Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Μεσόγειος’ Category

Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων (Δημ. Σαραντάκος) 8 – Οι ελληνικοί αποικισμοί της αρχαϊκής και της κλασικής εποχής

Posted by sarant στο 6 Νοέμβριος, 2018

Εδώ και λίγο καιρό ξεκίνησα να δημοσιεύω αποσπάσματα από το βιβλίο του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων, μια ιστορία των εξερευνητών και των εξερευνήσεων του αρχαίου κόσμου. Η σημερινή συνέχεια είναι η όγδοη. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Έχουμε περάσει στο 3ο κεφάλαιο που εξετάζει τους μεγάλους αποικισμούς -στη σημερινή συνέχεια εκτός από τους ελληνικούς, θα δούμε και αποικισμούς στον Ινδικό Ωκεανό.

Οι ελληνικοί αποικισμοί της αρχαϊκής και κλασσικής εποχής

Ο πρώτος ελληνικός αποικισμός (1200 – 900 π.Χ.)

Ο πρώτος ελληνικός αποικισμός τοποθετείται συμβατικά μεταξύ του 12ου και του 9ου αιώνα π.χ. και αφορά τη μετανάστευση ελληνικών φυλών από την ηπειρωτική Ελλάδα στις απέναντι ακτές της Μικρασίας και στα νησιά του ανατολικού Αιγαίου. Σύμφωνα με τις αρχαίες παραδόσεις, η εγκατάσταση των ελληνικών φυλών στις περιοχές της Τρωάδας άρχισε αμέσως μετά τον Τρωικό πόλεμο και μάλιστα αρχηγός της πρώτης αυτής αποικιστικής κίνησης ήταν ο Ορέστης, ο γιος του Αγαμέμνονα.

Αυτή η παράδοση φαίνεται πως έχει κάποιον ιστορικό πυρήνα, αν μάλιστα ο Τρωικός πόλεμος θεωρηθεί επεισόδιο της γενικότερης αναταραχής, που παρατηρήθηκε εκείνη την εποχή.

Το βέβαιο πάντως είναι πως το πρώτο κύμα αποίκων ήταν Αιολείς, που ως τότε κατοικούσαν στη Θεσσαλία και τη βορειοανατολική Στερεά Ελλάδα και εγκαταστάθηκαν στα βορειοδυτικά παράλια της Μικράς Ασίας, από την Τρωάδα μέχρι τον ποταμό Έρμο, καθώς και στα γειτονικά νησιά, Λέσβο, Τένεδο και Εκατονήσους (Μοσχονήσια), όπου μέχρι τότε κατοικούσαν Πελασγοί. Η περιοχή αυτή ονομάστηκε Αιολίδα.

Στην πραγματικότητα δημιουργήθηκαν τρεις περιοχές με αιολικές πόλεις: η Λέσβος, που ως τότε ονομαζόταν Ιμερτή, Λασία και Πελασγία, η μικρασιατική ακτή από την περιοχή της Τρωάδας ως τις εκβολές του ποταμού Καΐκου και η  ακτή από τις εκβολές του Καΐκου ως τις εκβολές του ποταμού Έρμου. Οι πόλεις που ίδρυσαν οι Αιολείς στη Λέσβο, η οποία όπως φαίνεται εποικίστηκε πρώτη, από μετανάστες, που είχαν αρχηγό τον Πένθιλο ήταν: Μυτιλήνη, Μήθυμνα, Άντισσα, Αρίσβη, Ερεσός και Πύρρα. Από τη Λέσβο, οι Αιολείς αποίκησαν τις απέναντι παραλίες της Μυσίας, αλλά και τις Εκατονήσους (Μοσχονήσια) και την Τένεδο. Στην περιοχή αυτή έχτισαν τις πόλεις Άσσο, Γάργαρα, Άνταδρο, Κεβρή, Σκήψη, Νεάνδρεια και Πιτύεια. Τέλος, νοτιότερα, μεταξύ των εκβολών των ποταμών Καΐκου και Έρμου ιδρύθηκαν οι πόλεις της Αιολικής Δωδεκάπολης: Αιγές, Αιγειρόεσσα, Γράνεια, Κίλλα, Κύμη, Λάρισα η Αιολίς, Μύρινα, Νέο Τείχος, Νότιο, Πιτάνη, Σμύρνη και Τήμνος.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Γεωγραφία, Δημήτρης Σαραντάκος, Εξερευνήσεις, Μεσόγειος | Με ετικέτα: , , , | 92 Σχόλια »

Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων (Δημ. Σαραντάκος) 7 – Οι μεγάλοι αποικισμοί κατά την προϊστορία

Posted by sarant στο 23 Οκτώβριος, 2018

Εδώ και λίγο καιρό ξεκίνησα να δημοσιεύω αποσπάσματα από το βιβλίο του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, Σχίζοντας τις γραμμές των οριζόντων, μια ιστορία των εξερευνητών και των εξερευνήσεων του αρχαίου κόσμου. Η σημερινή συνέχεια είναι η έβδομη. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Από σήμερα περνάμε στο 3ο κεφάλαιο που εξετάζει τους μεγάλους αποικισμούς.

Στις εξερευνήσεις θα μπορούσαν να περιληφθούν με κάποιο περιθώριο ανοχής και οι αποικισμοί της αρχαιότητας. Οπωσδήποτε, πολλοί από τους αποικισμούς αυτούς ήταν συνέπεια εξερευνήσεων που προηγήθηκαν. Οι αποικισμοί της αρχαιότητας διαφέρουν ουσιαστικά και από τις μεταναστεύσεις των λαών, αλλά και από τους αποικισμούς των νεότερων χρόνων.

Στην ιστορία της αρχαιότητας αναφέρονται μεγάλες περίοδοι αποικισμού, κατά τις οποίες οι άνθρωποι, λόγω υπερπληθυσμού ή από άλλες αιτίες, έφευγαν από την πατρίδα τους και αναζητούσαν νέες χώρες για να εγκατασταθούν και να δημιουργήσουν καινούργια εστία.

Ελληνικοί αποικισμοί κατά την προϊστορία

Ο μινωικός αποικισμός (1700-1400 π.χ.)

Η Κρήτη κατοικήθηκε από πολύ παλιά. Παλαιότερα, οι ιστορικοί, μη έχοντας αδιάσειστες ενδείξεις για παρουσία παλαιολιθικών ανθρώπων στο νησί, πίστευαν πως κατοικήθηκε στις αρχές της νεολιθικής εποχής. Προσφάτως, όμως, ανακαλύφθηκε στη Γαύδο αληθινό εργαστήριο επεξεργασίας οψιδιανού, που χρονολογήθηκε ότι ανήκει στην παλαιολιθική εποχή και αυτό δείχνει πως από τότε υπήρχαν άνθρωποι στη μεγαλόνησο, οι οποίοι, επιπλέον, μπορούσαν να κάνουν μακρινά θαλασσινά ταξίδια, αφού ο οψιδιανός υπήρχε μόνο στη Μήλο. Όπως υποστηρίζει ο Ηρόδοτος [Κλειώ 176], οι πρώτοι έποικοι της Κρήτης ήρθαν από την ΝΔ Μικρασία, τη Λυκία ή την Καρία και ονομάζονταν Τερμίλες.

Οι μινωικοί κάτοικοι της Κρήτης ήταν πολύ εξοικειωμένοι με τη θάλασσα και από νωρίς είχαν αποικίσει πολλά νησιά και χερσαίες περιοχές του Αιγαίου, με οργανωμένες αποστολές στις οποίες την ηγεσία είχαν είτε οι ίδιοι οι βασιλείς είτε οι γιοί τους ή άλλοι στενοί συγγενείς. Έτσι, ο Ραδάμανθυς εγκαταστάθηκε στην Εύβοια, ο Αλθαμένης στη Ρόδο, ο Σαρπηδών στη Λυκία, ο Μίλητος στην Καρία, όπου ίδρυσε την πόλη που έχει το όνομά του. Διάφοροι άλλοι ακόλουθοι ή συγγενείς βασιλέων εγκαταστάθηκαν σε διάφορα νησιά. Ο Στάφυλος στην Πεπάρηθο (Σκόπελο) ο Οινοπίων στη Χίο, ο Άνιος στη Νάξο και ο Ευάνθης στη Θάσο.

Ο ίδιος ο Μίνωας ίδρυσε αποικίες στη Μεγαρίδα και στην Κέα, ενώ πολλές πόλεις ή απλά εμπορεία είχαν την ονομασία Μινώα, που μαρτυρεί την εξάρτησή τους από την Κρήτη. Τέτοιες Μινώες υπήρχαν σε πολλά σημεία του Αιγαίου, της Αδριατικής, της Ιταλίας, ακόμα και της Δυτικής Μεσογείου. Αλλά και τα σεπτότερα ελληνικά ιερά, των Δελφών, της Ολυμπίας και της Ελευσίνας, συνδέονται σε ορισμένους μύθους με την Κρήτη.

Τις μυθολογικές αφηγήσεις ενισχύει και, σε ορισμένες περιπτώσεις, επαληθεύει η αρχαιολογική έρευνα. Στη Μήλο, ο λεγόμενος δεύτερος οικισμός της Φυλακωπής, με στοιχεία που θυμίζουν έντονα την κρητική αρχιτεκτονική, συμπίπτει με τη δεύτερη νεοανακτορική φάση. Την ίδια εποχή άκμασε, στην Αγία Ειρήνη της Κέας, παρόμοιος οικισμός, προστατευμένος προς το εσωτερικό με τείχος που είχε πύλες και πύργους, όπως της Φυλακωπής, ενώ σε ιερό που ανακαλύφθηκε κοντά στην ανατολική πύλη, βρέθηκαν τα μεγαλύτερα γνωστά πήλινα ειδώλια της μινωικής θεάς.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γεωγραφία, Δημήτρης Σαραντάκος, Εξερευνήσεις, Κρήτη, Μεσόγειος | Με ετικέτα: , , | 162 Σχόλια »