Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Λαθολογία’ Category

Υπάρχουν και θετικές επιπτώσεις

Posted by sarant στο 6 Οκτώβριος, 2017

Σε μια ομάδα του Φέισμπουκ που ασχολείται με τη γλώσσα, τέθηκε το ερώτημα αν μπορούν να υπάρξουν «θετικές επιπτώσεις» ή αν η φράση είναι οξύμωρο, σαν να λέγαμε «πεζός καβαλάρης» ή «γυμνός με τα χέρια στις τσέπες» (υπήρχε λογοτεχνικό βιβλίο με περίπου αυτόν τον τίτλο).

Σύμφωνα με το Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής, η επίπτωση είναι « η επίδραση, συνήθ. βλαπτική, που ασκεί κτ. σε κτ. άλλο: Οι επιπτώσεις του καπνίσματος στην υγεία του ανθρώπου / του πληθωρισμού στην οικονομία μιας χώρας / της βιομηχανικής ανάπτυξης στο περιβάλλον. || (συνήθ. πληθ.) συνέπειες, αποτελέσματα: Σοβαρές / δυσμενείς / δυσάρεστες επιπτώσεις. Οικονομικές, κοινωνικές και πολιτικές επιπτώσεις ενός πολέμου.»

Το ΛΚΝ λοιπόν θεωρεί ότι η επίπτωση είναι «συνήθως βλαπτική» επίδραση, όχι αποκλειστικά βλαπτική, ενώ στον πληθυντικό θεωρεί ότι οι επιπτώσεις είναι συνώνυμες με τις συνέπειες ή τα αποτελέσματα, δηλ. δεν θεωρεί ότι οι επιπτώσεις είναι οι δυσμενείς μόνο συνέπειες.

Το λεξικό Μπαμπινιώτη θεωρεί ότι η επίπτωση είναι «το (αρνητικό συνήθως) αποτέλεσμα», ενώ σε ειδικό πλαίσιο παρουσιάζει τέσσερις λέξεις που δηλώνουν την έκβαση και τις κατατάσσει σε σειρά από το πιο ουδέτερο στο πιο αρνητικό, ως εξής: αποτέλεσμα/αποτελέσματα (ουδέτερη δήλωση) – επακόλουθα (μικρή κλίση προς το αρνητικό) – συνέπειες (πιο αρνητική κλίση) – επιπτώσεις (η περισσότερο αρνητική δήλωση αποτελέσματος).

Παρόλο που η κατασκευή τέτοιων σχημάτων έχει ενδιαφέρον, πρέπει να παρατηρήσουμε ότι στον μάταιο και κακό κόσμο όπου ζούμε οι περισσότερες συνέπειες/επακόλουθα κτλ. των διαφόρων πράξεων, ενεργειών και προτάσεων είναι αρνητικά ή φοβόμαστε ότι είναι. Κάποιος που συντάσσει μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων για επενδυτικά έργα σχεδόν πάντα θα εξετάσει αρνητικές επιπτώσεις (εκτός αν οι επενδύσεις αφορούν, έστω, μονάδες βιολογικού καθαρισμού) οπότε αυτό εντείνει τον αρνητικό χρωματισμό. Γι’ αυτό άλλωστε και στο σχήμα του Μπαμπινιώτη η μία λέξη έχει ουδέτερη χροιά και οι άλλες τρεις αρνητική, σε διάφορες διαβαθμίσεις.

Το νεότερο Χρηστικό Λεξικό της Ακαδημίας αναφέρει ότι η επίπτωση είναι «κυρίως αρνητική» συνέπεια, αλλά δίνει ως παραδειγματική και τη φράση «θετικές επιπτώσεις».

Από τα λεξικά συνάγεται, νομίζω, ότι οι επιπτώσεις δεν είναι πάντα και αποκλειστικά αρνητικές, ότι μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τη λέξη τόσο όταν δεν ξέρουμε ακόμα ποια ακριβώς θα είναι τα αποτελέσματα μιας ενέργειας, οσο και για διαπιστωμένα θετικά αποτελέσματα. Νομίζω επίσης πως όταν συναντάμε τη λέξη χωρίς προσδιορισμό, «οι επιπτώσεις του Α πάνω στο Β» δεν μπορούμε να αποφανθούμε, χωρίς βοήθεια από τα συμφραζόμενα, αν η λέξη χρησιμοποιείται με αρνητικό πρόσημο (για να χρησιμοποιήσω κι ένα κλισέ). Βέβαια, όταν κάποιος μας πει, με ύφος απειλητικό, «αυτό που κάνατε θα έχει επιπτώσεις» θα κάνουμε καλά να ανησυχούμε, αλλά εδώ απειλητική είναι η διατύπωση της πρότασης και όχι η χρήση της λέξης (εξίσου απειλητική είναι και η πρόταση «αυτό που κάνατε θα έχει συνέπειες» ή «…θα έχει επακόλουθα»).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Ετυμολογικά, Λαθολογία, Λεξικογραφικά | Με ετικέτα: , | 84 Σχόλια »

Το δίλημμα των πληγέντων περιοχών

Posted by sarant στο 15 Σεπτεμβρίου, 2017

Μη δείξετε τον τίτλο σε παιδιά του σχολείου γιατί θα τους μεταλαμπαδευτούν στρεβλές γνώσεις. Ο τύπος που χρησιμοποιείται είναι λάθος και το σημερινό άρθρο είναι αφιερωμένο σε αυτό ακριβώς το λάθος.

Έχω γράψει και παλιότερα για το θέμα, επανέρχομαι όμως τώρα επειδή ο παλιός μου συμμαθητής ο Χρίστος, που είναι εκπαιδευτικός, παραπονέθηκε για ένα πρόσφατο μαργαριτάρι που ψάρεψε σε επίσημο, επισημότατο έγγραφο του Υπουργείου Παιδείας.

Όπως βλέπετε, η ανακοίνωση καταλήγει ως εξής:

Για την κάλυψη των θέσεων διευθυντών νεοϊδρυθέντων σχολικών μονάδων επίσης έχουν εφαρμογή οι διατάξεις της παρ.9 του άρθρου 1 του ν.4473/2017. Συνεπώς στις περιπτώσεις αυτές οι Διευθυντές Εκπαίδευσης καλούν τους υποψήφιους που δεν έχουν τοποθετηθεί κατά τη σειρά εγγραφής τους στον πίνακα, να υποβάλουν, νέα δήλωση προτίμησης η οποία αφορά στα εν λόγω σχολεία. Μετά την ολοκλήρωση της ανωτέρω διαδικασίας οι θέσεις που εξακολουθούν να παραμένουν κενές, προκηρύσσονται από τον οικείο Διευθυντή Εκπαίδευσης. Επισημαίνεται ότι η διαδικασία πλήρωσης θέσης διευθυντών νεοϊδρυθέντων σχολικών μονάδων διεξάγεται μόνο στην περίπτωση που είναι απόλυτα εξασφαλισμένη η λειτουργία του σχολείου.
Ο ΥΠΟΥΡΓΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΓΑΒΡΟΓΛΟΥ
Μαρούσι, 14 – 8 – 2017
Αρ.Πρωτ. Βαθμός Προτερ Φ.361.22/67/ 136658 /E3

Οι σχολικές μονάδες είναι γένους θηλυκού. Ο τύπος «νεοϊδρυθέντων» είναι τύπος του αρσενικού γένους της μετοχής. Άρα έχουμε λάθος. Λάθος πολύ κοινό, όπως θα έχετε διαπιστώσει από την πείρα σας και όπως θα δούμε πιο κάτω. Λάθος συγγνωστό, επίσης, αν το κάνουμε εγώ ή εσείς, για λόγους που θα αναφέρω στη συνέχεια. Λάθος όμως ασυγχώρητο όταν βρίσκεται σε επίσημο έγγραφο του κράτους, και κατά μείζονα λόγο του Υπουργείου Παιδείας -και, για περισσότερη ειρωνεία, όταν δυο αράδες πιο κάτω μπαίνει φαρδύ-πλατύ το όνομα του υπουργού.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γραμματική, Λαθολογία | Με ετικέτα: , , , | 148 Σχόλια »

Ζάπλουτοι και πάμπλουτοι

Posted by sarant στο 5 Σεπτεμβρίου, 2017

Το θέμα του σημερινού άρθρου είχα ξεκινήσει να το γράφω πριν από δεκαπέντε μέρες, με πρόλαβε κάποιο επίκαιρο και το άφησα, οπότε το ξαναπιάνω σήμερα.

Τηλεόραση σπανιότατα βλέπω, όμως στο Διαδίκτυο εκτίθεται κανείς από σπόντα και στα τηλεοπτικά. Έτσι είδα ότι ανήμερα τον Δεκαπενταύγουστο το κανάλι Star πρόβαλε την ταινία «Προσεχώς… ζάμπλουτοι«, μια αμερικάνικη κωμωδία του 2008. Δεν ξέρω αν η ταινία είχε κυκλοφορήσει στις αίθουσες, οπότε αυτός ήταν ο τίτλος που της έδωσε το πρακτορείο της, ή αν ο τίτλος είναι πρωτοβουλία του καναλιού που την πρόβαλε.

Λίγες μέρες νωρίτερα, ένας φίλος μού είχε στείλει, για να το βάλω στα μεζεδάκια, ένα απόσπασμα από τηλεοπτικό καβγά του Άδωνη με μια βουλευτίνα του ΣΥΡΙΖΑ, όπου ο Άδωνης, τσιρίζοντας όπως συνήθως, αποκαλούσε «ζάμπλουτη» τη βουλευτίνα. Δεν το έβαλα, επειδή είχα πληθώρα ύλης κι επειδή, ακούγοντας το απόσπασμα, δεν μπορούσα να βεβαιωθώ αν προφέρει όντως «ζάΜΠλουτη» -κι έτσι, έστω κι αν η μεταγραφή της (οΘντκ) αντιπαράθεσης είχε τον τύπο «ζάμπλουτη», δεν θέλησα να χρεώσω το αμφισβητούμενο φάουλ στον Άδωνη, έχει άλλωστε φιλοτεχνήσει τόσα αναμφισβήτητα μαργαριτάρια που δεν έχει νόημα να προσθέτουμε και τα αβέβαια.

Θα μπορούσα να βάλω στα μεζεδάκια τη χρήση του τύπου «ζάμπλουτος», είτε από τον Άδωνη είτε στον τίτλο της ταινίας, επειδή δεν είναι ο κανονικός τύπος της λέξης. Κανονικά, η λέξη είναι «ζάπλουτος».

Πολύς κόσμος λέει «ζάμπλουτος», κι αυτός ο τύπος χαρακτηρίζεται σολοικισμός ή απλώς εσφαλμένος. Αλλά για να δούμε γιατί είναι λάθος ο «ζάμπλουτος» πρέπει να δούμε γιατί είναι σωστό ο «ζάπλουτος».

Η λέξη «ζάπλουτος» είναι αρχαία. Είναι λέξη σύνθετη, και αναγνωρίζουμε το δεύτερο συνθετικό της, τον πλούτο. Αυτό το περίεργο «ζα» στην αρχή της λέξης είναι αιολικός τύπος της πρόθεσης «διά». Ο ζάπλουτος δηλαδή είναι διάπλουτος, δηλαδή γεμάτος πλούτο, πάρα πολύ πλούσιος. Είπαμε ότι η λέξη είναι αρχαία, τη βρίσκουμε πχ στον Ηρόδοτο, στο επεισόδιο όπου ο Σόλων προσπαθεί να δείξει στον Κροίσο ότι ο πλούτος δεν φέρνει την ευτυχία, και του λέει «Πολλοὶ μὲν γὰρ ζάπλουτοι ἀνθρώπων ἀνόλβιοί εἰσι».

Στην αρχαία ελληνική υπήρχαν πολλές άλλες λέξεις που είχαν σχηματιστεί με παρόμοιο τρόπο και άρχιζαν από ζα-. Αν αναδιφήσετε το Λίντελ Σκοτ, θα δείτε λέξεις όπως:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Κινηματογράφος, Λαθολογία, Λεξικογραφικά | Με ετικέτα: , , , , | 143 Σχόλια »

Το κουτί της Πανδώρας και άλλα «σοφά λάθη»

Posted by sarant στο 21 Αύγουστος, 2017

Την ιδέα για το σημερινό άρθρο την πήρα από μια πρόσφατη δημοσίευση του Χρίστου Γραμματίδη στο Φέισμπουκ, που αναφερόταν στο πρώτο από τα σοφά λάθη που θα δούμε.

Ο όρος «σοφά λάθη» που χρησιμοποιώ είναι εσκεμμένα ανακριβής, εξού και τα εισαγωγικά στον τίτλο. Ακριβέστερο θα ήταν να πούμε για «λαθη σοφών».

Γιατί τα λέω έτσι;

Για να απαντήσουμε, ας σκεφτούμε το κουτί της Πανδώρας. Ξέρετε, το γνωστό κουτί που η Πανδώρα άνοιξε, μη μπορώντας να αντισταθεί στην περιέργεια, με αποτέλεσμα να ξεχυθούν από μέσα όλα τα δεινά στον κόσμο μας, αρρώστιες, πείνα, πόλεμος -αλλά και η ελπίδα, το αντίδοτο στα δεινά.

Η έκφραση έχει μπει και στη γλώσσα μας. Όταν λέμε «άνοιξε το κουτί της Πανδώρας» εννοούμε ότι έθεσε σε κίνηση μια διαδικασία που αποδεικνύεται πηγή αλλεπάλληλων κακών.

Κι όμως, το «κουτί της Πανδώρας» είναι «λάθος». Στην ελληνική μυθολογία δεν ήταν κουτί αλλά πιθάρι. Ναι, πιθάρι.

Για την Πανδώρα και το πιθάρι της μας μιλάει ο Ησίοδος στο Έργα και ημέρες. Την Πανδώρα την έφτιαξαν οι θεοί, πανέμορφη και ποθητή, για να τιμωρήσουν τους ανθρώπους μετά την αποκοτιά του Προμηθέα που έκλεψε τη φωτιά. Με εντολή του Δία, ο Ερμής τη χάρισε για σύζυγο στον Επιμηθέα, τον αδελφό του Προμηθέα.

Στο σπιτικό του Επιμηθέα υπήρχε ένα πιθάρι και η Πανδώρα έβγαλε το «μέγα πώμα» του και το άνοιξε και…

ἀλλὰ γυνὴ χείρεσσι πίθου μέγα πῶμ’ ἀφελοῦσα ἐσκέδασ’, ἀνθρώποισι δ’ ἐμήσατο κήδεα λυγρά.

Λίγο πολύ καταλαβαίνουμε τι θέλει να πει, αφού η γλώσσα είναι μία και ενιαία, έτσι; Αλλά και να μην καταλαβαίνουμε το νόημα, πάντως βλέπουμε σαφώς ότι ο Ησίοδος χρησιμοποιεί τη λέξη «πίθος».

Πώς το πιθάρι έγινε κουτί; Χρειάστηκε να μεσολαβήσει ένας σοφός -γι’ αυτό και λέω για «σοφό λάθος».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in χημεία, Ετυμολογικά, Λαθολογία, Μυθολογία, Μεταφραστικά | Με ετικέτα: , , , , , , , , , , | 191 Σχόλια »

Πόσα είναι τα πλαίσια;

Posted by sarant στο 28 Ιουνίου, 2017

Σε μια ομάδα του Φέισμπουκ που ασχολείται με τα γλωσσικά θέματα, ένα μέλος έθεσε το ερώτημα: Γιατί κάποιοι λένε «στα πλαίσια»; Ένα δεν είναι;

Πρόκειται για ένα… φλέγον ζήτημα, που μας έχει απασχολήσει κάμποσες φορές και στο ιστολόγιο αλλά δεν του έχουμε αφιερώσει άρθρο (εκτός αν από τη ζέστη έχω ξεκουτιάνει και δεν το βρήκα). Ευκαιρία λοιπόν να το κάνουμε τώρα. Σημειώνω από την αρχή ότι έχω αντλήσει υλικό από μια παλιότερη συζήτηση στη Λεξιλογία, αλλά και από την πρόσφατη συζήτηση στο Φέισμπουκ.

Ο λόγος για την καθιερωμένη πια έκφραση «στο πλαίσιο του…» / «στα πλαίσια του…» που χρησιμοποιείται πολύ συχνά (πάρα πολύ συχνά, θα έλεγε κανείς) στον καθημερινό πολιτικοδημοσιογραφικό μας λόγο. «Η σημερινή εκδήλωση γίνεται στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Φιστικιού» ή «Η σημερινή εκδήλωση γίνεται στα πλαίσια του Φεστιβάλ Φιστικιού»: κατά τη γνώμη μου και οι δυο προτάσεις είναι συνώνυμες, εναλλάξιμες και εξίσου σωστές (και με την ευκαιρία να κάνω και μια γκριζωπή διαφήμιση για το Φεστιβάλ Φιστικιού που θα γίνει τον Σεπτέμβρη στην Αίγινα).

Δεν έχουν όμως όλοι την ίδια γνώμη -κάποιοι θεωρούν λανθασμένη την έκφραση «στα πλαίσια», είτε πάντοτε, είτε σε ορισμένες περιπτώσεις.

Κάποιοι υποστηρίζουν πως πρέπει πάντοτε να λέμε «στο πλαίσιο» και ποτέ «στα πλαίσια», διότι, όπως και το Κόμμα, ένα είναι το πλαίσιο. Μόνο στον κορνιζά μπορούμε να πούμε «τα πλαίσια» είχε γράψει το 2010 ο Ανδρ. Παππάς (αν και δεν ξέρω κατά πόσο διατηρεί και σήμερα την ίδια άτεγκτη άποψη). Ένας άλλος, που απεχθανόταν αυτή την έκφραση, ρωτούσε ειρωνικά: Στα πλαίσια… Και πόσα είναι δηλαδή αυτά τα πλαίσια;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Λαθολογία, Μεταμπλόγκειν | Με ετικέτα: , , , , , , | 183 Σχόλια »

Αποκαθίστανται οι ζημιές; Θα αποκατασταθεί η βλάβη;

Posted by sarant στο 14 Ιουνίου, 2017

Αν πάρετε κυριολεκτικά τις ερωτήσεις του τίτλου, ίσως μου απαντήσετε ότι εξαρτάται, άλλες ναι και άλλες όχι. Μπορεί επίσης να μου πειτε ότι δεν ξέρετε για ποια βλάβη σας μιλάω και να απορήσετε τι με έπιασε πρωινιάτικα, στον ύπνο μου την είδα;

Όλα ξεκίνησαν χτες, όταν με ρώτησε ένας φίλος αν είναι σωστή η έκφραση «Οι ζημιές αποκαθίστανται», αν μπορούμε να πούμε «θα αποκατασταθεί η βλάβη» ή αν είναι σολοικισμός να λέμε κάτι τέτοιο αφού, λέει ο φίλος, «μόνο κάτι που υπάρχει μπορεί να αντικατασταθεί».

Πρόκειται για ένα ζήτημα που ίσως το έχουμε θίξει παρεμπιπτόντως σε σχόλια, αλλά δεν βλάφτει να του αφιερώσουμε ένα σύντομο αρθράκι, αφού αρκετοί υποστηρίζουν, είτε καλοπροαίρετα είτε με λαθοθηρική διάθεση, ότι δεν είναι σωστό να λέμε «αποκαθίσταται η βλάβη/η ζημιά/η ζημία» διότι αυτό που αποκαθίσταται δεν είναι η ζημία αλλά η πρότερη κατάσταση, η κατάσταση που υπήρχε πριν επέλθουν οι ζημίες (παράδειγμα επιχειρηματολογίας)

Παρόμοια επιχειρηματολογία ακούγεται και για τη βλάβη -δεν αποκαθίσταται η βλάβη, λένε κάποιοι, αλλά η λειτουργία της συσκευής ή του μηχανήματος που έπαθε βλάβη.

Έχει κάποια βάση αυτή η επιχειρηματολογία, αν σκεφτούμε άλλες χρήσεις του ρήματος «αποκαθιστώ» ή του ουσιαστικού «αποκατάσταση».

Όταν, ας πούμε, γίνει στη Βουλή ένα επεισόδιο, ο πρόεδρος χτυπάει το κουδούνι και επιχειρεί να αποκαταστήσει την τάξη που διασαλεύτηκε, δηλαδή να επαναφέρει κλίμα πολιτισμένης συζήτησης και ανταλλαγής απόψεων (λέμε τώρα).

Όταν αποκαθίσταται η λειτουργία του μετρό, που είχε προηγουμένως διακοπεί, επανέρχεται στην προηγούμενη κατάσταση.

Παρομοίως (αντιγράφω από το λεξικό) μπορούμε να αποκαταστήσουμε την αλήθεια (που διαστρεβλώθηκε), την ενότητα του κόμματος (που διαταράχθηκε), τη δημοκρατία (που ανατράπηκε), την επικοινωνία (που διακόπηκε) ή την υπόληψη κάποιου (που σπιλώθηκε με συκοφαντίες). Όταν κάποιος αρρωστήσει και μετά αναρρώσει, και είναι πάλι εντελώς υγιής, λέμε πως αποκαταστάθηκε η υγεία του.

Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, η αποκατάσταση σημαίνει, λίγο-πολύ, την επαναφορά σε μια προηγούμενη ομαλή,, φυσιολογική, καλή κατάσταση.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Λαθολογία, Λεξικογραφικά | Με ετικέτα: , , , , | 167 Σχόλια »

Έντεκα ερωτήσεις για τη γλώσσα

Posted by sarant στο 12 Μαΐου, 2017

Πριν από καμιά δεκαπενταριά μέρες, ο δημοσιογράφος Γιώργος Μυλωνάς, από τον ιστότοπο oneman.gr, μού ζήτησε μια συνέντευξη για θέματα γλώσσας. Επειδή εκείνη τη μέρα έφευγα από την Ελλάδα, η συνέντευξη έγινε όχι ζωντανά, αλλά με μέιλ. Ο κ. Μυλωνάς μού έστειλε 11 ερωτήσεις για θέματα γλώσσας, απάντησα -και η συνέντευξη δημοσιεύτηκε χτες με τον αβανταδόρικο τίτλο «Ήξερες ότι το ‘surgeon’ προέρχεται από τη λέξη ‘χειρουργός’;» Διαπίστωσα με χαρά ότι διαβάστηκε αρκετά και μαλιστα από ένα κάπως διαφορετικό κοινό από το κοινό που συνήθως διαβάζει το ιστολόγιο. Όπως συνηθίζω, αναδημοσιεύω και εδώ τη συνέντευξη, αν και αναγνωρίζω ότι για τους ταχτικούς φίλους του ιστολογίου αρκετά από τα θέματα που θίγω (όχι όμως όλα) είναι γνωστά και έχουν ξανά συζητηθεί. Κάνω και κάποιες προσθήκες (σε αγκύλες) ενώ ίσως θα άξιζε να συζητηθεί αν και πώς θα πρέπει να αλλάξουν τα διδακτικά προγράμματα για να πάρουν υπόψη τους την τεχνολογική επανάσταση.

Πρόλογος από τον Γ. Μυλωνά:

Η σωστή χρήση της ελληνικής γλώσσας είναι ταυτισμένη με τον Γιώργο Μπαμπινιώτη. Στις περισσότερες σχετικές συζητήσεις που προκύπτουν σε παρέες, στην πρώτη διαφωνία σχεδόν πάντα εμφανίζεται -ή έστω εμφανιζόταν- κάποιος ο οποίος μεταξύ σοβαρού και αστείου θα παραπέμψει την ομήγυρη στον Μπαμπινιώτη. Μια παραπομπή διόλου παράλογη, αν σκεφτούμε πως ο Μπαμπινιώτης είναι ένας από τους πιο αναγνωρίσιμους γλωσσολόγους της χώρας, έχει διατελέσει πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών από το 2000 μέχρι το 2006, ενώ έχει γράψει κάμποσα ελληνικά λεξικά.

Τα τελευταία 2-3 χρόνια όσες φορές έχω βρεθεί σε αντίστοιχες συζητήσεις, σαν παράδειγμα για τη σωστή χρήση -και όχι μόνο- της ελληνικής γλώσσας δεν χρησιμοποιήθηκε ο γνωστός πρύτανης, αλλά ο Νίκος Σαραντάκος και το ιστολόγιο του, ‘Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία’. Ένα ιστολόγιο που ασχολείται με διάφορα θέματα που αφορούν την ελληνική γλώσσα. Από την αναζήτηση της ρίζας κάποιων λέξεων και την επαναφορά στο προσκήνιο ξεχασμένων λημμάτων μέχρι την κατάρριψη γλωσσικών μύθων και τα γλωσσικά δάνεια.

Δεν τίθεται θέμα, ούτε υπάρχει λόγος σύγκρισης των γλωσσολογικών γνώσεων των δύο προαναφερθέντων κυρίων (ποιος θα μπορούσε να την κάνει άλλωστε;), ωστόσο η όλο και πιο συχνή εμφάνιση κειμένων του συγγραφέα του προαναφερθέντος ιστολογίου αλλά και δύο συλλογών με διηγήματα και βιβλίων για την ελληνική γλώσσα, Νίκου Σαραντάκου, στα social media με έκαναν να τον αναζητήσω και να τον ρωτήσω την άποψή του σχετικά με θέματα που αφορούν την ελληνική γλώσσα και την εξέλιξή της.

Η συνέντευξη:

Πώς ξεκίνησε η αγάπη σας για την ελληνική γλώσσα;

»Κοιτάξτε, γεννήθηκα σε ένα σπίτι γεμάτο βιβλία, σε μια οικογένεια που όχι μόνο διάβαζε πολύ αλλά έγραφε κιόλας. Έτσι αγάπησα τα βιβλία, το διάβασμα και ειδικά τη λογοτεχνία –έγραφα κιόλας κι εγώ. Ασχολήθηκα επαγγελματικά με τη μετάφραση, κάτι που μου έδωσε την ευκαιρία να προβληματιστώ για τις λεπτές διαφορές των σημασιών.

Αργότερα, βρέθηκα στο εξωτερικό, σε πολυγλωσσικό περιβάλλον, και εκεί συνειδητοποίησα με μεγαλύτερη ενάργεια τις ομοιότητες και τις διαφορές των γλωσσών, όπως και το σαγηνευτικό φαινόμενο του γλωσσικού δανεισμού και αντιδανεισμού, αλλά και τους ποικίλους τρόπους με τους οποίους μπορεί η γλώσσα να εκφράζει καταστάσεις. Έτσι γεννήθηκε η αγάπη προς τη γλώσσα, που συντηρείται πλέον με την καθημερινή ενασχόληση».

Ποια είναι η αγαπημένη σας λέξη;

»Καλή ερώτηση. Κάποτε, στον μεσοπόλεμο, ένα περιοδικό ποικίλης ύλης, ρώτησε διάφορους γνωστούς λογοτέχνες, αλλά και πολιτικούς, ποια είναι κατά τη γνώμη τους η ‘ωραιότερη’ λέξη της ελληνικής γλώσσας: ο Παλαμάς είχε αναφέρει τη λέξη ‘δημοτικισμός’, ο Ξενόπουλος την ‘αισιοδοξία’, κάποιος άλλος τη ‘μάνα’.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Γκρίκλις, Γκας Πορτοκάλος, Γλωσσικοί μύθοι, Λαθολογία, Περιαυτομπλογκίες, Συνεντεύξεις | Με ετικέτα: , , | 133 Σχόλια »

Μεζεδάκια πρεζιντανσιέλ

Posted by sarant στο 22 Απρίλιος, 2017

Αύριο έχουμε τον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών στη Γαλλία, οπότε τα μεζεδάκια μας τιτλοφορήθηκαν αναλόγως. Κανονικά θα έπρεπε να αφιερώσω ξεχωριστό άρθρο στις γαλλικές εκλογές, αλλά από κακό προγραμματισμό δεν τα κατάφερα -χτες, που λογάριαζα να το βάλω, ήταν η πεντηκοστή επέτειος της 21ης Απριλίου και είχε προτεραιότητα. Οπότε, ας χρησιμέψει τούτο το άρθρο και σαν χώρος υποδοχής σχολίων για τις αυριανές γαλλικές εκλογές, μια αναμέτρηση εξαιρετικά αμφίρροπη και ενδεχομένως σημαντική όχι μόνο για την ίδια τη Γαλλια.

Η 21η Απριλίου είναι σημαδιακή ημερομηνία όχι μόνο για μας αλλά και για τους Γάλλους. Όχι όμως η 21.4.1967 αλλά η 21.4.2002, όταν έγιναν, πριν από 15 χρόνια, και πάλι προεδρικές εκλογές -και πάνω στην καλή χαρά της συγκατοίκησης του δεξιού προέδρου Σιράκ με την πληθυντικά αριστερή κυβέρνηση του Λιονέλ Ζοσπέν όλοι ήταν τόσο σίγουροι ότι Σιράκ και Ζοσπέν θα περάσουν στον β’ γύρο, μια και δεν υπήρχε ισχυρή τρίτη υποψηφιότητα από το δημοκρατικό τόξο (όπως ήταν π.χ. ο Μπαλαντύρ το 1995 ή ο Μπαιρού το 2007 ή ο Μπαρ το 1988), ώστε ψήφισαν πολύ χαλαρά εκείνη τη μέρα (ή, το απλούστερο, δεν πήγαν να ψηφίσουν) -με αποτέλεσμα να περάσει δεύτερος ο Λεπέν, με τραυματικές συνέπειες για τη γαλλική Αριστερά κάθε απόχρωσης.

Στις φετινές εκλογές δεν θα είναι έκπληξη να περάσει Λεπέν στον δεύτερο γύρο -όχι ο μπρουτάλ πατέρας αλλά η πολύ πιο σοφιστικέ κόρη (που, παρεμπιπτόντως, έχει συγκρουστεί με τον πατέρα της). Θα είναι μάλιστα έκπληξη να μην περάσει αν και προσωπικά αποκλείω την πιθανότητα τελικής νίκης της -αφήνω μόνο ένα μικρό περιθώριο για την απίθανη περίπτωση όπου η Λεπέν αναμετρηθεί στον δεύτερο γύρο με τον ηθικά διαβλητό Φιγιόν, τον φίλο τού Κούλη. Δεν ξέρω βέβαια πόσο επηρεάστηκε το εκλογικό σώμα από το τελευταίο τρομοκρατικό χτύπημα στο Παρίσι.

Πάντως, στις φετινές προεδρικές εκλογές πολλές βεβαιότητες ανατράπηκαν: ενώ εθεωρείτο ακλόνητο φαβορί ο υποψήφιος που θα υποδεικνυόταν από το κόμμα της κεντροδεξιάς, ο νικητής των προκριματικών, ο Φρανσουά Φιγιόν, μετατράπηκε σε αουτσάιντερ μόλις αποκαλύφθηκε ότι είχε διορίσει συμβούλους του όλη του την οικογένεια. Ακόμα χειρότερα πήγε ο νικητής των άλλων προκριματικών εκλογών, ο Μπενουά Αμόν, αφού τον εγκατέλειψαν τα πρωτοκλασάτα στελέχη του κόμματός του και της απερχόμενης κυβέρνησης σπεύδοντας να στοιχιστούν πίσω από τον Εμανουέλ Μακρόν (κάτι ανάλογο με αυτό που έγινε στη Βρετανία με τον Κόρμπιν· γενικά, οι δεξιές πτέρυγες αριστερών κομμάτων δεν αντιδρούν καλά όταν η εσωκομματική δημοκρατία βγάζει αποτελέσματα που δεν τους αρέσουν -κάτι ξέρουμε και στην Ελλάδα).

Ο Ζαν Λυκ Μελανσόν, της «Ανυπόταχτης Γαλλίας», που υποστηρίζεται και από το αγαπημένο μου, πάλαι ποτέ κραταιό, Κομμουνιστικό Κόμμα Γαλλίας, έχει κάνει μια εντυπωσιακή προεκλογική εκστρατεία και -πράγμα αδιανόητο πριν από λίγο καιρό- έχει πιθανότητες να περάσει στον δεύτερο γύρο. Μακάρι. Ωστόσο, πιθανότερο είναι να εκλεγεί ο Εμανουέλ Μακρόν, ταχατεχνοκράτης υπουργός Οικονομικών στην κυβέρνηση του Ολάντ. Δεν αποκλείω πάντως να ανακάμψει πάνω στο νήμα και ο Φιγιόν.

Κι ένα τελευταίο σχόλιο για τις εξαιρετικά αμφίρροπες αυτές εκλογές. Όποιος και να εκλεγεί από τους τέσσερις προπορευόμενους εκτός του Φιγιόν, πολύ δύσκολα θα έχει κοινοβουλευτική πλειοψηφία στην επόμενη Βουλή.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γαλλία, Εκλογές, Λαθροχειρίες, Λαθολογία, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια, Τουρκία | Με ετικέτα: , , , , , , | 181 Σχόλια »

Από τις καλένδες στα κάλαντα

Posted by sarant στο 23 Δεκέμβριος, 2016

kalantaΚοντεύουν Χριστούγεννα και το ιστολόγιο δεν έχει ακόμα δημοσιεύσει άρθρο εορταστικό -οπότε σήμερα θα επανορθώσουμε.

Βέβαια, όταν έχεις πίσω σου κάμποσα χρόνια ζωής και δημοσιεύσεων (τα φετινά είναι τα όγδοα ιστολογικά μας Χριστούγεννα!) αναπόφευκτα όλες τις γιορταστικές λέξεις τις έχεις καλύψει, οπότε θα επαναλάβουμε ένα άρθρο που είχαμε δημοσιεύσει εδώ το 2009 και το 2012 ελπίζοντας πως οι παλιοί φίλοι το έχουν μισοξεχάσει και οι νεότεροι το αγνοούν.

Πριν προχωρήσω στο άρθρο, να σας θυμίσω ότι συνεχίζεται η ψηφοφορία για τη Λέξη της χρονιάς, οπότε αν δεν έχετε ήδη ψηφίσει σας προτρέπω να ρίξετε τον οβ… την ψήφο σας εδώ!

Και τώρα ας δούμε ποια σχέση έχουν τα κάλαντα με τις καλένδες.

Λοιπόν, αύριο οι δρόμοι θα γεμίσουν πιτσιρίκια που θα λένε τα χριστουγεννιάτικα κάλαντα, οπότε ταιριάζει να μιλήσουμε σήμερα λιγάκι για την ιστορία όχι του εθίμου (έχουν γράψει τόσοι και τόσοι γι’ αυτό) αλλά της λέξης, της λέξης «κάλαντα».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επαναλήψεις, Ετυμολογικά, Εορταστικά, Ιστορίες λέξεων, Λαθολογία, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , | 149 Σχόλια »

Οι αντιεξουσιαστές και η παραοικονομία

Posted by sarant στο 11 Αύγουστος, 2016

Μη σας τρομάζει ο τίτλος, το άρθρο δεν πρόκειται να εξετάσει την υπαρκτή ή υποτιθέμενη σχέση των αντιεξουσιαστών με την παραοικονομία. Δεν θα με απασχολήσουν τα δυο αυτά φαινόμενα, αλλά (εμείς εδώ λεξιλογούμε, γιά) οι δυο λέξεις που τα περιγράφουν.

Τι κοινό έχουν οι δυο λέξεις, αντιεξουσιαστές και παραοικονομία; Θα το δείτε στη συνέχεια του άρθρου.

Την αφορμή για το άρθρο μού την έδωσε μια «επιστολή αναγνώστη» στην προχτεσινή Καθημερινή. Να πω παρεμπιπτόντως ότι η στήλη της αλληλογραφίας αναγνωστών της Καθημερινής έχει αναδειχτεί σε προπύργιο (και) του γλωσσικού συντηρητισμού, αφού συστηματικά, με συχνότητα περίπου δισεβδομαδιαία, δημοσιεύονται σ’ αυτήν επιστολές γλωσσικώς ανησυχούντων πολιτών. Βέβαια, και η ίδια η ύλη της εφημερίδας προδιαθέτει για μια τέτοια στείρα ρυθμιστική και καταστροφολογική στάση περί τα γλωσσικά, αφού πλάι στον Χρήστο Γιανναρά, ο οποίος αρθρογραφεί για την αιωνίως θνήσκουσα ελληνική γλώσσα εδώ και μερικές δεκαετίες, προστέθηκε τελευταία ο ιδανικός εραστής της καθαρεύουσας Τάκης Θεοδωρόπουλος, που χαρίζει απλόχερα τα μαργαριτάρια του.

Έδωσα παραπάνω την παραπομπή, αλλά αφού η επιστολή είναι σύντομη την αναδημοσιεύω εδώ:

Το «ι» δεν έχει θέση στους… αντεξουσιαστές

Κύριε διευθυντά
Η γλώσσα μας είναι από τα λίγα που στέκονται ακόμη, μολονότι την έχουν κουρελιάσει τα ΜΜΕ. Μήνες τώρα παρακολουθώ τον όρο «αντιεξουσιαστές».  Τι μόρφωμα κι αυτό; Λέμε ποτέ αντιεπίθεση; αντιαμείβω; αντιαγωνισμός; αντιέλληνας; αντιωνυμία; (Βέβαια λένε όλοι «αντηλιακό» για το ΑΝΘΗΛΙΑΚΟ, άλλη κοτσάνα…).

Ντροπή σ’ όλα τα γραπτά μέσα και τους αρμόδιους. Αυτοί οι ακατανόμαστοι είναι αντεξουσιαστές. Ευτυχώς δεν είμαστε όλοι αναλφάβητοι.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εφημεριδογραφικά, Λαθολογία | Με ετικέτα: , , , | 108 Σχόλια »

Αιματοκυλισμένα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 16 Ιουλίου, 2016

latuffΚαι πώς αλλιώς να τα πούμε, ύστερα από το καινούργιο μακελειό που αιματοκύλησε τη Νίκαια προχτές το βράδυ, όταν ένας τρελαμένος τζιχαντιστής που οδηγούσε νοικιασμένο φορτηγό-ψυγείο παραβίασε τις μπάρες και έπεσε πάνω στο πλήθος που είχε μαζευτεί στην παραλιακή Προμενάντ ντεζ Ανγκλέ, τον περίπατο των Άγγλων, αυτή την «επιτομή της νωχέλειας, της χαλαρότητας και της κατανίκησης του άγχους» (αντιγράφω τον χαρακτηρισμό από τον δημοσιογράφο Γιάννη Ανδρουλιδάκη), σκορπίζοντας τον πανικό και τον θάνατο, με 84 νεκρούς και αρκετούς σοβαρά τραυματίες την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές. Η κατάσταση έκτακτης ανάγκης στη χώρα, που είχε προαναγγελθεί ότι δεν θα παρατεινόταν, τώρα παρατείνεται για τρεις ακόμα μήνες, ενώ η Μαρίν Λεπέν ανοίγει σαμπάνιες.

Θα μπορούσα να μη βάλω άρθρο, έτσι παράταιρα που θα φαντάζουν τα αστειάκια και τα μαργαριτάρια σε μια μέρα πένθους -αλλά δεν θέλω να χαλάσω το σερί των αδιάλειπτων δημοσιεύσεων. Καταλαβαίνω όμως ότι η συζήτηση στα σχόλιά σας δεν θα περιοριστεί στα μεζεδάκια αλλά, αναπόφευκτα, θα πιάσει όχι μόνο το έγκλημα της Νίκαιας αλλά και την απόπειρα πραξικοπήματος στην Τουρκία, ένα γεγονός της εντελώς τελευταίας στιγμής, χτεσινοβραδινό.

Οπότε, μεζεδάκια, έστω και με πικρή γεύση.

* Και ξεκινάω με έναν ενοχλητικό ευπρεπισμό που μας έρχεται από τη λεβεντογέννα Κρήτη. Σε ρεπορτάζ για ένα μικροσυμβάν της καθημερινής ταλαιπωρίας, ένα αυτοκίνητο που ο ιδιοκτήτης του το άφησε εδώ και μερικές μέρες σε έναν κυκλοφοριακό κόμβο με αποτέλεσμα να προκαλεί μποτιλιάρισμα, ο πολίτης που καταγγέλλει το συμβάν γράφει «εδώ και 4 ημέρες … παραμένει παραιτημένο ένα αυτοκίνητο» και ο δημοσιογράφος ίσως επιδοκιμάζει αφού βάζει στον τίτλο «Κομφούζιο από το… παραιτημένο αυτοκίνητο», εκτός κι αν τα αποσιωπητικά εκληφθούν ως ειρωνεία για τον ευπρεπισμό.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Κοτσανολόγιο, Λαθολογία, Μαργαριτάρια, Μεταμπλόγκειν, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , | 277 Σχόλια »

Ο δαίμονας και τα πολλά ποδάρια του

Posted by sarant στο 6 Ιουνίου, 2016

Τότε που ήμουν νέος, κάθε φορά που μια εφημερίδα ή ένα περιοδικό έκανε ένα τυπογραφικό λάθος το χρέωνε στον δαίμονα του τυπογραφείου. Πέρασαν οι δεκαετίες, η τυπογραφική τεχνολογία άλλαξε άρδην και τα τυπογραφεία μεταμορφώθηκαν, αλλά ο δαίμονας έμεινε στον θρόνο του, αν και καμιά φορά τον έβλεπες να τον συστήνουν ως «δαίμονα της φωτοσύνθεσης». Με τους ηλεκτρονικούς υπολογιστές και τους επεξεργαστές κειμένου, με τις πολλές καινούργιες δυνατότητες και με τις διάφορες νέες τεχνολογίες αλλά και με το Διαδίκτυο, ο δαίμονας έχει αποκτήσει πολλά ποδάρια, όπως έξυπνα είχε πει παλιότερα ο φίλος Παντελής Μπουκάλας.

Ο δαίμονας του τυπογραφείου, που θα τον δείτε να αναφέρεται στην ονομαστική και αρχαιοπρεπέστερα ως «δαίμων» του τυπογραφείου, θεωρείται λοιπόν υπεύθυνος για τα τυπογραφικά λάθη. Να ξεκαθαρίσουμε εδωπέρα πως όταν λέμε τυπογραφικό λάθος δεν εννοούμε κάθε λάθος που μπορεί να εμφανιστεί σε μια εφημερίδα ή σε μια ιστοσελίδα. Ένα πραγματολογικό λάθος δεν μας απασχολεί, και δεν θα χρεωθεί στον δαίμονα, ούτε ένα μεταφραστικό λάθος, το ίδιο και μια ακυρολεξία, μια ανακολουθία ή μια ασυναρτησία. Κανονικά, τυπογραφικό λάθος είναι εκείνο που μεταβάλλει το κείμενο του συντάκτη και το κάνει να εμφανιστεί διαφορετικά στο τυπωμένο χαρτί. Με αυτόν τον στενό ορισμό, αν ο συντάκτης δώσει ένα κείμενο με ένα ορθογραφικό λάθος και ο στοιχειοθέτης το διορθώσει, θα πρέπει να το θεωρήσουμε τυπογραφικό λάθος, αλλά δεν θα φτάσουμε σε τέτοια υπερβολή. Υποθέτουμε ότι στη λειτουργία του τυπογραφείου (ή του εκδοτικού οίκου) περιλαμβάνεται και η τυπογραφική διόρθωση -αν και η διόρθωση μπορεί με τη σειρά της να εισάξει (σικ, ρε) λάθη στο κείμενο, όπως θα δούμε παρακάτω.

Αυτά βέβαια ίσχυαν κυρίως σε άλλες εποχές, αφού σήμερα αφενός οι διορθωτές κοντεύουν ν’ αποτελέσουν είδος προς εξαφάνιση και αφετέρου όλος ο κόσμος έχει αρχίσει να πληκτρολογεί, οπότε θα ήταν ίσως ακριβέστερο να μιλάμε για «λάθος πληκτρολόγησης».

Φυσικά, τα περισσότερα τυπογραφικά λάθη είναι βαρετά και μόνο τον διορθωτή ή τον συντάκτη τους ενδιαφέρουν -αν, ας πούμε, αντί «δέχεται» γράψεις «δέχεραι» ή αν αντί για «που» αντιμεταθέσεις σε «πυο» (το κάνω συχνά αυτό). Από την άλλη, και κυρίως τέτοια θα δούμε στο σημερινό άρθρο, είναι πολύ γουστόζικο το «μυθικό» (με την έννοια ότι μπορεί να είναι και μπεντροβάτο) τυπογραφικό λάθος «Ο κύριος υπουργός δέρεται εις το γραφείον του εκάστην Παρασκευήν», που μπορεί να μην δικαιολογείται σήμερα, αφού το Ρ από το Χ είναι μακριά στο πληκτρολόγιο, αλλά ίσως ήταν πιο πιθανό την εποχή της τυπογραφικής κάσας. (Μια πρώτη ένδειξη ότι η φύση των λαθών αλλάζει).

Θα δούμε στο άρθρο αυτό μερικά από τα πάμπολλα κατορθώματα του Δαίμονα, τόσο στην παραδοσιακή του μορφή όσο και στη σημερινή, όπου έχει μετατραπεί σε πολύποδα. Παίρνω κάποιο υλικό από το βιβλίο του Ηρακλή Κακαβάνη «Ο δαίμων του τυπογραφείου» (εκδόσεις Προσκήνιο), στην παρουσίαση του οποίου είχα πάρει μέρος, καθώς και από το αρχείο μου ή από τα όσα έχουμε γράψει στο ιστολόγιο. Πολύ θα χαρώ να συμπληρώσετε το άρθρο με δικά σας παραδείγματα.

WickedbibleΑλλά πρώτα, γιατί μιλάμε για δαίμονα του τυπογραφείου; Η τυπογραφία εμφανίστηκε με τον Γουτεμβέργιο τον 15ο αιώνα, και βέβαια τα πρώτα βιβλία που τυπώθηκαν ήταν η Βίβλος και άλλα ιερά βιβλία. Τα τυπογραφικά λάθη στους πρώτους αιώνες της τυπογραφίας ήταν πάρα πολλά και πολλά από αυτά καίρια. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι από μια Βίβλο του 1631 που ονομάστηκε Wicked Bible (μοχθηρή να την πούμε; ) επειδή στις δέκα εντολές, και συγκεκριμένα στην εντολή Thou shalt not commit adultery, είχε παραλείψει το ΝΟΤ, σαν να λέμε πρόσταζε τον πιστό χριστιανό να μοιχεύει. Παρόλο που οι αρχές αμέσως μάζεψαν και έκαψαν τα περισσότερα «αμαρτωλά» αντίτυπα, κάποια σώθηκαν και έφτασαν ώς τις μέρες μας, αφού προηγουμένως έγιναν συλλεκτικό αντικείμενο ανά τους αιώνες.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δαίμων του τυπογραφείου, Λαθολογία, Τυπογραφικά λάθη | Με ετικέτα: , , , , | 239 Σχόλια »

Ελληνικούρες και λαθοθηρία

Posted by sarant στο 15 Απρίλιος, 2016

Τις προάλλες, το tvxs.gr δημοσίευσε ένα άρθρο της κ. Ιφιγένειας Κοντού με τίτλο Τι σημαίνουν επιτέλους αυτές οι «ελληνικούρες»;  Το άρθρο παρουσιάζει ορισμένες αρχαίες ή αρχαιοπρεπείς φράσεις που τις χρησιμοποιούμε συχνά στον λόγο μας, και που συχνά, σύμφωνα με την αρθρογράφο, τις μετατρέπουμε σε μαργαριτάρια -δηλαδή κάνουμε λάθος (ή «λάθος») στη μορφή ή τη σημασία τους. Το θέμα φυσικά ενδιαφέρει το ιστολόγιό μας, άλλωστε το συζητήσαμε επιτροχάδην σε κάποια σχόλια (άλλου άρθρου, βέβαια), οπότε δεν είναι περιττό να πω τη γνώμη μου ή να θυμίσω άρθρα που έχουμε ήδη δημοσιεύσει για ορισμένες από αυτές τις φράσεις. Καναδυό φίλοι μάλιστα μού το ζήτησαν ρητά.

Θα αναδημοσιεύσω το ψαχνό από το άρθρο της κ. Κοντού, με τα δικά μου σχόλια κάτω από κάθε παράγραφο, με πλάγιους χαρακτήρες. Να πω πάντως ότι είναι γραμμένο σε ανάλαφρο στιλ, χωρίς να εκτοξεύει χαρακτηρισμούς για αγραμματοσύνη όσων δεν συμφωνούν με τις επιλογές της συντάκτριας, αλλά και χωρίς, κατά τη γνώμη μου, να αποφεύγει κάποια υπερβολική εμμονή στην αρχική μορφή των φράσεων αγνοώντας ότι μέσα στους αιώνες μπορεί κι αυτές να αλλάζουν κάπως μορφή, όσο κι αν παραμένουν απολιθώματα. Απολιθώματα που να αλλάζουν; Οξύμωρο, θα πείτε. Όχι και τόσο. Εάν η αρχαια φράση στέκει αυτοτελώς (π.χ. «άμμες δε γ’ εσσόμεθα πολλώ κάρρονες» ή «μολών λαβέ»), ασφαλώς θα μείνει αμετάβλητη. Αν όμως εντάσσεται σε νεοελληνική φράση, τότε δεν αποκλείεται να υποστεί κάποια (συνήθως μικρή) τροποποίηση, με τον ίδιο τρόπο που όταν οι παλιοί μαστόροι έπαιρναν αγκωνάρια από ένα παλιότερο σπίτι για να τα χρησιμοποιήσουν σε ένα καινούργιο, τα λείαιναν στις γωνιές για να ταιριάξουν πιο αρμονικά με το νέο κτίσμα.

Μερικές φορές μάλιστα, η λείανση αυτή έχει συντελεστεί εδώ και αιώνες, και την αρχαία φράση την έχουν χρησιμοποιήσει, τροποποιημένη, άλλοι επίσης αρχαίοι συγγραφείς -τότε είναι κάπως κωμικό να επανερχόμαστε στην αρχική μορφή, τάχα ότι είναι πιο αυθεντική. Θα δούμε μερικά τέτοια παραδείγματα στο άρθρο της κ. Κοντού.

Ξεκινάμε.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαία ελληνικά, Λαθολογία, Λεξικογραφικά | Με ετικέτα: , , , , | 207 Σχόλια »

Η κεφαλή, η κλίνη και η λαθολογία

Posted by sarant στο 4 Φεβρουαρίου, 2016

klinaiΤις τελευταίες μέρες κυκλοφορεί στο Διαδίκτυο και αναδημοσιεύεται και από πολυσύχναστους ιστότοπους ένα λαθολογικό γλωσσικό άρθρο, με τον ελαφρώς σουρεαλιστικό τίτλο «Σταμάτα να το λες λάθος! Φράσεις που ποτέ δεν θα πούμε σωστά«. Χαρακτήρισα σουρεαλιστικόν τον τίτλο, διότι, αν εφαρμοστεί η προτροπή της πρώτης πρότασης και επαληθευτεί η πρόβλεψη της δεύτερης, τότε τα εκφραστικά μας μέσα θα φτωχύνουν, αφού τις επίμαχες φράσεις δεν θα μπορούμε να τις λέμε ούτε «σωστά» (η πρόβλεψη) ούτε όμως, πλέον, «λάθος»! Αλλά εντάξει, δεν θα σταθούμε στον τίτλο, ο οποίος άλλωστε επιδέχεται και δεύτερη ανάγνωση.

Το λαθολογικό αυτό άρθρο μού το έστειλαν τρεις ή τέσσερις ηλεφίλοι, κάποτε ζητώντας τη γνώμη μου. Η γνώμη μου είναι πως αρκετές από τις συμβουλές του λαθολογίου έχουν βάση, αλλά ο ανώνυμος συντάκτης διαπράττει ένα ασυγχώρητο σφάλμα: δεν ξεχωρίζει ποιες λέξεις και φράσεις είναι λανθασμένες σύμφωνα με τη γενικώς επικρατούσα άποψη και ποιες θεωρούνται λανθασμένες από τον ίδιο και από μερικούς ακόμα αλλά γίνονται δεκτές από λεξικά, από έγκυρους μελετητές της γλώσσας και από τη μεγάλη πλειονότητα των φυσικών ομιλητών της ελληνικής. Με τον τρόπο αυτό, τσουβαλιάζοντας σωστές συμβουλές και προσωπικές προτιμήσεις κάνει μεγάλο κακό, διότι ο ανυποψίαστος αναγνώστης δεν ξέρει ποια είναι η εύστοχη συμβουλή και ποιος ο μπαμπινιωτισμός.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ευαγγέλιο, Λαθολογία, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , | 162 Σχόλια »