Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Μεταφραστικά’ Category

Διαβολικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 21 Οκτώβριος, 2017

Ο τίτλος του άρθρου είναι φυσικά εμπνευσμένος από την επίσκεψη Τσίπρα στην Αμερική και τη συνάντησή του με τον πρόεδρο Τραμπ.

Στην κοινή συνέντευξη τύπου που έδωσαν οι δυο τους, η πρώτη ερώτηση από τον Αμερικανό δημοσιογράφο Τζον Ρόμπερτς προς τον Έλληνα πρωθυπουργό ήταν αν, μετά τη συνάντησή του με τον Τραμπ, εξακολουθεί να θεωρεί σωστή τη δήλωση που είχε κάνει πριν από τις αμερικανικές εκλογές I hope we won’t face this evil, ή αν άλλαξε γνώμη. «Μακάρι να το ήξερα αυτό πριν μιλήσω», είπε γελώντας ο Τραμπ, ενώ ο Τσίπρας απάντησε (στα ελληνικά, που δεν πολυακούγονται εξαιτίας της διερμηνείας) ότι «μπορεί ο τρόπος με τον οποίο προσεγγίζει ο Τραμπ τα πράγματα να φαίνεται διαβολικός αλλά γίνεται για καλό» -ή κάτι τέτοιο. Και τι άλλο να πει, δηλαδή.

* Βέβαια, η επίσκεψη Τσίπρα έχει ήδη δώσει ένα ζουμερό θέμα συζήτησης στη μπλογκόσφαιρα, με την κακομεταφρασμένη και πειραγμένη παροιμία που χρησιμοποίησε ο πρωθυπουργός στην εκδήλωση στο Ινστιτούτο Μπρούκινγκς, «We have already eaten the camel, now we have the queue», αντί να πει για γάιδαρο και για tail. Αλλά στο θέμα αυτό αφιερώσαμε το χτεσινό μας άρθρο, οπότε δεν θα το επαναλάβουμε σήμερα. Και βέβαια, καθώς έχει φύγει ένα πλούσιο πιάτο από την πιατέλα μας, μπορεί να βρείτε το σημερινό μενού κάπως λειψό.

* Ήθελα να βάλω, αλλά δυστυχώς δεν την αποθήκευσα εκείνη τη στιγμή που την είδα, μια ωραία φωτοσοπιά με ένα πακέτο τσιγάρα Camel όπου όμως η καμήλα έχει αντικατασταθεί με γαϊδούρι -όποιος το έχει κρατήσει, ας το βάλει στα σχόλια -το πρόσθεσα εδώ αριστερά.

* Ένα μεταφραστικό από τα ρεπορτάζ τα σχετικά με την επίσκεψη Τσίπρα, που όμως ευτυχώς διορθώθηκε -κι ετσι άφησε ίχνη μόνο στο google ή σε ιστότοπους που αναδημοσιεύουν υλικό.

Στην αρχική διατύπωση του άρθρου, «στους ροζ κήπους του Λευκού Οίκου επισφραγίστηκε το μεγάλο παζάρι της ελληνικής κυβέρνησης με τον Ντόναλντ Τραμπ».

Οι ροζ κήποι δεν είναι (απαραίτητα) ροζ, είναι οι rose gardens, δηλαδή οι κήποι με τριαντάφυλλα, τα οποία βγαίνουν σε πολλά χρώματα. Τελικά το κατάλαβαν και έσβησαν τη λέξη «ροζ».

* Για να μείνουμε στην επίσκεψη ή στον απόηχό της, η γενικομανία της εβδομάδας εμφανίστηκε στο δελτίο τύπου της Νέας Δημοκρατίας για την επίσκεψη Τσίπρα, όπου διαβάζουμε:

Δυστυχώς, από τις δηλώσεις που ακολούθησαν της συνάντησης, φαίνεται μέχρι στιγμής ότι το μόνο χειροπιαστό αποτέλεσμα της επίσκεψης αφορά μια συμφωνία υψηλότατου κόστους για την αναβάθμιση των ελληνικών αεροσκαφών F 16.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Επικαιρότητα, Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεταμπλόγκειν, Ορθογραφικά, Φωτογραφίες | Με ετικέτα: , , , , | 116 Σχόλια »

Η ουρά του γαϊδάρου (και της καμήλας)

Posted by sarant στο 20 Οκτώβριος, 2017

Πολύς θόρυβος έγινε στη μπλογκόσφαιρα με την παροιμία που χρησιμοποίησε ο πρωθυπουργός στο τέλος της ομιλίας του στο Ινστιτούτο Μπρούκινγκς, στην Ουάσινγκτον, της τελευταία μέρα της πενθήμερης επίσκεψής του στις ΗΠΑ. Αρχικά είχα σκεφτεί να το αφήσω για τ’ αυριανά μεζεδάκια, μετά όμως είδα ότι έχει αρκετό ψαχνό για κανονικό άρθρο, οπότε και το παρουσιάζω.

Λοιπόν, στο τέλος της συζήτησής του με τους δημοσιογράφους στο Μπρούκινγκς, και απαντώντας στην τελευταία ερώτηση, που είχε να κάνει με τη θέση του ΔΝΤ στο ελληνικό πρόγραμμα, ο Αλέξης Τσίπρας, αφού είπε ότι η Ελλάδα έχει εκπληρώσει το 80% των υποχρεώσεών της, οπότε δεν έχει τίποτα να φοβάται, συνέχισε:

There is an expression in Greece, “We have already eaten the camel, now we have the queue».

Μπορείτε να το ακούσετε κι εσείς, στο βίντεο αυτής της σελίδας, στο 1.12.00.

Προφανώς, κάτι δεν πάει καλά: η φράση του πρωθυπουργού έχει πρόβλημα, και μάλιστα διπλό, ένα μεταφραστικό κι ένα περιεχομένου.

Όπως όλοι ξέρουμε, η έκφραση (ή παροιμία, η διαχωριστική γραμμή μεταξύ τους δεν είναι καθόλου καθαρή και ειδικά τούτη εδώ στέκεται ιππαστί πάνω στη διαχωριστική γραμμή) είναι: Φάγαμε τον γάιδαρο και μας απόμεινε η ουρά.

Όπως σωστά λέει ο φίλος μου ο Νίκος Λίγγρης στη Λεξιλογία (συμπέσαμε στο θέμα, οπότε σε μεγάλο βαθμό λέμε τα ίδια) υπάρχουν κάμποσες παραλλαγές στην έκφραση. Μπορεί ας πούμε να διατυπωθεί ως ερώτηση, που εμπεριέχει και προτροπή: Εδώ φάγαμε τον γάιδαρο, στην ουρά θα κολλήσουμε; Υπάρχουν επίσης παραλλαγές όπου αντί για τον γάιδαρο εμφανίζεται το βόδι: Φάγαμε το βόδι και μας έμεινε η ουρά.

Να προσθέσω ότι στα κιτάπια μου βρίσκω και παραλλαγές όπου το μικρό εμπόδιο (η ουρά) ματαιώνει το συνολικό εγχείρημα: «όλο το γομάρι τόφαγε και στην ουρά απόστασε» ή «έφαγε το γάιδαρο και κόμπωσε στην ουρά του». Ωστόσο, δεν βρίσκω πουθενά παραλλαγή με καμήλα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ευτράπελα, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Παροιμίες, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , | 281 Σχόλια »

Μεζεδάκια του φύλου

Posted by sarant στο 7 Οκτώβριος, 2017

Μεζεδάκια του φύλου, επειδή αυτές τις μέρες συζητιέται στη Βουλή το νομοσχέδιο για την αναγνώριση της ταυτότητας φύλου, το οποίο έχει προκαλέσει την έντονη αντίθεση της Εκκλησίας -περιμένω, και ελπίζω, να ψηφιστεί από την ολομέλεια χωρίς σημαντικές τροποποιήσεις, αν και ομολογώ ότι δεν είμαι απόλυτα βέβαιος.

Εξαιτίας του νομοσχεδίου, έχουμε μεζεδάκια του φύλου, ενώ αν μας τα είχε προσφέρει κάποιος φίλος μας θα ήταν «μεζεδάκια του φίλου» και αν είχαμε μια πιατέλα γεμάτη τυροπιτάκια, λουκανικοπιτάκια και διάφορα κρουασανοειδή θα είχαμε «μεζεδάκια του φύλλου».

Ίσως αυτό το μπέρδεμα με τα ομόηχα να φταίει και για την ανάρτηση του Βασίλη Τσιάρτα στο Φέισμπουκ που τόσο θόρυβο προκάλεσε.

Ίσως η αρχική δημοσίευση του Τσιάρτα να μην ήταν ανορθόγραφη, μπορεί ο άνθρωπος να ήταν αντίθετος στην αλλαγή φύλλου επειδή είχε λοζέ. Κι εμένα μου έχει τύχει αυτό -αν και συνήθως προτιμώ να λέω «σερβί» και να μην κάνω ολόκληρη ανάρτηση στο Φέισμπουκ· αλλά οι διάσημοι έχουν άλλα χούγια.

* Άλλωστε, το νομοσχέδιο δεν αφορά την αλλαγή φύλου (ούτε φύλλου) αλλά τη νομική αναγνώριση της ταυτότητας φύλου, που είναι κάτι αρκετά διαφορετικό. Προτιμώ να αφήσω ασχολίαστο το τσουβάλιασμα που κάνει ο παλαίμαχος ποδοσφαιριστής με την παιδοφιλία.

* Αν δεν ήταν το φύλο και το φύλλο, θα μπορούσα επίσης να ονομάσω τα σημερινά μας μεζεδάκια «Μεζεδάκια του Νόμπελ», μια και η βδομάδα που μας πέρασε ήταν η εβδομάδα απονομής των βραβείων Νόμπελ. Στη λογοτεχνία δεν είχαμε φέτος έκπληξη, με την έννοια ότι βραβεύτηκε μέινστριμ λογοτέχνης, ο Καζούο Ισιγκούρο, ο οποίος παρά το όνομά του είναι Βρετανός και γράφει αγγλικά.

Κι έτσι, όπως γράφτηκε, τα Νόμπελ επιστρέφουν σε πιο παραδοσιακά μονοπάτια «μετά την αμφιλεγόμενη βράβευση του Τομ Ντίλαν το 2016«. Αφού ήδη του Μπομπ Ντίλαν η βράβευση ήταν αμφιλεγόμενη, φανταστείτε του Τομ!

* Από τα άλλα Νόμπελ, θα μπορούσαμε να σχολιάσουμε βέβαια το πολιτικότερο όλων, το Βραβείο Ειρήνης, το οποίο, όπως ανακοινώθηκε χτες, δόθηκε στην ICAN, τη Διεθνή Εκστρατεία για την Κατάργηση των Πυρηνικών Όπλων.

Χάρη στις ενέργειες της οργάνωσης, έγινε δυνατό να εγκριθεί φέτος τον Ιούλιο από τον ΟΗΕ μια διεθνής συνθήκη για την απαγόρευση των πυρηνικών όπλων, που προβλέπει και την καταστροφή των πυρηνικών οπλοστασίων. Τη συνθήκη την έχουν υπογράψει 122 χώρες, αλλά το δυστύχημα είναι ότι δεν την έχει υπογράψει καμία από τις 9 χώρες που κατέχουν πυρηνικά όπλα. Δεν λέω ότι έτσι χάνει εντελώς την αξία της αλλά πάντως θυμίζει λίγο εκείνη τη θαυματουργή σκόνη που διώχνει τα λιοντάρια, που πουλούσε κάποιος στην πλατεία Συντάγματος.

Παρεμπιπτόντως, προσπαθήστε να βρείτε ποιες είναι οι 9 χώρες που έχουν πυρηνικά. Η απάντηση προς το τέλος του άρθρου, αν το θυμηθώ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Μηχανική μετάφραση | Με ετικέτα: , , , , | 224 Σχόλια »

Τα τελευταία μεζεδάκια του Σεπτέμβρη

Posted by sarant στο 30 Σεπτεμβρίου, 2017

Τα τελευταία βεβαίως, αφού δημοσιεύονται όχι απλώς το τελευταίο Σάββατο του Σεπτέμβρη αλλά και την τελευταία μέρα του -κι έτσι γλιτώνω τον πονοκέφαλο να ψάχνω να βρω τίτλο για το σημερινό μας πολυσυλλεκτικό άρθρο.

Χωρίς άλλα προκαταρκτικά, ξεκινάμε με μια γενική που δεν την είχα ξαναδεί. Τα οξύτονα θηλυκά ονόματα σε -ώ, που μπορεί να είναι αρχαία (π.χ. Σαπφώ, Ερατώ, Κλειώ) ή νεότερα (π.χ. Αργυρώ, Μαριγώ, Ζωζώ) πριν από μερικές δεκαετίες ήταν αυτονόητο ότι και τα μεν και τα δε κλίνονται με τον δημοτικό τρόπο, δηλαδή της Σαπφώς, της Αργυρώς, τουλάχιστον όταν αναφέρονταν σε σημερινές γυναίκες. Ύστερα μάς πήρε και μας σήκωσε η γλωσσική σοβαροφάνεια και δηθενιά, και αρχίσανε να εμφανίζονται γενικές όπως «το ταμπεραμέντο της Σαπφούς Νοταρά» (που αν ζούσε να το δει η ίδια, θα τους έψελνε τον αναβαλλόμενο) και μετά η μπάλα πήρε και τα νεότερα ονόματα και διαβάζει κανείς για τη συνταγή της… Αργυρούς Μπαρμπαρήγου ή για την αγαπημένη συνήθεια της… Γωγούς Μαστροκώστα, λες και τη λένε Γωγού.

Η νεότερη εξέλιξη είναι ότι η αρρώστια αυτή επεκτάθηκε και στα παροξύτονα νεότερα θηλυκά, τα οποία ως τώρα είχαν μείνει αλώβητα. Έτσι, σε άρθρο που έχει και αυτοτελές ενδιαφέρον, ένας ομότιμος καθηγητής Πανεπιστημίου γράφει: Τον Ιανουάριο – Μάρτιο του 1938 υπηρέτησε ως πρέσβης της Ελλάδας στη Σοβιετική Ενωση ο αδερφός της γιαγιάς μου, Δέσπους Κυριαζή, το γένος Νικολοπούλου…..

Η Δέσπου της Δέσπους προφανώς. Δες πού φτάσαμε, ακριβέστερα.

* Πριν από μερικές μέρες, ο Στέφανος Κασιμάτης στην καθημερινή του επιφυλλίδα είχε εγκωμιάσει το στυλ γραφής της Λίνας Μενδώνη: «Το γνωρίζω, επειδή κάποτε διάβασα μέσα σε μία νύχτα το βιβλίο της για τους νεολιθικούς οικισμούς της Τζιας». Ωστόσο, την κατηγόρησε διότι σε κάποιο άρθρο της δεν αναφέρθηκε καθολου στις «καταγγελίες της κ. Λούβη».

Προχτές, η κ. Μενδώνη απάντησε ότι α) το άρθρο που ενόχλησε τον κ. Κασιμάτη είχε γραφτεί τον Φλεβάρη, άρα ήταν απολύτως αδύνατο να αναφέρεται σε γεγονότα του Αυγούστου, και β) ενώ έχει γράψει αρκετά βιβλία, δεν έχει γράψει βιβλίο για τους νεολιθικούς οικισμούς της Τζιας!

Και καταλήγει η κ. Μενδώνη: Καθώς είμαι τακτική αναγνώστρια της στήλης σας, αναρωτιέμαι, αν και για τα υπόλοιπα θέματα που πραγματεύεσθε, είστε το ίδιο καλά ενημερωμένος, όπως και σε ό,τι με αφορά.

Ω ναι!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λαθροχειρίες, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Χόακες | Με ετικέτα: , , , , , , , | 231 Σχόλια »

Χενετικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 23 Σεπτεμβρίου, 2017

Όπως και την προηγούμενη βδομάδα, έτσι και σήμερα ο τίτλος του πολυσυλλεκτικού μας άρθρου είναι παρμένος από ένα μεζεδάκι της πιατέλας. Κι αυτό το είχα από την (προ)προηγούμενη εβδομάδα, αλλά δεν είναι από τα μεζεδάκια που μπαγιατεύουν.

Και πάλι, τη φωτογραφία μού την έστειλε φίλος από το Ηράκλειο Κρήτης.

Όπως μου λέει, η πινακίδα της φωτογραφίας βρίσκεται σε στάση του Αστικού ΚΤΕΛ και δείχνει τη διαδρομή ενός λεωφορείου που φέρνει τους τουρίστες κοντά στα αξιοθέατα της πόλης.

Κάτω δεξιά, είναι το Henetian Port και στην άκρη του δεσπόζει το Koule Fort. Το Koule Fort είναι πλεονασμός που θα μπορούσε να δικαιολογηθεί, αλλά τι να πει κανείς για το Henetian Port;

Οι τουρίστες θα αναρωτιούνται ποιος είναι αυτός ο άγνωστος λαός, οι Henetians, εκτός αν σκεφτούν ότι η λέξη  αναφέρεται σε κάποια ιδιαίτερη τεχνική κατασκευής λιμανιών…

(Φυσικά στα αγγλικά είναι Venetian. Πάντως, ο ληξίαρχος της αγγλικής πτέρυγας της Νομανσλάνδης παρακαλείται να εγγράψει τους Henetians στα κιτάπια του -και εξ αντανακλάσεως εμείς τους Χενετούς).

* Ξεκινάμε με μια είδηση για ένα κορίτσι που το απήγαγε ο πατέρας του, που δεν έχει την επιμέλειά του. Στη σχετική ειδησεογραφία χρησιμοποιείται συνήθως ο όρος «αρπαγή» στον τίτλο της είδησης, αλλά στο κυρίως κείμενο χρησιμοποιείται το ρήμα «απομακρύνθηκε» και μάλιστα με τρόπο που κάθε άλλο παρά σαφής είναι:

Η Ειρήνη Ζ., έχει ύψος 1,30 μ., ζυγίζει 29 κιλά, έχει καστανά μαλλιά και καστανά μάτια. Την ημέρα που απομακρύνθηκε από τον πατέρα της φορούσε πολύχρωμο κολάν, λευκή μπλούζα με μαύρες καρδιές και μωβ σαγιονάρες.

Όταν διαβάζω «απομακρύνθηκε από τον πατέρα της» καταλαβαίνω πως το κορίτσι μόνο του πήγε πιο πέρα, χωρίς ο πατέρας να το πάρει είδηση, και τελικά χάθηκε -και νομίζω πως κι εσείς το ίδιο καταλαβαίνετε, και μόνο αυτό. Δεν καταλαβαίνω ότι ο πατέρας πήρε το παιδί και δεν το επέστρεψε όπως ήταν το συμφωνημένο. Για να το καταλάβω αυτό πρέπει ή να χρησιμοποιηθεί άλλο ρήμα (π.χ. απήχθη) ή να πούμε: την απομάκρυνε ο πατέρας της.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεταμπλόγκειν, Μεζεδάκια, Νομανσλάνδη, Φρασεολογικά, Φωτογραφίες | Με ετικέτα: , , , , , | 223 Σχόλια »

Ο Ουγκό, η ανάγκη και η Παναγία των Παρισίων

Posted by sarant στο 20 Σεπτεμβρίου, 2017

Τις προάλλες που είχα πάει στο Παρίσι, πέρασα κι από το νησί του Σηκουάνα και από την Παναγία των Παρισίων, όπου τώρα εκτός από τους τουρίστες και τους υπαίθριους ζωγράφους ήταν επιδεικτική και η παρουσία πάνοπλων στρατιωτών, στους δύσκολους καιρούς που ζούμε.

Επειδή είχα κανονίσει μια συνάντηση, ανάβαλα για μιαν ακόμα φορά το σχέδιο που έχω να ανέβω πάνω στους πύργους της εκκλησίας, να δω το Παρίσι από ψηλά -κάτι λέγαμε για τις ανεκπλήρωτες επιθυμίες προχτές.

Κάποτε θα ανέβω. Πάντως, τούτη τη φορά είχα κι έναν λόγο παραπάνω, διοτι φέτος το καλοκαίρι διάβασα την Παναγία των Παρισίων, του Βίκτωρος Ουγκό, και το είχα σχετικά πρόσφατο στη μνήμη μου. Αν πάω του χρόνου, θα χρειαστεί να το ξαναφρεσκάρω.

Δεν είχα διαβάσει την Παναγία των Παρισίων ως τώρα, παρά μόνο (ίσως) σε Κλασικά Εικονογραφημένα, αν και πρέπει να την είχα δει στο σινεμά, και βέβαια, επειδή οι κόρες μου βρίσκονταν σε κατάλληλην ηλικία, όταν ήταν μικρές είδαν ίσαμε 867 φορές το βίντεο από την αντίστοιχη ταινία της Ντίσνεϊ, και κάμποσες δεκάδες φορές είχα την τύχη να τη δω κι εγώ -τα παιδιά έχουν ανάγκη την επανάληψη των εμπειριών και των διηγήσεων, τα βοηθάει να ταξινομούν τον κόσμο τους. Οι ενήλικες βαριούνται τις επαναλήψεις, τουλάχιστον μέχρι να ωριμάσουν· τότε αρχίζουν να επισκέπτονται ξανά τα τοπία και τα βιβλία της νιότης τους. «Ποτέ δεν διαβάζω βιβλίο που να μην το έχω ξαναδιαβάσει», λέει ένας φίλος μου.

Το βιβλίο του Ουγκό το είχα, αλλά αδιάβαστο. Με παρακίνησε να το διαβάσω ο φίλος μας ο Δύτης, που το διάβασε πρώτος, και δη στα γαλλικά, κι έγραψε ένα συναρπαστικό άρθρο για μια λεπτομέρεια, που θα την αναφέρω παρακάτω. Παρασυρμένος από τον Δύτη, που είχε περισσότερους λόγους να το διαβάσει, αφού εκείνο τον καιρό βρισκόταν στο Παρίσι, το διάβασα κι εγώ που έκανα μπάνια στην Αίγινα -και τώρα γράφω αυτό το άρθρο.

Ο Ουγκό έγραψε το βιβλίο του το 1830 περίπου, αλλά η δράση (με τον Κουασιμόδο, την Εσμεράλδα και τον Φρολό) εκτυλίσσεται το 1482, έτσι ο σημερινός αναγνώστης έχει να δρασκελίσει δυο χάσματα αιώνων. Έχει επιπλέον να αναμετρηθεί με τον τρόπο γραφής του 19ου αιώνα, τους πλατειασμούς και τις παρεκβάσεις, που βέβαια επειδή στα χέρια ενός μάστορα οικοδομούν κόσμους τελικά μάλλον σε καλό αποβαίνουν. Ωστόσο, το βιβλίο πιάνει 670 σελίδες -δεν είναι δηλαδή ευκαταφρόνητο εγχείρημα να το διαβάσεις.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαία ελληνικά, Κινηματογράφος, Λογοτεχνία, Μυθιστόρημα, Μεταφραστικά | Με ετικέτα: , , , , , , , | 119 Σχόλια »

Το μανιφέστο του Κόμματος της Μετριοπαθούς Προόδου εντός των Ορίων του Νόμου

Posted by sarant στο 10 Σεπτεμβρίου, 2017

Υπάρχει τέτοιο κόμμα; θα ρωτήσετε. Δεν ξέρω να υπάρχει τώρα, αλλά υπήρξε στο παρελθόν -όχι στην Ελλάδα όμως. Βέβαια, ιδρύθηκε για πλάκα, για κοροϊδία των εκλογών -για τρολάρισμα, θα λέγαμε σήμερα, αβάν λα λετρ βεβαίως διότι το κόμμα αυτό ιδρύθηκε πριν από εκατό και βάλε χρόνια, το 1911.

Και τι μας ενδιαφέρει; θα πείτε. Δικαίως θα το πείτε, αλλά ψυχή του κόμματος αυτού ήταν ένας από τους πιο λαμπρούς χιουμορίστες όλων των εποχών, ο μέγιστος Γιαροσλάβ Χάσεκ (1883-1923), ο πατέρας του Καλού Στρατιώτη Σβέικ, που περιέργως δεν του έχω αφιερώσει άρθρο του ιστολογίου. Ο Χάσεκ ήταν οικογενειακή μας αγάπη: θυμάμαι τον πατέρα μου και τον παππού μου να απαγγέλλουν από στήθους αποσπάσματά του. Τον Σβέικ τον διάβασα πρώτη φορά έφηβος και φοιτητής διάβασα και άλλα του Χάσεκ, στα ελληνικά ή τα αγγλικά, κι αργότερα αξιώθηκα να επιμεληθώ και μια μετάφραση διηγημάτων του.

Ο Χάσεκ ήταν αναρχικός και μποέμ (δυο φορές μποέμ, καθότι βοημός) και με την παρέα του ίδρυσαν το Κόμμα της Μετριοπαθούς Προόδου για να κοροϊδέψουν τους κοινοβουλευτικούς θεσμούς. Δημοσιογράφος και διηγηματογράφος, πολέμησε στον μεγάλο πόλεμο, πιάστηκε αιχμάλωτος από τους Ρώσους, και όπως πολλοί Τσέχοι αυτομόλησε στους Ρώσους και εντάχθηκε στην Τσεχική Λεγεώνα. Όταν όμως μετά την Οκτωβριανή επανάσταση η Λεγεώνα στράφηκε εναντίον των Μπολσεβίκων, ο Χάσεκ έφυγε (δεύτερη φορά αυτόμολος) και πήγε με τους Μπολσεβίκους. Πολέμησε στον ρωσικό εμφύλιο, κυρίως με την πένα του, και το 1920 επέστρεψε στην Πράγα, όπου πολλοί τον θεωρούσαν προδότη.

Αρχισε να δημοσιεύει σε συνέχειες τον Σβέικ, όμως η υγεία του είχε καταπονηθεί πολύ κι έτσι δεν μπόρεσε να τελειώσει το έργο -πέθανε πριν κλείσει τα σαράντα του χρόνια. Εκτός από το μισοτελειωμένο αριστούργημα, άφησε περίπου 1500 διηγήματα.

Πώς και θυμήθηκα τον Χάσεκ, θα πείτε. Πριν από μερικές μέρες, σε μια συζήτηση στο Φέισμπουκ, κάποιος άγνωστός μου θυμήθηκε το Κόμμα της Μετριοπαθούς Προόδου κτλ. αναφέροντας πως είχε διαβάσει το μανιφέστο του (αυτό που θα δείτε) πριν από πολλά χρόνια σε κάποιο περιοδικό. Έτσι το θυμήθηκα κι εγώ κι έψαξα τα κιτάπια μου και το βρήκα. Το διήγημα το είχα μεταφράσει από τα αγγλικά και είχε δημοσιευτεί στο τεύχος 36-38 του περιοδικού Πολιτιστική, του αείμνηστου Αντώνη Στεμνή, το 1986.

Καναδυό χρόνια αργότερα ασχολήθηκα πιο πολύ με τον Χάσεκ, όταν επιμελήθηκα το βιβλίο «Τα μυστικά της παραμονής μου στη Ρωσία». Κακώς η Βιβλιονέτ λέει ότι είναι δική μου η μετάφραση -εγώ έκανα θεώρηση της μετάφρασης που είχε κάνει ο Λυσίμαχος Παπαδόπουλος, πολιτικός πρόσφυγας στην Τσεχοσλοβακία, και επιμέλεια του κειμένου. Τσέχικα δεν ήξερα βέβαια, αλλά είχα νεανική άγνοια κινδύνου κι έπειτα το πρόβλημα στη μετάφραση ήταν κυρίως τα κάπως σκουριασμένα ελληνικά εξαιτίας της αναγκαστικής υπερορίας του μεταφραστή. Είχα ως βοήθημα την αγγλική μετάφραση σε πολλά από τα διηγήματα, αλλά επειδή σε κάποια σημεία είχα αμφιβολία ζήτησα τη βοήθεια του φίλου μου Γιώργου Κ. που τον είχα γνωρίσει στον στρατό. Αυτός είχε σπουδάσει στην Πράγα και ήξερε τσέχικα. Τελικά το βιβλίο βγήκε πολύ καλό, αν το βρείτε να το πάρετε.

Κατά σατανική σύμπτωση, προχτές επικοινώνησε μαζί μου ύστερα από τόσα χρόνια ο παλιός φίλος ο Γιώργος Κ., που άκουσε τον κουμπάρο του να λέει ότι διαβάζει καθημερινά το ιστολόγιό μας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διηγήματα, Μεταφραστικά, Σατιρικά | Με ετικέτα: , , , , , | 80 Σχόλια »

Τι είναι ο χιονοκλώνος;

Posted by sarant στο 8 Σεπτεμβρίου, 2017

Δεν είναι πολύ εύκολο να απαντήσει κάποιος στην ερώτηση του τίτλου, μεταξύ άλλων επειδή η λέξη «χιονοκλώνος» δεν νομίζω να υπήρχε χτες -το βέβαιο είναι ότι δεν γκουγκλιζόταν, αν και βέβαια σε λίγη ώρα από τη δημοσίευση του άρθρου θα αρχίσει να γκουγκλίζεται.

Και παρόλο που τη λέξη την έπλασα εγώ, δεν θεωρώ τον όρο ιδιαίτερα πετυχημένο, όπως δεν ήταν και πολύ πετυχημένο, κατά τη γνώμη μου, το υπόδειγμα πάνω στο οποίο βασίστηκα για να πλάσω αυτόν τον νεολογισμό.

Αλλά να πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά. Ένα χρονογράφημα του Βάρναλη, όπου γίνεται λόγος για απατεώνες, τελειώνει με τη φράση:

«Zωή, το όνομά σου είναι απάτη», θα έλεγε ο Σέξπιρ.

Θέλησα να βρω το αγγλικό αντίστοιχο, που το ήξερα αλλά δεν το θυμόμουν ολόκληρο -θυμόμουν ότι τελείωνε σε thy name is woman (αυτό το thy είναι ο παλιός αγγλικός τύπος της αντωνυμίας στο β’ πρόσωπο ενικό), αλλά δεν θυμόμουν την πρώτη λέξη, οπότε γκούγκλισα και βρήκα πως είναι Frailty, thy name is woman. Ο στίχος είναι από τον Άμλετ, από τον μονόλογο της αρχής (πριν τον περίφημο με το «Να ζει κανείς ή να μη ζει», είναι εκεί όπου ο Άμλετ μαθαίνει πως η μητέρα του πρόκειται να παντρευτεί τον θείο του τον Κλαύδιο αμέσως μετά τον θάνατο του βασιλιά συζύγου της και πατέρα του. «Αδυναμία, τ’ όνομά σου είναι γυναίκα», το έχει μεταφράσει ο Ρώτας. «Αδυναμία, το κανονικό σου όνομα είναι Γυναίκα», ο Μπελιές.

Ήξερα πως ο σεξπιρικός στίχος έχει παραφραστεί αρκετές φορές στα αγγλικά, αλλά δεν ήξερα ότι υπήρχε και σχετικό λήμμα η Βικιπαίδεια. Από τον αρχικό στίχο, σταθερό διατηρείται το κεντρικό μέρος: Α thy name is Β. Το φραστικό αυτό μοτίβο (Α, το όνομά σου είναι Β) σημαίνει ότι ο/η/το Β ενσαρκώνει απόλυτα την ιδιότητα Α, που συνήθως είναι κάτι το αρνητικό. Παράδειγμα, σε ένα επεισόδιο του CSI ένας ντετέκτιβ βλέπει έναν άλλον να καλλωπίζεται και λέει «Vanity, thy name is Hodges», Φιλαρέσκεια, το όνομά σου είναι Χότζες, επικρίνει δηλαδή τον Χ. για φιλαρέσκεια.

Θα τελειώναμε εδώ, αλλά αυτό που μου κίνησε την περιέργεια είναι ότι η Βικιπαίδεια χαρακτηρίζει αυτό το φραστικό μοτίβο snowclone. Σύμφωνα με τον ορισμό στο σχετικό λήμμα, snowclone είναι μια άμεσα αναγνωρίσιμη πολυχρησιμοποιημένη φράση που επιδέχεται παράφραση κατά θεωρητικά απεριόριστους τρόπους.

Δεν θέλει και πολλή φιλοσοφία να αποδώσεις, χαλκομανικώς, το snowclone ως χιονοκλώνο. Το μεταφραστικό δάνειο (calque, γι’ αυτό και χαλκομανία) είναι ενδεδειγμένη λύση σε παρόμοιες περιπτώσεις. Από τις άλλες γλώσσες που έχουν ανάλογο βικιπαιδικό λήμμα, τα βουλγάρικα και τα ολλανδικά χρησιμοποιούν επίσης μεταφραστικό δάνειο ενώ 2-3 άλλες γλώσσες υιοθετούν αυτούσιο τον αγγλικό όρο. Αλλά επειδή το clone είναι ελληνογενές, θεώρησα καλύτερο να πλάσω ελληνικόν όρο, μήπως και φτάσουμε κάποτε τα 5 εκατομμύρια λέξεις που είναι δα και στόχος του έθνους.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικά ευτράπελα, Διαδίκτυο, Μεταφραστικά, Μεταμπλόγκειν, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , , | 236 Σχόλια »

Μεζεδάκια με χόακες

Posted by sarant στο 2 Σεπτεμβρίου, 2017

Ο τίτλος του σημερινού πολυσυλλεκτικού άρθρου μας προβάλλει τη λέξη «χόακας» (και στον πληθυντικό οι χόακες), που την πλάσαμε στο ιστολόγιο πριν απο αρκετά χρόνια, σαν παιγνιώδη εξελληνισμό του αγγλικού hoax· αν θυμάμαι καλά, η πατρότητα ανήκει στον φίλο μας τον Μιχάλη, που επέπλευσε.

Ο όρος «χόακας» γνώρισε αρκετή δημοσιότητα τη βδομάδα που μας πέρασε εκτός ιστολογίου, εξαιτίας ενός μικροεπεισοδίου στο Φέισμπουκ στο οποίο πήρα μέρος. Ας ξεκινήσουμε λοιπόν το σημερινό μας άρθρο με την  εξέταση ενός χόακα.

Εμφανίστηκε λοιπόν στο Φέισμπουκ το γράφημα που βλέπετε αριστερά, που συγκρίνει το «μίγμα δημοσιονομικών παραμέτρων» -και έγινε ιότροπο.

Μου το έδειξε ένας φίλος και αμέσως υποψιάστηκα πως δεν είναι γνήσιο, διότι έφερε επάνω αριστερά τον λογότυπο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής -ωστόσο, η Κομισιόν αποφεύγει να χρησιμοποιεί όρους όπως «Μνημόνιο», δεν χρησιμοποιεί τον όρο «Ελληνικό πρόγραμμα εξυγίανσης» και, το πιο χαρακτηριστικό, ουδέποτε εκθέτει κυβερνήσεις έτσι απροκάλυπτα.

Φίλοι που είναι πιο ψαγμένοι στα ηλεφωτογραφικά επιβεβαίωσαν την υποψία -το γράφημα ήταν πειραγμένο, φωτοσοπημένο, και μάλιστα χονδροειδώς.

Τελικά αποδείχτηκε ότι το γνήσιο γράφημα είχε παρουσιαστεί στην εισήγηση του βουλευτή της ΝΔ κ. Χρ. Δήμα σε κάποιο συνέδριο. Τα ποσοστά προέκυψαν από επεξεργασία που έκανε ο βουλευτής σε στοιχεία του Υπουργείου Οικονομικών -δεν είναι δηλαδή ένα αντικειμενικό στοιχείο, αφού φίλοι καταλήγουν σε αρκετά διαφορετικά νούμερα.

Σε αυτό το γράφημα, που αν είχε παρουσιαστεί με την υπογραφή «Χρίστος Δήμας» θα περνούσε απαρατήρητο, κάποιος πλαστογράφος κόλλησε τον λογότυπο της Κομισιόν, οπότε είχε πολύ μεγάλη απήχηση. Πολιτευτής της ΝΔ αναμετέδωσε το πλαστογράφημα -και είχε πάνω από 300 αναδημοσιεύσεις.

Επειδή το θέμα έχει πολιτικές πτυχές και στα μεζεδάκια δεν θέλω να πολιτικολογώ, δεν θα το αναλύσω άλλο -μια ανακεφαλαίωση υπάρχει σε διάφορους ιστότοπους (παράδειγμα).

Ενδιαφέρον πάντως είναι ότι, όπως διαπίστωσα με την ευκαιρία αυτού του επεισοδίου, ο όρος «χόακας» είχε ήδη διαδοθεί ευρύτερα -γούστο έχει.

* Και συνεχίζουμε με άλλα μεζεδάκια. Μου έστειλε ένας φίλος ένα, όπως το λέει, «αρχιεπισκοπικό μαργαριτάρι». Είναι όμως;

Σε πρόσφατη ομιλία του στο Ίλιον (όχι στην Τροία), ο αρχιεπίσκοπος αναφέρθηκε σε παραδείγματα συμπολιτών μας που επέδειξαν συγκινητική αλληλεγγύη προς τους φτωχότερους και είπε:

«Αυτά τα παραδείγματα χαλκεύουν την ψυχή του ανθρώπου. Αν υπάρχουν τέτοιοι Έλληνες και τέτοια ψυχική υποδομή, ο αγώνας δεν θα πάει χαμένος».

Πράγματι, η βασική σημασία του ρ. «χαλκεύω» σήμερα είναι κακόσημη, σημαίνει «παραποιώ, διαστρεβλώνω την αλήθεια» -το γράφημα που είδαμε στο προηγούμενο μεζεδάκι μπορούμε να το πούμε χαλκευμένο.

Ωστόσο, υπάρχει και μια δεύτερη σημασία, που καταγράφεται σε όλα τα λεξικά. Χαλκεύω σημαίνει επίσης διαμορφώνω, δημιουργώ. Οπότε, δεν μπορούμε να θεωρήσουμε λάθος τη φράση του αρχιεπισκόπου.

* Σε άρθρο για τη ΔΕΘ παρατηρώ με ενδιαφέρον τη γενική «της Διεθνής Έκθεσης Θεσσαλονίκης«. Τυπικά είναι λάθος, πρέπει να πούμε «της διεθνούς». Αναρωτιέμαι αν σε 15 χρόνια θα εξακολουθεί να θεωρείται λάθος. Εδώ θα είμαστε να το δούμε.

* Δεν ξέρω αν είναι αυθεντική η φωτογραφία αριστερά, που κυκλοφορεί στη μπλογκόσφαιρα. Είναι δύσκολο να έγινε τέτοιο λάθος υπερδιόρθωσης -να νόμιζε κάποιος ότι το επίσημο είναι «εγκληματίζεται» και το «κλιματίζεται» (ή «κληματίζεται»;) απλοποίησή του.

Πάντως, γέλιο βγάζει.

* Γενικομανία από την Αυγή. Σε άρθρο για τα κατορθώματα του προέδρου Ντουτέρτε στις Φιλιππίνες, έγραψε ότι ο αξιότιμος κ. Πρόεδρος προέτρεψε τους αστυνομικούς να πυροβολούν όσους «αντιστέκονται της σύλληψης».

Δεν υπάρχει τέτοια σύνταξη. Αντιστέκομαι στη σύλληψη λέμε. Και γενικά το άρθρο είναι κακογραμμένο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λαθροχειρίες, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | 160 Σχόλια »

Ενδεικτικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 26 Αύγουστος, 2017

Γιατί «ενδεικτικά»; Ποιος ο λόγος να τιτλοφορήσω έτσι το σημερινό μας πολυσυλλεκτικό άρθρο με τα σημεία και τα τέρατα του γραπτού και ηλεκτρονικού τύπου; Θα μπορούσα να πω για «εσθονικά μεζεδάκια» ή «μεζεδάκια των βάσεων» αν είχα πάρει τον τίτλο από την επικαιρότητα. Όμως διάλεξα να τιτλοφορήσω το άρθρο από ένα χοντρούτσικο μεταφραστικό μαργαριτάρι -που θα το σερβίρω λίγο πιο κάτω, αφού πρώτα παρουσιάσω τα ορντέβρ.

Και ξεκινάμε με τα άχρηστα εισαγωγικά της εβδομάδας, που μάλιστα σερβίρονται και σε φιλικό μου ιστότοπο. Σε είδηση που διαβάζω στο stokokkino.gr για μια σύγκρουση πλοίων υπάρχουν κάμποσα περιττά εισαγωγικά, αλλά το αποκορύφωμα είναι η φράση:

Δέκα αγνοούμενοι από το πλήρωμα του «αντιτορπιλικού» John S. McCain είναι ο απολογισμός της σύγκρουσής του, υπό αδιευκρίνιστες συνθήκες, στα ανοιχτά της Σιγκαπούρης, ενώ ακόμη δεν έχει κοπάσει ο θόρυβος για το «ξήλωμα» του καπετάνιου και άλλων αξιωματικών του Fitzgerald για αντίστοιχο συμβάν που στοίχισε τη ζωή σε επτά μέλη του πληρώματος.

Και καλά, ας δεχτούμε για χάρη της συζήτησης τα εισαγωγικά στο «ξήλωμα» (λες κι αν έλειπαν θα νομίζαμε ότι ο καπετάνιος παρουσιάστηκε με ξηλωμένα τα κουμπιά της στολής του), όμως, προς τι τα εισαγωγικά στο «αντιτορπιλικό»; Όπως λέει κι ο φίλος που το στέλνει, δηλαδη δεν ειναι αντιτορπιλικό; Αλλά τότε τι είναι; Μπιγκόνια; Πληκτρολόγιο; Νεσεσέρ για καλλυντικά; Ο Λεβιάθαν των βυθών;

* Στο μέιλ μου παίρνω ειδοποιήσεις για νέα άρθρα του αθλητικού περιοδικού Humbazine, και μια ειδοποίηση με έκανε να ανατριχιάσω:

Φίλες, φίλοι το καλοκαίρι χλώμιασε  με την «Antetokounmpoιάδα».

Με εξοργίζουν οι λέξεις που ανακατεύουν ελληνικό και λατινικό αλφάβητο, αλλά αυτή εδώ, που δεν είναι και σαφές πού τελειώνει το λατινικό και πού αρχίζει το ελληνικό αλφάβητο, θαρρώ ότι σπάει ρεκόρ. Τι θα άλλαζε αν έγραφε Αντετοκουνμπιάδα; Δεν θα ήταν καλύτερο; Έλληνας δεν είναι ο Γιάννης; Γιατί δεν τον γράφουμε ελληνικά; Επειδή έχει ξενικό επώνυμο; Ώρες είναι να γράψουμε τότε και Ebert ή Fuchs (Έβερτ και Φιξ, αντίστοιχα).

* Και κάτι με γλωσσικό ενδιαφέρον, χωρίς να επισημαίνω κάποιο λάθος. Η φωτογραφία που βλέπετε αριστερά τραβήχτηκε από φίλο του ιστολογίου σε μινιμάρκετ στη Γαύδο.

Ο μαγαζάτορας έχει αναρτήσει την εξής μαντινάδα:

Το μαγαζί είναι μικρό και μπρόκα δεν σηκώνει
και όποιος παίρνει προϊόν, πρέπει να το πλερώνει!!!
(διόρθωσα δυο λέξεις)

Η μπρόκα είναι η πρόκα, νομίζω, που εδώ χρησιμοποιείται με την έννοια του απλήρωτου χρέους, του φεσιού.

Ξέρει κανείς τέτοια χρήση της λέξης ώστε να επιβεβαιώσει την εικασία μου;

* Λαθάκι σε άρθρο της Νεφέλης Λυγερού για τον υπουργό Παιδείας. Γράφει:

Λόγω της πολύ πιο ενεργούς ανάμιξής του….

Δεν πάει έτσι. Δεν είναι ούτε «η *ενεργής – της *ενεργούς» ούτε «η *ενεργού – της *ενεργούς» (κατά το αλεπού). Είναι η ενεργός, άρα της ενεργού.

* Και ύστερα από τα ορντέβρ, το μεζεδάκι που κρύβεται στον τίτλο του σημερινού άρθρου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Απορίες, Αρχαιολογία, Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Ορθογραφικά, Τίτλοι | Με ετικέτα: , , , , , | 224 Σχόλια »

Λεξιλογώντας με τον Αστερίξ και τους Γότθους

Posted by sarant στο 24 Αύγουστος, 2017

Εδώ και δύο χρόνια έχω αρχίσει να παρουσιάζω, κάθε δυο μήνες, από μία περιπέτεια του Αστερίξ, ενός από τα πιο αγαπημένα μου κόμικς.

Όπως έχω πει, με μια δόση υπερβολής βέβαια, οι 24 τόμοι του Αστερίξ (εννοώ την κοινή δημιουργία του Ρενέ Γκοσινί και του Αλμπέρ Ουντερζό) είναι μια από τις σημαντικότερες προσφορές της Γαλλίας στον παγκόσμιο πολιτισμό μεταπολεμικά. Τουλάχιστον η γενιά μου, που γνώρισε τον Αστερίξ στα φοιτητικά της χρόνια, τον αγάπησε σχεδόν ομόθυμα -και η ανταπόκρισή σας σε αυτές τις δημοσιεύσεις ήταν πολύ θετική, οπότε είχα πει ότι θα αρχίσω να παρουσιάζω στο ιστολόγιο, έναν προς έναν, τους 24 τόμους του Αστερίξ, κάτι που, με μια συχνότητα έναν τόμο κάθε δίμηνο (και εφόσον δεν κάνω παρασπονδίες) θα μας πάρει τέσσερα χρόνια. Ήδη πάντως ξεπεράσαμε τα μισά.

Ξεκινήσαμε τον Οκτώβριο του 2014, με μια παρουσίαση της περιπέτειας Αστερίξ στους Βρετανούς και μετά με μια γενική παρουσίαση των πρωταγωνιστών του κόμικς. Τον Δεκέμβριο είχαμε τη δεύτερη περιπέτεια, την Κατοικία των θεών, τον Φλεβάρη 2015 είδαμε τον Μάγο (ή Μάντη) ενώ στα τέλη Απριλίου παρουσίασα τον «Αστερίξ στη χώρα των Ελβετών». Τέλη Ιουνίου 2015 παρουσιάστηκε Ο αγώνας των αρχηγών, η πέμπτη περιπέτεια της σειράς, αλλά στα τέλη Αυγούστου δεν είχαμε περιπέτεια για τεχνικούς λόγους. O κύκλος συνεχίστηκε στα μέσα Οκτωβρίου με τον Αστερίξ στην Κορσική και η τελευταία δημοσίευση για το 2015 ήταν την παραμονή των Χριστουγέννων με τον Αστερίξ Λεγεωνάριο. Το 2016 ξεκίνησε με την περιπέτεια Οβελίξ και σία τον Φλεβάρη, ενώ τον Απρίλιο ανέβασα το Δώρο του Καίσαρα. Τον Ιούνιο είχε πέσει πολλή δουλειά, τον Αύγουστο είχαμε το… θερινό ραστόνι (και θα ήταν ευκαιρία να βάλουμε τον Αστερίξ Ολυμπιονίκη, κρίμα), οπότε ξαναπιάσαμε το νήμα τον Οκτώβριο με την Ασπίδα της Αρβέρνης. ενώ τον Δεκέμβριο ακολούθησε το Χρυσό δρεπάνι. Πρώτη περιπέτεια του 2017, τον Φλεβάρη, ήταν το Μεγάλο ταξίδι, που συμπλήρωσε την πρώτη δωδεκάδα. Στη δεύτερη δωδεκάδα μπήκαμε τον Απρίλιο, με την περιπέτεια «Ο Αστερίξ και η Κλεοπάτρα». Τον Ιούνιο δεν ανέβασα άρθρο επειδή είχα πάει νωρίς διακοπές -οπότε δεν σήκωνε δεύτερη αναβολή κι έτσι σήμερα παρουσιάζω την περιπέτεια «Ο Αστερίξ και οι Γότθοι».

Θυμίζω ότι οι περιπέτειες του Αστερίξ κυκλοφόρησαν σε αυτοτελείς τόμους στα ελληνικά πρώτη φορά στα τέλη της δεκαετίας του 1970 από τις εκδόσεις Ψαρόπουλου (σε μετάφραση αρχικά του Κώστα Ταχτσή και μετά του Αργύρη Χιόνη) ενώ αργότερα κυκλοφόρησαν σε νέα μετάφραση (της Ειρήνης Μαραντέι) από τις εκδόσεις Μαμούθ, που είναι και η έκδοση που (νομίζω πως) βρίσκεται αυτή τη στιγμή στο εμπόριο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αστερίξ, Κόμικς, Λογοπαίγνια, Μεταφραστικά | Με ετικέτα: , , , , , , , | 63 Σχόλια »

Το κουτί της Πανδώρας και άλλα «σοφά λάθη»

Posted by sarant στο 21 Αύγουστος, 2017

Την ιδέα για το σημερινό άρθρο την πήρα από μια πρόσφατη δημοσίευση του Χρίστου Γραμματίδη στο Φέισμπουκ, που αναφερόταν στο πρώτο από τα σοφά λάθη που θα δούμε.

Ο όρος «σοφά λάθη» που χρησιμοποιώ είναι εσκεμμένα ανακριβής, εξού και τα εισαγωγικά στον τίτλο. Ακριβέστερο θα ήταν να πούμε για «λαθη σοφών».

Γιατί τα λέω έτσι;

Για να απαντήσουμε, ας σκεφτούμε το κουτί της Πανδώρας. Ξέρετε, το γνωστό κουτί που η Πανδώρα άνοιξε, μη μπορώντας να αντισταθεί στην περιέργεια, με αποτέλεσμα να ξεχυθούν από μέσα όλα τα δεινά στον κόσμο μας, αρρώστιες, πείνα, πόλεμος -αλλά και η ελπίδα, το αντίδοτο στα δεινά.

Η έκφραση έχει μπει και στη γλώσσα μας. Όταν λέμε «άνοιξε το κουτί της Πανδώρας» εννοούμε ότι έθεσε σε κίνηση μια διαδικασία που αποδεικνύεται πηγή αλλεπάλληλων κακών.

Κι όμως, το «κουτί της Πανδώρας» είναι «λάθος». Στην ελληνική μυθολογία δεν ήταν κουτί αλλά πιθάρι. Ναι, πιθάρι.

Για την Πανδώρα και το πιθάρι της μας μιλάει ο Ησίοδος στο Έργα και ημέρες. Την Πανδώρα την έφτιαξαν οι θεοί, πανέμορφη και ποθητή, για να τιμωρήσουν τους ανθρώπους μετά την αποκοτιά του Προμηθέα που έκλεψε τη φωτιά. Με εντολή του Δία, ο Ερμής τη χάρισε για σύζυγο στον Επιμηθέα, τον αδελφό του Προμηθέα.

Στο σπιτικό του Επιμηθέα υπήρχε ένα πιθάρι και η Πανδώρα έβγαλε το «μέγα πώμα» του και το άνοιξε και…

ἀλλὰ γυνὴ χείρεσσι πίθου μέγα πῶμ’ ἀφελοῦσα ἐσκέδασ’, ἀνθρώποισι δ’ ἐμήσατο κήδεα λυγρά.

Λίγο πολύ καταλαβαίνουμε τι θέλει να πει, αφού η γλώσσα είναι μία και ενιαία, έτσι; Αλλά και να μην καταλαβαίνουμε το νόημα, πάντως βλέπουμε σαφώς ότι ο Ησίοδος χρησιμοποιεί τη λέξη «πίθος».

Πώς το πιθάρι έγινε κουτί; Χρειάστηκε να μεσολαβήσει ένας σοφός -γι’ αυτό και λέω για «σοφό λάθος».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in χημεία, Ετυμολογικά, Λαθολογία, Μυθολογία, Μεταφραστικά | Με ετικέτα: , , , , , , , , , , | 191 Σχόλια »

Καψαλισμένα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 19 Αύγουστος, 2017

Όχι επειδή τα άφησα στον φούρνο περισσότερη ώρα απ’ όσο έπρεπε, αλλά επειδή τη βδομάδα που μας πέρασε, που υποτίθεται πως δεν υπάρχουν ειδήσεις, είχαμε τις σοβαρότερες δασικές πυρκαγιές του φετινού καλοκαιριού, ιδίως επειδή χτύπησαν και την Αττική όπου, καλώς ή κακώς, χτυπάει η καρδιά της χώρας.

Αλλά παρά τον τίτλο που έβαλα, τα μεζεδάκια δεν αφορούν τις πυρκαγιές -άλλωστε τη μισή βδομάδα έλειπα σε ταξίδι και δεν παρακολουθούσα πολύ τα μέσα ενημέρωσης. Ευτυχώς στείλατε εσείς αρκετό υλικό κι έτσι η πιατέλα γέμισε.

Και ξεκινάμε.

Ξεκινάμε με ένα μεζεδάκι ανεπίκαιρο, που το ψάρεψε φίλος ηθοποιός σε βιβλίο, και συγκεκριμένα στους Μικροαστούς του Γκόρκι, από τις εκδόσεις Κοροντζή, έκδοση περί το 2005.

Όπως βλέπετε, στις σκηνικές οδηγίες αναφέρεται και ένα «παλλαϊκό εκκρεμές σε θήκη». Οι σοβιετικοί είχαν συγκροτήσει, την εποχή του Μπρέζνιεφ, παλλαϊκό κράτος, παλλαϊκό εκκρεμές όμως δεν είχαν, και άλλωστε το έργο του Γκόρκι αναφέρεται στην προσοβιετική εποχή.

Πρόκειται για αστείο τυπογραφικό λάθος, είτε από το διάβασμα των χειρογράφων είτε από τον διορθωτή. Προφανώς η μεταφράστρια είχε γράψει «παλαιικό» ή «παλιακό» και κάποιος άλλος συντελεστής της έκδοσης το διάβασε λάθος.

* Φίλος που παίζει παιχνίδια, στέλνει κριτική από παιχνιδοϊστότοπο, με τη φράση: «Εκεί όμως που ενδεχομένως πέσουν σαγόνια, είναι η 4Κ εκδοχή του παιχνιδιού που θα φέρει τον οπτικά προσδιοριζόμενο τεχνολογικό – φουτουριστικό οργασμό σε ταντρικά μάξιμα».

Αναρωτιέται ο φίλος, τι να είναι τα μάξιμα κι αν είναι μεγαλύτερα από τα δικά μας μέγιστα.

Μεγαλύτερα δεν είναι, λέω, αλλά είναι ταντρικά.

* Τη βδομάδα που μας πέρασε δεν κυκλοφόρησαν τα Νέα και το Βήμα, μια απουσία που αναγγέλθηκε πως θα είναι προσωρινή και απαραίτητη πριν περάσουν οι εφημερίδες του τέως ΔΟΛ και ΔΟΨ στον νέο ιδιοκτήτη, αφού πρώτα όσοι δημοσιογράφοι τις κράτησαν όρθιες απλήρωτοι επί μήνες κλήθηκαν να υπογράψουν τα χαρτιά της απόλυσής τους.

Ίσως συμβολικά, το τελευταίο φύλλο της παλαιάς περιόδου των Νέων, με το αχαρακτήριστο εξώφυλλο για τους «αθεόφοβους» που κυβερνούν (δεν με ενοχλεί η κριτική αλλά η ακροδεξιά οπτική) περιλάμβανε κι ένα κωμικό μαργαριτάρι.

Σε άρθρο για μια ορειβατική περιπέτεια, διαβάζουμε ότι:

Η εξοντωτική επιχείρηση ανάβασης στο Μαύρο Βουνό (Mont Blanc) κρύβει απολαύσεις αλλά και δυσκολίες

Δυσκολίες κρύβει και η εξοντωτική επιχείρηση μετάφρασης των τοπωνυμίων. Το γαλλικό blanc (λευκός) μοιάζει με το αγγλ. black, κι έτσι ο συντάκτης κατάφερε να κάνει το άσπρο μαύρο -και το Λευκό Όρος των Άλπεων να το μετατρέψει σε Μαύρο Βουνό! Κρίμα που δεν συνέχισε να μεταφράζει και τα υπόλοιπα τοπωνύμια κι έτσι π.χ. το καταφύγιο Tête Rousse, στη λεζάντα της φωτογραφίας, το άφησε έτσι αντί να το πει, ας πούμε, «Κεφάλι του Ρώσου» 🙂

Όσο για το Μαύρο Βουνό, ας αποφανθεί η ληξιαρχική υπηρεσία του ιστολογίου αν πρέπει να εγγραφεί στη Νομανσλάνδη ή στην Απωνία.

* Μεταφραστικά μαργαριτάρια σε άρθρο του newsit για τη βασίλισσα Ελισάβετ και το ενδεχόμενο να αφήσει την αντιβασιλεία στον πρίγκιπα Κάρολο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εις μνήμην, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Νομανσλάνδη | Με ετικέτα: , , , , | 192 Σχόλια »

Πενταυγουστιανά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 5 Αύγουστος, 2017

Τεταρταυγουστιανά θα τα λέγαμε αν δημοσιεύονταν χτες, επέτειο της δικτατορίας του Ιωάννη Μεταξά στις 4 Αυγούστου 1936, μιας από τις ελάχιστες ημερομηνίες που έχουν δώσει λέξη στη γλώσσα μας. Όμως, δημοσιεύονται σήμερα -άρα, πενταυγουστιανά.

Και ξεκινάμε με μιαν ακλισιά από την προηγούμενη βδομάδα, όπου σε κάποιο δελτίο ειδήσεων γράφτηκε για «22 απόπλους» από τον Πειραιά και «12 απόπλους» από τη Ραφήνα.

Ο απόπλους, λέμε, αλλά πώς κάνει στον πληθυντικό; Κατά τον Μπαμπινιώτη δεν έχει πληθυντικό, ενώ το Βικιλεξικό και η Lexigram δίνουν: οι απόπλοι, των απόπλων, τους απόπλους.

Άρα σωστή η κάρτα του καναλιού; Όχι, διότι εδώ έχουμε ονομαστική.

Πολύ πιο απλό είναι να παραδεχτούμε πως η λέξη είναι ελλειπτική, δεν έχει πληθυντικό και να μιλάμε για «22 αναχωρήσεις» ή, αφού ήδη έχουμε την αναχώρηση στον τίτλο της κάρτας, για «22 πλοία».

* Γράφει ο Δ. Νανούρης στην ΕφΣυν:

Ορρωδούν προ του θεϊκού ΘΑλέξη ο καραμπουζουκλής Καλαματιανός ΘΑμαράθ και το συνεταιράκι του ο Μπένι (απ’ το ’να αυτί κι απ’ τ’ άλλο βγαίνει).

Εντάξει, τους έκανε με τα κρεμμυδάκια και τους τρεις, αλλά… αλλά τι θα πει «ορρωδούν»; Ορρωδώ θα πει «λιποψυχώ, διστάζω» και χρησιμοποιείται κυρίως στη στερεότυπη φράση «δεν ορρωδεί προ ουδενός» που τη λέμε για κάποιον αδίστακτο.

Φοβάμαι ότι ο αρθρογράφος ήθελε εδώ να γράψει «Ωχριούν προ του ΘΑλέξη ο ΘΑμαράθ και ο Μπένι», εννοώντας ότι είναι πολύ υποδεέστεροι από αυτόν (εν προκειμένω, στην τέχνη της παραπλάνησης).

Μπαμπά σας γλώσσα γιατί δεν μιλάτε;

* Μια βουλευτίνα του κόμματος του Μακρόν μοίραζε φυλλάδια σε μια λαϊκή αγορά, όταν δέχτηκε επίθεση από κάποιον περαστικό.

Στο σχετικό άρθρο, η Καθημερινή γράφει:

Η Ροσί διένειμε φυλλάδια στην αγορά όταν την χτύπησε ένας άνδρας γύρω στις 11.00 το πρωί.

Στέκει αυτό; Όχι. Θέλουμε παρατατικό στο πρώτο ρήμα, όπως θα φανεί αμέσως αν αντί για το «διανέμω» βάλουμε το συνώνυμο «μοιράζω». Η βουλεύτρια μοίραζε φυλλάδια όταν την πλησίασε ο άγνωστος. Κανείς φυσικός ομιλητής δεν θα πει «Η βουλεύτρια μοίρασε φυλλάδια όταν τη χτύπησε ένας άνδρας».

Άρα, διένεμε -όχι «διένειμε». Ή πιο απλά, μοίραζε. Μπαμπά σας γλώσσα, και πάλι, γιατί δεν μιλάτε;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ευπρεπισμός, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Μουστάκια της Τζοκόντας | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 208 Σχόλια »