Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Κατοχή’ Category

Ο Ξερωγός (διήγημα του Δημήτρη Μαρτίνου)

Posted by sarant στο 20 Μαΐου, 2018

Ο φίλος μας ο Δημήτρης ο Μαρτίνος μού εστειλε ένα καινούργιο διήγημά του -το παρουσιάζω σημερα με χαρά, όχι μόνο επειδή το βρίσκω αξιόλογο αλλά και επειδή, όπως θα δείτε από τον πρόλογο, το έναυσμα για να γραφτεί το διήγημα δόθηκε από σχόλιο εδώ στο ιστολόγιο. Πολύ χαίρομαι.

Δεν θα πω πολλά, παραθέτω το διήγημα οπως ακριβώς μού το έστειλε ο Δημητρης. Αν ήταν άλλος θα το μονοτόνιζα, αλλά οι φίλοι έχουν προνόμια. Να πω μόνο δυο λόγια για την ορθογραφία του τίτλου. Πρόκειται βέβαια για παρατσούκλι για κάποιον που χρησιμοποιούσε συχνά τη φράση «Ξέρω γω» (κατάφαση, όχι ερώτηση). Βλέπω ότι στο slang.gr το γράφουν «Ξερωγώς«. Νομίζω πως η επιλογή του Δημήτρη είναι σωστή. Ναι μεν το παρατσούκλι προέρχεται «εκ συναρπαγής» από τη φράση «Ξέρω γω» αλλά υπερισχύει να αποτυπωθεί σωστά το «τέρμα» της λέξης και η νέα ελληνική δεν εχει τέρμα αρσενικών ουσιαστικών σε -ώς. Για τον ίδιο λόγο γράφουμε Βασίλης και όχι Βασίλεις (όπως ήθελε ο Γ. Χατζιδάκις με το επιχείρημα ότι παράγεται από το Βασίλειος).

Δίνω τον λόγο στον Δημήτρη:

Ἀφορμὴ γιὰ τὸ διήγημα αὐτὸ ἦταν ἔνα σχόλιο τοῦ Ἄγγελου στὸ διήγημα τοῦ Κοτζιούλα «Ναυαγοὶ στὸν Πειραιά»:

«Τραγική όμως ήταν η κατάσταση στα μικρά νησιά…σε όλη την Κατοχή…Κάτι θα έχουν να μας πουν οι εδώ νησιώτες μας…»

(σχ.28)

Ἂν καὶ τὰ πρόσωπα εἶναι δημιουργήματα τῆς φαντασίας μου, οἱ συνθῆκες ποὺ περιγράφω εἶναι ὅπως τὶς ἔχω ἀκούσει ἀπὸ ἀνθρώπους ποὺ ἔζησαν τὴν Κατοχὴ μὲ ὄλες τὶς συνέπειές της.

 

 Ὁ Ξερωγὸς

«Μόλις βγεῖς ἀπὸ τὸν κάβο κρατήσου γιαλό1, δυὸ καϊκιὲς2 ἀπὸ τὰ βράχια. Μὴ φοβᾶσαι, τὰ νερὰ εἶναι καθαρά· δὲν ἔχουνε ξέρες. Τώρα ποὺ γρεγάρησε3 μὴ φοβᾶσαι τὸν ἀέρα, τὸν κατεβάζουν οἱ στεριές· ἡ θάλασσα ὅμως εἶναι στρωτή, ταξιδεύεται. Τράβα μὲ τὴ μηχανὴ στὶς μισὲς στροφές, ἴσαμε τρία μίλια κατά τὸ βοριὰ καὶ μετὰ σημάδεψε τὸ νοτινὸ κάβο τοῦ ἀπέναντι νησιοῦ· κάνε καὶ τὸ φλόκο4 γιὰ νὰ σὲ κρατάει ἀπὸ τὸ μπότζι5. Θὰ τὸ περάσεις τὸ μπουγάζι6 ἀχολομάνιστα.»

Μὲ ὕφος ποὺ δὲ σήκωνε ἀντίλογο ὁ Γιώργης ὁ Ξερωγὸς ἐξηγοῦσε στὸν καπετάνιο τοῦ ξένου καϊκιοῦ πῶς νὰ περάσει τὸ μπουγάζι μὲ τὸ φρέσκο μελτέμι. Ρούφηξε μιὰ γουλιὰ ἀπὸ τὸν καφέ του κι ἔκλεισε τὴν κουβέντα μὲ τήν ἀγαπημένη του ἐπωδό:

«Ἄκου ποὺ σοῦ λέω! Ξέρω ᾿γώ!»

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Όχι στα λεξικά, Διηγήματα, Κατοχή, Ναυτικά | Με ετικέτα: , | 173 Σχόλια »

Ναυαγοί στον Πειραιά (διήγημα του Γιώργου Κοτζιούλα)

Posted by sarant στο 6 Μαΐου, 2018

Κυκλοφόρησε πρόσφατα, από τις εκδόσεις Δρόμων, η συλλογή διηγημάτων «Με τον κόμπο στο λαιμό και άλλα διηγήματα» του αγαπημενου μου συγγραφέα Γιώργου Κοτζιούλα (1909-1956), σε επιμελεια του φιλόλογου Στέλιου Φώκου. Περιέχει περίπου 60 διηγήματα του συγγραφέα, τα περισσότερα σύντομα, με εξαίρεση το διήγημα που έδωσε τον τίτλο στο βιβλίο, το οποιο ξεπερνάει τις 30 σελίδες.

Κάποια απο τα διηγηματα ειχαν δημοσιευτεί όσο ζούσε ο Κοτζιούλας σε λογοτεχνικά περιοδικά (Νέα Εστία, Μπουκέτο, Ελληνικά Γράμματα κτλ) αλλά τα περισσότερα ειναι ανέκδοτα, από το αρχείο του Κοτζιούλα. Ο τόμος περιέχει διηγήματα γραμμένα απο το 1929 ως το 1955, από το πρώτο πεζό που δημοσίευσε ο Κοτζιούλας ως σχεδόν τον θάνατό του. Μετά τον θάνατο του Κοτζιούλα ειχε εκδοθεί ένας τόμος με διηγήματά του, ενώ πριν απο τέσσερα χρόνια, με τη φροντίδα του γιου του, του φιλου Κώστα Κοτζιούλα, και σε επιμελεια Σωτηρίας Μελετίου είχε κυκλοφορησει ένας άλλος τόμος με πεζα, που τον παρουσιάσαμε εδώ, η Πικρή ζωή και άλλα πεζογραφήματα. Με τον παρόντα τόμο, ολοκληρώνονται τα λογοτεχνικά πεζά του Κοτζιούλα.

Ο Κοτζιούλας στα περισσότερα πεζά του αυτοβιογραφείται και ο επιμελητής της έκδοσης εύστοχα επισημαίνει τις συσχετίσεις με τη ζωή του και με πρόσωπα που εμφανίζονται και σε άλλα έργα του. Βρήκα πολύ ενδιαφέρουσες τις περιγραφές του αττικού τοπίου και των ανθρώπων του (στη δεκαετία του 30 ο Κοτζιούλας, φυματικός τότε, πέρασε αρκετόν καιρό ζώντας σε παράγκες στην Πεντέλη και στην Πάρνηθα με συντροφιά του διάφορους ανέστιους και πλάνητες) ενώ συμπληρώθηκαν κάποια κενά που ειχα για τη ζωή του συγγραφέα. Όμως και κάποιος που δεν έχει γνωρίσει σε βάθος το έργο του ποιητή, νομίζω ότι θα χαρεί τις αφηγήσεις του.

Σημειώνω ότι κάποια από τα αφηγήματα διαδραματίζονται στην Ήπειρο και περιέχουν ιδιωματικές λέξεις (που εξηγούνται στο Γλωσσάρι στο τέλος του βιβλίου) αλλά αυτά ειναι τα λιγότερα.

Το βιβλίο του Κοτζιούλα θα παρουσιαστεί τούτη την Πέμπτη, 10 Μαΐου, στην αίθουσα της Εταιρείας Ελλήνων Λογοτεχνών αλλά δεν θα μπορέσω να παρευρεθώ και ούτε καν να σας προτρέψω να πάτε, διότι, κατά πολύ άβολη σύμπτωση, ακριβώς την ίδια μέρα και ώρα, γίνεται η παρουσίαση του βιβλίου «Αστυνομικά», που εχω επιμεληθεί, στη Γεννάδειο.

Θα παρουσιάσω ομως ένα διήγημα από τη συλλογή του Κοτζιούλα. Διάλεξα ένα αφήγημα «αστικό», γραμμένο τον Μάιο του 1941, λίγο μετα την είσοδο των Γερμανών στην Αθήνα. Ναυαγοί στον Πειραιά, είναι ο τίτλος, εννοεί δε τους στρατιώτες που κατάγονταν από νησιά και οι οποιοι, μετά τη συνθηκολόγηση, είχαν κατέβει όπως όπως στην Αθήνα όπου παρέμεναν εγκλωβισμένοι, αδυνατώντας να βρουν πλοίο για τα νησιά τους. Βλέπετε, πέρα από τη γενικότερη αποδιοργάνωση, το λιμάνι ειχε καταστραφεί από τους γερμανικούς βομβαρδισμούς. Ξέρουμε τον πολύνεκρο βομβαρδισμό του Πειραιά τον Γενάρη του 1944 από τους συμμάχους αλλά και οι γερμανικοί βομβαρδισμοί, ιδίως στις 6-7 Απριλίου 1941, είχαν προκαλέσει όχι λίγα θύματα και πολύ εκτεταμένες ζημιές.

Παραθέτω το διήγημα χωρίς καμιά αλλαγή.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διηγήματα, Κατοχή | Με ετικέτα: , , , | 75 Σχόλια »

Οι 200 της Καισαριανής (μια μελέτη του Spiridione)

Posted by sarant στο 30 Απρίλιος, 2018

Αύριο δεν είναι μόνο η εργατική Πρωτομαγιά ούτε μόνο η μέρα που πιάνουμε τον Μάη. Είναι και μια θλιβερή και ηρωική επέτειος -τα 74 χρόνια από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του 1944.

Ο τουφεκισμός των 200 στην Καισαριανή έγινε σε αντίποινα για τον σκοτωμό ενός Γερμανού στρατηγού στους Μολάους από αντάρτες. Οι 200 της Καισαριανής δεν ήταν τα μόνα θύματα: οι ταγματασφαλίτες συνεργάτες των Γερμανών «εφόνευσαν αυτοβούλως» άλλους 100 κομμουνιστές κρατούμενους, ένα έγκλημα που μάλλον δεν διερευνήθηκε ποτέ αφού μετά την απελευθερωση οι συνεργάτες των Ναζί συμμετειχαν στη διακυβέρνηση της χώρας.

Η εκτέλεση της Καισαριανής ήρθε πρόσφατα σε περίοπτη θέση στην επικαιρότητα χάρη στην ταινία «Το τελευταίο σημείωμα» του Παντελή Βούλγαρη, στην οποία βέβαια πρωταγωνιστει η ηρωική μορφή του Ναπολέοντα Σουκατζίδη. Eίχαμε γράψει άρθρο για αυτή την πολύ σημαντική ταινία, και ειχαν επισημανθεί κάποιες μικρες ανακολουθίες στον καταλογο των 200 εκτελεσμένων, και πράγματι, οσο κι αν φαίνεται περίεργο -τελικά δεν νομίζω ότι ειναι περίεργο- η αλήθεια ειναι πως δεν υπάρχει απόλυτη βεβαιότητα για τα 200 ονόματα.

Ο φίλος μας ο Spiridione, που έχει προσφερει στο ιστολόγιο και άλλα άρθρα εξαιρετικής ποιότητας και τεκμηρίωσης, ενέκυψε στο ζήτημα, αντιπαρέβαλε τις πηγες και πρόσθεσε αρκετά βιογραφικά στοιχεία. Κάνω την αυτοκριτική μου που δεν μπόρεσα να συμβάλω κι εγώ στην προσθήκη στοιχείων.

Δεν θα πω περισσοτερα διότι η μελέτη του Spiridione εξ ορισμού είναι εκτενής -του δίνω τον λόγο, πρώτα ομως θέλω να σας παροτρύνω, όχι σήμερα αλλα σε βάθος χρόνου, όποτε βρίσκετε κάποιο στοιχείο για κάποιον από τους 200 του καταλόγου των εκτελεσμένων, να το προσθέτετε με σχόλιό σας, έτσι ώστε να σκιαγραφηθει η ζωή και των 200 ηρώων.

Οι 200 της Καισαριανής

Στον παρακάτω κατάλογο παρατίθενται τα ονόματα των 200 εκτελεσμένων στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής την Πρωτομαγιά του 1944, όπως ακριβώς είναι χαραγμένα στο μνημείο, στο Θυσιαστήριο της Λευτεριάς, που ανεγέρθηκε το 2005. Ο κατάλογος είναι ίδιος, με ελάχιστες διαφοροποιήσεις, με αυτόν που υπάρχει στο βιβλίο του Γιάννη Κουβά Σκοπευτήριο Καισαριανής, η ματωμένη καρδιά της Ελλάδας (2003). Ο Γ. Κουβάς, που ήταν και ένας απ’ τους υπεύθυνους στον Δήμο Καισαριανής για τη σύνταξη του καταλόγου, γράφει ότι μετά από μεγάλες προσπάθειες κατέληξε σε αυτά τα 200 ονόματα.

Πράγματι, ενώ θεωρείται βέβαιο ότι απ’ το στρατόπεδο Χαϊδαρίου εκείνη τη μέρα πήραν για εκτέλεση 200 κρατούμενους, δεν έχει εξακριβωθεί (φοβάμαι και μέχρι σήμερα) η ταυτότητα όλων των εκτελεσμένων. Η Μέλπω Αξιώτη, σ’ ένα μικρό βιβλιαράκι που εξέδωσε το 1945 με τίτλο Πρωτομαγιές, αναφέρει 122 ονόματα. Δεν μπόρεσε, γράφει, να βρει άλλα, γιατί οι Γερμανοί φεύγοντας έκαψαν τα αρχεία του στρατοπέδου. Η Ιωάννα Τσάτσου, στο βιβλίο της Εκτελεσθέντες επί Κατοχής, που εξέδωσε το 1947 με στοιχεία που πήρε από τα αρχεία της Αρχιεπισκοπής Αθηνών, αναφέρει τα ονόματα 93 από τους 200. Σε καταστάσεις αστυνομικών τμημάτων υπάρχουν περίπου 100 ονόματα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βικιεγχειρήματα, Εθνική αντίσταση, Κατοχή, Κομμουνιστικό κίνημα, Συνεργασίες | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 121 Σχόλια »

Εκδρομαί (χρονογράφημα του Κ. Βάρναλη)

Posted by sarant στο 9 Απρίλιος, 2018

Οι δεύτερες μέρες των μεγάλων γιορτών, των Χριστουγέννων και του Πάσχα, ειναι βέβαια αργίες κι αυτές όπως και η ανήμερα γιορτή, αλλά έχουν χαρακτήρα ιδιότυπο. Χωνεύουμε το αρνάκι ή αντίστοιχα τη γαλοπούλα -όχι μόνο και όχι τόσο κυριολεκτικά αλλά πάντως τη γιορταστική εμπειρία. Συνηθως είμαστε πιο χαλαροί, το εορταστικό κλίμα έχει περάσει, ιδίως τη Δευτέρα του Πάσχα όπου δεν επίκειται η καινούργια γιορτή της Πρωτοχρονιάς.

Και για το ιστολόγιο τέτοιες μέρες είναι ιδιόμορφες: μέρες αργίας και σχετικά χαμηλής επισκεψιμότητας, όπως και όλη η εορταστική περίοδος άλλωστε, ταιριάζει κάποιο λογοτεχνικό ανάγνωσμα, που να είναι κάπως σχετικό με τη γιορτή που τελειώνει αλλά να μην ειναι ακραιφνώς εορταστικό.

Για σήμερα διάλεξα ένα χρονογράφημα του Κώστα Βάρναλη από τον καιρό της Κατοχής, που το έχω συμπεριλάβει στη συλλογή χρονογραφημάτων Αττικά, που κυκλοφόρησε πρόπερσι από τις εκδόσεις Αρχείο. Έχει τίτλο «Εκδρομαί» και περιγράφει, ειδικώς, μιαν εκδρομή στην Παλαιά Πεντέλη που έγινε τη Δευτέρα του Πάσχα, στις 17 Απριλίου 1944. Το χρονογράφημα δημοσιεύτηκε στην Πρωία στις 19.4.1944.

Όπως και με άλλα κατοχικά χρονογραφήματα του Βάρναλη, περιγράφεται μια σκηνή λαϊκής ευωχίας εντελώς ξενη με την ιδέα που έχουμε για την καθημερινότητα στα χρόνια της Κατοχής. Αυτό μπορεί να αποσκοπούσε και στην τόνωση του ηθικού.

Οι συγκοινωνίες ήταν βέβαια υποτυπώδεις, αλλά και πριν από την Κατοχή δεν θα ήταν πολύ καλύτερες. Το λεωφορείο από την πλατεία Κάνιγγος κάνει δυο ώρες (ίσως με μια δόση χρονογραφικής υπερβολής) για να φτάσει στη Φραγκόκλησα, και από εκεί οι εκδρομείς ανηφορίζουν με τα πόδια ως την Πεντέλη -ο τελικός προορισμός δεν δηλώνεται σαφώς αλλά τεκμαίρεται.

Φραγκόκλησα ή Φραγκοκλησιά; Σήμερα χρησιμοποιούμε πιο πολύ τον δεύτερο τύπο (και επειδή δεν μένω στα βόρεια δεν ξέρω καν αν ο ναός, που έδωσε το όνομά του στην περιοχή, βρίσκεται στο Χαλάνδρι ή στο Μαρούσι) αλλά ο Βάρναλης το έλεγε «Φραγκόκλησα», και έτσι το έχει και ο Λευτέρης Παπαδόπουλος στο τραγούδι από τον Δρόμο, αν και στο Γιουτούμπ το ανέβασαν «Φραγκοκλησιά»:

(Με ένα κ μάλλον η Φραγκόκλησα, αφού γράφουμε «ξωκλήσι»)

Σημειώνω ότι ο Βάρναλης χρησιμοποιεί τη λέξη «χαβούζα» με την παλιά σημασία της χτιστής δεξαμενής νερού, ιδίως σε σιντριβάνι, χωρίς τις σημασίες του βρόμικου και του μολυσμένου, που πήρε αργότερα η λέξη.

Και όπως θα δούμε, η εκδρομική Κόλαση δεν απέχει πολύ από τον Παράδεισο:

Εκδρομαί

            –Όποιος δεν πήγε εκδρομή τη Δευτέρα του Πάσχα δεν ξέρει τι είναι κόλαση, έλεγε την άλλη μέρα ο φίλος του υπαίθρου. Έπρεπε να έβλεπες στην πλατεία Κάνιγγος από τις 6 το πρωί την ανθρωποθάλασσα των νέων και τη φουρτούνα της! Ναι. Για τέτοιες ηρωικές εξορμήσεις μονάχα οι νέοι έχουνε… κότσια.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθηναιογραφία, Βάρναλης, Κατοχή, Χρονογραφήματα | Με ετικέτα: , , , , | 113 Σχόλια »

Το τελευταίο σημείωμα του Ναπολέοντα Σουκατζίδη

Posted by sarant στο 2 Νοέμβριος, 2017

Πήγα και είδα την ταινία του Παντελή Βούλγαρη «Το τελευταίο σημείωμα» που έχει θέμα της την εκτέλεση των διακοσίων κομμουνιστών στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του 1944, και ειδικότερα την ηρωική μορφή του Ναπολέοντα Σουκατζίδη. Τυχερό ήταν που βρέθηκα στην Ελλάδα αμέσως μετα την κυκλοφορία της ταινίας, που είχε ήδη συζητηθεί αρκετά στα μεσα κοινωνικής δικτύωσης, ακόμα και πριν από την επίσημη κυκλοφορία της.

Τα ιστορικά γεγονότα είναι γνωστά. Στις 27 Απριλίου, αντάρτες του ΕΛΑΣ σκότωσαν στους Μολάους της Λακωνίας, ύστερα απο ενέδρα, τον υποστράτηγο Φραντς Κρεχ και τρία μέλη της συνοδείας του. Η απάντηση των Γερμανών δημοσιεύτηκε τη Δευτέρα 30.4.1944 στον κατοχικό τύπο:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εθνική αντίσταση, Κατοχή, Κινηματογράφος, Μεταμπλόγκειν | Με ετικέτα: , , , , , | 261 Σχόλια »

Η αθώα περιστερά (χρονογράφημα του Κ. Βάρναλη)

Posted by sarant στο 30 Ιουλίου, 2017

Το σημερινό χρονογράφημα το θυμήθηκα τις προάλλες, που είχε γίνει στα σχόλια μια συζήτηση για το πώς μπορεί κανείς να μαγειρέψει περιστέρια -αφού, όπως θα δείτε, περιστρέφεται γύρω από αυτό ακριβώς το θέμα.

Όμως, μαγείρεμα περιστεριών υπό ειδικές συνθήκες -μέσα στην Κατοχή και μάλιστα μέσα στον εφιαλτικό χειμώνα του 1941-42. Το χρονογράφημα που θα παραθέσω σήμερα δημοσιεύτηκε στην Πρωία στις 11 Ιανουαρίου του 1942.

Δεν περιλαμβάνεται στον τόμο με τα Αττικά χρονογραφήματα που εξέδωσα πέρυσι, διότι το έχω κρατήσει για άλλον τόμο, που θα ακολουθήσει, το 2018 ή το 2019 αν είμαστε γεροί, με (προσωρινό) τίτλο «Του καφενείου και της ταβέρνας». Ωστόσο δεν είναι και άγνωστο στους νεότερους αναγνώστες, αφού συμπεριλαμβάνεται στον τόμο «Φέιγ βολάν της Κατοχής» με 80 κατοχικά χρονογραφήματα του Βάρναλη που τα διάλεξε ο φίλος Γιώργος Ζεβελάκης.

Το χρονογράφημα όπως θα δείτε δεν αφήνει να φανεί η φονική πείνα του χειμώνα εκείνου -προφανώς η λογοκρισία δεν θα το επέτρεπε. Από την άλλη, μην ξεχνάμε πως για να τονωθεί το ηθικό του αναγνώστη ώστε να αντέξει τη μαυρίλα, χρειάζονταν εύθυμα κι αισιόδοξα κείμενα.

Στο ιστολόγιο δεν έχουμε δημοσιεύσει άρθρο για το περιστέρι, δηλαδή για τα λεξιλογικά και τα φρασεολογικά του. Να πούμε απλώς ότι υπάρχει η έκφραση «κάνει την αθώα περιστερά» για κάποιον που παριστάνει ότι δεν έχει καμιά συμμετοχή σε κάποια επιλήψιμη πράξη, ακριβώς επειδή το περιστέρι είναι σύμβολο όχι μόνο της ειρήνης αλλά και της αθωότητας.

Η αθώα περιστερά
(Πρωία, 11.01.1942)

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βάρναλης, Ζωολογία, Κατοχή, Χρονογραφήματα, ζώα, μαγειρική | Με ετικέτα: , , , | 130 Σχόλια »

Και οι δήμιοι πεθαίνουν

Posted by sarant στο 12 Ιουνίου, 2017

Θυμήθηκα τη φράση του τίτλου επειδή το Σάββατο, που ήταν 10 Ιουνίου, ήταν η επέτειος γεγονότων με τα οποία συνδέεται.

«Και οι δήμιοι πεθαίνουν» είναι o ελληνικός τίτλος της αμερικανικής ταινίας Hangmen also die. Πρόκειται για ένα νουάρ του 1943, σε σκηνοθεσία του Φριτς Λανγκ, που έχει την ιδιομορφία να είναι η μοναδική χολιγουντιανή ταινία στην οποία δούλεψε ο Μπέρτολτ Μπρεχτ.

Η ταινία είναι εμπνευσμένη από τον σκοτωμό του Ράινχαρντ Χάιντριχ, του «δήμιου της Πράγας», ανώτατου στελέχους του ναζιστικού κόμματος και εμπνευστή της «τελικής λύσης». Ο Χάιντριχ εκτελούσε χρέη κυβερνήτη στο προτεκτοράτο της Βοημίας και Μοραβίας (Τσεχίας). Στις 27 Μαΐου 1942 δυο Τσέχοι κομάντο, που είχαν εκπαιδευτεί ειδικά στη Βρετανία, έριξαν χειροβομβίδα στο αυτοκίνητό του. Το «ξανθό κτήνος» τραυματίστηκε, είχε όμως δυνάμεις να βγει και να ανταλλάξει πυρά με τους κομάντο πριν καταρρεύσει. Αφού χαροπάλεψε αρκετές μέρες, έφυγε για την Κόλαση στις 4 Ιουνίου.

Οι τυραννοκτόνοι εντοπίστηκαν, μέρες αργότερα, ύστερα από προδοσία, σε εκκλησία όπου κρύβονταν και αυτοκτόνησαν αντί να παραδοθούν. Η λύσσα των Γερμανών και του Χίτλερ προσωπικά για τον θάνατο του «ανθρώπου με τη σιδερένια καρδιά», όπως τον έλεγαν, ήταν απερίγραπτη και τα αντίποινα ανατριχιαστικά. Διάλεξαν το χωριό Λίντιτσε, 22 χιλιόμετρα μακριά από την Πράγα, επειδή είχαν (ψευδείς, τελικά) πληροφορίες ότι εκεί υπήρχε ομάδα υποστήριξης στην επίθεση κατά του Χάιντριχ. Το περικύκλωσαν και εφάρμοσαν τις λεπτομερείς διαταγές που είχαν.

Εκτέλεσαν όλους τους άντρες. Μετέφεραν τις γυναίκες σε στρατόπεδα συγκέντρωσης. Ξεδιάλεξαν από τα παιδιά όσα ήταν «κατάλληλα προς εκγερμανισμό» και τα έδωσαν σε γερμανικές οικογένειες να τα μεγαλώσουν. Τα άλλα, που ήταν τα περισσότερα, τα έστειλαν στον θάλαμο αερίων. Μάζεψαν τα ζώα του χωριού και τα σκότωσαν επίσης. Ξέθαψαν τους νεκρούς από το νεκροταφείο, τους σκύλευσαν από τιμαλφή και χρυσά δόντια και τους έκαψαν. Στη συνέχεια, δύναμη 100 ανδρών εξαφάνισε κάθε ίχνος της ύπαρξης του Λίντιτσε: Ισοπέδωσαν τα σπίτια, εκτρέψανε το ποταμάκι που περνούσε μέσα από το χωριό, έσκαψαν τους δρόμους που πήγαιναν προς και από το χωριό, το σκέπασαν με φρέσκο χώμα και φύτεψαν επάνω καλλιέργειες. Όλα αυτά τα κινηματογραφούσε ένας Τσέχος συνεργάτης των Γερμανών, διότι το Λίντιτσε, σε αντίθεση με άλλες σφαγές, οι Γερμανοί δεν το κρύψανε αλλά αρχικά το διαφήμισαν.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Β' Παγκόσμιος Πόλεμος, Κατοχή, Κινηματογράφος | Με ετικέτα: , , , , , , , , , | 179 Σχόλια »

Το Ουζερί Τσιτσάνης και οι λέξεις του

Posted by sarant στο 8 Ιουνίου, 2017

Το Πάσχα που κατέβηκα στην Ελλάδα ένας φίλος μού ζήτησε να του φέρω το «Ουζερί Τσιτσάνης», οπότε πήγα σε ένα βιβλιοπωλείο και το πήρα. Ύστερα συνειδητοποίησα πως δεν θυμόμουν αν μου είχε ζητήσει το βιβλίο ή την ταινία σε DVD, και του τηλεφώνησα για να επιβεβαιώσω. Για να χαρεί ο Μέρφι, ο φίλος ήθελε την ταινία, οπότε το βιβλίο το κράτησα εγώ, μια και δεν το είχα. Αναζήτησα το ντιβιντί και αφού σε καναδυό μεγάλα βιβλιοπωλεία δεν το είχαν τελικά έκανα τη θυσία να μπω στο Πάμπλικ του Συντάγματος και να το πάρω από εκεί. Έτσι, διάβασα το βιβλίο και μετά ο φίλος μού δάνεισε το ντιβιντί και είδα και την ταινία.

Ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης, ο συγγραφέας του βιβλίου, μου αρέσει αν και δεν έχω όλα του τα βιβλία. Νομίζω πως το φόρτε του είναι τα μικρά διηγήματα, είναι από τους μάστορες του είδους. Το θέμα με το οποίο καταπιάστηκε εδώ είναι βέβαια και πρόκληση -να περιγράψει την κατοχική Θεσσαλονίκη και να πλάσει μια ιστορία στην οποία συνδυάζονται ιστορικά πρόσωπα (ο Τσιτσάνης, ο Μουσχουντής) με μυθιστορηματικά- ήταν όμως κι ένα θέμα πιασάρικο, όχι με την κακή έννοια, ένα θέμα στο οποίο ένας μάστορας έχει σχεδόν εξασφαλισμένη την επιτυχία.

Ο Σκαμπαρδώνης δηλώνει στο προοίμιο ότι δεν κάνει ιστορικό μυθιστόρημα και παραδέχεται ότι έχει κάνει κάποιους αναχρονισμούς, που ένας είναι, θαρρώ, ότι τοποθετεί τη σύνθεση της Συννεφιασμένης Κυριακής μέσα στην Κατοχή. Ωστόσο, αναφέρει καταλεπτώς τις πηγές του -και είναι σαφές ότι έχει μελετήσει την εποχή.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Εβραϊσμός, Θεσσαλονίκη, Κατοχή, Κινηματογράφος, Μυθιστόρημα, Παρουσίαση βιβλίου, Ρεμπέτικα | Με ετικέτα: , , , , | 179 Σχόλια »

Μνήμη Άχθου Αρούρη (1903-24.3.1977)

Posted by sarant στο 24 Μαρτίου, 2017

Συμπληρώνονται σήμερα 40 χρόνια από τον θάνατο του παππού μου, του Νίκου Δ. Σαραντάκου. Δεν είναι άγνωστος στο ιστολόγιο: έχω παρουσιάσει πολλά ποιήματά του και, κυρίως, πριν από 2-3 χρόνια δημοσίευσα σε συνέχειες το βιβλίο που έγραψε για τον παππού μου ο πατέρας μου, το «Ο άγνωστος ποιητής Άχθος Αρούρης». Θέλω λοιπόν να κάνω σήμερα ένα μνημόσυνο στον Άχθο Αρούρη.

Αν είστε νεοφερμένοι στο ιστολόγιο, Άχθος Αρούρης είναι το λογοτεχνικό ψευδώνυμο που είχε ο παππούς μου προπολεμικά στη Μυτιλήνη. Η έκφραση «άχθος αρούρης» είναι ομηρική (Ιλιάδα Σ 104) και θα πει «βάρος της γης», παναπεί άχρηστος άνθρωπος. Να σημειώσουμε ωστόσο ότι ενώ στον Όμηρο η λέξη «άχθος» είναι βεβαίως ουδέτερο ουσιαστικό, ο παππούς το χρησιμοποιούσε σαν αρσενικό όνομα, άρα κλίνεται «Ο Άχθος, του Άχθου, τον Άχθο, ω Άχτε» -κάποτε και «ο Άχτος», από ειρωνικό υπερδημοτικισμό.

Από τον παππού μου επηρεάστηκα πολύ και πήρα πολλά πέρα από όνομα, επώνυμο και πατρώνυμο (και αριθμό φορολογικού μητρώου, και είχα τραβήγματα με την εφορία, αλλά χαλάλι). Μερικές φορές, στο παρελθόν, δανείστηκα και το ψευδώνυμό του, αλλά το μετάνιωσα. Ο παππούς με αυτό το έξοχο ψευδώνυμο δημοσίευε ποιήματά του σε εφημερίδες της Μυτιλήνης και της Αθήνας προπολεμικά. Συλλογή τυπωμένη δεν αξιώθηκε να δει, ετοίμαζε μία όταν τον βρήκε ο καρκίνος και μας τον πήρε. Την τύπωσαν οι δικοί μου μεταθανατίως κι έχει ποιήματα «Της Κατοχής και του Στρατόπεδου.»

Το προοίμιο του βιβλίου αυτού είναι το ποίημά του «Η προσευχή του ταπεινού», που παίρνει ίσως έμπνευση από το ομότιτλο ποίημα του Ζαχαρία Παπαντωνίου αλλά δεν το παρωδεί καθόλου.

Η προσευχή του ταπεινού

Ελέησόν με ο Θεός, κατά το μέγα ελεός σου
έτσι που εύσπλαχνα ελεείς κάθε πιστό σου.
Δεν είμαι τάχατες κι εγώ εικόνα και ομοίωση
του πάνσεπτου προσώπου σου με την κατάσπρη γενειάδα
και με το δίκιο μου, υποθέτω, σου ζητώ
μια κάποια λογικήν αποζημίωση
έτσι που στάθηκα πιστός μες στων δακρύων την κοιλάδα.

Ουράνιες δε ζητώ χαρές, αλλά στον κόσμο τον απτό
ζητώ να βρουν οι κόποι μου δικαίωση.
Τι να την κάνω τη διαβεβαίωση
μιανής ανέφελης ζωής στου Παραδείσου τη χλιδή,
αφού τη σήμερον πεινώ και χαραμίζω τη ζωή μου
σε μιας ανέκφραστης μιζέριας το μαράζι.

Θεούλη μου σε βεβαιώ δεν με πειράζει
την κουρασμένη αν πάρει ο διάβολος ψυχή μου
αρκεί το μαύρο μάτι μου χαρούμενο να δει
δυο τρεις αυγούλες ροδαλές, ήλιο και φως αληθινό
και τη χαρά να τη χαρεί κάτω απ’ τον γήινο ουρανό.
Τα περισσά εκ του πονηρού εστίν, καθώς το λες.

(Μυτιλήνη, 1936. Περιλαμβάνεται σαν πρόλογος στη συλλογή Της Κατοχής και του Στρατόπεδου)

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Άχθος Αρούρης, Εις μνήμην, Κατοχή, Μυτιλήνη, Παρωδίες, Ποίηση | Με ετικέτα: , , | 131 Σχόλια »

Βιβλιοφιλία και βιβλιοκλεπτομανία

Posted by sarant στο 5 Μαρτίου, 2017

Το κείμενο που θα διαβάσετε σήμερα δημοσιεύτηκε αρχικά στο βιβλιολογικό περιοδικό «Μέλισσα των βιβλίων» (Τόμος 1ος, τεύχος Β’, 1974) που το εξέδιδαν οι (παλαιο)βιβλιοπώλες Νότης και Διονύσης Καραβίας στη δεκαετία του 1970. Πρόκειται για μια ανάμνηση του Νότη Καραβία που αφορά τον Ναπολέοντα Λαπαθιώτη, μια μαρτυρία που δεν την έχω δει να καταγράφεται αλλού, και που παρουσιάζει μια πτυχή του Λαπαθιώτη η οποία δεν επιβεβαιώνεται από άλλες μαρτυρίες.

Ευχαριστώ τον φίλο μας τον Γρηγόρη τον Κοτορτσινό που μου υπέδειξε το κείμενο και τον φίλο μας τον Σκύλο που έκανε τον κόπο να το πληκτρολογήσει. Ο ίδιος πρότεινε και τη φωτογραφία που κοσμεί το άρθρο, η οποία δεν έχει άμεση σχέση με το κείμενο -αλλά έχει έμμεση, αφού αναφέρεται σε βιβλia την εποχή του πολέμου: είναι τραβηγμένη στο Λονδίνο την εποχή των μεγάλων γερμανικών βομβαρδισμών του 1940.

 

hollandhouselibrarylondonblitz_2

ΒΙΒΛΙΟΦΙΛΙΑ ΚΑΙ ΒΙΒΛΙΟΚΛΕΠΤΟΜΑΝΙΑ

Νότης Καραβίας

Ήταν ο Χειμώνας του 1942. Οι δουλειές των βιβλίων παρ’ όλη την πείνα πήγαιναν καλά. Με τον περιορισμό της κυκλοφορίας στους δρόμους και το κλείσιμο του κόσμου στα σπίτια του από τις 8 το βράδι, το βιβλίο απόκτησε ξαφνικά τεράστια κίνηση. Δεν ήταν όμως μόνο από την πλευρά του αναγνωστικού κοινού που είχε σαν βασικό μέσο ψυχαγωγίας το βιβλίο για τις ώρες της αναγκαστικής κλεισούρας. Για μας τους παλαιο-βιβλιοπώλες ιδιαίτερα ανοίχτηκε ξαφνικά μεγάλο πεδίο δραστηριότητας με τις αθρόες αγορές παλαιών βιβλίων σε ποσότητα, εξ αιτίας της αναπάντεχης ένδειας και ελλείψεως πορισμού των στοιχειωδών μέσων διατροφής από διανοούμενους και γενικά καλλιεργημένους. Τραγικό ήταν εξ άλλου το θέαμα αξιοσέβαστων ανθρώπων των γραμμάτων, που λόγω στερήσεως αναγκάζονταν να πουλήσουν τα βιβλία τους. Βιβλιοθήκες επί βιβλιοθηκών σωριάζονταν στα υπόγεια και τις αποθήκες των βιβλιοπωλείων. Ανάλογα συνέβησαν κατά τον πόλεμο και αλλού, στην Αγγλία για παράδειγμα, όπου η έλλειψη χώρου λόγω της καταστροφής των σπιτιών από βομβαρδισμούς δημιούργησε προβλήματα στεγάσεως. Ολόκληρες λοιπόν βιβλιοθήκες βγήκαν στον δρόμο σαν σεμνά κορίτσια που ξάφνου αναγκάζονται να πορνευτούν μέσα στη συμφορά του πολέμου. Μια νύξη εκείνης της καταστάσεως μας έδωσε ο Αιμίλιος Χουρμούζιος («Το παλιό βιβλίο στην Αγγλία» Ο Βιβλιόφιλος, Έτος Γ’ [1949] 23-4), ο οποίος τριγύριζε, σαν κυνηγός του παλιού καλού βιβλίου στη μεταπολεμική Βρετανία. Ωστόσο οι λόγιοι δεν πούλαγαν όλοι τους θησαυρούς τους για να ζήσουν, αλλά πολλοί εξακολουθούσαν και ν’ αγοράζουν, όσοι μάλιστα δεν διέθεταν χρήματα επιχειρούσαν και να τα κλέβουν. Η κλεπτομανία βέβαια δεν είναι φαινόμενο που το προκαλεί μόνο η ανέχεια. Είναι επίσης νοσηρό πάθος, ακόμα και ένα είδος αθλήματος για τους επιδιδόμενους σ’ αυτήν.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αναμνήσεις, Κατοχή, Λαπαθιώτης | Με ετικέτα: , , | 119 Σχόλια »

Όταν ο Καραγάτσης συνομιλούσε με τους Πρωτοπόρους

Posted by sarant στο 23 Οκτώβριος, 2016

Ποιους Πρωτοπόρους, θα ρωτήσετε. Με τον τίτλο αυτόν («Πρωτοπόροι») κυκλοφόρησε το 1930-31 ένα «περιοδικό της προχωρημένης διανόησης», όπως ήταν ο υπότιτλός του, που εκδιδόταν από ομάδα αριστερών λογοτεχνών-καλλιτεχνών, με ψυχή τους τον Πέτρο Πικρό και με την υποστήριξη του ΚΚΕ. Στα τέλη του 1931 το ΚΚΕ ήρθε σε σύγκρουση με τον Πικρό κατηγορώντας τον (όχι τελείως αβάσιμα) ότι χρησιμοποιεί το περιοδικό για προσωπική προβολή του, οπότε η υπόλοιπη συντακτική ομάδα αποχώρησε και εξέδωσε το περιοδικό «Νέοι Πρωτοπόροι», με το οποίο συνεργάστηκαν πολλοί αριστεροί και κομμουνιστές λογοτέχνες και διανοούμενοι, έως το 1936 που το περιοδικό έκλεισε με τη δικτατορία του Μεταξά.

Τον Αύγουστο του 1943 με πρωτοβουλία του ΕΑΜ εκδόθηκαν πάλι οι Πρωτοπόροι, φυσικά παράνομοι, αλλά με χαρακτηριστικά που προσιδιάζουν σε νόμιμο έντυπο: τακτική κυκλοφορία, τιμή πώλησης, ακόμα και στήλη αλληλογραφίας.

prot4

Επειδή όμως το περιοδικό ήταν παράνομο, οι συνεργάτες του υπέγραφαν με ψευδώνυμα, εκτός από όσους είχαν βγει στο αντάρτικο. Έτσι, ας πούμε, μπορεί ο Γιώργος Λαμπρινός να υπέγραφε με το όνομά του, αλλά οι περισσότερες συνεργασίες ήταν ή ανυπόγραφες ή ψευδώνυμες: ως Μ. Αλκαίος υπογράφει ένα διήγημά του ο Ηλίας Βενέζης, ως Α. Ταπεινός έδωσε το ποίημα «Αθήνα 1943» ο Νίκος Καββαδίας, ενώ ο Μάρκος Αυγέρης, που ήταν στυλοβάτης του περιοδικού υπέγραφε Μ. Στεφανίδης (ψευδώνυμο του ψευδωνύμου, αφού το κανονικό του όνομα ήταν Παπαδόπουλος).

Οι Πρωτοπόροι εξέδωσαν πέντε τεύχη, έως τον Δεκέμβριο του 1943. Δεν ξέρω για ποιον λόγο διακόπηκε η έκδοση, αν δηλαδή υπήρξαν τεχνικές δυσκολίες ή αν έγινε η επιλογή να διοχετευτούν οι προσπάθειες στο εβδομαδιαίο περιοδικό Καλλιτεχνικά Νέα που κυκλοφορούσε νόμιμα.

Πέρα από ποιήματα και διηγήματα, οι Πρωτοπόροι δημοσίευαν και κριτικά κείμενα. Σε κάποια από αυτά γίνεται καλοπροαίρετη κριτική σε λογοτέχνες οι οποίοι δεν ανήκαν στην Αριστερά, σε μια προσπάθεια συζήτησης, προσέγγισης ή προσεταιρισμού τους. Έτσι, στο 3ο τεύχος δημοσιεύτηκε κριτική στο «Δαιμόνιο» του Γ. Θεοτοκά, ενώ στο 2ο τεύχος δημοσιεύτηκε μια συνολική κριτική του έργου του Μ. Καραγάτση, η οποία προκάλεσε, στο 4ο τεύχος, την απάντηση του ενδιαφερόμενου, έστω και με ψευδώνυμο -δήθεν ότι πρόκειται για «φίλο του Καραγάτση».

Βρίσκω πολύ ενδιαφέρουσα αυτή την ανταλλαγή απόψεων μέσα στην Κατοχή, και θα δημοσιεύσω εδώ τα δύο κείμενα, που τα πληκτρολόγησαν η Σουμέλα και ο Σκύλος -τους ευχαριστώ πολύ. Να σημειώσω ότι δεν είναι, βεβαίως, αθησαύριστα ή άγνωστα -αλλά, από την άλλη, δεν είναι και πολύ γνωστά, και πάντως δεν υπάρχουν στο Διαδίκτυο. Την επιστολή Καραγάτση την έχει σχολιάσει ο Αλέξ.Αργυρίου στο Αντί (τχ. 768-9/2002) και από εκεί αντλώ επίσης κάποια στοιχεία.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εθνική αντίσταση, Κατοχή, Περιοδικά, Φιλολογία | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 109 Σχόλια »

Ο θείος Αλκιβιάδης ο αλπινιστής – ΙIΙ (Δημ. Σαραντάκος)

Posted by sarant στο 12 Ιουλίου, 2016

Εδώ και μερικούς μήνες δημοσιεύουμε σε συνέχειες τη συλλογή διηγημάτων του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, «Γιατί η θεία μου μπορεί και να πήγε στον Παράδεισο«. Τώρα έχουμε περάσει στην τρίτη -και τελευταία- νουβέλα του βιβλίου. Η προηγούμενη συνέχεια είναι εδώ. Έχουμε αφήσει τον θείο Αλκιβιάδη να κερδίζει ένα μεγάλο ποσό στο λαχείο και να αφήνει τη Μυτιλήνη για την Αθήνα, όπου πιάνει δουλειά σε έναν εκδοτικό οίκο.

Με τη σημερινή συνέχεια ολοκληρώνεται η νουβέλα και το βιβλίο. Τη μεθεπόμενη μάλλον Τρίτη θα αρχίσω να δημοσιεύω σε συνέχειες κάποιο άλλο βιβλίο του πατέρα μου, μάλλον «Τα έπη των Αριμασπών».

mimis_jpeg_χχsmallΌταν είπαμε να πάμε να τον δούμε, η μητέρα μου τον πήρε πρώτα στο τηλέφωνο και τον ρώτησε πού ακριβώς βρισκόταν το σπίτι του και με ποιόν τρόπο θα πηγαίναμε. Εξακριβώθηκε πως το σπίτι που είχε αγοράσει ο θείος Αλκιβιάδης ήταν στην περιοχή ανάμεσα στο Μαρούσι και τα Μελίσσια, στον οικοδομικό συνεταιρισμό «Νέα Λέσβος», που τον συγκρότησαν συμπατριώτες και όπου και εκείνη είχε αγοράσει ένα οικοπεδάκι. Αυτό διευκόλυνε τα πράγματα, γιατί είχε πάει μερικές φορές ως εκεί με τον πατέρα μου. Εκείνο που της δημιούργησε κάποιες απορίες ήταν το ύφος με το οποίο ο ξάδερφός της αντιμετώπισε την πρόθεσή μας να ανηφορίσουμε κατά τη γειτονιά του. Από τον τόνο της φωνής του και από τα λόγια του φάνηκε σα να μην τον ενθουσίαζε μια τέτοια επίσκεψη. Δεν της το είπε φυσικά καθαρά, αντίθετα τη διαβεβαίωσε πως μετά χαράς θα μας υποδεχόταν σπίτι του, αλλά κάτι μασημένα λόγια για την ακαταστασία που θα συναντούσαμε και για την εργένικη ζωή του, την έβαλαν σε σκέψεις. Παρ΄ όλ΄ αυτά αποφάσισε να πάμε.

Το σπίτι του θείου Αλκιβιάδη βρισκόταν στο υψηλότερο μέρος του οικισμού και στο πίσω μέρος του οικοπέδου υπήρχε μεγάλος και με απότομες πλευρές βράχος, που εκτός του ότι έκρυβε την ανατολή και σκίαζε το σπίτι, ασκήμαινε με τις γυμνές του επιφάνειες το τοπίο. Ο Αλκιβιάδης μας περίμενε στην πόρτα της αυλής του. Μου φάνηκε πολύ γερασμένος για τα πενήντα του χρόνια, αλλά με παραξένεψε το ότι φορούσε σορτς, μ΄ όλο που δεν έκανε ζέστη και επί πλέον δεν του πήγαιναν καθόλου, έτσι που άφηναν εκτεθειμένα σε κοινή θέα τα λιπόσαρκα πόδια του.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Κατοχή, Μυτιλήνη | Με ετικέτα: , , | 169 Σχόλια »

Ο θείος Αλκιβιάδης ο αλπινιστής – ΙI (Δημ. Σαραντάκος)

Posted by sarant στο 28 Ιουνίου, 2016

Εδώ και μερικούς μήνες δημοσιεύουμε σε συνέχειες τη συλλογή διηγημάτων του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, «Γιατί η θεία μου μπορεί και να πήγε στον Παράδεισο«. Από την προηγούμενη συνέχεια  έχουμε περάσει στην τρίτη -και τελευταία- νουβέλα του βιβλίου, στην οποία πρωταγωνιστεί ο θείος Αλκιβιάδης, ο επιλεγόμενος και «Αλπινιστής». Με την επόμενη τρίτη συνέχεια ολοκληρώνεται η νουβέλα αυτή -και το βιβλίο. Να θυμίσω ότι έχουμε σταματήσει στον Μάη του 1941 και ο θείος Αλκιβιάδης, έχοντας πολεμήσει στην Αλβανία, επιστρέφει με καΐκι στο νησί.

mimis_jpeg_χχsmallΣτο χωριό έπιασε δουλειά στο μπακάλικο του πατέρα του. Οι δουλειές φάνηκε να ανοίγουν. Ο κυρ Βασίλης στην αρχή νόμισε πως είχε βρει την ευκαιρία της ζωής του. Στο κεφαλοχώρι υπήρχε γερμανική φρουρά, αλλά, καθώς βρισκόταν στο κέντρο του νησιού περνούσαν απ΄ αυτό συχνά γερμανικές μονάδες. Οι Γερμανοί στρατιώτες αγόραζαν τα πάντα, δίνοντας στρατιωτικά μάρκα. Αλλά και οι χωριανοί αγόραζαν ό,τι βρίσκανε. Ο κυρ Βασίλης μάζεψε σε δυο μήνες κάπου εκατό χιλιάδες τέτοια μάρκα. Μάζεψε επίσης κάπου μισό εκατομμύριο δραχμές. Ταχτοποίησε τα χαρτονομίσματα προσεκτικά σε δεσμίδες και βάζοντας όλον αυτόν τον θησαυρό σε μια μεγάλη τσάντα, κατέβηκε στη Χώρα, με βοϊδάμαξα φυσικά,  να ανανεώσει το εμπόρευμα του και να βάλει μερικά στην πάντα. Γύρισε σε δύο μέρες, πάλι με βοϊδάμαξα, ερείπιο. Ο θησαυρός του δεν άξιζε τίποτα. Οι μεν δραχμές, με τον πληθωρισμό που κάλπαζε,  είχαν χάσει, στο μεταξύ, τα εννέα δέκατα της αξίας τους, τα δε μάρκα δεν τα έπαιρνε κανείς. Στην Εμπορική Τράπεζα, με την οποία συναλλασσόταν  από παλιά, ο διευθυντής της του εξήγησε πως τα στρατιωτικά μάρκα δεν είχαν καμία πέραση.

«Να ήταν ράιχσμαρκ, θα σου τα άλλαζα αμέσως, αυτά όμως είναι φέλντμαρκ, είναι για συναλλαγές των στρατιωτών με τις καντίνες τους, δεν είναι κανονικά χαρτονομίσματα. Και να σου πω κυρ Βασίλη, υποπτεύομαι πως τα χρησιμοποιούν για ένα είδος νομότυπη λεηλασία των κατεχομένων. Κι άλλοι την έπαθαν σαν και σένα».

Ο πατέρας του δε μπόρεσε ποτέ να συνέλθει από το χτύπημα που δέχτηκε η φιλοχρηματία του και σε λίγο πέθανε, μάλλον από εγκεφαλικό. Στο σπίτι έπεσε δυστυχία και σ΄ αυτόν η ευθύνη να τα βγάλει πέρα. Ήταν πια ο αρχηγός της οικογένειας. Ευτυχώς είχαν κάτι χτηματάκια με καρπερή γη και ο Αλκιβιάδης ρίχτηκε με τα μούτρα στη δουλειά. Αποδείχτηκε καλός αγρότης και μέσα σ΄ ένα χρόνο όχι μόνο επιβίωσαν κι αυτός κι οι τρεις γυναίκες της οικογένειας, η μάνα του κι αδερφές του, αλλά φάνηκε η αυγή μιας νέας οικογενειακής ευμάρειας. Το νησί, όπως και όλη η ελληνική ύπαιθρος, είχε ξαναγυρίσει στο καθεστώς της κλειστής οικονομίας, όπου όλες οι συναλλαγές γίνονταν με ανταλλαγές, με βάση το λάδι.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Διηγήματα, Κατοχή, Μυτιλήνη | Με ετικέτα: , | 266 Σχόλια »

Τα Ρίχτερ μετά τη δίκη

Posted by sarant στο 20 Μαΐου, 2016

Πριν από μερικούς μήνες, ενώ γινόταν στο Ρέθυμνο η δίκη του Χάινς Ρίχτερ, είχα γράψει το άρθρο «Τα Ρίχτερ της δίκης«, κάνοντας ένα μάλλον εύκολο λογοπαίγνιο με το όνομα του Γερμανού ιστορικού. Η δίκη τελείωσε, ο Γερμανός καθηγητής, όπως ήταν αναμενόμενο, αθωώθηκε, αλλά η ιστορία δεν τελείωσε εκεί.

Αντίθετα, αμέσως μετά την έκδοση της αθωωτικής απόφασης (η οποία, αν θυμάμαι καλά, εκδόθηκε στις 10 Φεβρουαρίου) ο καθηγητής Ρίχτερ, αναγνωρισμένος πλέον εξαιτίας της δίωξής του ως «γνώστης των ελληνικών θεμάτων» άρχισε μια ομοβροντία δημοσιεύσεων, συνεντεύξεων και δηλώσεων στις οποίες πρόβαλε θέσεις καινοφανείς και απαράδεκτες.

Έτσι, με άρθρα του στο Σπίγκελ, στο Φόκους και στη Βελτ, όλα μέσα στην πρώτη εβδομάδα από την αθώωσή του, ο καθηγητής Ρίχτερ υποστήριξε ότι όχι μόνο δεν υφίσταται θέμα γερμανικών πολεμικών αποζημιώσεων προς την Ελλάδα αλλά και στην πραγματικότητα, όπως προέκυψε ύστερα από πολυπλοκους υπολογισμούς του καθηγητή Ρίχτερ, η Ελλάδα είναι εκείνη που οφείλει ένα σεβαστό ποσό προς το γερμανικό κράτος!

Επιπλέον, ο καθηγητής Ρίχτερ συμμετείχε σε σύσκεψη στο γερμανικό υπουργείο Οικονομικών, στην οποία ενημέρωσε στελέχη της γερμανικής δημόσιας διοίκησης για τα πορίσματά του, έστω κι αν η γερμανική κυβέρνηση, απαντώντας σε ερώτηση βουλευτών του Κόμματος της Αριστεράς, παρουσίασε ως ασήμαντο το θέμα.

Τέλος, την περασμένη Κυριακή, ο Γερμανός καθηγητής έδωσε συνέντευξη στην Καθημερινή, στην οποία υποστηρίζει τις ίδιες απαράδεκτες θέσεις και αναφέρεται και στο ενδεχόμενο να του αφαιρεθεί ο τίτλος του δόκτορα επί τιμή που του έχει απονεμηθεί από το Πανεπιστήμιο Κρήτης.

Τότε που γινόταν ακόμα η δίκη, αλλά και πριν γίνει, είχα τοποθετηθεί και είχα θεωρήσει απαράδεκτη τη δίωξη του κ. Ρίχτερ. Μήπως αισθάνομαι τώρα άσχημα, μήπως μετανιώνω για τη θέση που πήρα;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Εκπαίδευση, Ελευθερία του λόγου, Ιστορία, Κρήτη, Κατοχή | Με ετικέτα: , , , | 294 Σχόλια »