Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Ιστορία’ Category

Βρίζοντας και πολεμώντας πάλι

Posted by sarant στο 24 Μαρτίου, 2014

Συνηθίζω κάθε χρόνο, κοντά στην 25η Μαρτίου, να ανεβάζω ένα ή περισσότερα κείμενα σχετικά με την επανάσταση του 1821. Φέτος, κάπως το αμέλησα και ήδη φτάσαμε στην παραμονή. Ας διορθώσω λοιπόν την παράλειψη, αναδημοσιεύοντας ένα παλιό άρθρο, που δημοσιεύτηκε εδώ πριν από 4 χρόνια, στο οποίο έχω προσθέσει μερικά πράγματα με την ευκαιρία της επανάληψης. (Οι προσθήκες με γαλάζιο χρώμα).

Τις προάλλες θυμήθηκα ένα παλιό άρθρο που είχα διαβάσει στα Ιστορικά της Ελευθεροτυπίας. Δεν το είχα κρατήσει, όμως το βρήκα στο Διαδίκτυο. Είναι της Μαρίας Ευθυμίου, επ. καθηγήτριας του τομέα Ιστορίας Πανεπ. Αθηνών. Στο τέλος συμπληρώνω κι εγώ μερικά ηρωικά αθυρόστομα και μερικά με γλωσσικό ενδιαφέρον.

Η λαλιά, η καθημερινή ομιλία του ’21, δεν είναι εύκολο να μας είναι γνωστή στη φυσικότητα της. Οι αδροί και αμόρφωτοι χωρικοί που κράτησαν στους ώμους τους τον Αγώνα δεν είχαν τρόπο να αποτυπώσουν σε χαρτί την υφή και τη ροή του λόγου τους. Τα κείμενα και οι προκηρύξεις της Επανάστασης, τα Συντάγματα και οι αποφάσεις της συντάχθηκαν από άτομα υψηλής μόρφωσης, Φαναριώτες και προύχοντες, σε μια γλώσσα αποκαθαρμένη, πλούσια και επιμελημένη. Η αλληλογραφία των οπλαρχηγών, που θα μπορούσε, από την πλευρά αυτή, να μας μεταφέρει την υφή του απλού λόγου των αμόρφωτων η ελάχιστα μορφωμένων αυτών ανθρώπων, δεν Βοηθά, συχνά, ούτε κι αυτή, καθώς τη σύνταξη των μηνυμάτων και των επιστολών τους αναλάμβαναν οι «γραμματιζούμενοι» γραμματικοί τους. Αν το πρόβλημα αυτό για την ελληνική γλώσσα είναι μεγάλο, γίνεται αξεπέραστο και πελώριο όταν πρόκειται για τη γλώσσα των πολυάριθμων εκείνων αγωνιστών που ήταν αλλόγλωσσοι ή δίγλωσσοι, και μάλιστα σε γλώσσες προφορικές και όχι γραπτές, όπως συνέβαινε με τους Βλάχους και τους Αρβανίτες. Σπάνια από τα κείμενα-πηγές του Αγώνα μπορούμε να αντλήσουμε έστω μνεία γι’ αυτές: έτσι π.χ., ο Ν. Κασομούλης στα απομνημονεύματά του, τα τόσο πολύτιμα και λεπτομερή, αναφερόμενος σ’ ένα περιστατικό που αφορά τον -ως Υδραίο- αρβανιτόφωνο Κουντουριώτη, καταγράφει την παροιμία που αυτός ανεφώνησε εις άπταιστον αλβανικήν «βάτε με κάλε, έρδε με γκομάρ» (που θα πει «πήγε με άλογο, γύρισε με γαϊδούρι»). Κατά τον ίδιο τρόπο, ο Κ. Μεταξάς στα απομνημονεύματά του, αναφερόμενος σε μια ομιλία του Μάρκου Μπότσαρη προς τους συμπολεμιστές του Σουλιώτες, αρκείται να σημειώσει: «τους ελάλησεν εις την γλώσσαν των, αλβανιστί, οι δε λόγοι του ήσαν πλήρεις ενθουσιασμού και πατριωτισμού…». Το ότι οι αγωνιστές του ’21 -είτε ελληνόφωνοι είτε αλλόφωνοι είτε δίγλωσσοι- βωμολοχούσαν και έβριζαν είναι περισσότερο από βέβαιο. Οι βωμολοχίες αυτές μόνο σε λίγες περιπτώσεις καταγράφτηκαν κι έφτασαν ως εμάς· η ευπρέπεια που υποβάλλει ο γραπτός λόγος, καθώς και η επιδίωξη λόγιου λόγου που επέλεξαν οι περισσότεροι από τους αγωνιστές όταν αργότερα, μετά τον Αγώνα, έγραφαν τα απομνημονεύματα τους, δεν επέτρεψαν να γνωρίζουμε πολλά για το θέμα αυτό. Γνωρίζουμε ότι πριν από τις μάχες οι αντίπαλοι συνομιλούσαν κατ’ αρχάς ήρεμα, για να καταλήξουν -συνήθως αλβανιστί- σε ύβρεις αισχρές ο ένας για τη θρησκεία του άλλου, ύβρεις που από μόνες τους έδιναν το σύνθημα της μάχης και περιέγραφαν το μίσος και το πάθος. «Τούρκε, γαμώ την πίστη σου και το συκώτι σου», κραύγαζαν οι Έλληνες της Νάουσας, όταν κατά την εξέγερση τους έσφαζαν τους παλιούς τους φίλους Τούρκους συντοπίτες τους, όπως με φρίκη καταγράφει ο Κασομούλης στα απομνημονεύματα του. Οι «φιλοφρονήσεις», όμως, δεν λείπουν και μεταξύ συναγωνιστών και ομοφύλων: «σκατόβλαχο» αποκαλεί ο προύχοντας της Πελοποννήσου Κανέλλος Δεληγιάννης τον Κολοκοτρώνη, «αλιτήριο» και «εξωλέστατο» τον ιερωμένο Παπαφλέσσα ο επίσης ιερωμένος Π. Π. Γερμανός, «κερατοκαλόγερο» ο Μακρυγιάννης έναν καλόγερο, φίλο των Κολοκοτρωναίων.

Ο Μακρυγιάννης είναι στ’ αλήθεια πολύτιμη πηγή απτού, αμέσου και πηγαίου λόγου της εποχής, Ο πληθωρικός αυτός άνθρωπος γράφει ειλικρινά και παρορμητικά τα απομνημονεύματά του με τα λίγα γράμματα που μόλις έμαθε. Δεν γνωρίζει από ψευτοσυστολές και επιτηδεύσεις, γι’ αυτό κανείς μπορεί να βρει σ’ αυτόν λαγαρές φράσεις, όπως αυτές που χρησιμοποιεί για να περιγράψει την ανυποχώρητη αντίσταση που συνάντησαν οι Έλληνες εκ μέρους των αμυνόμενων Τούρκων, όταν επιχείρησαν να ανακαταλάβουν το κάστρο του Ακροκορίνθου, ένα κάστρο που λίγο πριν, από πανικό και φόβο, παρέδωσε στους επιτιθέμενους Τούρκους ο Έλληνας υπερασπιστής του Αχιλλέας, παρ’ ότι είχε επαρκή κάλυψη από άντρες, τρόφιμα και πολεμοφόδια, «…Οι Τούρκοι μας έβαλαν εις το κανόνι οπού δεν είδαμε πούθε να κάμωμε. Δεν ήταν ο Αχιλλέας, ο φρούραρχος της Διοίκησης, οπού τ’ αφήνει εφοδιασμένο και φεύγει· είναι Τούρκος, πολεμάγει δια την πίστη του. Ο Τούρκος έτρωγε ποντίκια και μας γάμησε το κέρατο με τα κανονιά και τις μπόμπες. Ο Αχιλλέας, αρνιά και κριάρια μέσα, τ’ αφήνει όλα και πάει ναύβρη τούς συντρόφους του οπού τον διορίσαν…».

Εκείνος, όμως, από τούς αρχηγούς του ’21 που χαρακτηριζόταν περισσότερο απ’ όλους για την ανεξέλεγκτη γλώσσα του ήταν ο Γεώργιος Καραϊσκάκης. Ορεσίβιος και αδρός, άνθρωπος που έζησε μέχρι τέλους της ζωής του τη φτηνή ειρωνεία όσων ήθελαν να θυμούνται πως ήταν «ο μούλος» «γιος της καλογριάς», βρήκε διέξοδο, για να ξεπεράσει την οργή του και να επιβληθεί σ’ ένα δύσκολο γι’ αυτόν κοινωνικό περιβάλλον, στον παραληρηματικό Βωμολοχικό λόγο. Η Βωμολοχία του ήταν τόσο συνεχής και έντονη που οι συναγωνιστές του χρειάστηκε να αποδεχθούν το ελάττωμα του αυτό ως «χούι», προκειμένου να μπορέσουν να συνυπάρχουν και να συμπολεμούν μαζί του.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in 1821, Γενικά γλωσσικά, Ιστορία, Πατριδογνωσία | Με ετικέτα: , , , , , , , | 149 Σχόλια »

Η ναβάχα της πριγκιπέσας

Posted by sarant στο 5 Φεβρουαρίου, 2014

izaboΤο σημερινό άρθρο είναι προϊόν συνεργασίας, βασίζεται σε ένα σημείωμα που έγραψε, ύστερα από παράκλησή μου, ο φίλος του ιστολογίου Κορνήλιος, σχετικά με μερικά αξιοσημείωτα που παρατήρησε διαβάζοντας το μυθιστόρημα του Άγγελου Τερζάκη «Η πριγκιπέσα Ιζαμπώ». Η Ιζαμπώ είναι ίσως το γνωστότερο έργο του Τερζάκη, μαζί με τη Μενεξεδένια Πολιτεία, αν και κανένα από τα δυο δεν θεωρήθηκε άξιο συμπερίληψης στα «100 καλύτερα ελληνικά βιβλία», ένα θέμα που το συζητήσαμε πρόσφατα.

Το έργο του Τερζάκη εκτυλίσσεται την εποχή της Φραγκοκρατίας στον Μοριά. Η Ιζαμπώ είναι η Ισαβέλλα Α’ της Αχαΐας, η κόρη του Γουλιέλμου Βιλλεαρδουίνου. Το Χρονικό του Μορέως την αποκαλεί Ζαμπέα και υποθέτω ότι σε αυτήν θα οφείλεται η δημοτικότητα του ονόματος Ισαβέλλα στον Μοριά -και η προγιαγιά μου η μανιάτισσα έτσι λεγόταν.

Κεντρική θέση στο έργο έχει η εξέγερση των Ελλήνων και των Σλάβων κατά των Φράγκων, το 1293, και ο έρωτας της Ιζαμπώς με τον αρχηγό των εξεγερμένων, τον Νικηφόρο Σγουρό -κάτι που δεν ξέρω αν είναι εύρημα του Τερζάκη ή έχει ιστορική βάση.

Η Ιζαμπώ είναι πολυσέλιδο βιβλίο: η 7η έκδοση που έχω μπροστά μου μετράει 510 σελίδες μεγάλου σχήματος. Αρχικά είχε δημοσιευτεί σε συνέχειες στην Καθημερινή το 1937. Στη συνέχεια ο Τερζάκης ξαναδούλεψε το υλικό και προσέθεσε ολόκληρο το τρίτο μέρος (με αποτέλεσμα να υπερδιπλασιαστεί η έκταση του έργου) και το εξέδωσε σε βιβλίο το 1945. Θα πούμε λίγο περισσότερα για το θέμα μετά το σημείωμα του Κορνήλιου.

Στην Ιζαμπώ ο Τερζάκης χρησιμοποιεί πάρα πολλές μεσαιωνικές λέξεις, δάνεια από τα ιταλικά ή τα γαλλικά, που αναφέρονται στην πραγματικότητα της Φραγκοκρατίας και δεν είναι σήμερα γνωστές στο ευρύ κοινό, γι’ αυτό στο τέλος φρόντισε να παραθέσει ένα γλωσσάρι με 100 περίπου λέξεις. Μια και εδώ λεξιλογούμε, το θέμα θα το θίξω κι εγώ στη συνέχεια, αλλά είναι τώρα πια καιρός να δώσω τον λόγο στον Κορνήλιο. Σκέφτηκα να διατηρήσω, κατ΄εξαίρεση, την ορθογραφία και τον τονισμό του, δηλαδή το πολυτονικό, αλλά διαμαρτυρήθηκαν όσοι διαβάζουν το ιστολόγιο από κινητό, διότι βλέπουν όλους τους τονούμενους (εκτός απλής οξείας) χαρακτήρες σαν τετραγωνάκια. Οπότε, το κείμενο μονοτονίστηκε χάρη στον φίλο Ανδρέα.

Έχω στα χέρια μου δύο αντίτυπα της Πριγκηπέσσας Ιζαμπώς, από τις εκδόσεις της Εστίας, όχι εντελώς ίδια. Το παλαιότερο εξ αυτών είναι από την δέκατη έκτη έκδοσι του έργου, τον Ιούλιο του 1999, που, αν ερμηνεύω σωστά τις ενδείξεις στις πρώτες σελίδες, είναι ανατύπωσι της εκδόσεως του 1990, η οποία ανατυπώθηκε το 1992, 1995, 1997 και 1999. Το δεύτερο αντίτυπο ανήκει στην εικοστή τρίτη έκδοσι, του Μαΐου του 2011 και είναι ανατύπωσι της εκδόσεως του 2003. Οι κυριώτερες διαφορές μεταξύ παλαιού και νεωτέρου αντιτύπου, εκτός από τις διαφορές στα εξώφυλλα και στην ποιότητα του χαρτιού, είναι οι εξής:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Ιστορία, Λογοτεχνία, Μεσαίωνας, Μοριάς, Συνεργασίες | Με ετικέτα: , , , , | 227 Σχόλια »

Πανδιδακτήριον, αυτό το ανύπαρκτο

Posted by sarant στο 23 Δεκεμβρίου, 2013

Όπως όλοι ξέρουμε, Πανδιδακτήριο ονομαζόταν ένα εκπαιδευτικό ίδρυμα που ιδρύθηκε το 425 από τον Θεοδόσιο τον Β’ στην Κωνσταντινούπολη και το οποίο θα μπορούσε να θεωρηθεί αντίστοιχο με τα σημερινά πανεπιστήμια. Έτσι περίπου αρχίζει το σχετικό λήμμα της Βικιπαίδειας, αλλά περίπου ίδιον ορισμό βρίσκουμε και σε συμβατικές εγκυκλοπαίδειες -ας πούμε, στην εγκυκλοπαίδεια του Ηλίου, με την καθαρεύουσα που ήταν επιβεβλημένη στη δεκαετία του 1950, διαβάζουμε ότι το Πανδιδακτήριον ήταν «Ανώτατον εκπαιδευτήριον, είδος Πανεπιστημίου, ιδρυθέν εν Βυζαντίω τω 435 μ.Χ. υπό του αυτοκράτορος Θεοδοσίου Β’ του Μικρού. Είχεν εν όλω τριάκοντα καθηγητάς, διοριζομένους κατόπιν εξετάσεων ενώπιον της Συγκλήτου». Και τα δυο άρθρα συνεχίζουν λέγοντας ότι τον 9ο αιώνα το εκπαιδευτήριο μετεγκαταστάθηκε στη Μαγναύρα, γι’ αυτό και συχνά αναφέρεται ως Πανδιδακτήριο της Μαγναύρας.

Αυτά είναι γνωστά πράγματα, τα έχουμε διδαχτεί, τουλάχιστον οι παλιότεροι, στο σχολείο, είναι γνώσεις εδραιωμένες. Γι’ αυτό και αισθάνθηκα μεγάλην έκπληξη όταν πριν από λίγο καιρό, γράφοντας ένα άρθρο για την ανώτατη εκπαίδευση, διαπίστωσα, με πολύ μεγάλη έκπληξη, ότι η λέξη «πανδιδακτήριον» δεν υπάρχει σε καμιά πρωτογενή πηγή, δηλαδή σε κανένα κείμενο της βυζαντινής γραμματείας -αλλά, αν δεν υπάρχει η λέξη «Πανδιδακτήριον» στις πηγές, από πού το βρήκαν οι μεταγενέστεροι λόγιοι και επιστήμονες και αποκαλούν, όλοι τους, «Πανδιδακτήριον» το εκπαιδευτήριο της Κωνσταντινούπολης; Αυτό θα προσπαθήσω να διερευνήσω στο σημερινό άρθρο, το οποίο, πρέπει να το τονίσω, αντλεί το υλικό του σχεδόν αποκλειστικά από τα εξαιρετικά σχόλια που διατύπωσαν πολλοί φίλοι σχολιαστές στο προηγούμενο άρθρο του ιστολογίου, και που θα ήταν κρίμα να μείνουν σε σχετική αφάνεια.

Πριν ξεκινήσω, να το ξεκαθαρίσω. Το άρθρο δεν αμφισβητεί ότι υπήρξε στην Κωνσταντινούπολη ένα εκπαιδευτήριο, που ιδρύθηκε το 425 από τον Θεοδόσιο τον Β’ και το οποίο αργότερα επεκτάθηκε και έγινε θεσμός αντίστοιχος με τα σημερινά πανεπιστήμια. Τέτοιο ίδρυμα ασφαλώς και υπήρξε -το ερώτημα, στο οποίο εγώ απαντώ αρνητικά, είναι αν το ίδρυμα αυτό είχε, κάποια στιγμή ενόσω λειτουργούσε, την ονομασία «Πανδιδακτήριον».

Για να ξεκινήσουμε από την αρχή, το νομοθετικό κείμενο με το οποίο ιδρύθηκε από τον Θεοδόσιο το εκπαιδευτήριο της Κωνσταντινούπολης δεν συντάχθηκε στα ελληνικά, αλλά στα λατινικά, που ήταν ακόμα η επίσημη γλώσσα της αυτοκρατορίας. Περιλαμβάνεται στον Θεοδοσιανό Κώδικα, στο 14ο βιβλίο, στο 9ο κεφάλαιο και στην 3η ενότητα (14.9.3) και μπορείτε να το διαβάσετε εδώ. Απ’ όσο καταλαβαίνω, χρησιμοποιείται ο όρος auditorium για τη σχολή που ιδρύεται.

Στη συνέχεια, στο Χρονικό του Γεωργίου Μοναχού, εικονόφιλου χρονογράφου, διαβάζουμε ότι κοντά στη Βασιλική κινστέρνα «παλάτιον ην σεμνόν, εν ω υπήρχε κατά τύπον αρχαίον οικουμενικός διδάσκαλος έχων μεθ’ εαυτού ετέρους μαθητάς αυτού» και ότι ο εικονομάχος αυτοκράτορας Λέων Γ’ (το θηρίο το ανήμερο, όπως τον αποκαλεί) έκαψε το κτίριο του ιδρύματος, που δεν το ονομάζει, καθώς και τα βιβλία, και γι’ αυτό έμειναν πίσω τα γράμματα στην Κωνσταντινούπολη για μερικά χρόνια. Σε ένα άλλο κείμενο, στα Πάτρια Κωνσταντινουπόλεως του Ψευδο-Κωδινού, έργο του Ι’ αι. κατά την εκτίμηση του εκδότη τους Th. Preger, βρίσκουμε πιθανώς και την ονομασία της σχολής, «οικουμενικόν διδασκαλείον»: «Το δε τετραδήσιον το οκτάγωνον, εις ο ήσαν στοαί οκτώ ήγουν καμαροειδείς τόποι, διδασκαλείον εκείσε ετύγχανεν οικουμενικόν, και οι βασιλεύοντες αυτούς εβουλεύοντο και ουδέν έπραττον χωρίς αυτών”. Αν δεν κάνω λάθος, αυτή είναι η μοναδική αναφορά στη βυζαντινή γραμματεία που δίνει το όνομα της σχολής, οικουμενικόν διδασκαλείον, υπάρχουν όμως πολλές αναφορές σε οικουμενικούς διδασκάλους, π.χ. «Γεωργίου του Χοιροβοσκού Βυζαντίου γραμματικού και οικουμενικού διδασκάλου».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βυζάντιο, Εκπαίδευση, Ιστορία, Ιστορίες λέξεων, Μύθοι | Με ετικέτα: , , , , , , | 32 Σχόλια »

Κυνηγοί, βοσκοί και χάμπουργκερ

Posted by sarant στο 21 Νοεμβρίου, 2012

Κυκλοφόρησε πριν από λίγους μήνες ένα σημαντικό βιβλίο, που σκοπεύω να σας παρουσιάσω σήμερα, μια και πλησιάζει η εποχή εκείνη που παλιά λεγότανε γιορτές και που οι άνθρωποι συνήθιζαν να κάνουν δώρα στους αγαπημένους τους (και τι καλύτερο από ένα βιβλίο για δώρο) ή να διαβάζουν οι ίδιοι, μια και η εορταστική ανάπαυλα άφηνε ελεύθερο χρόνο. Ωστόσο, πριν ξεκινήσω, πρέπει να κάνω μια προειδοποιητική δήλωση: δεν είμαι αμερόληπτος: το βιβλίο έχει εκδοθεί από τον εκδοτικό οίκο στον οποίο βγάζω κι εγώ βιβλία μου, εννοώ τις εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου, και το έχει μεταφράσει ένας παλιός φίλος, ο Νίκος Κούρκουλος, που άλλωστε αυτός θα το παρουσιάσει ουσιαστικά.

Πρόκειται για το βιβλίο «Κυνηγοί, βοσκοί και χάμπουργκερ», του Αμερικανού Ρίτσαρντ Μπούλιετ (Richard Bulliet), καθηγητή Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Κολούμπιας, ένα βιβλίο που, όπως λέει και ο υπότιτλός του εξετάζει «το παρελθόν και το μέλλον των σχέσεων μεταξύ ανθρώπων και ζώων». Δεν είναι δηλαδή ένα συνηθισμένο βιβλίο ιστορίας, αφού παίρνει στοιχεία από την ανθρωπολογία, τη ζωολογία και την αρχαιολογία, ταυτόχρονα όμως έχει επίσης άφθονες αναφορές στη λογοτεχνία και τον κινηματογράφο, τη φιλοσοφία και τον σύγχρονο ακτιβισμό. Και δεν περιορίζεται στην εξέταση του παρελθόντος, αλλά περιέχει και προβλέψεις για το μέλλον της σχέσης ανθρώπων και ζώων, σε μια εποχή όπου οι πληθυσμοί των άγριων ζώων μειώνονται με ραγδαίους ρυθμούς, ο αριθμός των οικόσιτων ζώων αυξάνεται εξίσου γρήγορα, ενώ είδη που θεωρούνται άγρια μαθαίνουν να συμβιώνουν με τους ανθρώπους.

Είναι δύσκολο βιβλίο, δεν είναι μυθιστόρημα, αλλά σε πολλά σημεία του είναι εξίσου συναρπαστικό με λογοτεχνικό έργο, χάρη στην εντυπωσιακή ευρυμάθεια του συγγραφέα και το ζωντανό ύφος του. Θέλω να πω, το διάβασμά του σε αποζημιώνει για την επιπλέον προσπάθεια. Θα παρέθετα κάποια αποσπάσματα σαν δείγμα γραφής, αλλά η παρουσίαση που ακολουθεί, από τον μεταφραστή του βιβλίου, είναι νομίζω χορταστική. Ελπίζω να αξιωθώ (αλλά δεν λέω πότε θα το κάνω) να παρουσιάσω στο μέλλον κάποια στοιχεία από το όγδοο κεφάλαιο του βιβλίου, που έχει μια σχετική αυτοτέλεια, και παρουσιάζει την πολιτισμική ιστορία του γάιδαρου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βιβλία, Ιστορία, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , | 123 Σχόλια »

Έρικ Χόμπσμπομ (1917-2012)

Posted by sarant στο 2 Οκτωβρίου, 2012

Χτες έφυγε από τη ζωή, στα 95 του χρόνια, ο μεγάλος ιστορικός Έρικ Χόμπσμπομ (Eric Hobsbawm, για τη μεταγραφή του ονόματος θα τα πούμε αναλυτικά πιο κάτω). Όπως έγραψε μια νεκρολογία του, γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια, πολύ κατάλληλο μέρος για έναν ιστορικό, το 1917, σημαδιακή χρονιά για έναν κομμουνιστή -λίγους μήνες πριν από την Οκτωβριανή επανάσταση. Ο πατέρας του ήταν Αγγλοεβραίος έμπορος, η μητέρα του συγγραφέας, εβραία από την Αυστρία. Όταν ήταν δύο χρονών, η οικογένειά του μετακόμισε πρώτα στη Βιέννη και μετά στο Βερολίνο. Έχασε σχετικά μικρός και τους δυο γονείς του και τον υιοθέτησε ο θείος του. Το 1933, με την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία, μετακόμισαν στην Αγγλία. Τότε ήταν ήδη κομμουνιστής και έμεινε μέλος του Βρετανικού Κ.Κ. σχεδόν ως το τέλος (του κόμματος).

Το βασικό έργο του ίσως είναι οι «τέσσερις εποχές», δηλαδή τα βιβλία «Η εποχή των επαναστάσεων» (1789-1848), «Η εποχή του κεφαλαίου» (1848-1875), «Η εποχή των αυτοκρατοριών» (1875-1914) και «Η εποχή των άκρων. Ο σύντομος εικοστός αιώνας» (1914-1989). Έγραψε επίσης για τους ληστές της νότιας Ευρώπης, για τα έθνη και τον εθνικισμό, για την επινόηση της παράδοσης, αλλά και για τη τζαζ, που τη λάτρευε -μάλιστα διατηρούσε για χρόνια τη στήλη της τζαζ στο Νιου Στέιτσμαν, αλλά με ψευδώνυμο. Έγραψε επίσης την αυτοβιογραφία του, Interesting times, που ο Έλληνας εκδότης προτίμησε να το μετατρέψει, σαν πιο πιασάρικο, σε Συναρπαστικά χρόνια, χαλώντας το βρετανικό φλέγμα του τίτλου.

Για την αξία του Χόμπσμπομ ως ιστορικού δεν θα μιλήσω εγώ, το ιστολόγιο έχει ανάμεσα στους σχολιαστές του πολύ ειδικότερους από εμένα, αν θέλετε λοιπόν μπορείτε να αναφέρετε στα σχόλια τη γνώμη σας. Θα ομολογήσω μάλιστα ότι δεν έχω διαβάσει την τετραλογία του, παρά μόνο αποσπασματικά, δηλαδή ορισμένα (λίγα) κεφάλαια μόνο. Έχω διαβάσει άλλα βιβλία του, όπως θα δείτε πιο κάτω -και, μπορώ να το πω, έγραφε πολύ καλά, αλλά για την επιστημονική αξία του επαναλαμβάνω ότι άλλοι είναι αρμοδιότεροι. Πάντως, όποιος θέλει να πάρει μια γεύση της γραφής του, μπορεί να κοιτάξει τη σύντομη μελέτη του The Machine Breakers, που έχει αντικείμενο τους Λουδίτες (εύστοχη σύσταση του φίλου Earion στη Λεξιλογία). Επίσης, μπορείτε να δείτε μια συνέντευξή του που δημοσιεύτηκε φέτος στην εφημ. Εποχή, όπου θίγει αρκετά εντελώς φρέσκα θέματα.

Όμως εμείς εδώ είμαστε γλωσσικό ιστολόγιο, οπότε το υπόλοιπο άρθρο θα επικεντρωθεί σε (δευτερεύοντα ίσως) ζητήματα που έχουν γλωσσικό ενδιαφέρον, δηλαδή τη μεταγραφή και την προφορά του ονόματός του, και μερικές ελληνικές μεταφράσεις έργων του.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εις μνήμην, Ιστορία, Κριτική μεταφράσεων, Μεταφραστικά | Με ετικέτα: , , , , | 114 Σχόλια »

Τα μουρτατοχώρια της Ηλείας (συνεργασία του Ορεσίβιου)

Posted by sarant στο 6 Σεπτεμβρίου, 2012

 

Με χαρά παρουσιάζω σήμερα μια συνεργασία του φίλου Ορεσίβιου, που μιλάει για ένα όχι και πολύ γνωστό θέμα της ελληνικής ιστορίας, τα μουρτατοχώρια, τα χωριά δηλαδή που κατοικούνταν από «μουρτάτες», αλλαξόπιστους δηλαδή. Βέβαια, τα μουρτατοχώρια δεν είναι τελείως άγνωστη υπόθεση· για παράδειγμα, αναφορά υπάρχει στα άπαντα του Κολοκοτρώνη, με επεξήγηση ότι είναι χωριά «όπου Τούρκοι πανδρεύονται με χριστιανές». Ωστόσο, το καινούργιο που φέρνει η έρευνα του Ορεσίβιου είναι ότι, κατά την άποψή του, που ακούγεται πολύ πειστική, τα συγκεκριμένα μουρτατοχώρια της επαρχίας Ολυμπίας δεν αλλαξοπίστησαν επί Τουρκοκρατίας αλλά φτιάχτηκαν τουλάχιστον δυο αιώνες νωρίτερα, από Σελτζούκους μισθοφόρους, φερμένους εκεί τον 13ο αιώνα από τον δομέστικο Κωνσταντίνο, τον αδελφό του βυζαντινού αυτοκράτορα Μιχαήλ Παλαιολόγου, για να πολεμήσουν τους Φράγκους. Το θέμα είναι βέβαια λίγο άβολο γιατί πάει κόντρα στον μύθο της υποτιθέμενης καθαρότητας της φυλής. Αλλά δίνω τον λόγο στον Ορεσίβιο, χωρίς άλλες δικές μου παρατηρήσεις (έχω μια αμφιβολία για την ετυμολογία της λέξης μουρτάτης).

μουρτατοχώρια (τα):  Μουρντατοχώρια – όπως τα αποκαλούσαν οι ντόπιοι – λέγονταν επί Τουρκοκρατίας, μια ενότητα πέντε χωριών της νυν επαρχίας Ολυμπίας, που βρίσκονταν νότια του Αλφειού, ανατολικά και δυτικά του παραπόταμού του, της Κόβιτσας. Μουρτατοχώρια θεωρούνταν και άλλα μεμονωμένα χωριά της επαρχίας αυτής. Θα ασχοληθούμε όμως μόνο μ’ αυτά τα πέντε χωριά, για να αποδείξουμε ότι η ιστορία δεν ξεκινάει επί Τουρκοκρατίας – όπως ισχυρίζονται όλοι οι ιστορικοί που έχουν ασχοληθεί με το θέμα – αλλά διακόσια χρόνια νωρίτερα, επί Φραγκοκρατίας.

Η λέξη μουρτάτης, προέρχεται από την τουρκική λέξη murdar= βρόμικος. Μεταφορικά όμως σήμαινε μιαρός, μαγαρισμένος, βέβηλος, αρνησίθρησκος, αποστάτης, αλλαξόπιστος.

Σύμφωνα με τη λαϊκή παράδοση και το δημοτικό τραγούδι, όταν ο Ομέρ Βρυώνης ζήτησε από τον Αθανάσιο Διάκο να γίνει Τούρκος, εκείνος του απάντησε:

– «Πάτε κι εσείς κ΄ η πίστη σας μουρτάτες να χαθείτε.
Εγώ Γραικός γεννήθηκα, Γραικός θέλ΄ αποθάνω….»

Το χωριό μου (Διάσελλα Ολυμπίας, παλιό όνομα Μπρουμάζι) βρίσκεται εντός του «κύκλου» των μουρντατοχωρίων. Σε δυο περιοχές του, την Κουτσουχέρα και του Ζουνάτου, που βρίσκονται περίπου δυο χιλιόμετρα έξω από το χωριό, είχαν τους δικούς τους οικισμούς οι μουρντάτες.

Μικρός, άκουγα τους λίγους εγγράμματους του χωριού μου, να αναφέρονται στις λέξεις μουρντατοχώρια και μουρντάτης. Ένας πρώην δικολάβος μάλιστα, ο οποίος σκάλιζε τα παλιά κιτάπια, καλούσε στο τραπέζι του, στο καφενείο, κάποιους που είχαν επώνυμο Γκιάχος ή Λέφας ή Κασίμης κι αφού τους κερνούσε καφέ, εξαγοράζοντας έτσι την ακρόασή τους και την ανοχή τους, άρχιζε τις ιστορίες: «Εσύ μάτι μου, ξέρεις ότι ο παππούλης σου ήτανε μουρντάτης;    Το επώνυμο που έχεις,  Γκιάχος,  σου φαίνεται ελληνικό; Σελτζούκος Τούρκος ήτανε ο παππούλης σου… Κι εσύ καλφούδι μου, μη γελάς. Κι ο δικός σου παππούλης, ο γερο-Λέφας, μουρντάτης ήτανε κι αυτός… Δηλαδή, μάτια μου, εσείς δεν ξέρετε ούτε «από πού κρατάει η σκούφια σας!», που λέμε. Ούτε σεις, ούτε οι Καραλήδες, ούτε οι Σεφερλήδες, ούτε οι Τζαμαλήδες, ούτε οι Ρετζέπηδες…».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βυζάντιο, Ιστορία, Μοριάς, Συνεργασίες | Με ετικέτα: , , , , , | 211 Σχόλια »

Κι άλλο ένα ελληναράδικο ψέμα κατά της εκπαίδευσης

Posted by sarant στο 18 Ιουλίου, 2012

Θέλει κανείς να ησυχάσει και δεν τον αφήνουν. Καλοκαιριάτικα, και να γράφω εμβόλιμο άρθρο! Εμβόλιμο, γιατί το θέμα είναι μάλλον γελοίο και δεν αξίζει να χαραμίσει κανονικό άρθρο το ιστολόγιο. Αλλά και να μη γράψω δεν μπορώ, γιατί με τη φόρα που έχουν πάρει οι ελληνοκεντρικοί συνωμοσιολόγοι, και με το μένος τους εναντίον της εκπαίδευσης και των σχολικών βιβλίων, μπορεί ως μεθαύριο κι αυτό το καινούργιο φασούλι να έχει γίνει επερώτηση στη Βουλή, σαν το άλλο με τη Γραμματική του Δημοτικού.

Διότι, ενώ μύρια δεινά ταλανίζουν την εκπαίδευση με τις συνεχείς περικοπές και τους μισθούς πείνας των εκπαιδευτικών, όλη η προσοχή των ελληναράδων φαίνεται να έχει εστιαστεί στο πώς θα βγάλουν «ανθελληνικά» τα διδακτικά βιβλία, χωρίς να αναλογίζονται το κακό που κάνουν στους μαθητές των σχολείων (τουλάχιστον σε όσους έχουν γονείς αρκετά εύπιστους για να πιστεύουν τέτοιες μπούρδες).

Όπως θα καταλάβατε, ένα καινούργιο ψέμα βρίσκεται σε εξέλιξη, μετά την δήθεν κατάργηση των φωνηέντων, μόνο που αυτό δεν έχει καμιά απολύτως, έστω και στρεβλωμένη, σχέση με την πραγματικότητα. Αλλά να τα πάρω με τη σειρά.

Διάβαζα προ ολίγου σε έναν ιστότοπο για την επιστολή της συγγραφικής ομάδας του βιβλίου Γραμματικής, και στα σχόλια που υπήρχαν από κάτω, ένας σχολιαστής, θέλοντας να δείξει ότι παρ’ όλ’ αυτά η γενική κατεύθυνση των σχολικών βιβλίων είναι «ανθελληνική», έδινε ένα λινκ προς τον (κάποτε σχετικά έγκυρο) ιστότοπο defencenet.gr.  

Ο τίτλος του άρθρου ήταν: «Βιβλία της ιστορίας χωρίς τις ελληνικές αποικίες!» και το άρθρο, χωρίς να μασάει τα λόγια του, ξεκινούσε:

Δεν έχει όριο πλεον ο… »αφελληνισμός» του Υπουργείου παιδείας στα εγχειρίδια του δημοτικού, γυμνασίου και λυκείου…

Συγκεκριμένα στα βιβλία της ιστορίας έχουν αφαιρεθεί οι χάρτες των Ελληνικών αποικισμών της κλασσικής εποχής στις περιοχές της Μεσογείου, Ευξείνου Πόντου και Βαλκανίων με αποτέλεσμα ο Ελληνικός κόσμος εκείνης της εποχής, αντί να φαίνεται ως μια κραταιά αυτοκρατορία φαντάζει πλεον ως μια κουκίδα στα μάτια των μαθητών!!!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εκπαίδευση, Ιστορία, Λαθροχειρίες | Με ετικέτα: , , , | 216 Σχόλια »

Αποφράδες ημέρες και κερκόπορτες

Posted by sarant στο 29 Μαΐου, 2012

 

Σήμερα 29 Μαΐου, η επέτειος της Άλωσης της Κωνσταντινούπολης πριν από 559 χρόνια, αποφράδα ημέρα σύμφωνα με τα κλισέ, οπότε σκέφτομαι να λεξιλογήσω σύντομα με άξονα δυο λέξεις σχετικές με την ημέρα, που τις βλέπετε στον τίτλο.

Λέμε ότι η 29η Μαΐου 1453 είναι αποφράδα ημέρα (ή αποφράς ημέρα στην καθαρεύουσα), επειδή τη μέρα εκείνη έπεσε η Πόλη. Αποφράδα λέγεται η μέρα η καταραμένη, που συνδέεται με κάποιο τραγικό γεγονός που σημάδεψε την ιστορία ενός λαού ή τη ζωή ενός ανθρώπου, λέγεται και η μέρα η γρουσούζικη, η δυσοίωνη: η Τρίτη έτσι κι αλλιώς θεωρείται ημέρα αποφράδα, πολύ περισσότερο σήμερα που συμπίπτει με την επέτειο της άλωσης.

Η λέξη είναι αρχαία, από το στερητικό από και το ρ. φράζω (μιλώ, απ’ όπου και φράση κτλ.), είναι δηλαδή η μέρα εκείνη για την οποία δεν κάνει να μιλάει κανείς· συχνά στα αρχαία τη βρίσκουμε σε πληθυντικό, αποφράδες ημέραι, οι μη καθαρές, οι απαγορευμένες. Και όπως το εξηγεί έμμετρα ο βυζαντινός λόγιος Ιωάννης Τζέτζης (και συγνώμη για τα περίεργα σημαδάκια πάνω από μερικά φωνήεντα):

Ἡ ἀποφρὰς ἡ μισητὴ ἥνπερ μισεῖ τις φράσαι.
Ἦσαν καὶ ἀποφράδες δε τοῖς παλαιοῖς ἡμέραι,
ἐν αἷς τισὶ συνέβησαν θλίψεις καὶ περιστάσεις·

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επετειακά, Ετυμολογικά, Ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , | 158 Σχόλια »

Ιστορίες στο Διαδίκτυο

Posted by sarant στο 23 Δεκεμβρίου, 2011

 

Αυτός ήταν ο τίτλος μιας συζήτησης που έγινε χτες το μεσημέρι, στο πλαίσιο του εορταστικού διημέρου των Αρχείων Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας, στο Πνευματικό Κέντρο του Δήμου Αθηναίων. Το διήμερο των εκδηλώσεων άρχισε χτες, Πέμπτη 22.12 και συνεχίζεται σήμερα, 23.12 -το πρόγραμμα μπορείτε να το δείτε εδώ. Εκτός από τις συζητήσεις, υπάρχει και παζάρι με βιβλία σε χαμηλές τιμές.

Με είχαν προσκαλέσει να συμμετάσχω στη συζήτηση, μαζί με άλλους «μη επαγγελματίες» ιστορικούς που έχουν δράση (και) στο Διαδίκτυο: τον Νίκο Ξυδάκη της Καθημερινής, τον Μιχάλη Παναγιωτάκη, που έχει το Ιστολόγιον, και τον Δημοσθένη Παπαδάτο-Αναγνωστόπουλο, υπεύθυνο του Red Notebook. Ωστόσο, μεσολάβησε ο θάνατος του πατέρα μου, και αμφιταλαντεύθηκα αν θα πάω ή όχι. Τελικά το αποφάσισα το βράδυ της προηγούμενης μέρας -βέβαια, δεν είχα μυαλό να ξανακοιτάξω τις αρχικές μου σημειώσεις, που τις παραθέτω εδώ. Στην ομιλία μου είπα και πολλά πράγματα που δεν υπάρχουν στο γραπτό κείμενο, κυρίως παραδείγματα από το ελληνικό Διαδίκτυο, αλλά αυτές τις παρεκβάσεις δεν τις κατέγραψα κι έτσι δεν τις θυμάμαι και πολύ καλά.

Το απροσδόκητο θετικό από την εκδήλωση ήταν ότι ήρθε ένας παλιός, πολύ παλιός παιδικός φίλος, με τον οποίο είχαμε χαθεί, που δεν είχε μπορέσει να έρθει στην κηδεία του πατέρα μου, κι έτσι θυμηθήκαμε γι’ άλλη μια φορά τον πατέρα μου.

Το κείμενο της ομιλίας μου:

Ευχαριστώ τα Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας για την τιμητική αυτή πρόσκληση. Το θέμα της σημερινής συζήτησης είναι οι ιστορίες στο Διαδίκτυο, και πράγματι είναι ολόσωστη η παρατήρηση ότι το Διαδίκτυο, από τα ίδια του τα χαρακτηριστικά, μεταμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο εκλαϊκεύεται η ιστορία, με τον οποίο το ευρύ κοινό προσεγγίζει την ιστορία. Ποια χαρακτηριστικά είναι αυτά; Θα πω μερικά, χωρίς βέβαια να εξαντλώ το θέμα. Πρώτον, το υπερκείμενο: τα ιστορικά κείμενα στο Διαδίκτυο δεν είναι πλέον στατικά όπως στο τυπωμένο χαρτί, ο αναγνώστης μπορεί να επιλέξει να κλικάρει σε συνδέσμους (λινκ), αλλά και να μην κλικάρει, να εμβαθύνει κατά την κρίση του σε εκείνη ή την άλλη πτυχή του θέματος. Μπορεί να ακολουθήσει την κεντρική αφήγηση με λίγες ή καθόλου εκτροπές, μπορεί και να αφεθεί να παρασυρθεί στον λαβύρινθο των συνδέσμων και των παραπομπών. Προκειμένου για την πρόσφατη ιστορία, μπορεί να αξιοποιηθεί και το άφθονο πολυμεσικό περιεχόμενο (ταινίες, ηχητικό υλικό).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διαδίκτυο, Ιστορία, Μεταμπλόγκειν | Με ετικέτα: , | 26 Σχόλια »

Τι έγινε το έτος 428 μ.Χ;

Posted by sarant στο 6 Οκτωβρίου, 2011

Ένα πρωτότυπο ιστορικό βιβλίο κυκλοφόρησε αυτές τις μέρες από τις Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου: δεν είναι η ιστορία μιας χώρας ή μιας περιόδου, ενός αντικειμένου ή μιας γλώσσας, είναι η ιστορία μιας χρονιάς -και συγκεκριμένα, η ιστορία του έτους 428 μ.Χ. Ο συγγραφέας, ο Ιταλός ιστορικός Giusto Traina, εξετάζει τι συνέβη το 428 σε όλον τον μεσογειακό κόσμο (με την ευρεία έννοια, δηλαδή από Βρετανία μέχρι Περσία), μας παρουσιάζει μια φωτογραφία του κόσμου της ύστερης αρχαιότητας ή μάλλον μια σειρά από φωτογραφίες όλες παρμένες την ίδια στιγμή σε διάφορους τόπους. Αν και δεν είμαι αμερόληπτος, αφού και ο εκδότης αλλά και ο μεταφραστής, ο Νίκος Κούρκουλος, είναι φίλοι, πιστεύω ότι είναι ενδιαφέρον και πρωτότυπο βιβλίο -άλλωστε, έχει ήδη επιτυχία σε άλλες γλώσσες (έχει μεταφραστεί στα αγγλικά και τα γαλλικά).

Μια ματιά στα περιεχόμενα:

Ι.  Το ταξίδι του Φλάβιου Διονύσιου και το τέλος της Αρμενίας
ΙΙ.  Ο κόσμος του Νεστόριου: επίσκοποι, μοναχοί, Σαρακηνοί
ΙΙΙ.  Στο δρόμο των προσκυνητών
IV.  Η Νέα Ρώμη και ο ηγεμόνας της
V.  Ανατομία μιας αυτοκρατορίας
VI.  Από τη Ραβέννα στη Νόλα: η Ιταλία σε μεταβατική εποχή
VII.  Δοκιμές για το μεσαίωνα
VIII.  Περιμένοντας τους Βανδάλους
ΙΧ.  Εθνικοί και χριστιανοί στις όχθες του Νείλου
Χ.  Πάσχα στην Ιερουσαλήμ
ΧΙ.  Ο Μεγάλος Βασιλιάς και οι εφτά πριγκίπισσες

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βιβλία, Ιστορία, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , , | 76 Σχόλια »

Το αποτύπωμα ενός μεγάλου Έλληνα θαλασσοπόρου

Posted by sarant στο 1 Απριλίου, 2011

Προσθήκη, 3 Απριλίου 2011: Φυσικά το κείμενο που ακολουθεί, που δημοσιεύτηκε την 1η Απριλίου, είναι πρωταπριλιάτικο αστείο!

Επειδή σήμερα θα έχω πολλή δουλειά και δεν προλαβαίνω να τελειώσω το άρθρο που είχα κατά νου, αντιγράφω από το φόρουμ της Λεξιλογίας ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο του φίλου Dr Siebenmal, που εκθέτει μια σαγηνευτική θεωρία για την προέλευση του ονόματος «Φουκουσίμα», την οποία βρίσκω πολύ πειστική:

Ποιος στη μακρινή Ελλάδα γνώριζε την κακότυχη Φουκουσίμα πριν από το πυρηνικό ατύχημά της; Ποιος να φανταζόταν ότι μετά την 11η Μαρτίου 2011, τον φονικό σεισμό 9.0 R και το τσουνάμι της Ιαπωνίας αυτό το άγνωστο μέρος θα έμπαινε ορμητικά στην καθημερινότητά μας;

Ποιος κάθισε μετά από τα αποκαλυπτικά γεγονότα να ασχοληθεί με κάτι λιγότερο άμεσο από τους πυρηνικούς αντιδραστήρες της; Ποιος αναρωτήθηκε άραγε για την ιστορία της περιοχής και, κυρίως, ποιος προβληματίστηκε για το όνομά της; Και όμως, εδώ στη μακρινή Ελλάδα έπρεπε να πονηρευτούμε περισσότερο με αυτό το Φούκου σίμα.
Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ιστορία, Φιλοξενίες | Με ετικέτα: , , , | 71 Σχόλια »

Σκόρπια για την 25η Μαρτίου

Posted by sarant στο 25 Μαρτίου, 2011

Ετοίμαζα κάτι για την 25η Μαρτίου να το ανεβάσω χτες, αλλά για τεχνικούς λόγους, όπως λέμε, δεν μπόρεσα να το τελειώσω. Παίρνει σειρά για άλλοτε, ίσως του χρόνου. Οπότε, μαζεύω δυο τρία θεματάκια, που όλα τους αναφέρονται με τον ένα ή τον άλλο τρόπο στο ιδρυτικό γεγονός της νεότερης Ελλάδας, το 1821.

* Στο ταξί τις προάλλες, φυσικά το ράδιο έπαιζε Σκάι, και πέφτει διαφήμιση για κάποια εκπομπή,  ανακεφαλαίωση του πολύκροτου ντοκιμαντέρ για το 21 ή επισκόπηση ή κάτι τέτοιο, δεν πρόσεξα, οπότε ο ταξιτζής: Δεν ντρέπονται, βγάλανε πούστη τον Κολοκοτρώνη και το συζητάνε τώρα; Τον ρώτησα και προέκυψε ότι δεν είχε δει κανένα από τα ντοκιμαντέρ, αλλά πίστευε πράγματι ότι η σειρά του Σκάι είχε ασχοληθεί με το αν ο Κολοκοτρώνης ήταν γκέι.

* Άρθρο Καμπουράκη στο protagon.gr με τίτλο «Τα Tod’s του Ανδρούτσου» (έμαθα και μια καινούργια λέξη). Ξεκινάει: Εμείς οι  Έλληνες δεν ξέρουμε την ιστορία μας. Δεν επιθυμούμε επίσης να τη μάθουμε. Και στο τέλος του άρθρου το αποδεικνύει, μια και αναφέρεται στον «φονιά Μπούρα» που δολοφόνησε τον Οδυσσέα Ανδρούτσο. Ωστόσο, κάνει μερικές σωστές παρατηρήσεις για όσους αρνούνται να διαβάσουν ιστορία αλλά εξεγείρονται όταν κάποιος αμφισβητήσει τους εθνικούς μύθους.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in 1821, Ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , | 354 Σχόλια »

Το έθνος, το γένος και δυο φίλοι στο Αγιονόρος

Posted by sarant στο 20 Ιανουαρίου, 2011

Ένας φίλος που παρακολουθεί το ιστολόγιο και στέλνει πότε-πότε ηλεμηνύματα, μου ζήτησε τη γνώμη μου για ένα θέμα και μάλιστα θέμα αγκαθερό, επειδή όμως εγώ αποφεύγω να μιλάω για πράγματα που δεν τα έχω μελετήσει καλά θα παραπέμψω το ζήτημα σε σας. Αλλά αφήνω τον φίλο να θέσει το ζήτημα, με τα δικά του λόγια.

Η ιστορία της αναζήτησης ξεκινάει ως εξής.
Δύο άθεοι φίλοι γυρνώντας από το Άγιο Όρος, πιάνουν κουβέντα στο καραβάκι και μετά στο αυτοκίνητο για το έθνος.
Ο ένας έχει σπουδάσει ιστορία και ο άλλος μαθηματικά, υπολογιστές.
Ο πρώτος πληροφορεί τον δεύτερο ότι το έθνος είναι σύγχρονο σχετικά κατασκεύασμα και του προτείνει βιβλιογραφία. Ο δεύτερος βλέποντας να γκρεμίζει ο πρώτος την αντίληψη του περι συνέχειας του ελληνικού έθνους μεταξύ άλλων αντιδράει λυσσαλέα (άλλο θέμα η συνέχεια αλλά μπήκε και αυτό στη κουβέντα αναγκαστικά) αλλά δεν έχει σοβαρά επιχειρήματα για να στηρίξει τις απόψεις του.

Posted in Εθνικισμός, Ιστορία, Πατριδογνωσία | Με ετικέτα: , , , , , | 259 Σχόλια »

Πώς ανέβηκε ο Ιάκωβος στο βουνό (και τι έκανε εκεί)

Posted by sarant στο 15 Νοεμβρίου, 2010

Τις προάλλες, συζητώντας για τον Ιό και τους χρυσαυγίτες, έγινε στα σχόλια (βλ. ιδίως σχ. 246 και 263) λόγος για μια παλιότερη συνέντευξη του Πιέρ-Αντρέ Ταγκιέφ, που αναδημοσιεύτηκε στην Ελευθεροτυπία, όπου η κριτική στο βιβλίο του Σιλβέν Γκουγκενέμ «Ο Αριστοτέλης στο όρος Σεν Μισέλ. Οι ελληνικές ρίζες της χριστιανικής Ευρώπης» εξομοιώνεται με «κυνήγι μαγισσών». Κατά σύμπτωση, είχα συζητήσει το βιβλίο αυτό με τον αγαπητό Μπουκανιέρο, ο οποίος, έχοντάς το διαβάσει, το είχε βρει εντελώς αντιεπιστημονικό, αστήρικτο (ενώ ο Ταγκιέφ λέει ότι παρουσιάζει «στέρεες αποδείξεις») και είχε κρίνει ότι μοιάζει περισσότερο με στρατευμένη λογοτεχνία παρά με ιστορικό βιβλίο. Μάλιστα, τότε, δηλαδή τον φετινό Γενάρη, ο Μπουκανιέρος είχε γράψει ένα σημείωμα για να μπει στο ιστολόγιο, αλλά με το ένα και με το άλλο το ξεχάσαμε και οι δυο μας. Τώρα λοιπόν, ο Μπουκανιέρος χτένισε το παλιό του σημείωμα και σας το παρουσιάζω ώστε να ακουστεί και η άλλη πλευρά σε αυτή τη συζήτηση. Δίνω τον λόγο στον Μπουκανιέρο λοιπόν:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ιστορία, Κριτική βιβλίου, Παρουσίαση βιβλίου, Φιλοξενίες | Με ετικέτα: , , , | 74 Σχόλια »