Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Λογοκρισία’ Category

Μεζεδάκια χωρίς πιστοποιητικό

Posted by sarant στο 30 Απριλίου, 2022

Τι πιστοποιητικό; Μα βέβαια πιστοποιητικό εμβολιασμού, αφού καταργείται από αύριο η υποχρέωση επίδειξης πιστοποιητικού για την είσοδο σε μια σειρά καταστήματα ή και για την είσοδο στη χώρα, αφού θέλουμε να έχει τελειώσει η πανδημία, όπως θέλει και η υπόλοιπη Ευρώπη άλλωστε -μάλιστα, εδώ στη Λοθαριγγία ούτε η μάσκα είναι υποχρεωτική σε εσωτερικούς χώρους, μια υποχρέωση που ακόμα ισχύει στην Ελλάδα (αν και, πρέπει να πω, στο σουπερμάρκετ αρκετοί τη φοράνε).

Ακόμα, κάπως έτυχε και η σημερινή μας πιατέλα δεν είναι και τόσο γεμάτη. Λειψή η μερίδα μας σήμερα -ο αστυνόμος της Πρέβεζας θα την είχε ήδη τυλίξει στην εφημερίδα του να πάει να τη ζυγίσει. Ούτε εσείς στείλατε πολλά, ούτε εγώ ψάρεψα μπόλικα. Ας είναι, θα πορευτούμε με ό,τι έχουμε.

* Και ξεκινάμε με κάτι το συνηθισμένο -αμέτρητες φορές έχουμε δει να χρησιμοποιείται ο αρσενικός τύπος της μετοχής παθητικού αορίστου αντί για τον θηλυκό, όταν είναι στη γενική πτώση -των πληγέντων περιοχών και των εγκριθέντων δαπανών.

Ιδού κι ένα πρόσφατο δείγμα: «των αποκτηθέντων τεχνολογικών και ψηφιακών δυνατοτήτων», σε πρόσφατη επιφυλλίδα στο Βήμα, που μάλιστα την υπογράφει ο διευθυντής της εφημερίδας ο Αντώνης Καρακούσης. Ο οποίος βέβαια έχει καλή παρέα, μια και το «λάθος» αυτό το έχουν κάνει αναρίθμητοι φυσικοί ομιλητές της ελληνικής γλώσσας, πολλοί από αυτούς επιφανείς λόγιοι -είναι η «αυτόματος εξέγερσις του ωτίου», που έλεγε ο Ροΐδης, που μας εμποδίζει να γράψουμε το «σωστό», δηλ. «των αποκτηθεισών τεχνολογικών δυνατοτήτων».

Αλλά αυτά τα έλεγε ο Ροΐδης μια φορά κι έναν καιρό, το 1893, όταν ήταν υποχρεωτικό να χρησιμοποιηθεί αυτή η σύνταξη. Σήμερα, το «αποκτηθεισών δυνατοτήτων» παραμένει εξίσου αχώνευτο αλλά μπορούμε θαυμάσια να γράψουμε του μπαμπά μας τη γλώσσα, «των δυνατοτήτων που έχουν αποκτηθεί», ας πούμε.

* Συχνά στα μεζεδοάρθρα μας σχολιάζουμε αμφίσημους τίτλους άρθρων.

Ο σημερινός δεν είναι ακριβώς αμφίσημος, μάλλον δίνει λαβή για διαφορετική ανάγνωση και για ένα πολύ αστείο σχόλιο -αν και η μαμά μου, που μας διαβάζει, θα με μαλώσει.

Όταν ήταν παιδί ο Έλον Μασκ, δεν τον έπαιζε κανείς

είναι ο τίτλος του άρθρου, για τον Νοτιοαφρικανό δισεκατομμυριούχο που αν ήταν Ρώσος θα τον έλεγαν ολιγάρχη και που συζητιέται συνεχώς από τότε που αγόρασε το Τουίτερ (μπορεί να το συζητήσουμε το θέμα αυτό σε ειδικό άρθρο, αλλά αν κάνετε και τώρα σχόλιο δεν θα σας κρατήσω μούτρα).

Οπότε, ο σχολιαστής διαφωνεί: Όλοι τον παίζαμε, ακόμα και όταν ήταν παιδί ο Έλον Μασκ.

(Ναι, χρωστάμε άρθρο και για αυτά τα προκλιτικά, αν λέγονται έτσι, του τύπου «το παίζω», «τα παίζω», «τον παίζω» κτλ.)

* Και μια ακλισιά από αθλητικό ιστότοπο.

Δεν χωράει συζήτηση για διαιτησία. Κάποια φάση πέραν του ακυρωθέν γκολ του Μπανγκουρά (για να γινόταν το 1-2) δεν υπάρχει για να αναλυθεί. Ήταν τέτοια και η μορφή του αγώνα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisement

Posted in τούρκικα, Λογοκρισία, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , | 162 Σχόλια »

Μπιτς, απαγορευμένη λέξη

Posted by sarant στο 14 Απριλίου, 2021

Η μικρή γαλλική πόλη της Bitche κέρδισε παγκόσμια διασημότητα χτες, όταν στα μίντια όλου του κόσμου (παράδειγμα από τη Γκάρντιαν) δημοσιεύτηκε ένα αστείο ειδησάκι: το Φέισμπουκ κατάργησε τη σελίδα της πόλης στο Φέισμπουκ, που είχε τίτλο Ville de Bitche, επειδή ο αλγόριθμος θεώρησε υβριστικό τον τίτλο της σελίδας αφού στα αγγλικά bitch είναι βαριά βρισιά. Life is a Βitche είναι ο έξυπνος τίτλος του άρθρου της Γκάρντιαν που παίζει με την παροιμία Life is a bitch.

Για να είμαι ακριβέστερος, η σελίδα δεν καταργήθηκε χτες αλλά στις 19 Μαρτίου. Χτες, δηλαδή 25 μέρες αργότερα, το Φέισμπουκ εδέησε να επαναφέρει τη σελίδα, ο επικεφαλής του γαλλικού Φέισμπουκ ζήτησε συγγνώμη από τις αρχές της πόλης, και ο δήμαρχος εξέδωσε ανακοίνωση που μπορείτε να τη διαβάσετε εδώ αν έχετε λογαριασμό στο FB (αν δεν ξέρετε γαλλικά, το ΦΒ τη μεταφράζει -όχι τέλεια, αλλά κάποιο νόημα βγαίνει). Mάλιστα, ο κ. δήμαρχος κάλεσε τον Μαρκ Ζούκερμπεργκ ή όπως αλλιώς προφέρεται, τον ιδιοκτήτη του ιντερνετικού κολοσσού, να επισκεφτεί την «όμορφη, οχυρή πόλη μας».

Χωρίς να θέλω να το παινευτώ, εγώ τη Μπιτς (δηλαδή τη Bitche) την ήξερα και είχα προσέξει την ομοιότητα με την πασίγνωστη αγγλική βρισιά. Η Μπιτς, βλέπετε, ανήκει στην περιοχή που μου αρέσει να ονομάζω Λοθαριγγία, την ευρύτερη περιοχή στην οποία ανήκει και το Λουξεμβούργο, όπως και το γερμανικό Σάαρ και η περισσότερη Λωραίνη της Γαλλίας, μια περιοχή όπου ανακατεύονται οι γερμανικές και οι γαλλικές επιδράσεις, γλωσσικές και άλλες. Βρίσκεται στη βορειοανατολική Γαλλία, πολύ κοντά στα γερμανικά σύνορα. Για να την επισκεφτώ από το Λουξεμβούργο (όπως και όλα τα άλλα μέρη που βρίσκονται εκεί κοντά) θέλω κάτι λιγότερο από 2 ώρες, αλλά ο δρόμος διασχίζει το γερμανικό Σάαρ και μόνο προς το τέλος μπαίνει στη Γαλλία. Πολλοί κάτοικοι της περιοχής που (παρά την τεράστια απόσταση) δουλεύουν καθημερινά στο Λουξεμβούργο είχαν μεγάλο πρόβλημα πριν από λίγο καιρό όταν η Γερμανία έκλεισε τα σύνορα στον χτυπημένο από την πανδημία γαλλικό νομό του Μοζέλα (όπου ανήκει και η Μπιτς) με αποτέλεσμα να έρχονται στο Λουξεμβούργο μέσω Γαλλίας, διαδρομή που παίρνει περισσότερη ώρα κι έχει και διόδια.

Είχα πάει πέρυσι στη Μπιτς. Το βασικό της αξιοθέατο είναι το φρούριό της, εν είδει ακρόπολης, που δεσπόζει πάνω στην πόλη, όπως βλέπετε και στην πιο πάνω φωτογραφία. Εμένα μου αρέσουν πολύ τα φρούρια και οι οχυρώσεις, οι επάλξεις και τα κάστρα, οπότε πέρασα αρκετή ώρα εκεί πάνω κι έβγαλα πολλές φωτογραφίες.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γαλλία, Ευτράπελα, Λογοκρισία, Πρόσφατη ιστορία, Ταξιδιωτικά | Με ετικέτα: , , , , , , | 244 Σχόλια »

Η πλάνη του πολιτικού βιγκανισμού και η λογοκρισία

Posted by sarant στο 20 Φεβρουαρίου, 2020

Πριν από μερικές μέρες το ιστολόγιο γιόρτασε τα 11α γενέθλιά του. Είχα τότε αναφέρει ότι λίγα από τα ιστολόγια του καιρού εκείνου βρίσκονται ακόμα στην ενεργό δράση.

Ωστόσο, είχα παραλείψει το ιστολόγιο του Σραόσα, το οποίο ειχε λίγες μέρες νωρίτερα γιορτάσει τα 15α γενέθλιά του, είναι δηλαδή αιωνόβιο με τα ιστολογικά μέτρα.

Δεν γράφει κάθε μέρα ο Σραόσα, αλλά όσα γράφει είναι αξιόλογα και αξιοδιάβαστα. Στο σημερινό άρθρο μας αναδημοσιεύω ένα δικό του παλιότερο άρθρο.

Υπάρχει όμως κάποιος λόγος που το αναδημοσιεύω σήμερα.

Εδώ και μερικές μέρες, ο Σραόσα ανάρτησε στο Φέισμπουκ εκείνο το παλιό του άρθρο. Ακολούθησε έντονος διάλογος με άλλους χρήστες που διαφωνούσαν -ως εδώ καλά, οι διαφωνίες είναι καλό πράγμα.

Ωστόσο, οι διαφωνούντες δεν έμειναν εκεί. Βομβάρδισαν με αναφορές (report που τα λένε) το προφίλ του Σραόσα, με αποτέλεσμα το θύμα της επίθεσης να τιμωρηθεί με τριήμερο αποκλεισμό από το Φέισμπουκ. Και πάλι, μικρό το κακό, θα πείτε, και θα συμφωνήσω, ωστόσο υπάρχει και μια άλλη συνέπεια.

Εξαιτίας της επίθεσης των διαφωνούντων, το ιστολόγιο του Σραόσα έχει μπει σε μαύρη λίστα και αν κάποιος δοκιμάσει να αναρτήσει στο Φέισμπουκ λινκ από το ιστολόγιο, από οποιοδήποτε άρθρο, παίρνει το εξής μήνυμα (που πήρα ξανά τώρα που γράφω το άρθρο):

Απαγορεύεται κοινοποίηση συνδέσμου από το ιστολόγιο sraosha… επειδή «παραβιάζει τους Όρους της κοινότητας».

Εγώ πάτησα το δεύτερο λινκ που λέει «ενημερώστε μας» και τους είπα ότι κακώς το έχουν μαυροπινακίσει το ιστολόγιο, είναι πολύ ενδιαφέρον και απολύτως τίμιο ιστολόγιο. Υπάρχει ελπίδα πως αν μαζευτούμε πολλοί (που έχουμε Φέισμπουκ) και κάνουμε το ίδιο, θα ξεκουνήσει ο αλγόριθμος που τη ζωή μας κυβερνά και θα βγάλει τον Σραόσα από το Πουργατόριο.

Οπότε, σας παρακινώ, αν έχετε ΦΒ, να κάνετε το ίδιο, γιατί η μαζική επίθεση με αναφορές ώστε να ενεργοποιηθεί ο αλγόριθμος του ΦΒ και να φιμωθεί μια ενοχλητική φωνή είναι μια ιδιότυπη αλλά απολύτως απεχθής λογοκρισία.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λογοκρισία, Μεταμπλόγκειν, κοινωνικά μέσα, μέσα κοινωνικής δικτύωσης | Με ετικέτα: , , , , | 223 Σχόλια »

Λεξικό λογοκρισίας στην Ελλάδα

Posted by sarant στο 25 Φεβρουαρίου, 2019

Με τον τίτλο αυτό κυκλοφόρησε πριν από τις γιορτές, από τις εκδόσεις Καστανιώτη, ένα συλλογικό έργο, σε επιμέλεια Πηνελόπης Πετσίνη και Δημήτρη Χριστόπουλου, το οποίο φιλοδοξεί να χαρτογραφήσει το φαινόμενο της λογοκρισίας στην Ελλάδα, ιδίως κατά τη μεταπολεμική και ειδικότερα κατά τη μεταπολιτευτική περίοδο.

Το έργο χωρίζεται σε τρεις ενότητες: Η πρώτη παρουσιάζει το υπόβαθρο της λογοκρισίας υπό τη μορφή ιστορικής ανασκόπησης. Σε ξεχωριστές μελέτες τεκμηριώνεται η λογοκρισία στον Τύπο, στις εικαστικές τέχνες, τη μουσική, τη λογοτεχνία κ.ο.κ.

Η δεύτερη αναλύει τα «πεδία της λογοκρισίας», δηλαδή τα θέματα στα οποία συστηματικά εντοπίζονται λογοκριτικά φαινόμενα, όπως η βλασφημία, τα εθνικά θέματα, η πορνογραφία κ.ά.

Η τρίτη ενότητα, με τίτλο Συμβάντα, αποτελεί το καθαυτού λεξικό, καθώς αποτελείται από σύντομα λήμματα σε αλφαβητική σειρά -μια γεύση παίρνετε από τον πίνακα περιεχομένων εδώ, αλλά μόνο από το γράμμα Α (ως το λήμμα ‘Αριστοφάνης’) διότι τα υπόλοιπα δεν χώρεσαν στην παρουσίαση της Πολιτείας.

Αυτά ακριβώς τα λογοκριτικά συμβάντα αποτελούν πολύ ενδιαφέροντα θέματα για συζήτηση στο ιστολόγιο -μάλιστα, καθώς τα περισσότερα εντοπίζονται στην εποχή μετά το 1974, τα έχουμε ζήσει, τουλάχιστον οι μεγαλύτεροι. Κι έτσι, το βιβλίο αυτό σιγουρα θα το αναζητούσα έτσι κι αλλιώς και υπόσχομαι στο μέλλον να παρουσιάσω κάποια θέματα από τα λήμματα του λεξικού.]

Όμως στο βιβλίο έχω βάλει κι εγώ το χέρι μου, δηλαδή συμμετέχω με πέντε σύντομα σημειώματα τα οποία, δεν θα το κρύψω, είναι παρμένα από άρθρα του ιστολογίου. Αρχικά, μου ζήτησαν να γράψω κάτι για τη σύγκρουση Μάνου Χατζιδάκι και Αυριανής -όπου είχαμε τη δημαγωγική επίκληση της λογοκρισίας εκ μέρους της Αυριανής, και, κουβέντα στην κουβέντα, πρότεινα και μερικά ακόμα σύντομα σημειώματα. Τι τα θέλετε, τόσα χρόνια έχει μαζευτεί στο ιστολόγιο αρκετό αξιόλογο υλικό, και όχι μόνο ποσοτικά (προχτές περάσαμε τα 3700 άρθρα).

Θα παρουσιάσω σήμερα ένα από τα πέντε σημειώματα που έδωσα στο Λεξικό της λογοκρισίας, που το διάλεξα για δύο λόγους: από τη μια, πρωτοδημοσιεύτηκε στο ιστολόγιο εδώ και εννιά χρόνια, άρα δεν θα το θυμούνται πολλοί, και μάλιστα, επειδή μπήκε κυριακάτικα (δεν είχαμε ακόμα καθιερώσει λογοτεχνικό θέμα τις Κυριακές) ο σχολιασμός του ήταν σε στενό οικογενειακό κύκλο, αν και έγιναν ουσιαστικά σχόλια. Από την άλλη, το άρθρο που έδωσα στο βιβλίο έχει πολλές διαφορές από το παλιό άρθρο του ιστολογίου, πάνω από το μισό είναι καινούργιο -και πρέπει να ευχαριστήσω το Σπαθόλουρο για τη βοήθεια στην ανεύρεση στοιχείων.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Εφημεριδογραφικά, Λογοκρισία, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , , , , | 134 Σχόλια »

Λογοκρισία χωρίς ισορροπία (του Nash)

Posted by sarant στο 29 Ιανουαρίου, 2016

censΗ παράσταση της πειραματικής σκηνής του Εθνικού με το έργο «Ισορροπία του Nash», που είχε προκαλέσει θόρυβο τις προηγούμενες μέρες επειδή χρησιμοποιούσε, παρέμβλητα  στο έργο του Καμύ «Οι δίκαιοι», αποσπάσματα από το βιβλίο του ισοβίτη δολοφόνου Σάββα Ξηρού, κατέβηκε τελικά τέσσερις μέρες πριν ολοκληρώσει τον, σύντομο έτσι κι αλλιώς, κύκλο της, με απόφαση του καλλιτεχνικού διευθυντή του Εθνικού, ο οποίος έκανε λόγο για απειλές που εκτοξεύτηκαν κατά της ζωής των συντελεστών της. Είχαν προηγηθεί εκτενή τρομοκρατικά ρεπορτάζ των ιδιωτικών καναλιών.

Το έργο δεν το έχω δει, όπως δεν το έχει δει και η συντριπτική πλειοψηφία των επικριτών του, κι έτσι δεν μπορώ να εκφέρω γνώμη για την καλλιτεχνική του αξία, ούτε ξέρω αν ηρωοποιεί τον Σάββα Ξηρό, όπως κατάγγειλαν διάφοροι εκπρόσωποι του ακραίου κέντρου. Κάποιος που το είδε, μου είπε πως ήταν πολύ καλό, αλλά ας μην το πάρετε υπόψη σας -δεν θα κρίνουμε το έργο, θα κρίνουμε το γεγονός της απόσυρσής του.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ελευθερία του λόγου, Θεατρικά, Λογοκρισία | Με ετικέτα: , , | 286 Σχόλια »

Προϊουλιανά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 30 Ιουνίου, 2012

Μεζεδάκια, καθότι Σάββατο. Κι επειδή σήμερα είναι η τελευταία μέρα του μήνα, και αύριο έχουμε πρώτη του Ιούλη, προϊουλιανά. Αν το πανευρωπαϊκό είχε πάει αλλιώς, ώστε να περιμένω με περισσότερη αγωνία τον αυριανό τελικό, ίσως άλλαζα και τον τίτλο του άρθρου, αλλά μετά τώρα που ο τελικός είναι μεταξύ συμπατιριμένων όποιος και να κερδίσει μαγκιά του. Ας πούμε ότι έχουμε μια μικρή συμπάθεια προς τους Ιταλούς λόγω τυραννοκτονίας.

Μόλις έβαλε προχτές τη δεύτερη μπαλωθιά ο Μπαλωτέλης, έγραψα στο φέισμπουκ ένα σύνθημα σε ιταλικά της συμφοράς: cosí vi battono coloro che vi devono dei soldi (βασικά ci έγραψα αντί για vi, αλλά ήταν λάθος). Περίπου «έτσι σας κερδάνε αυτοί που σας χρωστάνε». Στο ίδιο πνεύμα, είχαμε γράψει εδώ πριν από λίγες μέρες, σε λατινικά της συμφοράς, χαμπέμους γκουμπέρνουμ, που πρέπει να είναι σωστό, αν και δεν είναι βέβαιο ποια λατινική λέξη αντιστοιχεί στην «κυβέρνηση»: gubernum, imperium, gubernatio ή administratio; Οι λατινομαθείς ας το συζητήσουν· πάντως είναι βέβαιο πως δεν είναι guvernum, όπως το έγραψε ο Σκάι τις προάλλες ενθουσιασμένος.

Πάντως κυβέρνηση αποκτήσαμε, αποκτήσαμε και υπουργό Οικονομικών έστω και σε δύο δόσεις, κι όταν έμαθε τον διορισμό του ο νέος υπουργός Οικονομικών, ο κ. Στουρνάρας, είπε στις κάμερες: Απλά, θέλω να ευχαριστήσω… Δεν θυμάμαι ποιον ευχαρίστησε, αλλά πρόσεξα ότι είπε «απλά» και όχι «απλώς» όπως υποτίθεται ότι είναι το σωστό. Υπουργοί, πρωθυπουργοί, ακαδημαϊκοί, καθηγητές πανεπιστημίου, συγγραφείς, φιλόλογοι, όλος ο κόσμος λέει και γράφει «απλά» κι όμως τα διάφορα γλωσσικά παρατηρητήρια και οι απανταχού λαθοθήρες επιμένουν ότι πρόκειται για λάθος χρήση, κι ότι το σωστό είναι «απλώς», διότι, τάχα, το «απλά» σημαίνει «με απλό τρόπο». Η λεπτή διάκριση μεταξύ του «απλά» και του «απλώς», που πρέπει να σημειώσουμε ότι δεν είναι και πολύ παλιά διότι πριν από 100 χρόνια όλοι «απλώς» έλεγαν, έχει πια καεί, οι στάχτες της έχουν σκορπίσει στο Αιγαίο, αλλά Μπαμπινιώτηδες και λοιποί αρνούνται να το αναγνωρίσουν. Παρεμπιπτόντως, εγώ λέω «απλώς» αλλά το θεωρώ συνώνυμο του «απλά».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λογοκρισία, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεταμπλόγκειν, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , , | 60 Σχόλια »