Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Κύπρος’ Category

Ένα γλωσσάρι που ενοχλεί

Posted by sarant στο 12 Ιουλίου, 2018

Παρουσιάστηκε πριν από μερικές μέρες στη Λευκωσία ένα «Γλωσσάρι για τη δημοσιογραφία», με τίτλο Words that matter / Λέξεις που έχουν σημασία / Önem taşıyan kelimeler, ένα γλωσσάρι που απευθύνεται σε ελληνοκυπρίους και τουρκοκυπρίους δημοσιογράφους που καλύπτουν τα ενδοκοινοτικά θέματα, και έχει σκοπό να προωθήσει ορολογία που να μην προσβάλλει την αντίθετη πλευρά.

Ποια ορολογία, θα ρωτήσετε. Πρόκειται, για να δώσω μερικά παραδείγματα αντλημένα από την ελληνοκυπριακή ορολογία, για όρους όπως Τούρκος εισβολέας (αντιπροτείνονται οι όροι Τουρκία / τουρκικός στρατός / τουρκική κυβέρνηση), εγκάθετος ηγέτης (αντιπροτείνεται ο όρος Τουρκοκύπριος ηγέτης), ψευδοκυβέρνηση (προτείνεται ο όρος τουρκοκυπριακή διοίκηση).

Οι εναλλακτικές αντιπροτάσεις έχουν προκύψει από συνεργασία ελληνοκυπρίων και τουρκοκυπρίων. Ωστόσο, δεν έχει επιτευχθεί συναίνεση για όλους τους «προσβλητικούς» όρους. Για παράδειγμα, για όρους όπως εισβολή, κατοχή και ψευδοκράτος δεν έχει βρεθεί κάποιος όρος που να τον δέχονται και τα δύο μέρη.

Η πρωτοβουλία της σύνταξης του γλωσσαριού ανήκει, αν κατάλαβα καλά, στο Γραφείο Ελευθερίας του Τύπου του ΟΑΣΕ. Παράλληλα πραγματοποιούνται και άλλες πρωτοβουλίες, όπως η απόσπαση δημοσιογράφων που θα δουλέψουν για μία εβδομάδα σε εφημερίδες της άλλης πλευράς (ελληνοκύπριοι σε τουρκοκυπριακές και τουρκοκύπριοι σε ελληνοκυπριακές).

Οι προτάσεις του γλωσσαρίου φυσικά είναι προαιρετικές, έχουν τον χαρακτήρα προτάσεων που εθελοντικά καλούνται να υιοθετήσουν οι δημοσιογράφοι ώστε να διευκολυνθεί η συνεννόηση.

Στην Κύπρο έχει προκληθεί σάλος από το γλωσσάρι, περισσότεροι από 170 δημοσιογράφοι υπέγραψαν κείμενο στο οποίο διαμαρτύρονται «για οποιεσδήποτε ενέργειες, πρωτοβουλίες, ακόμη και σκέψεις έχουν αναπτυχθεί τον τελευταίο καιρό γύρω από τον περιορισμό της ελευθερίας έκφρασης και κατ’ επέκταση της αυτονομίας της σκέψης» και θεωρούν ότι οι υποδείξεις για αποφυγή ορισμένων όρων υπηρετούν μια λογική που «μετατρέπει τους δημοσιογράφους σε άβουλα όργανα μετάδοσης πληροφοριών».

Εξίσου αρνητικές ήταν οι αντιδράσεις αρκετών φίλων και γνωστών σε συζητήσεις που έγιναν στο Φέισμπουκ.

Ολόκληρο το γλωσσάρι, που πιάνει περίπου 90 σελίδες, μπορείτε να το διαβάσετε εδώ. Πιο κάτω θα παραθέσω ορισμένα δείγματα, όπως τα βρήκα σε κυπριακή εφημερίδα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Γενικά γλωσσικά, Εθνικισμός, Ελευθερία του λόγου, Κύπρος, Πολιτική ορθότητα | Με ετικέτα: , , , , | 207 Σχόλια »

Γουδουπουρομεζεδάκια

Posted by sarant στο 26 Μαΐου, 2018

Τ’ είν’ τούτο πάλι; Έχει σχέση με το κουκουρουκουκού Παλόμα ή με το προσωρινό αλλ’ ουδέν μονιμότερον όνομα της γειτονικής χώρας; Όχι, απλώς όπως οι περισσότεροι από εσάς, αν είστε ενεργοί διαδικτυακά, τις τελευταίες μέρες έχω κατακλυστεί από αλλεπάλληλα ηλεμηνύματα (μέιλ που τα λέμε στο χωριό) που μου υπενθυμίζουν ότι όπου νάναι αρχίζει να ισχύει ο GDPR, ο Γενικός Κανονισμός για την Προστασία των Δεδομενων, της ΕΕ, κι έτσι θα πρέπει να κλικάρω σε κάποιο λινκ και να παω σε κάποια σελίδα αν θελω να συνεχίσω να παίρνω ειδοποιήσεις και ηλεμηνύματα από τον ιστότοπο.

Οπότε, από το GDPR έπλασα το Γουδουπουρού, διότι το ΓουΚουΠουΔου, που είναι το ελληνικό ακρώνυμο δεν το χρησιμοποιεί σχεδον κανένας, κι έπειτα το κόλλησα στα μεζεδάκια.

Από αυτή τη γουδουπουροπλημμύρα, προς το παρόν σε ελάχιστα μηνύματα έχω απαντήσει, διότι βαριέμαι -αν και ομολογώ πως ένας μουσικός ιστότοπος με έπεισε να απαντήσω, επειδή μου άρεσε το μήνυμα:

Κι αν είναι η αρχή στην κατηφόρα,
η πιο μεγάλη ώρα είναι τώρα
(στίχοι, μουσική: Άκης Πάνου)Χ, είναι ίσως η ώρα να πούμε το οριστικό αντίο. Λόγω του νέου Κανονισμού (GDPR), δε θα σου ξαναστείλουμε newsletter, εκτός κι αν πατήσεις το παρακάτω κουμπί.

Από την άλλη, δεν καταλαβαίνω το εξής. Πήρα από τη lifo.gr το εξής γουδουπουρομήνυμα:

Στη Lifo επιθυμούμε να κρατήσουμε επαφή μαζί σας ώστε να σας ενημερώνουμε για την ύλη του δικτυακού μας τόπου μέσω του newsletter μας.

Σύμφωνα με τις απαιτήσεις της νέας νομοθεσίας για την προστασία των προσωπικών δεδομένων, σας στέλνουμε αυτό το email, για να σας δώσουμε την ευκαιρία να μας το δηλώσετε ρητά, αν θέλετε κι εσείς να επικοινωνούμε μαζί σας για τους παραπάνω σκοπούς.

Αν μας απαντήσετε ότι δεν επιθυμείτε την επικοινωνία μαζί μας, τότε θα σας αφαιρέσουμε από τη λίστα μας και δε θα λαμβάνετε τέτοιες ενημερώσεις.

ΝΑΙ – θέλω να συνεχίσω να λαμβάνω τα νέα σας 

ΟΧΙ – προτιμώ να μην λαμβάνω νέα σας

Η απορία μου είναι: αν δεν κάνω τίποτα, τι θα συμβεί; Θα συνεχίσω ή θα πάψω να παίρνω τα μέιλ τους; Δεν το προσδιορίζουν. Δεν θα κάνω λοιπόν τίποτα, για να δω τι θα γίνει.

Πάντως, ο κανονισμός τέθηκε σε ισχύ χτες, και την ώρα που γράφω αυτό το άρθρο μερικοί μεγάλοι εξωευρωπαϊκοί ειδησεογραφικοί ιστότοποι ειναι απρόσιτοι –παράδειγμα– και εμφανίζουν μηνύματα σαν κι αυτό που βλέπετε αριστερά.

* Αλλά το πολύ το γουδουπουρού το βαριέται και ο Γιούνκερ, οπότε προχωράω σε άλλα θέματα.

Στην Καθημερινή δημοσιεύτηκε άρθρο του Στ. Κασιμάτη για το όνομα της γειτονικής χώρας.

Καιρό έχω να συμφωνήσω (σε γενικές γραμμές, έστω) με άρθρο του συγκεκριμένου επιφυλλιδογράφου, αλλά σήμερα δεν μπαίνουμε σε θέματα ουσίας. Οπότε, ας γκρινιάξω για τον ορθογραφικό σουσουδισμό του, στην κατακλείδα του άρθρου:

Ολα αυτά, βέβαια, τα συζητούμε για sport, επειδή είναι Κυριακή και δεν ξέρω από ποδόσφαιρο. Διότι στο τέλος, όποτε και αν είναι αυτό το τέλος, όλοι Μακεδονία θα τη λέμε. Γι’ αυτό έχει σημασία ο συμβιβασμός, που ετοιμάζεται τώρα, να είναι δίκαιος.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διαδίκτυο, Επιγραφές, Κύπρος, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Ορθογραφικά | Με ετικέτα: , , , | 230 Σχόλια »

Ξεβλαχεμένα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 21 Απρίλιος, 2018

Και χουντομεζεδακια θα μπορούσα να τα τιτλοφορήσω επειδή σήμερα έχουμε 21 Απριλιου, την 51η επέτειο της δικτατορίας του 1967, τελικά ομως άλλαξα γνωμη και προτίμησα να θυμίσω ένα μικροπεριστατικό της εβδομάδας που πέρασε, που προκάλεσε για μια-δυο μέρες μεγάλη τρικυμία στο ποτηράκι των κοινωνικών μέσων.

Σε μια συνέντευξη σε ένα κανάλι βήτα κατηγορίας, ο Πέτρος Κωστόπουλος δήλωσε ότι με τα περιοδικά του «ξεβλάχεψε» πολλούς Έλληνες που έψαχναν τότε την Ευρώπη -και προκάλεσε κύματα αγανάκτησης, ανάμεσα στ΄ άλλα και απο ανθρώπους που πριν από 10 χρόνια θα σκότωναν για να μπουν στα περιοδικά του. Ωστοσο, από σεμνότητα ο καλός εκδότης δεν είπε ότι με τα περιοδικά του φέσωσε περισσότερους απ’ όσους ξεβλάχεψε.

Εγώ το ΚΛΙΚ το έχω φυλλομετρησει μία φορά σε μια αίθουσα οδοντογιατρού -στη δεκαετία του 80 υπήρχαν περιοδικάρες, από το Τέταρτο, τον Πολίτη και τον Σχολιαστή ίσαμε τη Λέξη και το Αντί, που δεν αισθάνθηκα την ανάγκη να αγοράσω τα καθρεφτάκια του Κωστόπουλου.

Κατά τα άλλα, πρόσεξα ότι στα κοινωνικά μέσα πολλοί έκαναν λόγο για «ξεβλάχωμα» -επιρροή από το ξεβράχωμα προφανώς, αλλά κανονικά είναι ξεβλάχεμα. Για τους βλάχους χρωστάω άρθρο, αλλά το θέμα ειναι δύσκολο. Να σημειώσω πάντως ότι, όπως έχουμε γράψει στο ιστολόγιο, το πρόθημα ξε- δεν σημαίνει μονο την αντίθετη ενέργεια από του αρχικου ρηματος. Μπορεί να λειτουργεί και επιτατικά: για παράδειγμα, όταν ξεγυμνώνω ή όταν ξεκουφαίνω κάποιον τον γυμνώνω ή τον κουφαίνω εντελώς, δεν τον… ντύνω. Οπότε ίσως ο κ. Πέτρος να εννοούσε έτσι το «ξεβλαχεύω».

* Και προχωράμε. Συζητήθηκε αρκετά η συμβολική ενέργεια διαδηλωτών που προσπάθησαν να γκρεμίσουν το άγαλμα του Τρούμαν.

Την ενέργεια τη χαρακτηρισα συμβολική επειδή με αυτο το δέσιμο σκοινιων (εννοώ, σε αυτό το ύψος) και με αυτό το εργαλείο θα ήταν πολύ δύσκολο να γκρεμιστεί όντως το άγαλμα.

Αλλά ποιο εργαλείο χρησιμοποιεί ο διαδηλωτής; Σύμφωνα με την άριστη Καθημερινή, αλυσοπρίονο, βλ. και τον τίτλο της: «Με αλυσοπρίονο κατά αγάλματος Τρούμαν» (χωρίς οριστικό αρθρο, λες και υπάρχουν καμιά πενηνταριά αγάλματα του Τρούμαν στο λεκανοπέδιο να περιφέρονται).

Ωστόσο, το αλυσοπρίονο είναι αυτό, ο γκριζομάλλης φοιτητής κρατάει τροχό. Αλλά όταν υπάρχει αριστεία δεν είναι ανάγκη να ξέρεις γι’ αυτα που γράφεις.

* Ένας γκρινιάρης φίλος, βρίσκει αφορμή να γκρινιάξει ακόμα και σε ειδήσεις ευχάριστες. Μου στέλνει λινκ για ένα άρθρο ιατρικό, όπου αναγγέλλεται ότι «διαγνωστικό εμφύτευμα ανιχνεύει πρόωρα τον καρκίνο».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in χημεία, Επιγραφές, Κύπρος, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , | 188 Σχόλια »

Πέρκιμον πατταλέψει

Posted by sarant στο 13 Απρίλιος, 2018

Πάω στοίχημα, θα έχετε άγνωστες λέξεις στον τίτλο, πιθανότατα δύο στις δύο, εκτός αν κατάγεστε από τη Μεγαλόνησο ή ξέρετε κυπριακά. Εγώ κυπριακά δεν ξέρω, και δεν είμαι βέβαιος ότι στέκει η φράση αυτή, που την έφτιαξα τώρα συνδυάζοντας τις δυο λέξεις για τις οποίες θελω να μιλησω στο σημερινό άρθρο.

Πάω στοιχημα πάντως πως για εμάς τους καλαμαράδες και οι δυο λέξεις είναι εντελώς σκοτεινές και άγνωστες. Αμφιβάλλω πολύ αν μπορεί κανείς να μαντέψει τι σημαίνουν, αν και τη δεύτερη την έχουμε και στην κοινή νεοελληνική αν και κάπως διαφορετική στη μορφή (και στη σημασία της).

Να κάνουμε ένα μικρο κουίζ: προσπαθήστε (χωρίς γκούκλισμα) να μαντέψετε τι σημαίνουν οι δυο αυτές κυπρέικες λέξεις. Βραβεία δεν δίδω, αφού τη λύση θα τη φανερώσω αμέσως πιο κάτω.

.

.

.

.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in τούρκικα, Γκας Πορτοκάλος, Γλωσσικά δάνεια, Ετυμολογικά, Κύπρος | Με ετικέτα: , , , , | 157 Σχόλια »

Η τάτσα στο ράσο τους (αναδημοσίευση)

Posted by sarant στο 3 Απρίλιος, 2018

Αναδημοσιεύω σήμερα ένα πρόσφατο άρθρο του Σταύρου Χριστοδούλου στον Φιλελεύθερο της Κύπρου με θέμα την αυτοκτονία της 29χρονης Ελένης Φραντζή ή μάλλον τον τρόπο που η εκκλησία της Κύπρου αντιμετώπισε τον ιερωμένο που καταδικάστηκε για τη σεξουαλική κακοποίησή της όταν ήταν μικρό παιδί.

Να θυμίσω τα γεγονότα. Επειδή η μητέρα της έκανε χρήση ναρκωτικών, οι κυπριακές αρμόδιες υπηρεσίες έδωσαν την τετράχρονη τότε Ελένη σε ανάδοχη οικογένεια. Ο θετός της πατέρας ήταν ιερέας σε χωριό. Όπως αποδείχτηκε αργότερα στο δικαστήριο, ο ιερέας άρχισε να κακοποιεί σεξουαλικά τη μικρή Ελένη, έχοντας μάλιστα ως συνεργό την πρεσβυτέρα, τη σύζυγό του.

Φτάνοντας σε ηλικία 10 ετών, η Ελένη βρήκε το θάρρος να καταγγείλει την κακοποίησή της στις κρατικές υπηρεσίες, αλλά δεν την πίστεψαν. Όταν ενηλικιώθηκε, κινησε και πάλι τις διαδικασίες και τελικά ο ιερέας καταδικάστηκε τελεσίδικα το 2013 σε διετή φυλάκιση για «άσεμνη επίθεση κατά ανηλίκου». Με την αποφυλάκισή του στάλθηκε σε μοναστήρι της περιοχής οπου πρόσφατα φωτογραφήθηκε περιτριγυρισμενος από δεκάδες ανήλικα παιδιά. Στην πρεσβυτέρα δεν ασκήθηκε αρχικά δίωξη.

Η Ελένη Φραντζή αυτοκτόνησε στα τέλη Μαρτίου.

Σε ένα επίπεδο έχουμε τις μικρές κοινωνίες που κουκουλώνουν τα σκάνδαλα και όπου κάλλιο είναι η μάνα του φονιά παρά του σκοτωμένου -κι έτσι σύσσωμο το χωριό συμπαρασταθηκε στον κατηγορούμενο (και καταδικασμένο) ιερέα. Φυσικά και η κυπριακή εκκλησία δεν θέλησε να τιμωρήσει παραδειγματικά τον ιερέα -ανάλογα παραδείγματα εχουμε δει και σε άλλες εκκλησίες, ας πούμε την καθολική. Δεν είναι αντιφατικό πάντως το γεγονός ότι ο επίσκοπος Ταμασού και τον ιερέα φαίνεται να προστάτεψε αλλά και το θύμα του να στήριξε.

Παραθέτω το άρθρο του Φιλελεύθερου και, επειδή εδώ λεξιλογούμε, στο τελος σχολιάζω δυο λέξεις.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Αναδημοσιεύσεις, Επικαιρότητα, Εκκλησία, Κύπρος | Με ετικέτα: , , | 252 Σχόλια »

Άμπαλα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 17 Μαρτίου, 2018

Άμπαλος είναι αυτός που δεν ξέρει μπάλα, ο άσχετος με το ποδόσφαιρο. Στην πράξη βέβαια χρησιμοποιείται υποτιμητικά κυρίως για επαγγελματία ποδοσφαιριστή ή έστω για κάποιον που ασχολείται με το άθλημα, όχι για έναν εντελώς αμέτοχο. Κατ’ επέκταση, άμπαλος είναι ο ανίδεος με κατι, ο ατζαμής, ο ανεπίδεκτος μαθήσεως.

Τα μεζεδάκια, δηλαδή το σαββατιάτικο πολυσυλλεκτικό μας άρθρο, δεν μπορούν να είναι άμπαλα με την πρώτη έννοια και ελπίζουν να μην είναι με τη δεύτερη. Ωστόσο, επειδή μετά τα γεγονότα της Τούμπας την περασμένη βδομάδα τούτο το σαββατοκύριακο δεν θα γίνουν αγώνες για το πρωτάθλημα, νομίζω πως ο τίτλος που έβαλα δικαιολογείται -αν μη τι άλλο, τις δυο-τρεις προηγούμενες Κυριακές, που είχαμε φορτισμένη ατμόσφαιρα στα γήπεδα για να το πω επιεικώς, τα ποδοσφαιρικά σχόλια διοχετεύτηκαν στην πλειοψηφία τους στο αντίστοιχο σαββατιάτικο άρθρο -αύριο υποθέτω πως δεν θα γίνει κάτι τέτοιο, αφού αγώνες θα γίνουν μόνο για τις κατώτερες κατηγορίες και δεν νομίζω να έχουμε κάποιον αντίκτυπο ακόμα κι αν υποτεθεί ότι ακυρωθεί κανονικό γκολ του Κισσαμιακού.

Αρχικά είχα σκεφτεί να βάλω τίτλο «κατοχυρωμένα μεζεδάκια», επειδή στα διάφορα ρεπορτάζ για το ματς της Θεσσαλονίκης ειπώθηκε πολλές φορές αλλά και γράφτηκε ότι «ο διαιτητής τελικά κατοχύρωσε το γκολ» ή ότι «το γκολ κατοχυρώθηκε» (εδώ και τα δύο).

Βέβαια, εδώ υπάρχει μπέρδεμα. Το γκολ δεν κατοχυρώνεται αλλά κατακυρώνεται. Μοιάζουν πολύ ηχητικά οι δυο λέξεις, κι ας είναι διαφορετικά τα δεύτερα συνθετικά τους, ενώ παρεμφερής είναι και η σημασία τους, οπότε δεν είναι παράξενο το λαθάκι. Άλλωστε ένα γκολ που κατακυρώνεται κατοχυρώνει συχνά τη νίκη μιας ομάδας, αρκεί να μη μπει ο πρόεδρός της στο γήπεδο με το κουμπούρι στην κωλότσεπη.

* Από τις πολλές έξυπνες ατάκες και τα διάφορα μιμίδια που πλημμύρισαν τη μπλογκόσφαιρα μετά το επεισόδιο της περασμένης Κυριακής, ξεχωρίζω το μιμίδιο αριστερά, με τον «καπετάνιο» Βαρδινογιαννη που υπήρξε ο πρώτος διδάξας της γηπεδικής κουμπουροφορίας.

* Κι ένα μαργαριτάρι γλωσσικό, σε ρεπορτάζ για τη σαββιδιάδα.

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, «Ένα γκολ του ΠΑΟΚ στο ‘90, που ακυρώθηκε, είσοδος του Ιβάν Σαββίδη στον αγωνιστικό χώρο, φέρων, όπως δείχνουν οι φωτογραφίες, όπλο στην μέση του και αποχώρηση της ΑΕΚ στα αποδυτήρια, είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο επικράτησε για μια ακόμη φορά το χάος στο ελληνικό ποδόσφαιρο, αυτή τη φορά στο ντέρμπι των δικεφάλων στην Τούμπα.»

Οπότε, ανακύπτει αυτόματα το ερώτημα: Η είσοδος του φέρων για ποιανού συμφέρον έγινε;

* Ένα άλλο μπέρδεμα που ακούστηκε πολύ τη βδομάδα που μας πέρασε έχει να κάνει με το όνομα της πόλης όπου κρατούνται οι δύο στρατιωτικοί.

Ακούμε συχνά, αλλά και διαβάζουμε κάποτε, για Ανδριανούπολη -για παράδειγμα, εδώ στον τίτλο αν και στο κείμενο υπάρχει το σωστό, Αδριανούπολη. Μπορεί να είναι συχνότερο σήμερα το όνομα Ανδριανός-Ανδριανή, αλλά η πόλη ονομάστηκε έτσι προς τιμή του Ρωμαίου αυτοκράτορα Αδριανού, που απ’ αυτόν έχει ονομαστεί, ανάμεσα στ’ άλλα, ένα από τα γνωστότερα μνημεία των Αθηνών, η πύλη του Αδριανού, που κι αυτήν θα τη δειτε ποτε-πότε να αναφέρεται «Πύλη του Ανδριανού«.

Να πούμε βέβαια ότι το κανονικό όνομα της πόλης είναι Edirne, Εντιρνε (αγνοώ πού τονίζεται). Κι αυτό απ’ την Αδριανούπολη προέρχεται, αλλά όσοι αγανακτούν θεωρώντας προκλητικό να λέει ενας Τούρκος την Κομοτηνή Γκιουμουλτζίνα, ας σκεφτούν πως το ίδιο κάνουμε κι εμείς όταν λέμε για Αδριανούπολη. Αλλά για τα εξώνυμα θα πούμε άλλη φορά.

* Τα άχρηστα εισαγωγικά της εβδομάδας, σε άρθρο για το Αφρίν, με τίτλο:

Ανθρωπιστική «καταστροφή» στην Αφρίν που ασφυκτιά από την τουρκική επίθεση.

Τι νόημα έχουν τάχα τα εισαγωγικά; Δεν είναι κανονική καταστροφή μήπως; Μεταφορικά χρησιμοποιείται η λέξη; Σε λίγο θα καταντήσουμε να μη δίνουμε σημασία όταν βλέπουμε εισαγωγικά, αν είναι να μπαινουν για διακοσμητικούς λόγους.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Κύπρος, Λεπτές διακρίσεις, Μεζεδάκια, Τηλεοπτικά | Με ετικέτα: , , , , | 209 Σχόλια »

Γιατί την περνάμε κοτσάνι;

Posted by sarant στο 22 Φεβρουαρίου, 2018

Ένα από τα καλύτερα μεταπολεμικά τραγούδια του Τσιτσάνη είναι το «Τα βάσανα μες στη ζωή», που κυκλοφόρησε το 1953 σε πρώτη εκτέλεση με τον Τσιτσάνη, τη Σωτηρία Μπέλλου και τον Αθαν. Γιαννόπουλο αν και είναι πιο γνωστό με τη δεύτερη εκτέλεσή του, με τη Μαρίκα Νίνου και τον συνθέτη.

Να θυμηθούμε την πρωτη εκτέλεση:

Αξίζει να προσέξουμε τους στίχους, που είναι κι αυτοί του Τσιτσάνη:

Τα βάσανα μες στη ζωή
θα τα περάσουμε μαζί
μαζί τις πίκρες, τις χαρές,
μαζί και τις αναποδιές.
Θα τη βγάλουμε αντάμα
πότε γέλιο, πότε κλάμα.

Θα μανουβράρουμε μαζί
την ακατάστατη ζωή
μια σφαίρα είναι ο ντουνιάς
και θα γυρίσει και για μας.
Σε παλάτια, σε τσαντίρια
θα τα πιούμε τα ποτήρια.

Θα ξημερώσει και για μας,
μην είσαι άπιστος Θωμάς
τα μονοπάτια τα παλιά
θα τα περάσουμ’ αγκαλιά.
Πίκρες και χαρές χαρμάνι
θα τη βγάλουμε κοτσάνι.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ετυμολογικά, Κύπρος, Ρεμπέτικα, Τραγούδια, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , | 172 Σχόλια »

Τσιφτέδες για τσίφτηδες ξανά

Posted by sarant στο 29 Δεκέμβριος, 2017

Δεν είχα έμπνευση για φρέσκο άρθρο χτες -με είχε κυριέψει η διάθεση της εορταστικής χαλάρωσης, ας πούμε. Κι έτσι καταφεύγω για μιαν ακόμα φορά στη δοκιμασμένη λύση της επανάληψης παλιότερου άρθρου και παρουσιάζω ξανά ένα άρθρο που δημοσιεύτηκε τέτοιες μέρες πριν από έξι χρόνια, για την ακρίβεια πριν από έξι χρόνια παρά μία μέρα.

Τέτοιες μέρες, αλλά όχι με θέμα εορταστικό. Λέξεις αναζητά και συσχετίζει το σημερινό μας άρθρο. Αλλά πριν προχωρήσω να σας θυμίσω ότι αν δεν έχετε ψηφίσει για τη Λέξη της χρονιάς 2017 πρέπει να βιαστείτε. Μιάμιση μέρα έμεινε, μετά θα είναι πολύ αργά.

Τις προάλλες είχα πάει σ’ έναν φίλο και του χάρισα το βιβλίο μου Λέξεις που χάνονται. Ο φίλος μου, που είναι Κρητικός, άρχισε να το φυλλομετράει, και σε μια στιγμή μου λέει «ναι, αλλά εδώ για τον τσιφτέ έχεις λάθος».

Δαγκώθηκα, διότι ο τσιφτές (το κυνηγετικό όπλο) είναι λέξη (και) της κρητικής διαλέκτου και οι ντόπιοι μπορεί να ξέρουν κάτι που μου ξέφυγε, και τον ρώτησα πού είναι το λάθος -μου λέει «δεν γράφεις ότι προέρχεται από το αγγλικό Chieftain, το όνομα της εταιρείας που έφτιαχνε αυτά τα όπλα!» Ανάσανα ανακουφισμένος, αλλά ο φίλος μου συνέχισε, «όπως η μέγκλα που είναι από το made in England».

Πράγματι, ίδια περίπτωση είναι, αλλά όχι όπως το εννοούσε: ούτε η μέγκλα προέρχεται από το made in England, αν και θα έχετε ακούσει ότι έτσι είναι, ούτε ο τσιφτές από την Chieftain, παρόλο που υπάρχει πράγματι εταιρεία με το όνομα αυτό που φτιάχνει τανκς και άλλα σύνεργα σκοτωμού. Πάντως, όπως μου είπε, η θεωρία δεν ήταν δική του, αλλά ακούγεται ευρύτερα.

Εκ πρώτης όψεως δεν είναι παράλογη η θεωρία· άλλωστε, υπάρχουν ανάλογα προηγούμενα. Ο γκρας, το παλιό όπλο των προπαππούδων μας, ονομάστηκε έτσι από το όνομα του εφευρέτη του, του Γάλλου Gras, αν και για το θρυλικό καριοφίλι, που θεωρούσαμε για πολύν καιρό ότι ονομάστηκε έτσι από τη μανιφατούρα Carlo e figli, Κάρολος και υιοί, που έφτιαχνε τέτοια όπλα, η νεότερη έρευνα έδειξε ότι το όνομα δεν προέρχεται από τον κατασκευαστή του. Κάποια στιγμή θα γράψουμε άρθρο για τα ουσιαστικά που έχουν προκύψει από εμπορικές ονομασίες -από τη ρομβία και την πομόνα ως το σελοτέιπ και τα πάμπερς.

Όμως για τον τσιφτέ δεν ισχύει κάτι τέτοιο, δεν έχει προέλθει από εμπορική ονομασία. Αφενός, η λέξη είναι παλιά, τη βρίσκουμε σε τραγούδια του 19ου αιώνα, ίσως και παλιότερα, οπότε κατά πάσα πιθανότητα δεν υπήρχε η εταιρεία Chieftain τότε, ούτε ήταν τόσο εύκολος ο δανεισμός από τα αγγλικά. (Κατά εμπειρικό κανόνα: Λέξη που εμφανίζεται σε κείμενο του 19ου αιώνα και δεν είναι ναυτική δεν είναι δάνειο από τα αγγλικά).

Αφετέρου, και αυτό είναι το πιο βασικό, η ετυμολογία του τσιφτέ είναι γνωστή: προέρχεται από το τουρκικό çift, που σημαίνει «ζευγάρι» ή «διπλός», επειδή αρχικά ο τσιφτές ήταν όπλο δίκαννο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Επαναλήψεις, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Κρήτη, Κύπρος, Παρετυμολογία | Με ετικέτα: , , , , | 133 Σχόλια »

Η τσαέρα και άλλα δήθεν αγγλικά δάνεια της κυπριακής

Posted by sarant στο 17 Αύγουστος, 2017

Πριν από καμιά δεκαριά μέρες, σε μια συζήτηση που είχα στο Φέισμπουκ με μια φίλη, που έχει καταγωγή (και) από την Κύπρο, ήρθε ο λόγος, δεν θυμάμαι πώς ακριβώς, στη λέξη «τσαέρα», όπως λέγεται στην κυπριακή ελληνική η καρέκλα.

Τότε κάποιος ανέφερε ότι η τσαέρα είναι δάνειο από την περίοδο της αγγλοκρατίας, από τη λέξη chair, και η φίλη μου συμφώνησε, προσθέτοντας πως η κυπριακή έχει δανειστεί πολλές λέξεις από τα αγγλικά, όπως είναι η τσαέρα ή το σταφύλι βέρικο.

Είναι αλήθεια ότι η κυπριακή έχει δανειστεί από τα αγγλικά λέξεις που δεν τις έχει δανειστεί η κοινή νέα ελληνική, ενώ πολύ περισσότερα αγγλικά δάνεια έχει το λεξιλόγιο των Κυπρίων του Λονδίνου (των Τσάρληδων). Όμως, ούτε η τσαέρα ούτε το βέρικο έχουν αγγλική αρχή -και σε αυτά τα δήθεν αγγλικά δάνεια θα αφιερώσω το σημερινό άρθρο.

Βέβαια, η ομοιότητα του «τσαέρα» με το chair είναι μεγάλη, αλλά η ομοιότητα δυο λέξεων δεν σημαίνει ότι η μία προέκυψε με δανεισμό της άλλης: θα μπορούσε η ομοιότητα να είναι συμπτωματική ή θα μπορούσε οι δυο λέξεις να συγγενεύουν, αναγόμενες σε μια τρίτη κοινή αρχή. Θέλω να πω ότι δεν μπορούμε όπου βλέπουμε ομοιότητες να δεχόμαστε αμέσως γλωσσικό δανεισμό -χρειάζονται και άλλα στοιχεία.

Στην περίπτωση της τσαέρας, η υπόθεση του δανεισμού από τα αγγλικά αποδεικνύεται αβάσιμη αν κοιτάξουμε την ιστορία της λέξης -πρόκειται για λέξη παλιά, που υπάρχει σε δημοτικά τραγούδια («τζαι κάτσετε τους φίλους μου πάνω γρυσές τσαέρες»), επομένως αποκλείεται να οφείλεται σε επίδραση της αγγλικης γλώσσας αφού η αγγλική κυριαρχία στην Κύπρο χρονολογείται από το 1877. (Αυτός ο εμπειρικός κανόνας διατηρεί την ισχύ του και για την κοινή νέα ελληνική: λέξεις που υπήρχαν στη γλώσσα από τον 18ο-19ο αιώνα είναι απίθανο να έχουν αγγλική αρχή).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αγγλικά, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Κύπρος, κυπριακά | Με ετικέτα: , , , , , | 131 Σχόλια »

Ο δασονόμος και οι γιάπηδες

Posted by sarant στο 26 Μαΐου, 2017

Ποια σχέση έχει ο φάντης με το ρετσινόλαδο, ή τέλος πάντων ο δασονόμος με τους γιάπηδες, θα ρωτήσετε. Πρόκειται για δυο τραγούδια που μόλις έμαθα την ύπαρξή τους και θεώρησα ότι έχουν αρκετό ενδιαφέρον ώστε να τους αφιερωθεί το σημερινό άρθρο. Το ενδιαφέρον αυτό, όπως θα μαντέψατε ίσως, πέρα από το καθαρά μουσικό-καλλιτεχνικό είναι και γλωσσικό.

Θα παρουσιάσω λοιπόν, με γλωσσικό σχολιασμό, δυο τραγούδια από το κυπριακό συγκρότημα Monsieur Doumani, που το απαρτίζουν ο Αντώνης Αντωνίου (τζουράς), ο Άγγελος Ιωνάς (κιθάρα) και ο Δημήτρης Γιασεμίδης (πνευστά). Δεν ξέρω γιατί ονόμασαν έτσι το συγκρότημά τους, αλλά επειδή η ονομασία είναι γαλλοπρεπής θα την τόνιζα στη λήγουσα, Μεσιέ Ντουμανί δηλαδή, και όχι Ντουμάνι.

Τα τραγούδια μού τα σύστησε ο καλός φίλος Δαεμάνος, μέγας γνώστης του είδους. Προέρχονται και τα δυο από τον πρώτο δίσκο των Μεσιέ Ντουμανί (Grippy Grappa, 2013). Το πρώτο είναι παραδοσιακό, που το έχουν διασκευάσει, ενώ το δεύτερο είναι εντελώς δικό τους, σύγχρονο.

Και ξεκινάμε με το παραδοσιακό, που λέγεται Ο δασονόμος:

 

Παραθέτω τα λόγια:

Τζ΄ίντα τον θέλεις ρα πελλή εσού τον δασονόμο, να μπαίνει μες τον καβενέν με το βουρτζί στον ώμον
Τζ΄ίντα τον θέλεις ρα πελλή εσού τον δασονόμο, τζ΄εν παίρνεις ένα δάσκαλον για ένα δικηόρο

Του δικηόρου μάνα μου εν κομμένη η ποινή του, στην πίσσα τζαι στην χόγλαση μετρά την αμοιβή του
Τζαι του δασκάλου α μανα εν μαύρο το βλατζί του, απού τον σσυλλομπάσταρτον που ΄ν πας την τζεφαλή του.

Ο δασονόμος κόρη μου ήσυχος εν θα μείνει, εννα γυρίζει τα βουνά τες πυρκαγιές να σβήννει, να γίνεται ολόμουζος γι΄ανάμισι σελίνι
Οι δασονόμοι μάνα μου που το 35, επιάνναν τα πεντόλιρα τζαι ζούσαν σα λεβέντες.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Κύπρος, Τραγούδια, κυπριακά | Με ετικέτα: , , , | 131 Σχόλια »

Παντού υπάρχει ένας γλωσσικός μύθος

Posted by sarant στο 30 Ιανουαρίου, 2017

ususUsus norma loquendi είναι λατινικό ρητό που μπορεί να αποδοθεί «η χρήση είναι ο κανόνας της γλώσσας» -τρεις λέξεις τα λατινικά, εφτά τα νέα ελληνικά διότι οι Ρωμαίοι δεν έβαζαν άρθρα και το ρήμα est/είναι υπονοείται, όπως σε πολλά ρητά. Πρόκειται για βασικό κανόνα της γλωσσολογίας.

Έτσι λέγεται όμως και μια εκπομπή στον κυπριακό διαδικτυακό ραδιοφωνικό σταθμό MyCyRadio, που μεταδίδεται κάθε δεύτερη Παρασκευή -μια από τις λιγοστές εκπομπές για τη γλώσσα σε όλα τα μέσα ενημέρωσης- και που την επιμελείται και παρουσιάζει ο γλωσσολόγος Σπύρος Αρμοστής, που και άλλες φορές έχει αναφερθεί ή σχολιάσει στο ιστολόγιο.

Σε αυτή την εκπομπή, που διαρκεί μία ώρα, ήμουν καλεσμένος την Παρασκευή που μας πέρασε. Ο τίτλος της εκπομπής ήταν «Παντού υπάρχει ένας γλωσσικός μύθος», τίτλος που βέβαια κλείνει το μάτι στο διαφημιστικό σλόγκαν της μπίρας Μύθος, και όπως θα ακούσετε (ή θα διαβάσετε) η συζήτησή μας περιστράφηκε γύρω από τους γλωσσικούς μύθους, αν και θίξαμε και άλλα θέματα.

Την εκπομπή την κατέγραψε ο φίλτατος Στάζιμπος και την έχω ανεβάσει σε έναν ιστότοπο απ’ όπου μπορείτε να την ακούσετε ονλάιν:

ή να την κατεβάσετε για να την έχετε στον σκληρό σας δίσκο.

Παραδέχομαι πως οι ταχτικοί θαμώνες του ιστολογίου θα έχουν ξανακούσει (πάνω από μία φορά) τα περισσότερα απ’ όσα συζητήσαμε, υπάρχουν όμως και μερικά καινούργια πράγματα. Παραθέτω το κείμενο της συζήτησης, που δεν είναι εντελώς πιστή απομαγνητοφώνηση αλλά σε γενικές γραμμές αποτυπώνει με ακρίβεια τα όσα είπαμε, φυσικά΄με κάποιο χτένισμα για να φύγει η πολλή προφορικότητα.

Η εκπομπή έγινε μέσω Skype, και γι’ αυτό η φωνή μου ακούγεται κάπως διαφορετική. Επίσης ξεκίνησε με ένα ατύχημα, αφού με το καλημέρα έπεσε η σύνδεση. Μετά όμως καλά τα πήγαμε. Στην αρχή ο Σπύρος έκανε την παρουσίαση διευκρινίζοντας, όπως του είχα ζητήσει, ότι δεν είμαι γλωσσολόγος, διότι γλωσσολόγος δεν είναι ο οποιοσδήποτε που ασχολείται με τη γλώσσα, πρέπει να έχει κάνει και ειδικές σπουδές. Βέβαια, ο Σπύρος με χαρακτήρισε «τιμής ένεκεν γλωσσολόγο» και με ενέταξε στη μάχιμη γλωσσολογία.

Και η εκπομπή συνεχίστηκε περίπου έτσι (με μαύρα οι ερωτήσεις του Σπύρου Αρμοστή):

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαία ελληνικά, Γλωσσικοί μύθοι, Κύπρος, Μόνο στην Ελλάδα, Μύθοι, Ραδιόφωνο | Με ετικέτα: , , , | 131 Σχόλια »

Από τη Ζυρίχη στη Γενεύη

Posted by sarant στο 13 Ιανουαρίου, 2017

Άρχισε χτες και ολοκληρώνεται σήμερα στη Γενεύη η πολυμερής διάσκεψη για το Κυπριακό. Η κατάλευκη μα πένθιμη Ελβετία, καθώς είναι παραδοσιακά ουδέτερη, αποτελεί προνομιακό τόπο διεξαγωγής ειρηνευτικών συνομιλιών και υπογραφής συμφωνιών και συνθηκών. Ειδικά μάλιστα για το Κυπριακό, ξέρουμε πως η Κυπριακή Δημοκρατία γεννήθηκε από τις συμφωνίες της Ζυρίχης (Ζυρίχης-Λονδίνου για την ακρίβεια) -και, αν πιστέψουμε τους απορριπτικούς, πρόκειται να καταλυθεί σε περίπτωση που υπάρξουν αποτελέσματα από τη διάσκεψη της Γενεύης.

Η κληρονομιά της Ζυρίχης άφησε βαριά σφραγίδα στην Κυπριακή Δημοκρατία, με την έννοια ότι το Σύνταγμα της χώρας περιείχε λαβυρινθώδεις διατάξεις που το έκαναν ελάχιστα λειτουργικό -και, στην πραγματικότητα, η ενιαία Κυπριακή Δημοκρατία ελάχιστα χρόνια έζησε αφού ήδη από το 1963 η προσπάθεια του Μακάριου να εξορθολογίσει το Σύνταγμα με τις προτάσεις των 13 σημείων στάθηκε ο καταλύτης για τις διακοινοτικές συγκρούσεις και τον χωρισμό Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων -οι Τουρκοκύπριοι αποχώρησαν ή απομακρύνθηκαν από τη δημόσια διοίκηση και συγκεντρώθηκαν σε θύλακες, όπου έζησαν για περισσότερα από δέκα χρόνια κάτω από πολύ δύσκολες συνθήκες. Από τα τέλη του 1963, η Κυπριακή Δημοκρατία ήταν αποκλειστικά ελληνοκυπριακή και οι Τουρκοκύπριοι ήταν ανύπαρκτοι. (Και νωρίτερα όμως υπήρχαν εμπλοκές -για παράδειγμα, ο Μακάριος αρνήθηκε να στελεχώσει τη δημόσια διοίκηση με το προβλεπόμενο ποσοστό τουρκοκυπρίων, επικαλούμενος την έλλειψη προσόντων).

Οπότε, το να λέμε ότι το Κυπριακό είναι αποκλειστικά ζήτημα εισβολής και κατοχής λέει τη μισή αλήθεια, αφού όχι μόνο η εισβολή του 1974, ο Αττίλας και η κατοχή του 37% του νησιού είναι άμεσα αποτελέσματα του χουντικού πραξικοπήματος, αλλά και η κατάσταση πριν από τον Ιούλιο του 1974 κάθε άλλο παρά ομαλή και κανονική ήταν. Το Κυπριακό ως πρόβλημα υπήρχε πριν από την τουρκική εισβολή και για να υπάρξει «Κύπρος ενιαία ανεξάρτητη», όπως έλεγε το παλιό σύνθημα, πρέπει να βρεθεί ένας τρόπος ώστε οι δυο κοινότητες του νησιού να συνυπάρξουν σε ένα κράτος βιώσιμο και λειτουργικό. Φυσικά, η εισβολή και κατοχή έχει περιπλέξει πολύ περισσότερο τα πράγματα, όχι μόνο επειδή δημιούργησε χιλιάδες πρόσφυγες, αλλά, ίσως σοβαρότερο, επειδή είχε ως συνέπεια να εγκατασταθούν στο νησί χιλιάδες Τούρκοι έποικοι, οι οποίοι δεν είναι δυνατόν να αποχωρήσουν όλοι (έχουν άλλωστε περάσει σαράντα χρόνια -αρκετοί έχουν γεννηθεί στην Κύπρο και έχουν γεννήσει και παιδιά).

Το 2004, το σχέδιο Ανάν απορρίφθηκε από τη μεγάλη πλειοψηφία των Ελληνοκυπρίων. Το θέμα είχε τότε διχάσει και την ελληνική κοινωνία, και την αριστερά. Με γνώμονα ότι το κράτος που επρόκειτο να δημιουργηθεί δεν θα ήταν λειτουργικό, είχα τότε ταχθεί, αν και με πολλές επιφυλάξεις, κατά του σχεδίου εκείνου, φυσικά από τη βολική θέση του παρατηρητή. Δεν είμαι βέβαιος ότι είχα δίκιο και δεν είμαι βέβαιος ότι το Όχι ήταν κάτι θετικό (για ποιον; ρωτάει ο κυριούλης με το γενάκι).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Κύπρος | Με ετικέτα: , , , , | 157 Σχόλια »

Μεζεδάκια του Νόμπελ

Posted by sarant στο 8 Οκτώβριος, 2016

Μια και βρισκόμαστε στο τέλος της εβδομάδας που ανακοινώνονται τα βραβεία Νόμπελ, ταιριάζει να τα πω έτσι τα μεζεδάκια. Βέβαια, το Νόμπελ της Λογοτεχνίας θα ανακοινωθεί την επόμενη βδομάδα, οπότε η αγωνία παρατείνεται, ενώ επίσης χάσαμε το Νόμπελ Ειρήνης για μία ψήφο (που μάλιστα την έριξε εβραίος) κι έτσι δεν θα τιμηθεί ο δήμαρχος της Κω για την ανιδιοτελή προσφορά του προς τους πρόσφυγες -έτσι είναι, η αριστεία δεν βρίσκει πάντα την ανταπόδοση που της αξίζει.

Βέβαια, όπως έγραψε και ο φίλος Γ. Ανδρουλιδάκης στο Φέισμπουκ, μπορεί να χάσαμε το Νόμπελ Ειρήνης, έχουμε όμως μια ελπίδα με το Νόμπελ Λογοτεχνίας, όπου παίζουν γερά οι Σύλλογοι Γονέων και Κηδεμόνων του Ωραιόκαστρου και της Φιλιππιάδας για τις ανακοινώσεις τους.

Έτσι κι αλλιώς, πάντως, «μεζεδάκια του Νόμπελ» τα σημερινά -κι αν σας αρέσουν πολύ, θα πείτε πως ήταν «Μεζεδάκια για Νόμπελ».

* Αναμφίβολα το μαργαριτάρι της περασμένης εβδομάδας, αλλά και ένα από τα κορυφαία της χρονιάς, είναι η μνημειώδης γκάφα του Υπουργείου Εξωτερικών, που εξέδωσε επίσημη ανακοίνωση για την επικίνδυνη ρητορική κυβέρνησης και αντιπολίτευσης στη γειτονική Τουρκία, στην οποία μεταφράζει κατά λέξη την ελληνική ιδιωματική έκφραση «μαλώνανε σε ξένο αχυρώνα» -ή μάλλον μεταφράζει κατά λέξη την πειραγμένη (επίτηδες ή από παραδρομή; δεν ξέρω) μορφή «μαλώνανε για ξένο αχυρώνα»: are picking a fight for someone else’s barn !!

Φυσικά, η ανοησία αυτή έγινε, και δίκαια, αντικείμενο χλευασμού, με παραπομπές σε ειρωνικές κατά λέξη μεταφράσεις άλλων ελληνικών ιδιωματικών εκφράσεων, του τύπου «slow the very much oil» (δηλαδή, σιγά τον πολυέλαιο).

Σε περιπτωση που σας έχει ξεφύγει το μαργαριτάρι, που το σχολιάσαμε κι εδώ, σε άσχετο άρθρο, μπορείτε π.χ. εδώ να δείτε και την αρχική μορφή της ανακοίνωσης και τη μεταγενέστερη διορθωμένη.

Και βέβαια δεν είναι μόνο αυτό το λάθος. Η φράση «Κάποιοι στο εσωτερικό της γείτονος θέλουν να σύρουν την Τουρκία…» μεταφράστηκε «Some in the neighbour wish to drag…» που θυμίζει έντονα μεταφραστήρι (αν και το Google translate δεν δινει ακριβώς το ίδιο αποτέλεσμα, αλλά: Some inside the neighbor wants to drag Turkey…).

Ακόμα και ο τίτλος είναι σε εντελώς περίεργα αγγλικά: Announcement by the Ministry of Foreign Affairs on the occassion (sic!) what is stated in yesterday’s announcement by the Turkish Foreign Ministry.

Και όλη η γλώσσα της ανακοίνωσης είναι περίεργη -εννοώ την αρχική μορφή, διότι το διορθωμένο κείμενο είναι πολύ βελτιωμένο.

Έγιναν γκάφες κατά συρροή: α) Σε ένα διπλωματικό ανακοινωθέν δεν έχουν θέση λαϊκές εκφράσεις. β) Οι ιδιωματικές εκφράσεις δεν μεταφράζονται κατά λέξη, εκτός εξαιρέσεων γ) Όταν εκδίδει το Υπουργείο Εξωτερικών ένα ανακοινωθέν, καλό είναι να το συντάσσει κατευθείαν στα αγγλικά και από εκεί να το μεταφράζει στα ελληνικά, για να μη φαίνεται μεταφρασμένο το αγγλικό κείμενο.

Ποιος έκανε τη μετάφραση; Αν την έκανε διπλωματικός υπάλληλος, που αμφιβάλλω, είτε από ανικανότητα είτε από σαμποτάζ, δεν κάνει για αυτή τη δουλειά. Αν κάποιος σύμβουλος, κακώς ανατέθηκε σε αυτόν. Υπάρχει ειδικό και καταρτισμένο προσωπικό για τις ανακοινώσεις αυτού του τύπου.

Διάλεξα να παρουσιάσω τη γκάφα του ΥΠΕΞ από τον ιστότοπο του LubenTV και όχι από κάποιο ειδησεογραφικό σάιτ γιατί μου κέντρισε το ενδιαφέρον το καταληκτικό σχόλιο: Μην ξεχνάμε αγαπητοί φίλοι ότι τα Ελληνικά θα γίνονταν παγκόσμια γλώσσα αλλά έχασαν την πρωτιά για μια ψήφο και τώρα αναγκαζόμαστε να μπαίνουμε στο google translate για να κάνουμε diss στους Τούρκους. Όπως και να ‘χει, μπράβο Υπουργείο Εξωτερικών. You told them outta teeth.

Εκτός των άλλων, δεν ήξερα τι σημαίνει «κάνω diss». Τώρα ξέρω, τους την λέω -ας πούμε.

* Η βδομάδα που μας πέρασε θα μπορούσε επίσης να χαρακτηριστεί «βδομαδα της ακλισιάς», αφού είχαμε κάμποσα ακλισιάρικα κρούσματα.

Το πιο διασκεδαστικό, μια μεφρακλισιά (νεολογίζω, πώς αλλιώς θα πιάσουμε τα 5 εκατομμύρια λέξεις ώστε μετά να καθόμαστε;). Σε παλιό άρθρο για τα άρθρα «μόνο με ελληνογενείς λέξεις» του Ξ. Ζολώτα, ο τίτλος είναι: Τα ελληνικά κείμενα του Ξενοφών Ζολώτα. Και λέω για μεφρακλισιά διότι ο αρθρογράφος καταλήγει: …αυτή τη γλώσσα λοιπόν θέλουν να καταργήσουν οι πολιτικές δυνάμεις της Ελλάδας;

* Επόμενο κρούσμα, φρέσκο αυτό, σε άρθρο για την πολύ σημαντική νίκη της Σταυρούλας Τσολακίδου το παγκόσμιο πρωτάθλημα σκακιού στην κατηγορία κάτω των 18. «Στο παγκόσμιο πρωτάθλημα σκάκι» επιμένει ακλισιάρικα ο τίτλος.

Η άκλιτη γενική της λέξης «σκάκι» είναι παλιά πληγή, τη θυμάμαι από τότε που έπαιζα κι εγώ αγωνιστικό σκάκι, πάνε σαράντα χρόνια. Δεν είναι τόσο ότι η λέξη εκλαμβάνεται για ξένη, είναι μάλλον η κατάληξη που θυμίζει υποριστικό, τα οποία υποκοριστικά, αν εξαιρέσουμε τα νησιά του Αιγαίου όπου οι τύποι «του παιδακιού» κτλ. είναι απόλυτα φυσιολογικοί, έχουν κάποιο πρόβλημα στη γενική.

Από την πείρα μου, και από την πείρα άλλων σκακιστών, ο άκλιτος τύπος χρησιμοποιείται κυρίως από μη σκακιστές, από ομιλητές άσχετους με το σκάκι. Προσωπικά, δεν έχω ακούσει σκακιστή να μην το κλίνει.

Ωστόσο, σε συνέντευξή της στο Κόκκινο, η ίδια η παγκόσμια πρωταθλήτρια χρησιμοποίησε τον άκλιτο τύπο. Το αναφέρω από ερευνητική εντιμότητα, να μην αποκρύψω δηλαδή ένα δεδομένο που πάει κόντρα στη θέση μου. Από την άλλη, φίλος που έχει γιο πρωταθλητή, περίπου στην ηλικία της Τσολακίδου, ρώτησε τον γιο του ο οποίος του είπε ότι σπάνια ακούει τον άκλιτο τύπο -αν και κάποιοι αποφεύγουν τη γενική εντελώς.

Τέλος, χαρακτήρισα πολύ σημαντική τη νίκη της Τσολακίδου, επειδή -σαν να μην έφτανε ο παγκόσμιος τίτλος- η πρωταθλήτριά μας αγωνίστηκε σε μεγαλύτερη ηλικιακή κατηγορία. Θα μπορούσε να αγωνιστεί στην κατηγορία κάτω των 16, όπου θα είχε πιο αδύνατες αντιπάλους. Μπράβο της!

* Και η τρίτη ακλισιά της εβδομάδας, σε άρθρο αθλητικού ιστοτόπου, με τον τίτλο «Στην αποστολή του Μεξικό ο Πουλίδο» και με αναφορά, μέσα στο άρθρο, στην «Εθνική του Μεξικό».

Αν τους ρωτήσεις για ποιο λόγο δεν γράφουν το καθιερωμένο «του Μεξικού» θα σου πουν, υποθέτω, ότι το Μεξικό είναι ξένη λέξη. Είναι όμως; Σε ποια γλώσσα τάχα λέγεται «Μεξικό» η συγκεκριμένη χώρα; Στη γλώσσα της είναι «Μέχικο», στα αγγλικά είναι «Μέξικο», στα γαλλικά «Μεξίκ». Το Μεξικό είναι τόσο «ξένο» όσο το Βέλγιο! (ή τους δίνω ιδέες; )

Όταν ένα όνομα χώρας προσαρμόζεται τόσο εύκολα στο ελληνικό τυπικό και όταν ο κλιτός τύπος χρησιμοποιείται ευρύτατα εδώ και δεκαετίες, μου φαίνεται σουσουδισμός να μην τον κλίνουμε. Υπάρχουν βέβαια και τοπωνύμια σε -ό ή -ο που δεν συνηθίζεται να κλίνονται, π.χ. το Μονακό (ή το Όσλο) αλλά αυτά ας είναι η εξαίρεση, ιδίως για τα ονόματα χωρών. Προσωπικά, ενοχλούμαι πολύ περισσότερο από το «του Μεξικό» παρά από το «του Μονακού».

* Μια και είμαστε σε αθλητικογραφικά συμφραζόμενα, ας συνεχίσουμε με το πολιτικό, ας πούμε, άρθρο ενός αθλητικογράφου -γράφει λοιπόν ο Αντώνης Καρπετόπουλος άρθρο για τη Νέα Δημοκρατία, και βέβαια κάνει και αναφορές στο ΠΑΣΟΚ και στον Ανδρέα Παπανδρέου, ο οποίος, λέει, «μπέρδευε ακόμα και τους πρασινοφρουρούς του με αναφορές στο Φουριέ και τον Σενσινί (που ως πιτσιρικάς πίστευα πως είναι σχεδιαστές του Αστερίξ ή εξτρέμ της Εθνικής Γαλλίας)».

Φαίνεται όμως πως αυτό δεν το πίστευε μόνο ως πιτσιρικάς ο Καρπετόπουλος, αλλά και μετά που μεγάλωσε, αφού ο Σενσινί μάλλον είναι υβρίδιο μεταξύ του Γκοσινί και του Σεν Σιμόν. Του το έγραψαν στα σχόλια και το διόρθωσε… αλλά το άφησε στον μεσότιτλο, ενθύμιο της γκάφας!

* Η προχτεσινή μπογδανιά όμως δεν είναι γκάφα. Την Τετάρτη λοιπόν στην εκπομπή του ο Κωστάκης Μπογδάνος, αφού πρώτα έκανε λόγο για «Αχαείς, Δωριείς, Αιολείς», αναφέρθηκε σε διαδήλωση ακροδεξιών που έγινε στη Δρέσδη, και είπε: «στη Δρέσδη, την πόλη που αμερικανικά και βρετανικά αεροπλάνα κατέκαυσαν μέσα σε μία νύχτα με 300.000 νεκρούς, ακούστηκαν για πρώτη φορά δημόσια συνθήματα υπέρ του 3ου Ράιχ»

Το εξοργιστικό εδώ είναι ότι ο Μπογδάνος διογκώνει απίστευτα τον αριθμό των θυμάτων. Οι έγκυροι ιστορικοί δίνουν 25.000 θύματα περίπου -έστω 50.000 το πάνω όριο.

H αλήθεια είναι ότι η παλαιότερη ιστοριογραφία (Ρέιμον Καρτιέ κτλ.) έδινε χαμηλούς εξαψήφιους αριθμούς (π.χ. 135.000) για τα θύματα της Δρέσδης αλλά η νεότερη έρευνα, μαζί και η γερμανική, έχει καταλήξει σε πολύ χαμηλότερα νούμερα, 25-30.000.

Στις πιο ξετσίπωτες υπερβολές του, ο απολογητής των Ναζί Ντέιβιντ Ίρβινγκ δεν ανέβηκε ποτέ πάνω από 250.000 θύματα (στο πάνω μέρος της ψαλίδας εκτίμησης) ο Μπογδανος όμως τον ξεπέρασε, έβαλε και 50.000 παραπάνω!

Θα μου πείτε, πρόκειται για αβλεψία ή για παραδρομή. Θα σας αντιτείνω ότι το επανέλαβε, στην ίδια εκπομπή, περί το 37.55, όταν είπε (συνδυάζοντας το ξέπλυμα του ναζισμού με την ανεπαρκή γνώση της ελληνικής, ότι «η Δρέσδη είχε σε μία νύχτα περισσότερα θύματα από Χιροσίμα και Ναγκασάκι μαζί, απλά ρίξανε εμπρηστικές βόμβες και όχι ατομικές βόμβες γι’ αυτό είναι τόσο εικονική η περίπτωση της Δρέσδης!»

Όχι, φαλακρέ ξεπλένη! Χιροσίμα και Ναγκασάκι μαζί είχαν περί τις 150.000 με 250.000 νεκρούς, ενώ η Δρεσδη είχε 25.000, το πολύ 30.000. Κι αν θέλουμε να εξασκηθούμε στη λογιστικη του θανάτου, το ρεκόρ των «νεκρών μέσα σε μια νύχτα» δεν το έχει η Δρέσδη, αλλά ο μαζικός βομβαρδισμός του Στάλινγκραντ από τη γερμανική αεροπορία στις 23.8.1942 με 50.000 νεκρούς….

Ευτυχώς που πήρε άδεια ο Σκάι και ο Μπογδάνος θα συνεχίσει να ξεπλένει τους Ναζί….

* Μου λέει εκλεκτός φίλος:

Δεν είναι γλωσσικό μεζεδάκι, είναι όμως δεοντολογικό. Η επόμενη είδηση εμφανιζόταν επί ώρα με τον υπότιτλο «ΠΑΡΑΙΤΗΣΗ ΔΥΟ ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΩΝ ΤΟΥ ΣτΕ», ενώ οι άνθρωποι (όπως εξηγούσε σαφώς το δελτίο) παραιτήθηκαν όχι από το δικαστικό τους αξίωμα, παρά από την ιδιότητά τους ως μελών της Ενωσης Δικαστών του ΣτΕ, του συνδικαλιστικού τους δηλαδή φορέα. Θα έλεγα μάλιστα ότι «παραίτηση» δεν είναι η προσφυέστερη λέξη γι’αυτό – μάλλον για «αποχώρηση» πρόκειται, εκτός κι αν κατείχαν κάποιο συγκεκριμένο αξίωμα σ’αυτή την Ένωση. Σοβαρό είναι κι αυτό, αλλά δεν είναι η βόμβα που θα ήταν η παραίτηση δύο ανώτατων δικαστικών για λόγους διαμαρτυρίας!

Δίκιο έχει, θαρρώ.

* Ο ίδιος φίλος, την επόμενη μέρα:

Δεν ξέρω αν εγώ έχω γίνει πιο γκρινιάρης ή αν αυτός που φτιάχνει τους υποτίτλους των ειδήσεων της ΕΤ1 είναι ιδιαίτερα απρόσεχτος σήμερα, αλλά μόλις είδα (στο δελτίο των 12) το εξής:

Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΣΤΗΝ ΚΑΡΠΑΘΟ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΑ 72 ΧΡΟΝΙΑ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ ΤΟΥ ΝΗΣΙΟΥ

Πάλι καλά που δεν έγινε ανεξάρτητη και η Κάρπαθος!

* Η γενικομανία της εβδομάδας από το in.gr, ή από την Ισμήνη Πρωίου -δεν ξέρω σε ποιον πρέπει να χρεώσω το μαργαριτάρι: Νιώθουμε καλά όταν αποποιούμαστε των ευθυνών μας.

Όχι όμως. Το ρήμα αποποιούμαι συντάσσεται με αιτιατική, παντού και πάντοτε. Αποποιούμαστε τις ευθύνες μας.

kypros-kofinou* H φωτογραφία αριστερά από την Κύπρο, όπως μου τη στέλνει φίλος: Κέντρο Υποδοχής Αιτητών Ασύλου.

Στα καλαμαρίστικα μάλλον θα λέγαμε «Αιτούντων Άσυλο». Ο αιτητής δεν νομίζω να υπάρχει στα μεγάλα σύγχρονα λεξικά μας.

Προσέξτε πάντως ότι η αγγλική βερσιόν της επιγραφής απαξιεί να διευκρινίσει ποιους υποδέχεται το Κέντρο.

* Και κλείνω με το διαφημιστικό μήνυμα του Βήματος. Φαίνεται πως μοιράζει κάποια μαθητικά βιβλία, Ανθολόγια παλιότερων εποχών, με το μήνυμα «Τα θρυλικά βιβλία που διδάχτηκαν γενεές και γενεές μαθητών», αν το σημείωσα σωστά.

Δεν μου αρέσει η διατύπωση, το «που» εδώ το βρίσκω άγαρμπο, ίσως και λάθος, σαν τα βιβλία να διδάχτηκαν -κατά το γηράσκω αεί διδασκόμενος.

Στη διαμάχη ανάμεσα σε πουπουιστές και οποιομανείς βρίσκομαι πιο κοντά στους πρώτους, αλλά εδώ θα άλλαζα τη διατύπωση -κι αν μου έβαζαν πιστόλι στον κρόταφο να μην την αλλάξω, θα έγραφα κάτι σαν «Τα θρυλικά βιβλία που δίδαξαν γενεές και γενεές μαθητών» ή «Τα θρυλικά βιβλία που απ’ αυτά διδάχτηκαν γενεές και γενεές μαθητών» ή, παρά τη χασμωδία, «»Τα θρυλικά βιβλία από τα οποία διδάχτηκαν γενεές και γενεές μαθητών».

* Καλό Σαββατοκύριακο, έστω και χωρίς Νόμπελ!

 

 

 

 

 

Posted in Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος, Επικαιρότητα, Κύπρος, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Σκάκι | Με ετικέτα: , , , , , | 180 Σχόλια »

Φώναξε τα παιδιά (εις μνήμην Σάββα Παύλου)

Posted by sarant στο 10 Απρίλιος, 2016

savpavΤο ιστολόγιο θέλει σήμερα να τιμήσει τη μνήμη του Σάββα Παύλου (1951-2016), που πέθανε την Τρίτη που μας πέρασε στη Λευκωσία, νικημένος από τον καρκίνο στα 65 του χρόνια. Ο Σάββας Παύλου ήταν φιλόλογος, γεννημένος στη Λευκωσία, με καταγωγή από την Κοκκινοτριμιθιά, όπου και κηδεύτηκε, γι’ αυτό και ένα του ψευδώνυμο ήταν Ερυθροτερμινθεύς. Ήταν μελετητής του Σεφέρη, έγραψε διηγήματα και ποιήματα, μελέτες και δοκίμια, επιφυλλίδες και φιλολογικά σημειώματα -βιογραφικά και εργογραφικά του στοιχεία βρίσκετε εδώ.

Δεν έτυχε να τον γνωρίσω από κοντά -η Κύπρος κείται μακράν- αλλά είχαμε ηλεκτρονική γνωριμία, μια και ήταν ένας από τους εκδότες του καλού φιλολογικού περιοδικού Μικροφιλολογικά που εκδίδεται δυο φορές το χρόνο στην Λευκωσία, με το οποίο συνεργάζομαι.

Eίχαμε ανταλλάξει κάποια βιβλία, και ένα παλιότερο (σχεδόν προ πενταετίας!) άρθρο του ιστολογίου πήρε αφορμή από δικό του κείμενο. Σε πολλά δεν συμφωνούσαμε, πολιτικά ας πούμε, αλλά υπήρχε αμοιβαία εκτίμηση. Πριν από 3-4 χρόνια, μού έστειλε ένα κείμενό του για ένα θέμα φιλολογικό-λαογραφικό, που, κατά σύμπτωση, το ερευνούσα κι εγώ και μου ζητούσε τη γνώμη μου. Του έστειλα κάποια στοιχεία που είχα βρει, και του πρότεινα να φτιάξουμε ένα άρθρο μαζί. Όχι, μου λέει, φτιάξε το εσύ, τα πιο πολλά εσύ τα βρήκες. Με τούτα και με κείνα, το αμέλησα (αν και δεν το ξέχασα) -και τώρα το χρωστάω. Θα φροντίσω να ξοφλήσω αυτό το χρέος.

Το διήγημα που θα παρουσιάσω σήμερα, «Φώναξε τα παιδιά», είναι παρμένο από την τελευταία του συλλογή διηγημάτων που έχει τον ίδιο τίτλο και κυκλοφόρησε πέρυσι. Το βιβλίο το είχα αγοράσει πριν από δυο τρεις μήνες από το Εναλλακτικό Βιβλιοπωλείο και μάλιστα λογάριαζα μια απο αυτές τις Κυριακές να παρουσιάσω ένα άλλο διήγημά του, που έχει γλωσσικό ενδιαφέρον, παιχνιδιάρικο, τα «Επικίνδυνα υποκοριστικά». Ωστόσο, θα το αφήσω για μιαν άλλη φορά, διότι είναι αταίριαστο για αποχαιρετιστήριο, ενώ τούτο εδώ ταιριάζει απόλυτα -θα έλεγε κανείς πως είναι γραμμένο με αυτό τον σκοπό κατά νου.

Είναι γραμμένο επίσης, όπως μας λέει ο υπότιτλος, «με τον τρόπο του Γιώργου Ιωάννου», αφηγείται δηλαδή ιστορίες από τη ζωή του με χαλαρό αλλά υπαρκτόν ειρμό -αγαπημένος αφηγηματικός τρόπος, έχω γράψει κι εγώ έτσι.

Να πούμε ακόμα πως ο τίτλος, όπως εξηγεί άλλωστε και ο Σάββας, είναι παρμένος από στίχο του Σεφέρη:

φώναξε τα παιδιά να μαζέψουν τη στάχτη
και να τη σπείρουν.
Ό,τι πέρασε πέρασε σωστά.

Όλο το ποίημα, εδώ.

Ας αποχαιρετήσουμε τον Σάββα Παύλου.

 

Φώναξε τα παιδιά

                                                         Με τον τρόπο του Γιώργου Ιωάννου

Μ’ αρέσει η νεκρώσιμος ακολουθία της ορθοδόξου ημών εκ­κλησίας. Δεν ξέρω τι λένε οι άλλοι όταν θάβουν τους δικούς τους, οι καθολικοί να πούμε, αν όμως λένε κάτι διαφορετικό, είμαι έτοιμος να ομόσω εναντίον του παπισμού ξανά, γιατί αυτά είναι σοβαρά πράματα. Και να δείτε τότε που θ’ ανασύ­ρω και το θέμα του «φιλιόκβε» αλλά και τόσα άλλα. Είναι και που δεν μ’ αρέσουν αυτές οι νερουλιασμένες μουσικές από εκ­κλησιαστικό όργανο, που είδα στις κηδείες των καθολικών. Στο σινεμά, εννοείται, γιατί εγώ δεν πατώ στις εκκλησίες τους. Kι ας λένε μερικοί φίλοι ότι πήγαν, είδαν κι άκουσαν, και δήθεν ότι. Έχουν κάτι το σιροπιαστό αυτές οι μουσικές τους, εμάς είναι μόνο φωνή, ψαλμωδία καίρια. Κι ύστερα, τόσοι θάφτηκαν γρήγορα-γρήγορα στους πολέμους ή στα πέλαγα σε καραβόπανο τυλιγμένοι, σε νησιά ναυαγών και σ’ ερημιές, κυνηγημένοι φυγάδες και ληστές. Όταν τους θάβουν οι δικοί μας, σκέφτομαι ότι και σ’ αυτές τις έκτακτες καταστάσεις θα λυτρώνονται, γιατί έκαναν αυτό που έπρεπε, τρεις ψαλμωδίες και στο χώμα, οι άλλοι θα νιώθουν σίγουρα λειψά, θα σκέφτονται που’ναι το όργανο να παίξει.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διηγήματα, Εις μνήμην, Κύπρος | Με ετικέτα: , , , | 100 Σχόλια »