Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Μαργαριτάρια’ Category

Προοκτωβριανά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 25 Σεπτεμβρίου, 2021

Ή τα τελευταία μεζεδάκια του Σεπτεμβρίου, αλλά το ιστολόγιο θεωρεί καθήκον του να χρησιμοποιεί στον τίτλο νεόπλαστες λέξεις, έτσι ώστε να φτάσουμε τα 5 εκατομμύρια λέξεις της ελληνικής γλώσσας, να μας χαριστεί το χρέος και να τρώμε όλοι με χρυσά κουτάλια.

* Και για ορντέβρ στη σημερινή μας πιατέλα, ένας τίτλος που θα ήταν πιο στρωτός αν άλλαζε η σειρά των λέξεων. Τίτλος άρθρου για το Αφγανιστάν στο in.gr:

Αφγανιστάν – Η UNESCO ζητά την επιστροφή στις τάξεις των κοριτσιών

Στις τάξεις των κοριτσιών; Εγώ θα το έγραφα αλλιώς, ώστε να μην κοντοσταθεί ο αναγνώστης διαβάζοντάς το:

Αφγανιστάν – Η UNESCO ζητά την επιστροφή των κοριτσιών στις τάξεις

Γενικός κανόνας: αν ειναι δυνατό, προσπαθήστε το ουσιαστικό που συντάσσεται με γενική να ακολουθεί αμέσως τη λέξη με την οποία συνδέεται. Εδώ, έχουμε την «επιστροφή των κοριτσιών». Ας μην διαχωρίσουμε το ζευγάρι. Βέβαια, δεν είναι πάντοτε εφικτό αυτό. Ίσως χρειάζεται και ειδικό άρθρο.

* Και συνεχίζουμε με ένα μεζεδάκι από ψητοπωλείο (λογικό δεν είναι; ) ή έστω από τη διαφήμιση ψητοπωλείου στο Φέισμπουκ.

Το κατάστημα επαίρεται ότι προσφέρει χειροποίητη τροφή «δημιουργημένη από γρατζουνιές».

Από γρατζουνιές; Δεν ακούγεται και πολύ δελεαστικό -είστε σίγουρα διαφημιστής;

Προφανώς, το κείμενο έχει μεταφραστεί από τα αγγλικά -πράγμα που φαίνεται και από το ασυνήθιστο «τροφή» (μεταφράζει το food), ενώ στα ελληνικά λέμε «φαγητό».

Και βέβαια, όπως καταλάβατε, το αγγλικό υπόδειγμα που είχαν έλεγε «from scratch» δηλ. από το μηδέν, που προκειμένου για φαγητά θα εννοεί ότι δεν αγοράζουν έτοιμα τα επιμέρους συστατικά, ας πούμε τις σάλτσες ή τον γύρο, αλλά τα φτιάχνουν οι ίδιοι. Πάντως όχι «από γρατζουνιές»!

Περίεργο δεν είναι ένα μικρό μαγαζί να χρησιμοποιεί αγγλικό υπόδειγμα για να διαφημιστεί;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαιολογία, Εκκλησία, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Υπότιτλοι | Με ετικέτα: , , , , , , | 239 Σχόλια »

Παλαιογερμανικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 18 Σεπτεμβρίου, 2021

Γιατί τάχα ονόμασα έτσι το σημερινό μας άρθρο; Λέτε να αναλύω κάποια λέξη, που η ετυμολογία της ανάγεται σε κάποια παλαιογερμανική ρίζα; Αλλά σήμερα είναι Σάββατο, και το Σάββατο, ως γνωστόν, δεν λεξιλογούμε ακριβώς αλλά παρουσιάζουμε όσα στραβά και ανάποδα, γλωσσικά βεβαίως, έχω μαζέψει και μου έχετε στείλει μέσα στη βδομάδα.

Συμβαίνει κάποτε, ο τίτλος του σαββατιάτικου μεζεδοάρθρου μας να έχει προκύψει από ένα μεζεδάκι της πιατέλας, ένα μεζεδάκι βέβαια που για κάποιον λόγο ξεχωρίζει. Αυτό έγινε και σήμερα, παρόλο που το σχετικό εύρημα το έχουμε ήδη συζητήσει στα σχόλια προηγούμενου άρθρου προχτές. Όμως δεν θα μπορούσε τέτοια ασύλληπτη γκάφα να λείπει από τη συλλογή μας, έστω και για λόγους τάξεως και πληρότητας. Και μάλιστα γκάφα αποτυπωμένη σε φυσικό μέσο.

Εννοώ βέβαια τη φοβερή πινακίδα της φωτογραφίας, που βρίσκεται σε κάποιον δρόμο της Θεσσαλονίκης. Ο νέος δήμαρχος, μου λένε, θέλησε να δείξει έργο κι έτσι πρόσθεσε αυτές τις «πληροφοριακές» πινακίδες, που μας λένε ποιο είναι το πρόσωπο ή ο τόπος ή το πράγμα που τιμάται σε κάθε οδωνύμιο.

Κάτι τέτοιο έχει κάνει εδώ και δεκαετίες ο δήμος Ηρακλείου, όμως εκεί οι επεξηγήσεις είναι λακωνικές (π.χ. στην οδό Μινωταύρου: Μυθικό τέρας), ενώ εδώ ο δήμος Θεσσαλονίκης θέλησε να εκμεταλλευτεί την τεχνολογία κι έτσι αύξησε τις διαστάσεις των πινακίδων ώστε να αφήνουν χώρο για ένα κάπως εκτενέστερο πληροφοριακό σημείωμα, αλλά και για έναν κωδικό QR που, αν έχετε σμαρτόφωνο, σάς δίνει περαιτέρω πληροφορίες.

Είναι μεγάλες οι δυνατότητες της τεχνολογίας, αλλά η παραδοσιακή αδιαφορία και η τσαπατσουλιά πάντα θα υπερισχύουν, όπως δείχνει η πινακίδα αυτή.

Διότι βέβαια, ο Γερμανός, αφού έζησε από το 1771 έως το 1826, και είναι άλλωστε ένας από τους γνωστότερους πρωταγωνιστές της Επανάστασης του Εικοσιένα, δεν θα μπορούσε να εκτελεστεί στο Γουδί εκατό χρόνια μετά, το 1922. Η περιγραφή ταιριάζει στον Δημήτριο Γούναρη, και πράγματι η οδός Δημητρίου Γούναρη βρίσκεται πολύ κοντά στην Π.Π.Γερμανού. Κάπως έγινε και μπερδεύτηκαν τα κείμενα του πληροφοριακού σημειώματος, αλλά και πάλι το περίεργο είναι ότι η περιγραφή αρχίζει σωστά, αφού δίνει τις χρονολογίες γέννησης/θανάτου του ΠΠΓερμανού και στη συνέχεια λοξοδρομεί στον Γούναρη!

Το εξοργιστικό όμως είναι ότι κανείς από τους εμπλεκόμενους, απ’ όσους δηλαδή έφτιαξαν την πινακίδα ή ανέλαβαν να την κρεμάσουν κτλ. δεν διάβασε το κείμενο ή δεν αντιλήφθηκε το τερατώδες παράδοξο ή δεν ενδιαφέρθηκε να το αναφέρει. Αν σε τόσο απλά πράγματα τα κάνει μούσκεμα ο μηχανισμός του κ. Ζέρβα, τι θα κάνει με τα πιο σύνθετα;

Τελειώσαμε; Όχι, έχει και συνέχεια το φιάσκο, έστω κι αν δεν είναι ορατή διά γυμνού οφθαλμού. Είπαμε πιο πάνω για τον κωδικό QR. Λοιπόν, αν κάνετε το πείραμα και σκοπεύσετε τον κωδικό QR της φωτογραφίας με την κάμερα του σμαρτοφώνου σας, μεταφέρεστε στο thessaloniki.gr, όπου παίρνετε πληροφορίες για… τον Ιωάννη Τσιμισκή!! Θα ξέρετε βέβαια ότι η Ιωάννου Τσιμισκή είναι κεντρική αρτηρία της συμπρωτεύουσας, που μάλιστα τέμνεται με την ΠΠΓερμανού.

Ανακεφαλαιώνω: Η πινακίδα για τον Παλαιών Πατρών Γερμανό περιέχει το βιογραφικό του Δημ. Γούναρη και παραπέμπει σε πληροφορίες για τον Ιωάννη Τσιμισκή -τέτοιο αλαλούμ. Αναρωτιέμαι αν ο κωδικός QR στην αντιστοιχη πινακίδα της οδού Δημ. Γούναρη παραπέμπει στον Παλ.Πατρών Γερμανό!

Λέγεται ότι η επιμαχη πινακίδα κατέβηκε, αλλά δεν είναι βέβαιο. Δεν είδα πουθενά να έχει γίνει αυτοψία στο σημείο, που τέλος πάντων δεν βρίσκεται σε κάποιαν δυσπρόσιτη βουνοκορφή αλλά στο κέντρο της πόλης. Ίσως κάποιος σχολιαστής περάσει από την Π.Π.Γερμανού και μας πει. Ή από τη Γούναρη, ή από την Τσιμισκή.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in ποδόσφαιρο, Θεσσαλονίκη, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Νόμος του Μέφρι, Υπότιτλοι | Με ετικέτα: , , , , | 238 Σχόλια »

Μεζεδάκια είκοσι χρόνια μετά

Posted by sarant στο 11 Σεπτεμβρίου, 2021

Είκοσι χρόνια μετά την 11η Σεπτεμβρίου 2001, βέβαια, μια από τις λιγοστές σημαδιακές ημερομηνίες στη διάρκεια της ζωής μας. Και είναι βέβαια μεγάλη ειρωνεία της ιστορίας πως η εικοστή επέτειος από την επίθεση στους Δίδυμους Πύργους θα συμπέσει με την ορκωμοσία της νέας κυβέρνησης των Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν, οι οποίοι βέβαια βρέθηκαν σε αυτή τη θέση αν όχι με τις ευλογίες πάντως με την ανοχή των ΗΠΑ.

Αν η φετινή 11η Σεπτεμβρίου έπεφτε καθημερινή, ίσως να αφιερωναμε ένα άρθρο -και ίσως όχι τόσο πολύ με αναλύσεις όσο με αφηγήσεις του καθενός μας, τι έκανε εκείνη τη μέρα που όλος ο πλανήτης είδε σε ζωντανή μετάδοση (απομεσήμερο ήταν στα μέρη μας) το Μπόινγκ να πέφτει πάνω στον δεύτερο πύργο.

Αλλά σήμερα είναι Σάββατο και το πρόγραμμα επιβάλλει να δημοσιεύσουμε μεζεδάκια, παναπεί ανάλαφρο γλωσσικό σχολιασμό. Οπότε, το επετειακό μας άρθρο αναβάλλεται για τα 25 ή τα 30 χρόνια της επετείου (αν δεν πέφτει Σαββατοκύριακο τότε).

Και ξεκινάμε ανάλαφρα, με έναν διάλογο από το Φέισμπουκ.

Αγνοώ πώς ξεκίνησε η συζήτηση και τι ήταν εκείνο που έκανε τον ένα συνομιλητή να ανατρέξει στον θάνατο του Σωκράτη.

— Ντροπή σου Έλληνα. Εσύ θα έδινες πρώτος το κύμινο (ή έστω κίμηνο) στο Σωκράτη.

Φαίνεται ότι ο Σωκράτης πέθανε από την υπερβολική κατανάλωση κύμινου -ίσως το βάζανε στα σουτζουκάκια της εποχής, ίσως πάλι να το πίνανε σε αφέψημα ή σε ηδύποτο όπως είναι το κιούμελ.

Αυτή η δεύτερη εκδοχή φαίνεται ελκυστική, διότι εξηγεί και την προέλευση μιας παροιμιακής φράσης της νέας ελληνικής. Δεν αποκλείεται, δηλαδή, οι αρχαίοι να λέγανε «ώσπου να πιεις κύμινο», και μέσα στους αιώνες η φράση να μεταλλάχθηκε σε «ώσπου να πεις κύμινο».

(Για να μην τα δω αυτά αναδημοσιευμένα πουθενά, σπεύδω να δηλώσω ότι τα γράφω στα αστεία).

* Συνεχίζω με μια παρωνυχίδα από ρεπορτάζ για το φονικό που συνέβη στη Φλόριντα.

Ο δράστης, ο 33χρονος Μπράιαν Ρίλεϊ, επίσης τραυμάτισε ένα 11χρονο κορίτσι, στο περιστατικό που έγινε στο Λέικλαντ, κοντά στην Τάμπα. Το κορίτσι είχε επτά τραύματα από σφαίρες και υποβλήθηκε σε επέμβαση. 

Οπως το διαβάζω εγώ, το κορίτσι είχε ήδη επτά τραύματα από σφαίρες, πριν το τραυματίσει ο Ρίλεϊ. Επειδή το ρήμα «έχω» δεν επιτρέπει διάκριση αορίστου και παρατατικού, που εδώ χρειάζεται, θα έβαζα «το κορίτσι υπέστη επτά τραύματα».

Σημειώνω επίσης το απρόσεχτο «πάσχει από μετατραυματική διαταραχή μετατραυματικού στρες» -το πρώτο από τα δύο περισσεύει θαρρώ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επετειακά, Ζωολογία, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Το είπε/δεν το είπε | Με ετικέτα: , , , , , , , | 151 Σχόλια »

Τεταρτοσεπτεμβριανά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 4 Σεπτεμβρίου, 2021

Τριτοσεπτεμβριανός υπάρχει, ο αναφερόμενος στην 3η Σεπτεμβρίου. Υπάρχει και τεταρταυγουστιανός, για το καθεστώς της 4ης Αυγούστου. Οπότε αναλογικά κατασκευάζουμε τον τεταρτοσεπτεμβριανό για τον τίτλο του σημερινού πολυσυλλεκτικού μας άρθρου, επειδή ήθελα κάτι το ουδέτερο, το ημερολογιακό, καθώς τα άλλα γεγονότα επισκιάστηκαν από τον θάνατο του μέγιστου Μίκη Θεοδωράκη.

* Τον οποίο Μίκη όλοι τίμησαν, άλλοι ειλικρινά κι άλλοι υποκριτικά. Έγραψα πολλά και ο ξένος τύπος. Και εδώ έκανε το θαύμα του ο Σκάι, που λογόκρινε στη μετάφραση τη Νιου Γιορκ Τάιμς.

Έγραψε η ΝΥΤ: Mikis Theodorakis, Greek Composer and Marxist Rebel και μετέφρασαν «ο Έλληνας συνθέτης και επαναστάτης», διότι το «μαρξιστής» φαίνεται πως παραπήγαινε.

(Την ίδια μέρα με τον Μίκη σκοτώθηκε πολύ νέος ο ράπερ Mad Clip. Ο υπουργός Στέλιος Πέτσας ανακάλυψε «εκατομμύρια fans»!).

* Φίλος που δηλώνει φανατικός με το Star Trek μου στέλνει άρθρο του Γιάνη Βαρουφάκη από τον Οικονομικό Ταχυδρόμο, με θέμα το Αφγανιστάν, στο οποίο ο Βαρουφάκης συγκρίνει την κρίση του ιμπεριαλισμού και τις επεμβάσεις σε ξένες χώρες με κάποια χαρακτηρικά επεισόδια του Star Treκ που αφορούν τη μη παρέμβαση στα κοινά ειδικά των αναπτυσσόμενων εξωγήινων πολιτισμών, αλλά με κάποιες εξαιρέσεις και αστερίσκους.  Μόνο που στο άρθρο παρατίθεται σε παρένθεση ο αγγλικός όρος «Prime Direction».

Όπως όμως ξέρουν όλοι οι τρέκηδες, ο πρωτότυπος όρος είναι «Prime Directive». Λάθος του Βαρουφάκη; Όχι, διότι ο Βαρουφάκης το άρθρο το έγραψε στα αγγλικά, και αν ανατρέξετε στο πρωτότυπο θα δείτε ότι αναφέρεται σωστά το Prime Directive! Aκατανόητη είναι η αλλαγή στη μετάφραση, που βέβαια εκθέτει άδικα τον συγγραφέα. Σημειώνω επίσης ότι, αν προσέξετε, στο κείμενο ο επίμαχος όρος αποδίδεται στα ελληνικά άλλοτε «πρωτεύουσα οδηγία» και άλλοτε «πρωταρχική οδηγία», μια ασυνέπεια για την οποία πάλι δεν ευθύνεται ο Βαρουφάκης.

* Κι ένα μεταφραστικό, από την αυτόματη μετάφραση που κάνει το γκουγκλ όταν αναζητάτε ορισμένους όρους.

To Καϊπιρίνια λοιπόν είναι φτιαγμένο «με cachaça, ζάχαρη και ασβέστη». Χάλια θα είναι, αηδιαστικό, αλλά και ακατάλληλο προς πόση. Πώς το αντέχουν;

Το αντέχουν, επειδή lime είναι βέβαια ο ασβέστης, αλλά στην πτωχή αγγλική με τις ελάχιστες λέξεις lime είναι επίσης το λάιμ, αυτό το μικρό αδερφάκι του λεμονιού, μοσχολέμονο ή όπως αλλιώς το λέμε στην τρισχιλιετή.

Οπότε, αν θέλετε να φτιάξετε καϊπιρίνια στο σπίτι, μην βάλετε ασβέστη!

* Πέθανε και ο Άκης Τσοχατζόπουλος και με την ευκαιρία ήρθε στην επιφάνεια ένα παλιό ορθογραφικό δίλημμα. Στη νεκρολογία του γράφτηκε ότι «Ο Άκης Τσοχατζόπουλος υποστήριξε το μοντέλο της διαρχίας, ζητώντας ασυμβίβαστο μεταξύ των αξιωμάτων του πρωθυπουργού και του προέδρου του κόμματος» και ο φίλος που το είδε αναρωτήθηκε «διαρχία ή δυαρχία»;

Ο κανόνας, όπως είχαμε δει σε παλιότερη συζήτηση στη Λεξιλογία, είναι ότι τα παράγωγα του δύο γράφονται με δυ-, έτσι έχουμε δυάδα, δυάρι, δυϊκός, δυϊσμός, συνδυάζω. Όμως τα σύνθετα του δύο γράφονται με δι- κι έτσι έχουμε διμέτωπος, δίστιχο, δίγλωσσος και, επομένως, διαρχία.

Το ΛΚΝ έχει μόνο τη δυαρχία, κακώς.

* Η φωτογραφία που βλέπετε είναι από το βιβλίο «Αστυνομία της Μνήμης», της Γιόκο Ογκάουα, σε μετάφραση Χίλντας Παπαδημητρίου.

Δεν θα κρίνω τη μετάφραση καθαυτή αλλά μια γλωσσική επιλογή στην πρώτη πρόταση της πρώτης παραγράφου:

Περιττό να πω ότι ούτε ένα λουλούδι είχε απομείνει στον ροδώνα.

Περιττό να πω ότι αυτή η σύνταξη, η αποφυγή της διπλής άρνησης μου φαίνεται αντιγραμματική και ξεκάθαρα λανθασμένη στα νέα ελληνικά.

Αυτός ο «τρόμος της διπλής άρνησης» (νομίζω ότι ο Γιάννης Χάρης έπλασε τον όρο) είναι μάλλον επιρροή των αγγλικών, αλλά σε κάθε περίπτωση δεν ταιριάζει στη γλώσσα μας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Νομανσλάνδη | Με ετικέτα: , , , , , , , | 258 Σχόλια »

Συνανθρώπινα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 28 Αυγούστου, 2021

Για ποιον άραγε λόγο έδωσα τέτοιον τίτλο στο σαββατιάτικο πολυσυλλεκτικό μας άρθρο; Οι τακτικοί αναγνώστες θα το έχουν μαντέψει: επειδή ένα από τα μεγάλα μεζεδάκια της πιατέλας έχει να κάνει με τη λέξη «συνάνθρωπος».

Πράγματι, πριν από μερικές μέρες η σεβαστή κ. Αρβελέρ, σε συνέντευξη που έδωσε στο ραδιόφωνο, θέλοντας να τονίσει την ανάγκη για εμβολιασμούς, και επικρίνοντας, χωρίς να τον κατονομάζει, τον Στέφανο Τσιτσιπά για τις γνωστές δηλώσεις του, είπε, ανάμεσα σε πολλά σωστά και το εξής:

«Αν δεν ενδιαφέρεσαι για μία λέξη που είναι μόνο ελληνική, τη λέξη συνάνθρωπος… Όταν δεν μπολιάζεσαι σήμερα δεν κινδυνεύεις εσύ, η γιαγιά σου, ο παππούς σου ή ο πατέρας σου κινδυνεύει και ο διπλανός σου. Ο διπλανός σου είναι ακριβώς το μέτρο της ανθρωπιάς. Πόσο ενδιαφέρεσαι για τον συνάνθρωπο».

Προσυπογράφω, εκτός από το ετυμολογικό της αρχής, που είναι λάθος. Είναι λάθος ότι «ο συνάνθρωπος είναι λέξη μόνο ελληνική», δηλαδή ότι μόνο στα ελληνικά υπάρχει, κάτι σαν ένα δεύτερο φιλότιμο (που ούτε γι’ αυτό ισχύει η μοναδικότητα της ελληνικής, έχουμε γράψει άρθρο). H κ. Αρβελέρ πρέπει να το έχει ξαναπεί αυτό, αλλά ως τώρα δεν είχα από πρώτο χέρι την άποψή της.

Όμως, όχι μόνο λέξη ανάλογη υπάρχει και σε άλλες γλώσσες αλλά και, σύμφωνα με το ΛΚΝ, η ελληνική λέξη είναι μεταφραστικό δάνειο από το γερμανικό Mitmensch. Λέξεις ανάλογες με το Mitmensch υπάρχουν και σε άλλες γλώσσες συγγενικές με τα γερμανικά π.χ. στα ολλανδικά.

Η ύπαρξη του Mitmensch καταρρίπτει τον ισχυρισμό ότι «μόνο στα ελληνικά υπάρχει λέξη ‘συνάνθρωπος'», αλλά και το ΛΚΝ, που προτείνει ετυμολογία από μεταφραστικό δάνειο, σφάλλει. Οπως επισημαίνει το ετυμολογικό του Μπαμπινιώτη, η λέξη υπάρχει στα μεσαιωνικά χρόνια, π.χ. στη Διήγηση Αλεξάνδρου «οι ηγαπημένοι του και οι άρχοντές του και οι συνάνθρωποί του αφήνουν τον η συντροφία του και φεύγουν», ενώ στα ελληνιστικά χρόνια βρίσκουμε ρήμα συνανθρωπώ και συνανθρωπίζω. Δεν πρόκειται επομενως για μεταφραστικό δάνειο.

Κατά πάσα πιθανότητα η γερμανική λέξη είναι ανεξάρτητος σχηματισμός, αλλά αυτά θα τα βρουν οι ετυμολόγοι. Πάντως, ο συνάνθρωπος δεν είναι ελληνική αποκλειστικότητα.

* Kαι συνεχίζω με έναν τίτλο που μου στέλνει φίλος, από σουπεράκι σε δελτίο ειδήσεων:

Απολογείται ο Ρουμάνος βοσκός για το στυγερό έγκλημα του κτηνοτρόφου.

Αλλά γιατί να απολογηθεί ο βοσκός για το έγκλημα, στυγερό μάλιστα, που διέπραξε κάποιος άλλος, ο κτηνοτρόφος δηλαδή;

Βέβαια, αν έχετε παρακολουθήσει την επικαιρότητα θα ξέρετε ότι ο βοσκός είναι ο δράστης ανθρωποκτονίας με θύμα τον κτηνοτρόφο. Και δεν θα υπήρχε ασάφεια αν ο τίτλος ήταν: Απολογείται ο Ρουμάνος βοσκός για τον φόνο του κτηνοτρόφου. Αλλά «το έγκλημα του κτηνοτρόφου» σημαίνει μόνο «το έγκλημα που διέπραξε ο κτηνοτρόφος» και όχι «το έγκλημα που είχε θύμα τον κτηνοτρόφο».

* Η ακλισιά της εβδομάδας σε άρθρο για τα μελλοντικά σχέδια της Άνγκελας Μέρκελ, η οποία αποχωρεί από την ενεργό πολιτική μετά τις εκλογές του Σεπτεμβρίου:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in σαρδάμ, Εκπαίδευση, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , | 205 Σχόλια »

Μεζεδάκια με πανσέληνο

Posted by sarant στο 21 Αυγούστου, 2021

Δεν έβαλα κεφαλαίο, επομένως εννοώ την πανσέληνο και όχι τον συγγραφέα Αλέξη Πανσέληνο. Και κανονικά η πανσέληνος είναι αύριο, αλλά ελπίζω το σημερινό μας άρθρο να διαβάζεται και αύριο. Καλύτερα να τιτλοφορηθεί από κάτι όμορφο παρά από τις ασταμάτητες πυρκαγιές που μας κατακαίουν ή από την άλωση της Καμπούλ από τους Ταλιμπάνους.

Και ξεκινάμε με ένα ορθογραφικό λαθάκι, που δυστυχώς δεν διορθώνεται εύκολα διότι δεν είναι γραμμένο σε χαρτί ή ακόμα καλύτερα σε ηλεκτρονικό μέσο αλλά στο μάρμαρο.

H φωτογραφία είναι από τα Γιάννενα, αν δεν κάνω λάθος. Πρόκειται για προτομή ενός αξιόλογου πολιτικού, του Γεωργίου Μυλωνά, ο οποίος ως υφυπουργός Παιδείας στην κυβέρνηση Παπανδρέου μερίμνησε για την ίδρυση του πανεπιστημίου Ιωαννίνων το 1964 -στη συνέχεια ο Μυλωνάς είχε αξιόλογη αντιδικτατορική δράση, δραπέτευσε κινηματογραφικά από την Αμοργό όπου είχε εξοριστεί, ενώ το 1989 έγινε υπουργός Πολιτισμού εκ μέρους του Συνασπισμού στην κυβέρνηση Τζαννετάκη και μετά στην κυβέρνηση εθνικής ενότητας.

Αλλά στην προτομή υπάρχει λαθάκι. Δεν έγιναν αυτά «επί υπουργείας του» αλλά «επί υπουργίας του».

Γιατί; θα ρωτήσει κάποιος. Δεν υπάρχει ρήμα «υπουργεύω» και «πρωθυπουργεύω»;

Υπάρχει, αλλά η υπουργία προέρχεται από τον υπουργό. Το δέχομαι πως δεν είναι και τόσο εύκολο να ξέρει πάντοτε κανείς αν το αυγό έκανε την κότα ή η κότα τ’ αυγό, αλλά πάντως γράφουμε «η υπουργία, η πρωθυπουργία». (Και: τα υπουργεία, ενίοτε στη γνωστή φράση αγανάκτησης).

* Kαι μια είδηση από το αστυνομικό δελτίο, με αμφίσημο (;) τίτλο.

21χρονος με μαύρη ζώνη ξυλοκόπησε 15χρονο. Μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο με τραύματα στο κεφάλι.

Κανονικά, έτσι που είναι γραμμένο, στο νοσοκομείο μεταφέρθηκε ο 21χρονος με τη μαύρη ζώνη -ξυλοκόπησε τον έφηβο αλλά μάλλον θα έφαγε κι αυτός μερικές.

Καταλαβαίνουμε βέβαια ότι στην πραγματικότητα ο έφηβος μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο. Και ισως δικαιολογείται η φαινομενική αμφισημία από την ανάγκη για οικονομία στους τίτλους.

(Πιο αστείο, και ίσως πιο αμφίσημο, θα ήταν αν έγραφε «επιτέθηκε σε 15χρονο»).

* Φίλος επισημαίνει ευπρεπισμό σε άρθρο του Protagon για την περεστρόικα:

Και το γεγονός ότι ο Στιλ είναι πια φθασμένος συγγραφέας ιστορικών και γεωπολιτικών θεμάτων έπαιξε ασφαλώς τον ρόλο του.

Ο ευπρεπισμός είναι στον τύπο «φθασμένος». Λέμε βεβαίως «φθάνω», ισότιμα με το «φτάνω», λέμε και «καταφθάνω», αλλά η επιθετικοποιημένη μετοχή «φτασμένος» με τη σημασία «επιτυχημένος, καταξιωμένος» (π.χ. ο τάδε είναι φτασμένος καλλιτέχνης) ακούγεται κάπως κωμικά αν τη γράψουμε «φθασμένος».

* Κι ένας κυπριωτισμός. Το είδα στο Φέισμπουκ, σε ανάρτηση από την Κύπρο, που παραθέτω απόσπασμά της.

Ας προσπεράσουμε την ανορθογραφία στην τελευταία σειρά (καλύτερα να σε λένε άφιλο, παρά το άλλο που έχει και δύσκολη ορθογραφία, είχε γράψει ο Γιώργος Ιωάννου) και ας προσέξουμε ότι ο μητροπολίτης «έφταιγε τις εγκύους».

Το φταίω ως μεταβατικό, με τη σημασία «κατηγορώ, μέμφομαι, επικρίνω» ακούγεται πολύ παράξενο στην κοινή ελληνική, αλλά στην κοινή κυπριακή είναι απολύτως κανονικός τύπος.

Ίσως πρόκειται για επίδραση του αγγλικού blame.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διεθνή, Επαγγελματικά θηλυκά, Κύπρος, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια, Ορθογραφικά | Με ετικέτα: , , , , | 173 Σχόλια »

Μεζεδάκια με τη μάνικα στο χέρι

Posted by sarant στο 14 Αυγούστου, 2021

Ο τίτλος του σημερινού πολυσυλλεκτικού μας άρθρου θα ήταν κάτι σαν «δεκατετραυγουστιάτικα μεζεδάκια» αλλά τελικά είπα να τιμήσω την έμπνευση του υπουργού Προστασίας του Πολίτη Μιχ. Χρυσοχοΐδη και τη μνημειώδη του απάντηση στις επικρίσεις της αντιπολίτευσης για τον τρόπο που διαχειρίστηκε τις καταστροφικές πυρκαγιές (που θεωρούμε ότι πέρασαν και πάνε, παρόλο που συνεχίζεται η μάχη με τις αναζωπυρώσεις στη Γορτυνία και παρόλο που έχουμε ακόμα καλοκαίρι μπροστά μας).

Απάντησε λοιπόν ο κ. Χρυσοχοΐδης με την εξής επικολυρική δήλωση:

«Προς ενημέρωση του ΣΥΡΙΖΑ

Αρχαία Ολυμπία την κρίσιμη νύχτα με τη μάνικα στο χέρι.

Πάρνηθα από κάτω χαμηλά έως το Πυροφυλάκιο στο Κατσιμίδι, όλες αυτές τις μέρες και νύχτες. Και στο ενδιάμεσο στο Συντονιστικό Κέντρο της Πυροσβεστικής στο Χαλάνδρι.

Και πυροσβέστης και επιτελικός.

Συνεχώς παρών»

Πολλοί δεν πίστεψαν ότι πρόκειται για αυθεντική δήλωση του υπουργού, θεώρησαν ότι είναι τρολιά.

Αλλά εμείς εδώ λεξιλογούμε, οπότε θα κάνω μια γλωσσική παρατήρηση. Όπως πρόσεξαν και άλλοι, η μνημειώδης δήλωση του (οΘντκ) υπουργού κ. Χρυσοχοΐδη, με τη μάνικα στο χέρι, είναι γραμμένη χωρίς *κανένα* ρήμα, κάτι που ασφαλώς πρώτη φορά θα συμβαίνει σε υπουργικές δηλώσεις.

(Αμυδρότατα θυμάμαι κάποιο μικρό διήγημα χωρίς κανένα ρήμα, ως άσκηση ύφους, αλλά μη με ρωτάτε περισσότερα).

Χωρίς ρήμα λοιπόν. Θα μπορούσε κανείς να προσθέσει κι άλλα: χωρίς αιδώ, και χωρίς μυαλό, χωρίς έρμα, χωρίς αίσθηση του γελοίου· αλλά εδώ μας ενδιαφέρουν τα γλωσσικά, οπότε χωρίς ρήμα.

* Φυσικά η φράση με τη μάνικα σατιρίστηκε δεόντως στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, με μιμίδια σαν κι αυτό που βλέπετε, με παρωδίες όπως «Η μάνικα η μάνικα δεν σταματά, δουλεύει νύχτα μέρα» ή με ωραίες ρίμες (με αμάνικα, ρουμάνικα κτλ.).

Έφτιαξα κι εγώ ένα επικό, που τελικά με τη συμβολή και άλλων διαμορφώθηκε ως εξής:

Μάνικαν άειδε θεά Χρυσοχοΐδεω Μιχαλήος βουλωμένην ή μύρι’ Ευβοεύσιν άλγε’ έθηκε

* Αλλά, όπως είπαμε, μακάρι να μπορούμε να κάνουμε πλάκα με τις πυρκαγιές -δηλαδή, να μην ξανάρθουν.

* Καθώς έγραφα χτες το σημερινό άρθρο, είχαμε και την είδηση του ανασχηματισμού. Να αλλάξω τον τίτλο; Ανασχηματισμένα μεζεδάκια έχω ήδη δημοσιεύσει, ύστερα από άλλον ανασχηματισμό. Φλερτάρισα με την ιδέα να βάλω «μινιανασχηματισμένα» και να προσφέρω έτσι μιαν ακόμα λέξη στην ΥΤΧ μας, αλλά τελικά προτίμησα να μην αλλάξω τον τίτλο -και όλη την εισαγωγή.

* Κι ένα γλωσσικό σε σχέση με τις πυρκαγιές. Γράφτηκαν πολλά άρθρα για την εποχική πυροσβέστρια Κατερίνα Ιωαννίδου, που ο φακός την αποτύπωσε να παλεύει με αυταπάρνηση με τις φλόγες.

Σε πολλά από αυτά τα άρθρα, όπως εδώ, χρησιμοποιείται, κακώς κατά τη γνώμη μου, ο επίκοινος τύπος:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Ραμόνια | Με ετικέτα: , , , , , , | 264 Σχόλια »

Κατακαμένα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 7 Αυγούστου, 2021

Στην αρχή της εβδομάδας, σκεφτόμουν πως το σαββατιάτικο άρθρο, τούτο που διαβάζετε τώρα, θα το ονόμαζα «Γρεβενιώτικα μεζεδάκια», προς τιμήν του καταπληκτικού Μίλτου Τεντόγλου, που μας χάρισε τόση χαρά με το χρυσό μετάλλιο στο μήκος και με τις απίθανες δηλώσεις του -όπως είχα ονομάσει «γιαννιώτικα» το άρθρο της περασμένης εβδομάδας για να τιμήσω τον Στέφανο Ντούσκο.

Έτσι σκεφτόμουν, αλλά οι πρωτοφανείς καταστροφικές πυρκαγιές που κατάκαψαν τη μισήν Ελλάδα έκαναν σχεδόν υποχρεωτικό τον τίτλο που διαβάσατε.

Σκέφτηκα μάλιστα να μη βάλω καθόλου άρθρο σήμερα, σε ένδειξη πένθους (και κυριολεκτικά, αφού πέρα από τις ανυπολόγιστες καταστροφές στο περιβάλλον και σε περιουσίες, είχαμε και ανθρώπινα θύματα, τουλάχιστον τον εθελοντή πυροσβέστη αλλά και τον Κ. Μίχαλο). Μετά είπα να βάλω μόνο μια φωτογραφία, αλλά τελικά αποφάσισα, έστω και με βαριά καρδιά, να προσπαθήσω να γράψω ένα άρθρο περίπου σαν κάθε άλλου Σαββάτου. Θα είναι βέβαια άκεφο, και πιο σύντομο. Αλλά άκεφοι είμαστε όλοι μας.

* Κριτική για τις φωτιές δεν θέλω να κάνω, αλλά θέλω να αναφερθώ σε ένα παράπλευρο θέμα, που άλλωστε συνέβη την πρώτη μέρα της φωτιάς, πριν πάρουν τα πράγματα εφιαλτική τροπή.

Πρόκειται για ένα τουίτ του υπουργού κ. Μηταράκη ο οποίος απαντάει σε Ολλανδή ευρωβουλεύτρια. Η Tineke Strik (των Πρασίνων) τον ρωτάει αν υπάρχει σχέδιο εκκένωσης της Αμυγδαλέζας από τους εκεί κρατούμενους μετανάστες, και ο αρμόδιος υπουργός την επιπλήττει, περίπου, επειδή δεν ρώτησε και για την τύχη των ντόπιων κατοίκων.

Φυσικά, τέτοιες απαντήσεις θα περίμενε κανείς από (έμμισθο ή όχι) τρολ, όχι από υπουργό που απαντά σε μέλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Δεβ έχει κάποιο γλωσσικό ή ορθογραφικό λάθος η στιχομυθία, το περιεχόμενο της απάντησης του κ. υπουργού είναι που αποτελεί ανορθογραφία. Ας μείνει να το θυμόμαστε.

* Μια παρωνυχίδα για τον Ντούσκο, σε ρεπορτάζ για τη νίκη του:

Ο χρυσός, πλέον, έλληνας ολυμπιονίκης ήταν τέταρτος μέχρι τα πρώτα 500 μέτρα της κούρσας, όμως στη συνέχεια ανέβασε τον ρυθμό του και πλασαρίστηκε στην πρώτη θέση, την οποία κράτησε μέχρι το τέλος…..

Ο φίλος που το στέλνει δεν συμφωνεί με το ρήμα «πλασαρίστηκε» διότι, κατά τη γνώμη του, το ρήμα αυτό δεν ταιριάζει με την πρώτη θέση, αλλά με μια χαμηλότερη, που να έχει τουλάχιστον έναν αθλητή πιο πάνω, όπως και τουλάχιστον έναν πιο κάτω.

Εσείς τι λέτε;

(Και ναι, ξέρω, υπάρχουν κι άλλα ζητήματα, κάπως πιο σοβαρά)

* Ένας φίλος μου γλωσσολόγος μαζεύει παραδείγματα γενικομανίας, και μου έστειλε ένα τελευταίο αλίευμα, από αθλητικό ιστότοπο, σχετικά με τον αποκλεισμό της ΑΕΚ:

θα την πονέσουν περισσότερο τα κείμενα και τα λόγια που πάντα ακολουθούν ενός ντροπιαστικού αποκλεισμού

Τα έντονα στοιχεία είναι του συντάκτη, αλλά εμείς εδώ προσέχουμε τη σύνταξη του «ακολουθώ» με γενική, ακολουθούν ενός ντροπιαστικού αποκλεισμού.

Φυσικά, το «ακολουθώ» με αιτιατική συντάσσεται στα νέα ελληνικά. Στα αρχαία, έπαιρνε δοτική (ακολουθώ τινί) αλλά αυτό δεν αφορά τη νέα γλώσσα. Να υπάρχει έλξη από το «προηγούμαι» που όντως παίρνει γενική; Να επηρεάζει το «ενός κακού μύρια έπονται;»

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Το είπε/δεν το είπε | Με ετικέτα: , , , | 169 Σχόλια »

Γιαννιώτικα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 31 Ιουλίου, 2021

Στην αρχή σκεφτόμουν να τα πω διακεκαυμένα μεζεδάκια ή μεζεδάκια του καύσωνα ή κάτι άλλο τέλος πάντων που να εκφράζει τα σαραντάρια που βασανίζουν πολλούς, ιδίως όσους έχουν απομείνει στα αστικά κέντρα.

Χτες το πρωί όμως μαθεύτηκε το χρυσό μετάλλιο του κωπηλάτη Στέφανου Ντούσκου, ενός σεμνού αθλητή που χωρίς τυμπανοκρουσίες και χωρίς ν’ απασχολεί τους προβολείς των μέσων ενημέρωσης κατάφερε να πάρει την πρώτη θέση, και μάλιστα με ολυμπιακό ρεκόρ, στο μονό σκιφ ανδρών -οπότε, προς τιμήν του χρυσού ολυμπιονίκη, τα σημερινά μεζεδάκια βαφτίζονται γιαννιώτικα, αφού ο Ντούσκος είναι αθλητής του Ν.Ο.Ιωαννίνων και συνεχίζει τη μεγάλη παράδοση που έχουν, λόγω και της λίμνης, τα Γιάννενα στην κωπηλασία.

Να θυμίσω και το ωραίο δοξαστικό τετράστιχο που σκάρωσε χτες ο φίλος μας ο ΓΤ:

Το ποτήρι υψώνω μπρούσκο
για τον Στέφανο τον Ντούσκο
Είν’ αμέτρητοι οι κόποι
για να πας καλά στην κώπη

Όσο για το αγωνισμα του Στέφανου, που τον στεφάνωσε, λέγεται «σκιφ», ενώ στα αγγλικά λέγεται scull (και όχι skull, που είναι το κρανίο). Εμείς θα το πήραμε από τα γαλλικά, όπου είναι skiff, λέξη αγγλικής προέλευσης μάλιστα.

* Kαι ξεκινάμε με μια ανακάλυψη των δαιμόνιων ντετέκτιβ που κατάφεραν να σπάσουν τους μυστικούς κωδικούς συνεννόησης της συμμορίας των κακοποιών που ανατίναζαν ΑΤΜ.

Λοιπόν, Bro θα πει «αδελφέ» -ποιος να το φανταζόταν!

Μια απορία που έχω στο ίδιο θέμα, είναι τι σημαίνει «τράπερ» και ποια η σχέση του με τον ράπερ. Αλλά αυτό θα μου το πείτε εσείς.

* Συνεχίζω με μιαν άλλη απορία, όχι δική μου ή μάλλον όχι μόνο δική μου.

Ο φίλος μας ο Νίκος Νικολάου, που τόσα άρθρα έχει γράψει για το ιστολόγιο, παρέπεμψε σε μένα και στη συλλογική σοφία του ιστολογίου την εξής απορία:

Πότε και από ποιούς επινοήθηκε το «ούνα φάτσα ούνα ράτσα»;

Κατ’ αρχάς, επινοήθηκε από ιταλούς, ή από έλληνες ως ψευδοϊταλισμός; Η ομοιοκαταληξία δεν ισχύει στα στάνταρ ιταλικά (faccia razza), αν και δεν ξέρω τι συμβαίνει με τις διαλέκτους. Συνήθως λένε στο διαδίκτυο πως η φράση είναι άγνωστη στην Ιταλία, αν και βρίσκω αρκετές περιπτώσεις και una faccia una razza και  stessa faccia stessa razza, ώστε να αμφιβάλλω. Και το «μία φάτσα μία ράτσα» στα ελληνικά ακουγόταν παλαιότερα.

Και πότε; Βλέπω αρκετές φορές τον ισχυρισμό πως επινοήθηκε ως Μουσολινική προπαγάνδα προς τα Δωδεκάνησα, ακόμα και από ιστορικούς· αλλά τεκμήρια δεν βλέπω, και δεν βρήκαμε στο Google Books αναφορές πριν τη δεκαετία του 60.

Αν ξέρεις τίποτα παραπάνω, ευπρόσδεκτο· ή και αν θα μπορούσες να θέσεις το ζήτημα στο αναγνωστικό σου κοινό…

Ομολογώ ότι, αν και έψαξα λίγο, δεν βρηκα παλαιότερες του 1960 αναφορές του «ούνα φάτσα ούνα ράτσα», αν και θυμάμαι π.χ. τον παππού μου να το λέει.

Οπότε, ελπίζω η συλλογική σοφία του ιστολογίου να κάνει (για μιαν ακόμα φορά) το θαύμα της.

* Aν σας ζητήσουν να αναφέρετε ένα παράδειγμα τυπογραφικού λάθους που δεν το πιάνει ο κορέκτορας, και δεν έχετε κανένα πρόχειρο, ιδού ένα φρέσκο:

Ο υφυπουργός Πολιτικής Προστασίας, μιλώντας στον ΑΝΤ1, έκανε λόγο για ένα ακόμη ακραίο καιρικό φαινόμενο, σημειώνοντας ότι η κλιματική αλλαγή έχει γίνει κλιματική απειλεί.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Ποίηση, Το είπε/δεν το είπε, γαλλικά | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 178 Σχόλια »

Μυκονιάτικα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 24 Ιουλίου, 2021

…που δεν είναι τοπικές σπεσιαλιτέ της Μυκόνου, ας πούμε λούζα. Απλώς, ο τίτλος δόθηκε με αφορμή τις παλινωδίες σχετικά με το «μίνι λοκντάουν» στη Μύκονο, η είδηση για το οποίο προκάλεσε αίσθηση διεθνώς, αλλά που όπως όλα δείχνουν δεν πρόκειται να παραταθεί μετά τη Δευτέρα.

Και βέβαια, γεννιέται το ερώτημα, πόσο προετοιμασμένα έγινε το άνοιγμα του τουρισμού, όταν και στη Μύκονο αλλά και σε άλλα νησιά βρέθηκαν τουρίστες θετικοί στον κορονοϊό που δεν έβρισκαν κατάλυμα καραντίνας -αλλά αυτά θα τα συζητήσουμε άλλη φορά, σήμερα είναι Σάββατο και το πρόγραμμα έχει πολυσυλλεκτική ύλη με διάφορα γλωσσικά στραβά και ανάποδα ή απλώς αξιοπερίεργα.

Εξάλλου, δεν είναι μόνο η Μύκονος που παρουσιάζει πρόβλημα, αφού και άλλες περιοχές της χώρας ανέβηκαν σε χειρότερη κατηγορία στον επιδημιολογικό χάρτη, από το πράσινο στο κίτρινο και από το κίτρινο στο πορτοκαλί. Μόνη θετική μεταβολή ήταν ένα άγνωστο νησί, που από το κίτρινο επέστρεψε στο πράσινο, όπως βλέπετε στην οθονιά (νομίζω την πήρα από το skai.gr), η εξωτική Κύνθος.

Ποια να είναι η Κύνθος; Μήπως είναι η Ζάκυνθος αποκεφαλισμένη; Ή μήπως πρόκειται για άλλη ονομασία της μυστηριώδους Ιφκίνθου; Μπα, η Κύθνος είναι -και ο αναγραμματισμός εμφανίζεται και δεύτερη φορά στην ίδια σελίδα, που δείχνει πως ο συντάκτης είχε… άποψη. Ο δον Μήτσος, αν μας διαβάζει, θα μας πει αν ο αναγραμματισμός συμβαίνει συχνά.

* Συζητήθηκε αρκετά στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μια πρόσφατη ανάρτηση του Γ. Μπαμπινιώτη στο Φέισμπουκ με τίτλο Βελτιώστε τα… Αγγλικά σας.

Σε αυτήν ο κ. Μπαμπινιώτης, ειρωνικά βέβαια, λέει ότι προσπαθώντας να βελτιώσει τα αγγλικά του άρχισε να διαβάζει γνωστές αγγλικές εφημερίδες, κι έτσι έμαθε 14 νέες… αγγλικές [τα αποσιωπητικά δικά του] λέξεις, τις εξής:

aegis, anathema, aseptic, automaton, cynical, demagogue, despotism, laconic, macrocosm, misanthropic, panacea, prognosticate, somatic, symposiarch.

Κάποιοι είπαν ότι ο κ. Μπαμπινιώτης ζήλεψε τη δόξα του Ξ. Ζολώτα ή, επί το αργκοτικότερον, «έπαθε Ζολώτα».

Εμένα μου φάνηκε περίεργο ότι βάζει αποσιωπητικά πριν από το «αγγλικές λέξεις», σαν να μην τις θεωρεί αγγλικές. Απορώ επίσης σε ποια εφημερίδα (και με ποιαν αφορμή) εμφανίστηκε η λέξη symposiarch. Πολύ περίεργο μου φαίνεται.

Κατά τα άλλα, η σημασία των λέξεων πράγματι είναι προφανής για έναν Έλληνα, έστω κι αν δεν έχουμε μονολεκτικό ρήμα αντίστοιχο του prognosticate (που άλλωστε σχηματίστηκε μέσω λατινικών από το προγνωστικός, prognosticare). Ελπίζω να μη γενικευτεί όμως η άποψη ότι η σημασία των αγγλικών ελληνογενών λέξεων είναι αυτονόητη διότι πολλοί θα την πατήσουν με λέξεις όπως empathy, iconic ή sycophant (δεν σημαίνει συκοφάντης!)

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Πανδημικά | Με ετικέτα: , , , , | 272 Σχόλια »

Αμιγή μεζεδάκια

Posted by sarant στο 17 Ιουλίου, 2021

Αμιγή είναι τα μεζεδάκια μας όπως είναι «αμιγείς» οι κλειστοί χώροι (εστιατόρια, κινηματογράφοι κτλ.) και τα ανοιχτά και κλειστά κέντρα διασκέδασης (κέντρα, κλαμπ κτλ.), όπως και τα γήπεδα, αφού με βάση τη νέα Κοινή Υπουργική Απόφαση απαγορεύονται οι μικτοί χώροι σε αυτές τις κατηγορίες.

Αμιγείς είναι οι χώροι όπου η πρόσβαση επιτρέπεται μόνο σε εμβολιασμένους και νοσήσαντες (σημείωση: νοσήσαντες που έχουν δηλωθεί και μπορούν να το αποδείξουν). Έτσι λοιπόν είναι αμιγή και τα μεζεδάκια μας σήμερα. Για να τα διαβάσετε και για να σχολιάσετε, πρέπει να έχετε ευρωπαϊκό ψηφιακό πιστοποιητικό. Επειδή όμως ακόμα δεν έχει αναπτυχθεί η εφαρμογή που θα ελέγχει τα πιστοποιητικά, προς το παρόν θα γίνονται δεκτός και ο σχολιασμός με βάση υπεύθυνες δηλώσεις -ατομική ευθύνη, που λέμε.

Και το πρώτο μας μεζεδάκι μάς το κερνάει η ίδια η ΚΥΑ:

Αν προσέξετε, στην κατηγορία 4, των ανοικτών χώρων εστίασης, διαβάζουμε: Λειτουργεία με τα ισχύοντα πρωτόκολλα της ΓΓ Εμπορίου.

Και ναι μεν τα -ία και -εία είναι σε ορισμένες περιπτώσεις πονοκέφαλος, αλλά θα έλεγα πως η λειτουργία είναι και γνωστή λέξη αλλά και δεν βρίσκω λόγο να τη γράφουμε με -ει.

Εκτός βέβαια αν κάποιος θέλησε να εφεύρει τον νέο όρο «τα λειτουργεία» (όπως τα υπουργεία, και με τη γνωστή αθυρόστομη φράση).

Αν μάλιστα κοσκινίσουμε και την ΚΥΑ θα βρούμε κι άλλα πταίσματα, όπως:

Τα ανωτέρω πιστοποιητικά, επιδεικνύονται είτε σε έγχαρτη μορφή είτε ηλεκτρονικά μέσω κινητής συσκευής του θεατή…

Στο μάτι χτυπάει η «έγχαρτη μορφή» αλλά αυτό δεν είναι λάθος, (και) έτσι λέγεται αν και υπάρχουν και λιγότερο μουράτες διατυπώσεις. Λαθάκι όμως είναι το κόμμα μετά τη λέξη «πιστοποιητικά» που χωρίζει υποκείμενο από ρήμα. Αλλά σε τέτοια θέματα λίγοι είναι αναμάρτητοι -εγώ πάντως δεν είμαι.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Μηχανική μετάφραση, Πανδημικά | Με ετικέτα: , , , , , | 287 Σχόλια »

Ιταλοαγγλικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 10 Ιουλίου, 2021

ή αγγλοϊταλικά; Τα ονομάζω έτσι από τον τελικό του ευρωπαϊκού πρωταθλήματος, που γίνεται αύριο. Έβαλα όμως πρώτη την Ιταλία επειδή αυτή είναι τυπικά η γηπεδούχος ομάδα, έστω κι αν ο τελικός γίνεται στο Γουέμπλεϊ, σε αγγλικό έδαφος και έστω κι αν η Αγγλία είχε την εύνοια να παίξει όλα της τα παιχνίδια σε γνώριμο έδαφος. Μπορείτε να κάνετε προγνωστικά, αν θέλετε, αλλά τα μεζεδάκια καθαυτά δεν έχουν ποδοσφαιρικό περιεχόμενο. Εγώ παντως θα είμαι με την Ιταλία.

Και βέβαια τελειώνει το Ευρωπαϊκό πρωτάθλημα του 2020 που γίνεται το 2021 για να αρχίσουν σε δυο βδομάδες οι Ολυμπιακοί αγώνες του 2020, που επίσης γίνονται το 2021 -χωρίς θεατές, όπως άκουσα. Τι τα θέλετε, η κορόνα αφήνει παντού το στίγμα της, ενώ περιμένουμε να δούμε πότε θα σκάσει το τέταρτο κύμα, που κατά σύμπτωση θα αφορά τη μετάλλαξη Δ.

* Kαι ξεκινάμε με ένα μαθηματικό μαργαριτάρι, αντλημένο από πρόσφατη ανάρτηση του καθηγητή Γκίκα Μαγιορκίνη στο Φέισμπουκ.

Παραθέτω μόνο το μισό, στη συνέχεια ο κ. Μαγιορκίνης κάνει χρήσιμες παραινέσεις να εμβολιαστούμε όλοι και έως τότε να αποφεύγουμε τον συγχρωτισμό και να κάνουμε αυτοτέστ.

Και σε αυτά δεν υπάρχει καμιά αντίρρηση. Η αντίρρησή μου είναι στα μαθηματικά του κ. Μαγιορκίνη. Το 619 από 236 δεν αντιπροσωπεύει αύξηση κατά 262% ούτε «262% περισσότερα», αλλά αύξηση κατά 162%. Το ίδιο ισχύει για όλα τα στοιχεία. Ας πούμε, στο 3. η αύξηση από 395 σε 771 είναι αυξηση 95% και όχι 195%.

Όχι ότι αυτό αναιρεί την εγκυρότητα των συμβουλών του κ. Μαγιορκίνη, αλλά νομίζω πως κάνει κακή εντύπωση. Τι λέτε;

* Και συνεχίζουμε με ένα ακόμα μαθηματικό μεζεδάκι -πάνε δύο δύο.

Σε επιφυλλίδα του Πάσχου Μανδραβέλη στην Καθημερινή, ο αρθρογράφος αναφέρεται στους ανεμβολίαστους:

Όπως βλέπετε, ο αρθρογράφος προσθέτει το 2,7 και το 1,8 και βγάζει άθροισμα 3,5. Με τη συμβατική αριθμητική, το άθροισμα είναι 4,5.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Νόμος του Μέφρι | Με ετικέτα: , , , , | 324 Σχόλια »

Μεζεδάκια για εμβολιασμένους

Posted by sarant στο 3 Ιουλίου, 2021

Το ιστολόγιο συντάσσεται με την εθνική προσπάθεια να βρεθεί ένας νέος εσωτερικός εχθρός στον οποίο να χρεωθεί η αποτυχία της εμβολιαστικής πολιτικής της κυβέρνησης και να χωριστούν σε δυο κατηγορίες οι πολίτες, κι έτσι στα σημερινά μεζεδάκια μπορούν να σχολιάζουν μόνο όσοι έχουν εμβολιαστεί ή έχουν αρνητικό τεστ PCR ή έχουν πιστοποιητικό νόσησης.

Επειδή όμως δεν έχει ακόμα αναπτυχθεί το πρόγραμμα που θα ελέγχει την εμβολιαστική κατάσταση του κάθε σχολιαστή, προς το παρόν η εφαρμογή του μέτρου παγώνει -το ίδιο άλλωστε προβλέπω να γίνει και με τα προαναγγελθέντα μέτρα στην εστίαση, για τα οποία θεωρώ πολύ πιθανό να σταματήσει πολύ γρήγορα κάθε έλεγχός τους.

Για να μην παρεξηγηθώ: όχι μόνο έκανα το εμβόλιο (με ΑΖ) αλλά και είμαι φανατικά υπέρ του εμβολιασμού. Άλλο όμως αυτό κι άλλο να παίρνονται από τώρα μέτρα διαχωρισμού τη στιγμή που για πολλές κατηγορίες πολιτών ειναι πρακτικά αδύνατο να έχουν πλήρως εμβολιαστεί (Παράδειγμα: για τους νέους των 25-29 ετών, η πλατφόρμα άνοιξε στις 10 Ιουνίου. Επομένως είναι αδύνατο έως τις 5 Ιουλίου να έχει κάποιος κάνει και τις 2 δόσεις και να έχουν περάσει και 14 μέρες ωστε να είναι σε ισχύ το πιστοποιητικό του. Κι όμως, από τις 5 Ιουλίου ο νέος αυτός υποτίθεται ότι θα πρέπει να πληρώνει τεστ ράπιντ για να μπει σε ορισμένα μαγαζιά ή για να μετακινηθεί σε γειτονικό νομό ή σε κάποιο νησί. Αν κάνω λάθος, διορθώστε με).

Επιπλέον, τα μέτρα αυτά όχι μόνο προκαλούν κοινωνικό αυτοματισμό αλλά και κατά πάσα πιθανότητα θα αποδειχτούν  αναποτελεσματικά. Όμως θα συζητήσουμε ξανά το θέμα σε ειδικά αφιερωμένο άρθρο, σήμερα έχουμε μεζεδάκια.

* Και ξεκινάω με μια περίπτωση διαφημιστικής τρολιάς. Θα είδατε πιθανότατα το βίντεο με το απόσπασμα από την εκδήλωση της αστυνομίας (εδώ διανθισμένο) όπου ο κλεμμένος πίνακας, που η «επανεύρεσή» του ανακοινώνεται μετά βαΐων και κλάδων, γλιστράει και πέφτει και σπεύδει ο σύμβουλος του υπουργού και τον πιάνει με γυμνά (και ιδρωμένα;) χέρια λες και είναι καμιά εφημερίδα.

Φυσικά το αστειότατο αυτό στιγμιότυπο έγινε ιότροπο (viral που λέει και ο κ. Μπαμπινιώτης) στα πέρατα της Γης -αλλά το ενδιαφέρον είναι ότι τόσο το Πλαίσιο όσο και η ΙΚΕΑ έσπευσαν να το εκμεταλλευτούν για διαφημίσεις βάσεων και στηριγμάτων! Καλό ρεφλέξ, έχω να πω.

* Συνεχίζω με ένα ποδοσφαιρικό, αν και όχι από το ευρωπαϊκό πρωτάθλημα.

Σε ρεπορτάζ για τη Φιορεντίνα και τον Φρανκ Ριμπερί, διαβάζω ότι:

Παρά το γεγονός ότι όλα έδειχναν πως οι δύο πλευρές, θα συνέχιζαν την από κοινού συνεργασία τους και την νέα αγωνιστική περίοδο, τελικά κάτι τέτοιο δεν θα συμβεί.

Δεν είναι πλεονασμός το «από κοινού συνεργασία»; Υπάρχει και μονομερής συνεργασία;

Και πιο κάτω, λέει ότι ο νέος προπονητής δεν είχε στα πλάνα του τον Ριμπερί, και «αυτό είχε σαν συνέπεια να εισηγηθεί την φυγή του από την ομάδα της Φλωρεντίας». Αλλά φυγή θα ήταν αν έφευγε με δική του πρωτοβουλία ο παίκτης. Αφού έγινε με πρωτοβουλία του εργοδότη θα το πούμε αποπομπή ή πιο ουδέτερα μη ανανέωση του συμβολαίου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικό ληξιαρχείο, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Νεολογισμοί, Το είπε/δεν το είπε | Με ετικέτα: , , , , , , | 392 Σχόλια »

Διακεκαυμένα μεζεδάκια πάλι

Posted by sarant στο 26 Ιουνίου, 2021

Διακεκαυμένα, επειδή περνάμε καύσωνα. Πάλι, επειδή τον ίδιο τίτλο τον έχω ήδη χρησιμοποιήσει σε παλιότερο άρθρο, γραμμένο, κατά σύμπτωση, περίπου τέτοια εποχή, πριν από εφτά χρόνια (παρά δύο μέρες). Όχι ότι δεν είχαμε καύσωνες στο ενδιάμεσο διάστημα, αλλά δεν έτυχε να μπουν σε τίτλο σαββατιάτικου άρθρου.

* Βέβαια, θα μπορούσα να δώσω το όνομα «πιλοτικά μεζεδάκια», όπως είχε προτείνει φίλος του ιστολογίου για το άρθρο του περασμένου Σαββάτου, μια και όλη τη βδομάδα στις ειδήσεις πρωταγωνιστούσε το έγκλημα στα Γλυκά Νερά, και, το χειρότερο, η προσπάθεια αγιογράφησης του καθ’ ομολογίαν δράστη του, με άλλους και άλλες να τον λένε γοητευτική προσωπικότητα και άλλους και άλλες να τον θεωρούν σοβαρό και μετρημένο.

Αλλά το πρώτο μας μεζεδάκι είναι ιατροδικαστικό, αφού αφορά τις δηλώσεις της ιατροδικάστριας, η οποία, σύμφωνα με το άρθρο, έκρινε ότι ο πιλότος «χωρίς κρανίο εγκεφαλικές κακώσεις» ήταν αδύνατο να είχε παραμείνει επί 2 ώρες σε κατάσταση αναισθησίας.

Η φρικτή σχιζολεξία εμφανίζεται και άλλη φορά στο κείμενο και κατά πάσα πιθανότητα πρέπει να τη χρεώσουμε όχι άμεσα στον συντάκτη αλλά στον κορέκτορα. Πράγματι, σε πολλές κινητές συσκευές ο κορέκτορας αυτομάτως χωρίζει τις μεγάλες λέξεις ιδίως όταν τα συστατικά τους μέρη στέκονται και μόνα τους, όπως εδώ που οι κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις αναλύονται σε «κρανίο εγκεφαλικές».

Βέβαια, και ο συντάκτης πρέπει να κοιτάζει και να διορθώνει.

* Και συνεχίζουμε με ένα μεζεδάκι από τις γαλλικές εκλογές της περασμένης Κυριακής (αύριο θα έχουμε τον δεύτερο γύρο). Μια ακυρολεξία από άρθρο της ΕφΣυν:

Οι προοπτικές, για το κεντρώο κόμμα του Μακρόν δεν είναι και οι καλύτερες καθώς αναμένεται να καρπωθεί την απογοήτευση του κόσμου από τις εφαρμοζόμενες πολιτικές και της δυσαρέσκειας των αγροτών που υποστήριξαν τα «κίτρινα γιλέκα»

Όμως, το «καρπώνομαι κάτι» σημαίνει «εκμεταλλεύομαι το κέρδος, απολαμβάνω την ωφέλεια από κάτι», όχι υφίσταμαι τις συνέπειες.

Εδώ θα ταίριαζε το χρεώνομαι, θαρρώ.

* Ο δήμος Αθηναίων πήρε πρόσφατα την απόφαση να τιμήσει τη μνήμη του Νεκτάριου Σάββα, του αστυνομικού που είχε δολοφονηθεί το 2009 στα Πατήσια από τη Σέχτα Επαναστατών. Αφενός ανέγειρε μνημείο στον δολοφονημένο αστυνομικό και αφετέρου έδωσε το όνομά του στον δρόμο στον οποίο έγινε η δολοφονία.

Μόνο που υπάρχει ένα πρόβλημα. Η τιμή στον Ν. Σάββα σήμαινε την έξωση του Λάμπρου Πορφύρα.

Ο δήμος Αθηναίων (όπως και πολλοί άλλοι δήμοι του Λεκανοπεδίου) είχε τιμήσει τον Πορφύρα δίνοντας τ’ όνομά του σε έναν μικρό δρόμο -μικρόν, αλλά σε ωραίο σημείο, πλάι στο πάρκο Δρακοπούλου στα Πατήσια, και με καλή παρέα: εκεί κοντά είναι ο Λασκαράτος, ο Μαβίλης, ο Κων. Θεοτόκης, ο Εμμ. Λυκούδης, ο Σπυρίδων Βασιλειάδης, ο πατριώτης στιχοπλόκος Ματσούκας.

Τώρα, ο Πορφύρας εξοβελίστηκε. Αν έκρινε σκόπιμο ο κ. δήμαρχος να τιμήσει τη μνήμη του αρχιφύλακα που έπεσε στο καθήκον, γιατί να εξώσει τον Πορφύρα; Θα μπορούσε πιθανώς να δοθεί το νέο όνομα σε ένα τμήμα του δρόμου, το έξω από το πάρκο. Ή, να μετονομαστεί ένας άλλος, κοντινός και με ουδέτερο όνομα, δρόμος σε Λάμπρου Πορφύρα, ώστε να αναπληρωθεί το κενό. Απλώς, δεν το σκέφτηκαν, ίσως διότι δεν ξέρουν ποιος είναι ο Λάμπρος Πορφύρας, ο τρυφερός και ταπεινός κυρ Δημητράκης Σύψωμος, που διαβάζεται ακόμα και έχει κατακτήσει μια θέση ανάμεσα στις θαυμαστές χαμηλές φωνές της ποίησής μας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λάθη του κορέκτορα, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Μονοτονικό, Ποίηση | Με ετικέτα: , , , , , , , | 236 Σχόλια »