Ιουδαίων, που αποφάσισαν να τον σκοτώσουν και επιτηρούσαν τις πύλες της πόλης για να τμη διαφύγει. Τον έσωσαν όμως οι νέοι φίλοι του, κρύβοντας τον και κατεβάζοντας τον τη νύχτα από τα τείχη της Δαμασκού μέσα σε ένα κοφίνι13.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Θρησκεία, Μυθιστόρημα, Χριστιανισμός | Με ετικέτα: , , , | 94 Σχόλια »