Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Μεταφραστικά’ Category

Μεζεδάκια με καύσωνα

Posted by sarant στο 18 Ιουνίου, 2022

Ποιον καύσωνα; θα αναρωτηθείτε δικαίως, αφού στην Αττική τουλάχιστον η θερμοκρασία αυτές τις μέρες κινείται στα χαμηλά τριαντάρια. Σωστά, αλλά εγώ αυτές τις μέρες δεν βρίσκομαι στην Αττική αλλά στην Εσπερία -και παρόλο που, κατά κανόνα, η Ελλάδα έχει μεγαλύτερη θερμοκρασία από τη Δυτική Ευρώπη, τις μέρες τούτες συναντάμε την εξαίρεση κι έτσι σε πολλές περιοχές της Γαλλίας περιμένουμε σαραντάρια για σήμερα. Χώρια που, κατά την υποκειμενική μου αίσθηση τουλάχιστον, οι 35 βαθμοί της Αττικής αντέχονται πιο εύκολα από τους 30 της Δυτικής Ευρώπης. Αλλά διαβάζω ότι σε λίγες μέρες θα έχει και η Αττική καύσωνα, οπότε γίνεται ακόμα πιο επίκαιρος ο τίτλος.

* Και ξεκινάμε με ένα φρέσκο από τον Εκατομμυριούχο, που το ψάρεψε ο φίλος μας ο Σταύρος και που το συζητήσαμε ήδη στα σχόλια προηγούμενου άρθρου, αξίζει όμως ν’ αναβαθμιστεί και να συμπεριληφθεί εδώ για να το δουν κι άλλοι, επειδή κατά κοινή ομολογία η νέα περίοδος του παιχνιδιού αυτού βαρύνεται με λάθη και απροσεξίες, ενώ, απ’ όσο θυμάμαι, στην πρώτη του περίοδο η επιμέλεια των ερωτήσεων ήταν σχεδόν υποδειγματική.

Λοιπόν, σε μια πρόσφατη εκπομπή τέθηκε η ερώτηση «Σε ποια πόλη της Καλιφόρνιας βρίσκεται η κοιλάδα της Σιλικόνης;»

Όμως, όπως έχουμε γράψει κάμποσες φορές (διότι το λάθος είναι συνηθισμένο), η Silicon Valley δεν είναι η κοιλάδα της Σιλικόνης, η οποία στα αγγλικά γράφεται Silicone.

Στη Silicon Valley το silicon σημαίνει πυρίτιο, το χημικό στοιχείο που χρησιμοποιείται στα τσιπάκια των υπολογιστών, άρα Κοιλάδα του Πυριτίου.

Η σιλικόνη είναι βεβαια παράγωγο του πυριτίου, και γι’ αυτό ονομάστηκε silicone, αλλά έχει άλλες χρήσεις, εκτός πληροφορικής.

Το αστείο είναι ότι  στην Καλιφόρνια υπάρχει και Κοιλάδα της Σιλικόνης (Silicone Valley), η Κοιλάδα του Σαν Φερνάντο, που θεωρείται το Χόλιγουντ του πορνογραφικού κινηματογράφου (καταλαβαίνουμε πώς ονοματίστηκε έτσι, φυσικά στ’ αστεία και σε αντιδιαστολή με την παλιότερη και γνωστότερη Κοιλάδα του Πυριτίου).

Πιο αστείο είναι ότι η πραγματική Κοιλάδα της Σιλικόνης βρίσκεται κοντά στο Λος Άντζελες, που ήταν μια από τις επιλογές στο ερώτημα που τέθηκε στο παιχνίδι. Οπότε, αν κάποιος παίχτης απαντούσε «Λος Άντζελες» επειδή είχε υπόψη του και την άλλη κοιλάδα, θα έβρισκε ή όχι το δίκιο του; Ευτυχώς στο παιχνίδι ο παίχτης απάντησε «Σαν Φρανσίσκο» που ήταν η «σωστή» απάντηση, τουλάχιστον για την Κοιλάδα του Πυριτίου.

* Ήταν όμως; Καταρχάς δεν μου αρέσει η διατύπωση «σε ποια πολη βρίσκεται» μια κοιλάδα, γενικά μια περιοχή. Ασφαλώς η Κοιλάδα του Πυριτίου βρίσκεται κοντά στο Σαν Φρανσίσκο, αλλά υπάρχει και η πόλη του San Jose, όπως κι αν προφέρεται, που δεν είναι και μικρή, που βρίσκεται μέσα στην κοιλάδα.

* Αύριο έχουμε και τον δεύτερο γύρο των γαλλικών εκλογών. Ελπίζω ο καύσωνας (που όμως θα σπάσει, αφού περιμένουμε καταιγίδα) να μην εμποδίσει τους ψηφοφόρους να προσέλθουν μαζικά στις κάλπες, ιδίως τους νέους, ώστε η Αριστερά να ολοκληρώσει την πολύ καλή της εμφάνιση του πρώτου γύρου. Εδώ όμως μεζεδολογούμε, κι έχω ένα μεζεδάκι από την Αυγή, σε ρεπορτάζ για τον πρώτο γύρο:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λογοπαίγνια, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Ορθογραφικά | Με ετικέτα: , , , , , , , | 124 Σχόλια »

Αγιοπνευματικά μεζεδάκια ξανά

Posted by sarant στο 11 Ιουνίου, 2022

Μπήκαμε στο τριήμερο του Αγίου Πνεύματος, οπότε ο τίτλος του σημερινού πολυσυλλεκτικού μας άρθρου είναι, θαρρώ, ευκολονόητος. Βέβαια, αφού φέτος το ιστολόγιο θα γιορτάσει για 14η χρονιά (ω ναι!) τη γιορτή του Αγίου Πνεύματος, είναι επόμενο ο τίτλος να έχει χρησιμοποιηθεί κι άλλη φορά, και συγκεκριμένα πριν από 10 περίπου χρόνια, γι’ αυτό και το «ξανά».

Και ξεκινάμε με ένα μεταφραστικό. Φίλος μού στέλνει φωτογραφία του κινητού του, τη σελίδα των πληροφοριών σχετικά με το τηλέφωνο. Είναι άλλο μοντέλο από το δικό μου, δεν μπορώ να βρω την ακριβώς αντίστοιχη σελίδα.

Βλέπω πάντως ότι το τηλέφωνο του φίλου έχει Κριάρι 2GB.

Είναι άραγε αρκετά μεγάλο το κριάρι αυτό των 2GB; Είναι δηλαδή γκεσέμι; Μπροστοκρίαρο;

Αλλά βέβαια πρόκειται για εικονικό κριάρι, πλάσμα του κυβερνοχώρου, γέννημα κάποιας μηχανής (ή ανθρώπου; ) που μετέφρασε το RAM. Και μη μου πείτε ότι ram, έστω και στα κεφαλαία, δεν σημαίνει κριάρι! Αφού ειχα στα νιάτα μου έναν δίσκο με τίτλο RAM, στα κεφαλαία, που είχε απέξω τον Πολ Μακάρτνι να φροντίζει ένα κριάρι. Όπερ έδει δείξαι.

(Εδώ που τα λέμε, δυσκολεύομαι να πιστέψω την αυθεντικότητα της φωτογραφίας. Τη βάζω επειδή ο φίλος που μου την έστειλε, είναι έγκυρη πηγή).

* Και συνεχίζω με έναν τίτλο είδησης που με έκανε να τον διαβάσω δυο φορές:

Βίσονας πέταξε στον αέρα και κατασπάραξε γυναίκα στο εθνικό πάρκο Γέλοουστοουν

Στην αρχή, φαντάστηκα τον βίσωνα να πετάει ψηλά στον αέρα κι ύστερα, με μια γρήγορη εφόρμηση να κατεβαίνει, να αρπάζει την άτυχη γυναίκα στα δυνατά του σαγόνια και…

Αλλά μετά σκέφτηκα πως ο τίτλος μπορεί απλώς να εννοεί ότι ο βίσωνας πέταξε στον αέρα τη γυναίκα και την κατασπάραξε.

Όμως ο βίσονας είναι ζώο φυτοφάγο. Πώς την «κατασπάραξε»; Μάλιστα, στο κυρίως άρθρο διαβάζουμε για κάποιο άλλο περιστατικό όπου ένας επισκέπτης του πάρκου «απειλούσε έναν βίσονα» και ότι το ζώο απάντησε καταβροχθίζοντας το άτομο.»

Ούτε την κατασπάραξε, ούτε την καταβρόχθισε. Στα αγγλικά χρησιμοποιείται το ρήμα gore, το οποίο, μεταξύ άλλων, σημαίνει καρφώνω με τα κέρατα π.χ. The bull gored the toreador, a lion was gored to death by 100 buffaloes. Την τραυμάτισε με τα κέρατά του ο βίσονας την επισκέπτρια -δεν είναι βέβαια ούτε ακίνδυνο ούτε ανώδυνο αλλά πολύ διαφέρει από την καταβρόχθιση!

* Από διαφήμιση, Kέδρος έως 10% στη GANT.

Ο φίλος που το έστειλε, σχολιάζει:

Στην αρχή νόμιζα ότι υπήρχε συνεργασία των εκδόσεων Κέδρος με GANT και Εθνική Τράπεζα!

Σημασία έχει ότι κεδράμε, του απάντησα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Υπότιτλοι | Με ετικέτα: , , , | 147 Σχόλια »

Η μάσκα του Ριγολέτου

Posted by sarant στο 10 Ιουνίου, 2022

Για κάποιο λόγο, ο Ριγολέτος του Βέρντι είναι η όπερα που έχω παρακολουθήσει περισσότερες φορές -εννοώ σε ζωντανή παράσταση. Είναι βέβαια από τις πιο πολυπαιγμένες όπερες του διεθνούς ρεπερτορίου, συχνά στην πρώτη δεκάδα των πιο πολυπαιγμένων έργων παγκοσμίως, οπότε δεν είναι και τόσο περίεργο. Προχτές πρόσθεσα άλλον έναν Ριγολέτο στον κατάλογό μου, καθώς πήγα στο Ηρώδειο και είδα την καινούργια παραγωγή της Λυρικής Σκηνής, σε σκηνοθεσία της Κατερίνας Ευαγγελάτου, με ελληνική διανομή εκτός από τον Δούκα της Μάντοβας που τον τραγούδησε ο Ιταλός Φραντσέσκο Ντεμούρο (αλλά στην αυριανή, τελευταία, παράσταση θα τραγουδήσει Έλληνας τενόρος).

Ο Ριγολέτος ανέβηκε στο Φενίτσε της Βενετίας το 1851, αφού ο Βέρντι και οι άνθρωποι του θεάτρου μπόρεσαν να κάμψουν τις αντιρρήσεις των Αυστριακών λογοκριτών (η Βόρεια Ιταλία ανήκε στην Αυστροουγγαρία). Οι λογοκριτές διαφωνούσαν επειδή το λιμπρέτο της όπερας (από τον Πιάβε, βασικό συνεργάτη του Βέρντι) βασιζόταν σε ένα ανατρεπτικό θεατρικό έργο του Βίκτωρα Ουγκό, Le Roi s’amuse, Ο βασιλιάς διασκεδάζει, το οποίο είχε απαγορευτεί στη Γαλλία μετά την πρεμιέρα του, είκοσι χρόνια νωρίτερα. Όμως ο Βέρντι επέμεινε, διότι διέκρινε στον χαρακτήρα του Ριγολέτου ένα από τα μεγαλύτερα δημιουργήματα του θεάτρου όλων των χωρών και όλων των εποχών -και με κάποιες δευτερεύουσες παραχωρήσεις (π.χ. ο βασιλιάς υποβιβάζεται σε Δούκα, και μάλιστα σε ένα δουκάτο, της Μάντοβας, που είχε πάψει να υπάρχει) οι λογοκριτές έδωσαν την άδεια. Τότε ήταν που άλλαξε όνομα και ο κεντρικός ήρωας, από Triboulet στον Ουγκό σε Rigoletto, από το γαλλ. ρήμα rigoler, διασκεδάζω, αστειεύομαι, γελάω δυνατά.

Ταιριάζει, διότι ο Ριγολέτος, καμπούρης και δύσμορφος, είναι ο γελωτοποιός στην αυλή του Δούκα. Κοροϊδεύει τους πάντες, ανάμεσά τους και τους συζύγους ή τους πατεράδες των γυναικών που έχει ξεπλανέψει ο αφέντης του, γυναικάς περιωπής. Έχει την άδεια να λέει πράγματα που κανείς άλλος δεν θα τολμούσε, όπως όλοι οι γελωτοποιοί, και βέβαια όλοι οι αυλικοί τον αντιπαθούν, αίσθημα αμοιβαίο. Όταν περιγελά έναν γέρο ευγενή, που του ατίμασε την κόρη ο Δούκας, ο γέρος τον καταριέται -αυτό συγκλονίζει τον Ριγολέτο αλλά από τότε μπαίνει μπροστά και αρχίζει να λειτουργεί αδυσώπητα ο μηχανισμός της κατάρας, που τελικά θα του στερήσει όλα όσα έχει πολύτιμα στη ζωή -δηλαδή ένα, την κόρη του τη Τζίλντα.

Μάλιστα, το τραγικό στον Ριγολέτο ειναι ότι κάθε κίνηση που κάνει τον βυθίζει ακόμα πιο βαθιά -αν ας πούμε δεν είχε επιμείνει στην εκδίκηση ή αν δεν ήθελε να δείξει έμπρακτα στη Τζίλντα ότι ο Δούκας την κοροϊδεύει και φλερτάρει ασύστολα όποιαν βρει μπροστά του, η κόρη του θα ζούσε.

Στα σύγχρονα ανεβάσματα της όπερας συνηθίζεται η υπόθεση να μεταφέρεται σε άλλες περιοχές και χρονικές περιόδους. Έχω δει μεταφορά στη φασιστική Ιταλία της δεκαετίας του 1920 (πριν από μερικά χρόνια στη Λυρική) αλλά και στην Αμερική της ποτοαπαγόρευσης, κι άλλα που δεν τα θυμάμαι τώρα. Η Κατερίνα Ευαγγελάτου είχε την ιδέα να μεταφέρει την πλοκή στην Ιταλία της δεκαετίας του 80, σε μια επαρχία που ελέγχεται από τη Μαφία, με σαφείς αναφορές στον Νονό του Κόπολα, όπως θα δείτε. Ο Ριγολέτος του Δημήτρη Τηλιακού δεν είναι καμπούρης όπως θέλει το κείμενο, όμως κουτσαίνει. Επίσης, στο ανέβασμα τονίζεται ιδιαίτερα το στοιχείο της κατάρας -που είναι ταιριαστό αν σκεφτούμε ότι ο αρχικός τίτλος του έργου ήταν La Maledizione, η κατάρα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in όπερα, Θεατρικά, Μεταφραστικά | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 142 Σχόλια »

Μεζεδάκια χαμένα στη μετάφραση

Posted by sarant στο 4 Ιουνίου, 2022

Που βέβαια τα λέω έτσι από το απίστευτο γεγονός της παραποίησης μεταφρασμένου κειμένου της δικογραφίας για τη Νοβάρτις, όταν από το ελληνικό μεταφρασμένο κείμενο της κατάθεσης ενός μάρτυρα, όπως είχε προκύψει από επίσημη μετάφραση στη Μεταφραστική Υπηρεσία του ΥΠΕΞ, εξαλείφθηκαν οι αναφορές σε πρόσωπα για τα οποία γινόταν λόγος στο αγγλικό πρωτότυπο, όπως Andreas Loverdos, G. Patoulis, Frouzis ή Maniadakis.

 

Το ιστολόγιό μας εύλογα ενδιαφέρεται για κάθε τι το μεταφραστικό, κι έτσι το απίστευτο αυτό γεγονός το σχολιάσαμε ήδη στα σχόλια του προηγούμενου μεζεδοάρθρου μας, οπότε στο σημερινό μας άρθρο δεν θα σταθούμε τόσο πολύ στο γεγονός καθαυτό, όσο στον απόηχό του.

Διότι βέβαια αυτό το τόσο βολικό «μεταφραστικό λάθος» σχολιάστηκε πολύ στα σόσιαλ, και ακούστηκαν πολλά ωραία.

Ξεχώρισα το έξυπνο μιμίδιο που βλέπετε εδώ, που φαντάζεται πώς θα απέδιδε το Google Translate την αγγλική φράση «Andreas Loverdos».

Έγραψα κι εγώ καναδυό σχόλια, ανάμεσά τους και το εξής:

Όπως το «φιλότιμο» δεν μπορεί να μεταφραστεί από τα ελληνικά σε άλλες γλώσσες, έτσι και το Andreas Loverdos από τα αγγλικά.
Γι’ αυτό και δεν εμφανίστηκε το όνομα του πρώην υπουργού στην επίσημη μετάφραση του ΥΠΕΞ -αυτή είναι η πραγματική αιτία και όλα τα άλλα που λένε, ότι τάχα παραποιήθηκε το κείμενο, είναι συκοφαντίες.

Σχολίασαν και διάφοροι πολιτικοί, ανάμεσά τους και ο (οΘντκ) υπουργός Ανάπτυξης Άδωνης Γεωργιάδης, ο οποίος όμως δεν απέφυγε ένα ορθογραφικό λαθάκι (από αυτά που ο κορέκτορας δεν τα πιάνει) σε ένα γενικά ασύντακτο τιτίβισμα:


Υπάρχει και η ασυμφωνία στην αρχη (ο τρόπος … είναι εντυπωσιακή) αλλά το μάτι πέφτει αμέσως στο «όντως».

Εκ του μη όντος, όμως, κύριε υπουργέ, παρόλο που και ο τύπος «όντως» είναι υπαρκτός.

Φαντάστηκα μάλιστα τον εξής διάλογο:

— Εκ του μη όντως…

— Με όμικρον κ. Υπουργέ

— Όντος με όμικρον θέλει

— Χμμ… αυτό θέλει ωμέγα, κ. Υπουργέ!

— Βάζω ωμέγα δε θέτε, βάζω όμικρον δε θέτε, τι θέτε επιτέλους;

Και για να κλείσουμε τη λοβερδιάδα, μια παρωνυχίδα στην τελευταία απαντηση του ΥΠΕΞ για το φιάσκο. Προσέχω το εξής απόσπασμα:

Τόσο η Μεταφραστική Υπηρεσία, όσο και ο Μεταφραστής δεν κρατούσαν αντίγραφο ούτε του κειμένου που μεταφράστηκε, ούτε της μετάφρασής του.

Χωρίς να υπάρχει λάθος, δεν μου αρέσει. Εγώ γενικά αποφεύγω να χρησιμοποιώ το «τόσο… όσο» με αρνητικές προτάσεις, προτιμώντας τις δομές με «ούτε», αν και εδώ υπάρχει και πιο πέρα «ούτε» οπότε δεν είναι τόσο απλό το θέμα.

Πάντως, εγώ θα έγραφα:

Ούτε η Μεταφραστική Υπηρεσία ούτε ο Μεταφραστής κρατούσαν αντίγραφο του κειμένου που μεταφράστηκε, ούτε της μετάφρασής του.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Ορθογραφικά, Ομόηχα | Με ετικέτα: , , , , , | 146 Σχόλια »

Ολιστικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 28 Μαΐου, 2022

Και βέβαια ο λόγος που τα λέω έτσι είναι η αναφορά του πρωθυπουργού μας, σε ομιλία του προς κάποιους νέους, ότι πρέπει να βλέπουν ολιστικά τη ζωή και ότι τα λεφτά, βρε αδερφέ, δεν είναι το παν. Κι έτσι ο όρος «ολιστικά» έγινε ιότροπος στο Τουίτερ και στο Φέισμπουκ. Είδα κάμποσα πετυχημένα αστεία, αλλά πιο πολύ μου άρεσαν κάποια λογοπαίγνια όπως «ο παλιάτσος ολιστής» ή «ολιστής με τις γλαδιόλες».

Και ξεκινάμε τα μεζεδάκια μας με ένα μεταφραστικό μαργαριτάρι που διορθώθηκε, αλλά με τρόπο που μάλλον φανερώνει την άγνοια του συντάκτη.

Ο λόγος για το απίστευτο μακελειό στο δημοτικό σχολείο στο Τέξας, ή μάλλον για τη συζήτηση στις ΗΠΑ σχετικα με το μακελειό αυτό -όπου ένας ρεπουμπλικάνος βουλευτής, βασιζόμενος σε μια πλαστή φωτογραφία που διακινούσαν ακροδεξιοί, δήλωσε, σύμφωνα με το Πρώτο Θέμα, ότι ο φονιάς ήταν «ένας τρανσέξουαλ αριστεριστής παράνομος εξωγήινος».

Γελάσαμε πολύ διαβάζοντάς το και, μοιραία, το μυαλό μας πήγε στον διάσημο εξωγήινο του Υμηττού ο οποίος, σύμφωνα με τον πρωθυπουργό, είχε συμβουλέψει κάποιον νέο να κάνει αλλαγή φύλου (ή κάτι τέτοιο).

Στην προκείμενη περίπτωση, βέβαια, ο εξωγήινος γεννήθηκε από μεταφραστική ατζαμοσύνη, διότι ο ακροδεξιός βουλευτής είπε It’s a transexual leftist illegal alien.

Στα αγγλικά, alien όμως είναι, απλώς, ο αλλοδαπός -και illegal alien είναι ο επίσημος όρος για τον «παράνομο» μετανάστη.

Τελικα, το διόρθωσαν (αν και το λάθος σώζεται σε αναδημοσιεύσεις), άφησαν το τρανσέξουαλ μόνο στον τίτλο και στο άρθρο έγραψαν:

…ο Γκοσάρ έγραψε στο Twitter ότι ο 18χρονος Σαλβαδόρ Ράμος, που σκότωσε 19 μαθητές και δύο δασκάλες, προτού πέσει νεκρός από τα πυρά ενός συνοριακού φρουρού, ήταν ένας «τρανσέξουαλ αριστεριστής παράνομος ξένος» (σ.σ. χρησιμοποίησε μεταφορικά τη λέξη «alien»).

Όχι, φίλτατε. Δεν χρησιμοποίησε «μεταφορικά» τη λέξη alien ο βουλευτής! Η λέξη σημαίνει, στην κυριολεξία, τον αλλοδαπό, τον ξένο, αυτή ήταν και η αρχική σημασία της -μετά πήρε και τη σημασία του εξωγήινου.

Και κάτι ακόμα, πάλι μεταφραστικό: όταν βλέπουμε στα αμερικάνικα leftist δεν είναι ο αριστεριστής, κι ας έχει -ist! Είναι ο αριστερός.

* Και πάλι από τον Σκάι, ένα δεύτερο μεταφραστικό. Σε άρθρο για τα γλυπτά του Παρθενώνα Βρετανός καθηγητής φέρεται να λέει: «Είναι διάφανα σαφές ότι τα περισσότερα μάρμαρα που πήρε ο Έλγιν, τα πήρε από το μνημείο».

Αυτό μυρίζει κατά λέξη μετάφραση του It is crystal clear that… Όμως στα ελληνικά λέμε «είναι ολοφάνερο», «είναι οφθαλμοφανές», «είναι φως φανάρι» και άλλα πολλά, αναλόγως ύφους.

* Kι αλλο ένα μεταφραστικό, αυτή τη φορά όμως από μηχανάκι, από την αυτόματη μετάφραση του Spotify, αν δεν κάνω λάθος, που προσφέρει, ανάμεσα στ’ άλλα, ταξινόμηση των επεισοδίων «ανά ραντεβού».

Sort by date, βεβαίως!

* Και συνεχίζουμε μεταφραστικά, αλλά εδώ δεν ξέρω αν η μετάφραση έγινε από μηχανάκι ή από άνθρωπο.

Σε άρθρο του Χάφιποστ για το διαιτολόγιο τεσσάρων καρδιολόγων, που ζουν στις ΗΠΑ, διαβάζω ότι ο δρ. Σαμίρ Μέχτα στις 3 μμ συνηθίζει να τρώει, για σνακ, ένα «ευγενικό» μπαρ.

Φανταστείτε ότι το έγραψε αυτό κάποιος συντάκτης και δεν αναρωτήθηκε: Τι γράφω εδωπέρα;

Ή μάλλον αναρωτήθηκε, διότι έτσι εξηγείται ότι έβαλε σε εισαγωγικά τη λέξη «ευγενικό», που σημαίνει ότι κάτι δεν του φάνηκε να είναι εντάξει, μια και αυτός είναι ένας από τους ρόλους των εισαγωγικών, όταν δηλώνουν ότι κάπως έτσι είναι αλλά όχι ακριβώς αλλά πού να ψάχνω τώρα για το ακριβώς σωστό. Όμως το προσπέρασε αγέρωχα, απλώς βάζοντας τη λέξη σε εισαγωγικά.

Τι τρώει λοιπόν ο Δρ. Μέχτα στις 3μμ; Μην του στείλετε μέιλ, υπάρχει το αγγλικό άρθρο για να σας απαντήσει -δεν έχω πρόχειρο το λινκ, αλλά το κοίταξα και λέει Kind bar, που θα πει μια μπάρα δημητριακών της μάρκας Kind –σαν κι αυτές.

Και όχι, δεν είναι ανάγκη να ζεις στις ΗΠΑ ή στην Αγγλία για να το ξέρεις αυτό, αν βάλετε στο γκουγκλ «Kind bar» βγαίνει φάτσα κάρτα η μπάρα της μάρκας αυτής. Αλλά βέβαια με τις αμοιβές των ιστοτόπων, το γκούγκλισμα είναι πολυτέλεια.

Έχει κι άλλα το άρθρο, ας πούμε «ένα στρογγυλό επίπεδο ψωμί … φτιαγμένο από πέτρινο αλεύρι ολικής αλέσεως», που σας τα αφήνω σαν άσκηση.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Ορθογραφικά, Ομόηχα | Με ετικέτα: , , , , , | 252 Σχόλια »

Ορχιδέες στην Τουρκία, πατάκια στη Δανία

Posted by sarant στο 25 Μαΐου, 2022

Παρά τον τίτλο, το άρθρο δεν θα ασχοληθεί με τα (πολύ ενδιαφέροντα, παρεμπιπτόντως) λεξιλογικά και άλλα της ορχιδέας.

Ως γνωστόν, το ιστολόγιο ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για τη μετάφραση (έτσι βγάζουμε το ψωμί μας άλλωστε). Η φίλη μας η Μαρία είχε την καλή ιδέα να πληκτρολογήσει μερικά αποσπάσματα από το βιβλίο της Nataly Kelly και του Jost Zetzsche (όπως κι αν προφέρεται) «Για να μην είμαστε χαμένοι στη μετάφραση» (Πεδίο, 2017, αγγλικός τίτλος Found in Translation) σε μετάφραση-προσαρμογή της Ελένης Τζιάφα, ένα βιβλίο αφιερωμένο στους απανταχού στον κόσμο μεταφραστές και διερμηνείς. Ο τίτλος του βιβλίου κάνει βέβαια λογοπαίγνιο με τον τίτλο της ταινίας Lost in Translation της Σοφίας Κόπολα, που έχει γίνει παροιμιώδης στα ελληνικά (Χαμένοι στη μετάφραση) και νομίζω ότι ο ελληνικός τίτλος του βιβλίου είναι πετυχημένος κι ας μην (ή μάλλον: ακριβώς επειδή δεν) ακολουθεί κατά λέξη τον αγγλικό.

Σήμερα θα δημοσιεύσουμε αποσπάσματα από το τρίτο κεφάλαιο του  βιβλίου, που έχει τίτλο «Μετάφραση και επιχειρηματικότητα πέρα από τα σύνορα» και αφηγείται μεταφραστικά προβλήματα και παθήματα σε εμπορικές ονομασίες. Κάνω μια προσθήκη μέσα σε αγκύλες και προσθέτω μια εικόνα.

Τα δανέζικα πατάκια της ΙΚΕΑ

Είναι εύκολο να καταλάβει κανείς τον λόγο για τον οποίο η ΙΚΕΑ είναι τόσο δημοφιλής σε όλο τον κόσμο. Η σκανδιναβική εταιρεία είναι γνωστή για τα λιτά της έπιπλα, που συναρμολογεί κανείς μόνος του, τον μοντέρνο τους σχεδιασμό και τις προσιτές τους τιμές. Το απλό στιλ της εταιρείας εκτείνεται επίσης στο εμπορικό της σήμα και το μάρκετινγκ, για το οποίο ελάχιστα μόνο βασίζεται στο κείμενο. Συγκριτικά με πολλούς άλλους εμπόρους λιανικής πώλησης, η εταιρεία χρησιμοποιεί πολύ λίγες λέξεις, για να προωθήσει τα προϊόντα της, ενώ βασίζεται κατά κύριο λόγο στις εικόνες.

Η ΙΚΕΑ στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στις πωλήσεις μέσω καταλόγων και επενδύει σημαντικά σε αυτό το έντυπο μέσο, το οποίο απορροφά σχεδόν το 70% του ετήσιου προϋπολογισμού του μάρκετινγκ της εταιρείας. Το 2011 η εταιρεία κυκλοφόρησε σχεδόν διακόσια εκατομμύρια καταλόγους σε εξήντα μία εκδόσεις και είκοσι εννέα διαφορετικές γλώσσες. Κατ’ αντιστοιχία με τον κατάλογο η εταιρεία ευνοεί επίσης την περιγραφή με βάση την εικόνα στις ιστοσελίδες της σε σαράντα διαφορετικές χώρες. Η ΙΚΕΑ προσφέρει περισσότερα από δώδεκα χιλιάδες προϊόντα και μεταφράζει τη συσκευασία και την ετικέτα σε περισσότερες από τριάντα γλώσσες ανάλογα με το συγκεκριμένο προϊόν. Για μια αγορά όπως η βόρεια Αμερική, οι ετικέτες συνήθως μεταφράζονται στα αγγλικά, τα γαλλικά και τα ισπανικά. [Φυσικά, ακόμη και η ΙΚΕΑ κάνει πού και πού κάποια γκάφα με τα ονόματα των προϊόντων, όπως τα γραφεία για υπολογιστή με τα ονόματα Fartfull (στα σουηδικά ολοταχώς, στα αγγλικά γεμάτος πορδές) και Jerker (ανδρικό όνομα στα σουηδικά, αυνανιστής στα αγγλικά), τα οποία η εταιρεία διέθετε προς πώληση το 2005, προς μεγάλη διασκέδαση των αγγλόφωνων πελατών της].

Λαμβάνοντας υπόψη τη σημασία των πωλήσεων μέσω καταλόγου της εταιρείας, η προσεκτική επιλογή των ονομάτων μπορεί να αποτελέσει ένα τεράστιο πλεονέκτημα, όταν έρχεται η ώρα της μετάφρασης. Οι περισσότερες από τις οδηγίες της ΙΚΕΑ είναι εικονογραφικές – σπάνια θα βρείτε λέξεις στις οδηγίες, οι οποίες προφανώς με αυτό τον τρόπο καταφέρνουν να απευθύνονται σε όλους.

Αυτές οι λίγες λέξεις που χρησιμοποιεί η ΙΚΕΑ στο μάρκετινγκ – τα ονόματα των προϊόντων της – ασκούν μια κάποια έλξη στους πελάτες της. Τα περισσότερα αντικείμενα έχουν πάρει το όνομά τους από τοποθεσίες στη Σκανδιναβία. Έτσι για πολλούς από τους πελάτες τα ονόματα των προϊόντων έχουν μια νότα εξωτική, ευχάριστη και πρωτότυπη. Άνθρωποι από πολλές χώρες θα μπορούσαν να πουν ότι οι λέξεις αυτές έχουν κάποια γοητεία. Εκτός αν κάποιος κατάγεται από τη Δανία.

  Σε κανέναν δεν αρέσει να αποκαλούν τη χώρα του πατάκι για τα πόδια. Αυτό όμως έχουν να αντιμετωπίσουν οι Δανοί κάθε φορά που επισκέπτονται ένα κατάστημα της ΙΚΕΑ. Πολλά από τα φθηνότερα προϊόντα της εταιρείας όπως τα Bellinge, Helsingör, Köge,  Nivå, Roskilde, Sindal και Strip, πήραν τα ονόματά τους από τοποθεσίες της Δανίας. Είναι απολύτως κατανοητό ότι ακόμη και οι Δανοί, οι οποίοι συχνά θεωρούνται οι πιο ευτυχισμένοι άνθρωποι στον κόσμο, δεν νιώθουν και πολύ χαρούμενοι που η χώρα τους συνδέεται έτσι με πράγματα τα οποία οι άνθρωποι χρησιμοποιούν, για να σκουπίζουν τα πόδια τους.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μάρκες, Μεταφραστικά | Με ετικέτα: , , , , , | 114 Σχόλια »

Ελενοκωνσταντινικά μεζεδάκια και πάλι

Posted by sarant στο 21 Μαΐου, 2022

Ελενοκωνσταντινικά, επειδή σήμερα είναι Κωνσταντίνου και Ελένης. Και «και πάλι», διότι βεβαια κι αλλη φορά έχει συμβεί να πέσει Σάββατο η 21η Μαΐου, οπότε έχω χρησιμοποιήσει ξανά τον τίτλο αυτόν, όπως επίσης και τον αντίστροφό του, τον «Κωνσταντινελενικά».

Θα μπορούσα να τα πω και «ταξιδιωτικά» διότι τη βδομάδα που μας πέρασε ήμουν (και ακόμα είμαι) σε ταξίδι. Κι αν τα άλλα άρθρα που διαβάσατε μέσα στη βδομάδα τα είχα γράψει από πριν, τούτο εδώ, το μεζεδοάρθρο, αναγκαστικά γράφτηκε σε συνθήκες εκστρατείας. Οπότε, να με συμπαθάτε. 

Φίλη στέλνει τη φωτογραφία που βλέπετε -και ρωτάει: Ενάμιση μηνών ή ενάμιση μηνός είναι ο γιος; (να της ζήσει)

Κανονικά, λέμε ένας μήνας, ενάμισης μήνας, άρα ενάμιση μηνός (ή ενάμιση χρόνου / ενάμισι έτους, όταν μεγαλώσει το μωρό).

Υπάρχει βέβαια και η έλξη, από τα διάφορα «δυόμισι μηνών», «εξίμισι μηνών» κτλ. που εξηγεί γιατί γράφτηκε «ενάμιση μηνών».

Ίσως πάλι να είναι και αγγλισμός. Οι Αγγλοσάξονες ξεκινάνε τον πληθυντικό αμέσως μετά το 1, δηλ. λένε one and a half years, ενώ εμείς από το 2.

* Αυτό περίσσεψε από την προηγούμενη εβδομάδα. Γράφει η Ναυτεμπορική ότι στη συνέντευξη του Αλ. Τσίπρα στο Κόντρα, ο πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ έκανε λόγο για «πολιτική που ελλοχεύει κινδύνους για τα εθνικά μας συμφέροντα» και που «απέχει πάρα πολύ από την πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ»

Προφανώς, αν έτσι ειπώθηκε, είναι λάθος. Εγκυμονεί κινδύνους η πολιτική, ο κίνδυνος ελλοχεύει.

* Κι ένα σχετικό με την επίσκεψη Μητσοτάκη στον Λευκό Οίκο.

Τίτλος στο in.gr:

Δείτε live την επίσκεψη του Κυριάκου Μητσοτάκη στον Λευκό Οίκο και την υποδοχή του Τζο Μπάιντεν

Ποιος υποδέχτηκε τον Τζο Μπάιντεν, δεν μάθαμε.

* Η οθονιά από το Μέγα. H Φωτεινή Πιπιλή θυμάται την αρχή της καριέρας της, όταν ήταν «η πρώτη γυναίκα ρεπόρτερ στην ελληνική τηλεόραση ανάμεσα σε 35-30 ανδρών«.

Μάλλον υπήρχε αρχικά «μεταξύ», το οποίο άλλαξε σε «ανάμεσα σε» αλλά το «ανδρών» παρέμεινε, κι έτσι η σύνταξη έγινε Μποστική -που βασανίζεις νέους και θάπτεις των κορών!

* Καλός φίλος μου στέλνει απόσπασμα άρθρου από το Ποντίκι, για τη συλλογή των μεταβατικοποιούμενων ρημάτων, όπως λέει. Ο λόγος για την αγωγή που κατέθεσαν μέλη του Παναθηναϊκού:

Στην αγωγή που κατέθεσαν σήμερα το πρωί στο Πρωτοδικείο Αθηνών προσπαθώντας να κωλυσιεργήσουν τη διαδικασία, ζητούν την ακύρωση όλης της γενικής συνέλευσης, με το πρόσχημα ότι το πρότζεκτ «Βοτανικός» έπρεπε να είχε υπερψηφιστεί από τα 2/3 του συνολικού αριθμού των μελών και όχι των ψηφισάντων, αλλά κι ότι δεν έπρεπε να υπάρξει επιστολική ψήφος.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, γενική πτώση | Με ετικέτα: , , , , | 363 Σχόλια »

Μεζεδάκια του Ενδέχεται

Posted by sarant στο 14 Μαΐου, 2022

Και βάζω αυτόν τον τίτλο διότι σήμερα βρισκόμαστε στη μέση του μηνός Ενδέχεται, συγκεκριμένα στις 14 Ενδέχεται.

Ποιος είναι ο μήνας Ενδέχεται; Δείτε εδώ τη σελίδα της Κοσμοτέ, αν και βέβαια αυτό το μήνυμα είναι παλιότερο, είναι από τις 7 του Ενδέχεται, από το περασμένο Σάββατο.

Εντάξει, ο Μάιος είναι, που είναι May στα αγγλικά, και έχουν γίνει πολλά λογοπαίγνια, ιδίως τότε που ήταν πρωθυπουργός στην Αγγλία η Τερέζα Ενδέχ… η Teresa May.

Αλλά και παλι, είναι περίεργο αν η Κοσμοτέ μεταφράζει από τα αγγλικά στα ελληνικά τα μηνύματά της, όπως επίσης και ότι μια τόσο μεγάλη εταίρεία χρησιμοποιεί αυτόματη μετάφραση και μάλιστα τόσο κακής ποιότητας -διότι και η «περιορισμένη κλήρωση» δεν στέκει και τόσο καλά.

* Συνηθισμένο λάθος είναι να βάζουν κάποιοι απόστροφο στο «εξ» (που δεν χρειάζεται, αφού δεν χάνεται κάποιο γράμμα). Πιο εξεζητημένο είναι αυτό που κάνουν άλλοι, να βάζουν απόστροφο στο «εν» -απόστροφο του μανάβη, που λένε οι Άγγλοι.

Τις προάλλες, το in.gr έβαλε τίτλο:

Προκλητικός και πάλι ο Ακάρ εν’ όψει της συνάντησης Μητσοτάκη-Μπάιντεν

αλλά το διόρθωσαν (πάλι καλά) κι έτσι το λαθάκι έμεινε μονάχα σε ιστότοπους που είχαν αναδημοσιεύσει την αδιόρθωτη εκδοχή.

* Αναρχία στη Ναυτεμπορική. Φίλος μου στέλνει λινκ προς άρθρο, στο οποίο έχει επισημάνει την εξής παράγραφο:

«Από το ακροφύσιο της μηχανής του πυραύλου, το αποκαλούμενο «λοφίο εξάτμισης» διαρρέονται αέρια τα οποία εξαιτίας της διαφοράς πίεσης από το εσωτερικό του μηχανισμού σε αυτή που εκτίθονται όταν βγαίνουν στην ατμόσφαιρα σε συνδυασμό με τη φωταύγεια στην αυγή της ημέρας παίρνουν ένα επιμήκες σχήμα που λάμπει στον ακόμη σκοτεινό ουρανό.»

Και παρακάτω, την εξής απροσεξία:

«Η εκτόξευση παρήγαγε το φαινόμενο της διαστημικής μέδουσας και το καταγράφηκε σε διάφορες περιοχές των ΗΠΑ…»

Αφού το διαρρέω έχει γίνει μεταβατικό, ήταν θέμα χρόνου ν’ ακουστεί και το «διαρρέονται» (και έχει βέβαια ξανακουστεί, το έχω αποδελτιώσει στον Ευαγγελάτο πριν ακόμα ανοίξω το ιστολόγιο).

Το «επιμήκες» θα το πούμε εξομάλυνση (ή μήπως λέτε «αύθαδες»;) όπως εξομάλυνση είναι και το «εκτίθονται» αν και καλύτερο θα ήταν «εκθέτονται».

* Άχρηστα εισαγωγικά, συνέχεια αριθ. 17564.

Παβλοφικά κάποιοι, μόλις δουν έστω και υπόνοια μεταφορικής σημασίας βγάζουν το κουτάκι με τα εισαγωγικά. Βέβαια, αν είναι έτσι, ίσως έπρεπε να γράψουν «στο δρόμο». Αλλά είναι εντελώς περιττά τα εισαγωγικά.

* Ωστόσο, το επόμενο κρούσμα (έχουμε πολλά σήμερα) ήταν ακόμα πιο εξωφρενικό, αλλά χαίρομαι που διορθώθηκε.

Η Αυγή είχε βάλει τίτλο: Πολωνία: «Έριξαν» κόκκινη μπογιά στον Ρώσο πρεσβευτή στη Βαρσοβία, όπου δεν υπάρχει ούτε ίχνος σκιάς υπόνοιας ψήγματος μεταφοράς. Όμως ευτυχώς το διόρθωσαν. (Έχω κρατήσει σκρίνσοτ, αν προκληθώ θα το παρουσιάσω).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Μηχανική μετάφραση, Ορθογραφικά | Με ετικέτα: , , , , | 126 Σχόλια »

Μεζεδάκια χωρίς ρήτρα

Posted by sarant στο 7 Μαΐου, 2022

Όπως ανακοίνωσε τις προάλλες ο πρωθυπουργός, από τον Ιούλιο αναστέλλεται η εφαρμογή της ρήτρας αναπροσαρμογής στους λογαριασμούς του ηλεκτρικού ρεύματος. Το ιστολόγιο, θέλοντας να συμβάλει στην εθνική προσπάθεια, ανακοινώνει από σήμερα την κατάργηση της ρήτρας αναπροσαρμογής στα σχόλια. Μπορείτε να σχολιάζετε όσο θέλετε, ανεξάρτητα από την τιμή στο χρηματιστήριο σχολίων.

Kαι ξεκινάμε με τον τίτλο μιας είδησης, που τη βλέπετε εδώ στην οθονιά.

Αράχνη τσίμπησε 4χρονο αγοράκι – Μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο

Ποιος μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο; αναρωτιέται ο φίλος που το στέλνει. Κανονικά, το υποκείμενο είναι το ίδιο στη δεύτερη πρόταση, άρα η αράχνη μεταφέρθηκε στο νοσοκομείο (θα είχε σαρκα δύσοψη το αγοράκι, σαν τους κλέφτες του Βαλαωρίτη).

Ξέρουμε όμως ότι δεν μεταφέρονται στο νοσοκομείο τα έντομα. Το καημένο το αγοράκι μεταφέρθηκε. Με βάση και την οικονομία που αναγκαστικά έχουν οι τίτλοι νομίζω πως δεν πρέπει να είμαστε πολύ αυστηροί.

* Φίλος είχε στείλει ένα μεζεδάκι, δυσώδες όπως το είχε πει, σε άρθρο για την καινούργια ηπατική νόσο που προσβάλλει τα παιδιά.

Εκεί, στα συμπτώματα της νόσου, ανάμεσα στα «σκούρα ούρα» και στο «κιτρίνισμα του δέρματος», ήταν και το… «γκρί σκαμπό».

Φυσικά επρόκειτο για στραβομετάφραση: το πρωτότυπο έλεγε grey stools (ή stool), το οποίο είναι βέβαια και το σκαμπό, όμως είναι και τα περιττώματα, και αυτό έπρεπε να μπει.

Δεν βάζω όμως λινκ, διότι το είδαν και το διόρθωσαν, πράγμα που είναι αρκετά σπάνιο, οπότε μπράβο τους.

* Θα έχουμε πολύ τουρισμό φέτος, λένε πολλοί.

Αλλά, βρε παιδιά από το Πρώτο Θέμα, 1 εκατομμύριο πτήσεις σε 15 μέρες δεν σας φάνηκαν πάρα πολλές;

66.000 πτήσεις τη μέρα;

2750 πτήσεις την ώρα; [και βέβαια δεν έχουν όλο το 24ωρο την ίδια πυκνότητα οι αφίξεις]

45 αφίξεις το λεπτό;

Μία άφιξη κάθε δευτερόλεπτο (και κάτι);

Για να το πάρουμε αλλιώς. Το ρεκόρ τουρισμού στην Ελλάδα ήταν κάπου 32 εκατ. τουρίστες (το 2018 ή το 2019) για όλον τον χρόνο, με όλα τα μέσα. Αν είχαμε 1 εκατ. πτήσεις μέσα στο πρώτο μισό του Μαΐου θα είχαμε σπάσει το ρεκόρ αυτό μέσα σε 15 μέρες. Το βρίσκετε πολύ πιθανό;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Ορθογραφικά | Με ετικέτα: , , , , | 116 Σχόλια »

Μεζεδάκια χωρίς πιστοποιητικό

Posted by sarant στο 30 Απριλίου, 2022

Τι πιστοποιητικό; Μα βέβαια πιστοποιητικό εμβολιασμού, αφού καταργείται από αύριο η υποχρέωση επίδειξης πιστοποιητικού για την είσοδο σε μια σειρά καταστήματα ή και για την είσοδο στη χώρα, αφού θέλουμε να έχει τελειώσει η πανδημία, όπως θέλει και η υπόλοιπη Ευρώπη άλλωστε -μάλιστα, εδώ στη Λοθαριγγία ούτε η μάσκα είναι υποχρεωτική σε εσωτερικούς χώρους, μια υποχρέωση που ακόμα ισχύει στην Ελλάδα (αν και, πρέπει να πω, στο σουπερμάρκετ αρκετοί τη φοράνε).

Ακόμα, κάπως έτυχε και η σημερινή μας πιατέλα δεν είναι και τόσο γεμάτη. Λειψή η μερίδα μας σήμερα -ο αστυνόμος της Πρέβεζας θα την είχε ήδη τυλίξει στην εφημερίδα του να πάει να τη ζυγίσει. Ούτε εσείς στείλατε πολλά, ούτε εγώ ψάρεψα μπόλικα. Ας είναι, θα πορευτούμε με ό,τι έχουμε.

* Και ξεκινάμε με κάτι το συνηθισμένο -αμέτρητες φορές έχουμε δει να χρησιμοποιείται ο αρσενικός τύπος της μετοχής παθητικού αορίστου αντί για τον θηλυκό, όταν είναι στη γενική πτώση -των πληγέντων περιοχών και των εγκριθέντων δαπανών.

Ιδού κι ένα πρόσφατο δείγμα: «των αποκτηθέντων τεχνολογικών και ψηφιακών δυνατοτήτων», σε πρόσφατη επιφυλλίδα στο Βήμα, που μάλιστα την υπογράφει ο διευθυντής της εφημερίδας ο Αντώνης Καρακούσης. Ο οποίος βέβαια έχει καλή παρέα, μια και το «λάθος» αυτό το έχουν κάνει αναρίθμητοι φυσικοί ομιλητές της ελληνικής γλώσσας, πολλοί από αυτούς επιφανείς λόγιοι -είναι η «αυτόματος εξέγερσις του ωτίου», που έλεγε ο Ροΐδης, που μας εμποδίζει να γράψουμε το «σωστό», δηλ. «των αποκτηθεισών τεχνολογικών δυνατοτήτων».

Αλλά αυτά τα έλεγε ο Ροΐδης μια φορά κι έναν καιρό, το 1893, όταν ήταν υποχρεωτικό να χρησιμοποιηθεί αυτή η σύνταξη. Σήμερα, το «αποκτηθεισών δυνατοτήτων» παραμένει εξίσου αχώνευτο αλλά μπορούμε θαυμάσια να γράψουμε του μπαμπά μας τη γλώσσα, «των δυνατοτήτων που έχουν αποκτηθεί», ας πούμε.

* Συχνά στα μεζεδοάρθρα μας σχολιάζουμε αμφίσημους τίτλους άρθρων.

Ο σημερινός δεν είναι ακριβώς αμφίσημος, μάλλον δίνει λαβή για διαφορετική ανάγνωση και για ένα πολύ αστείο σχόλιο -αν και η μαμά μου, που μας διαβάζει, θα με μαλώσει.

Όταν ήταν παιδί ο Έλον Μασκ, δεν τον έπαιζε κανείς

είναι ο τίτλος του άρθρου, για τον Νοτιοαφρικανό δισεκατομμυριούχο που αν ήταν Ρώσος θα τον έλεγαν ολιγάρχη και που συζητιέται συνεχώς από τότε που αγόρασε το Τουίτερ (μπορεί να το συζητήσουμε το θέμα αυτό σε ειδικό άρθρο, αλλά αν κάνετε και τώρα σχόλιο δεν θα σας κρατήσω μούτρα).

Οπότε, ο σχολιαστής διαφωνεί: Όλοι τον παίζαμε, ακόμα και όταν ήταν παιδί ο Έλον Μασκ.

(Ναι, χρωστάμε άρθρο και για αυτά τα προκλιτικά, αν λέγονται έτσι, του τύπου «το παίζω», «τα παίζω», «τον παίζω» κτλ.)

* Και μια ακλισιά από αθλητικό ιστότοπο.

Δεν χωράει συζήτηση για διαιτησία. Κάποια φάση πέραν του ακυρωθέν γκολ του Μπανγκουρά (για να γινόταν το 1-2) δεν υπάρχει για να αναλυθεί. Ήταν τέτοια και η μορφή του αγώνα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in τούρκικα, Λογοκρισία, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , | 162 Σχόλια »

Πασχαλινά μεζεδάκια και για φέτος

Posted by sarant στο 23 Απριλίου, 2022

Πασχαλινά, μια και αύριο είναι Πάσχα. Και «και για φέτος» επειδή κι άλλες φορές έχω χρησιμοποιήσει παρεμφερή τίτλο, μια και συμβαίνει αρκετά συχνά, τόσα χρόνια που έχουμε το ιστολόγιο, το Πάσχα να πέφτει Κυριακή. Πέρυσι και πρόπερσι το αντίστοιχο άρθρο το είχα τιτλοφορήσει «Κορονολαμπριάτικα» και «Κορονοπασχαλινά», αφού οι γιορτές, ιδίως το 2020, σημαδεύτηκαν από την πανδημία, αλλά φέτος η πανδημία έχει λήξει, ή για να το πω πιο σωστά την  έχουμε λήξει επειδή θέλουμε να λήξει. Και όχι μόνο εδώ στην Ελλάδα, μα παντού. Φίλος πανεπιστημιακός μού έλεγε ότι θα ήθελε να δώσει μιαν ανακοίνωση σε ένα συνέδριο στη Γαλλία, αλλά οι διοργανωτές επιμένουν σε αυτοπρόσωπη παρουσία τουλάχιστον ενός από τους συγγραφείς των ανακοινώσεων. Η διαφορά της Γαλλίας και γενικά της Εσπερίας από την Ελλάδα είναι ότι εδώ βρισκόμαστε στις πρώτες θέσεις παγκοσμίως στον αριθμό των πρόσφατων απωλειών και μεταξύ των χωρών της παλιάς ΕΕ στον αριθμό των από καταβολής απωλειών. Αλλά, λέει το αφήγημα, φταίει ότι εμείς μετράμε όλες τις απώλειες.

Αυτά όμως θα τα πούμε άλλη φορά. Ξεκινάμε τώρα τα μεζεδάκια μας με μια μνημειώδη γκάφα του Σκάι σε ένα πρόσφατο άρθρο για ένα από τα πιο συζητημένα γεγονότα της τελευταίας εβδομάδας. 

Όπως βλέπετε, το άρθρο υπόσχεται «φωτογραφίες της ρωσικής ναυαρχίδας πριν βυθιστεί». Και πραγματι, στην πρώτη φωτογραφία που συνοδεύει το άρθρο, βλέπουμε το ρωσικό πολεμικό να έχει γείρει, να έχει πάρει τη μοιραία κλίση.

Αν όμως προσέξουμε καλά την εικόνα, λιγάκι πιο δεξιά από το «ρωσικό θηρίο» βλέπουμε ένα μικρό πραγματάκι. Τι είναι; Μήπως ρυμουλκό ή πιλοτίνα;

Ρυμουλκό είναι, κατά κάποιο τρόπο, αλλά όχι σκάφος. Αν κόβει το μάτι σας, ή αν μεγεθυνετε τη φωτογραφία, θα δείτε ότι είναι… τρακτέρ!

Τι συνέβη; Απλούστατα, η φωτογραφια είναι φωτοσοπημένη.

Στον επικοινωνιακό πόλεμο που διεξάγεται στο Διαδίκτυο, παράλληλα με τον πραγματικό, η βύθιση του Μοσκβά έδωσε λαβή για αμέτρητα αστεία και μιμίδια.

Ας πούμε, κάποιοι έγραψαν ότι το ηρωικό Μοσκβά πήρε προαγωγή σε υποβρύχιο, ή ότι η Operation Z πέρασε σε δεύτερη φάση, Operation Ctrl-Z.  Και ανάμεσα στα μιμίδια εμφανίστηκε και αυτό που βλέπετε, με ένα τρακτέρ να σέρνει τη ναυαρχίδα, σε μίμηση των (πραγματικών) φωτογραφιών που έδειχναν τρακτέρ να σέρνουν αχρηστευμένα ρωσικά τανκς ή θωρακισμένα οχήματα.

Ο συντάκτης του Σκάι, λοιπόν, αντί να πάρει την αυθεντική φωτογραφία, διάλεξε τη φωτοσοπιά, χωρίς να προσέξει ότι η φωτογραφία είναι πειραγμένη! Άλλο ένα θύμα βατραχιάς, λοιπόν!

[Βατραχιά, η: Όταν (οΘντκ) σοβαροί ειδησεογραφικοί ιστότοποι αντλούν ύλη από τρολοσάιτ τύπου Βατράχι, χωρίς να παίρνουν είδηση ότι πρόκειται για πλάκα]

* Και συνεχίζουμε με Αστερίξ.

Πριν από 6 μήνες περίπου, είχαμε παρουσιάσει στο ιστολόγιο, σε… πανελλήνια πρώτη, την καινούργια περιπέτεια του Αστερίξ, ο Αστερίξ και ο γρύπας.

Πριν από μερικές μέρες, η περιπέτεια κυκλοφόρησε και στα ελληνικά. Δεν το είχα πάρει είδηση, αλλά είδα ανάρτηση φίλου στο Φέισμπουκ, ο οποίος μάλιστα με ταγκάρισε, όπως λένε, αγανακτισμένος από δυο λάθη που είχε βρει στο πρώτο καρέ του κόμικ, που το βλέπετε εδώ.

Για κάποιο περίεργο λόγο, η Χίμαιρα (Chimère στα γαλλικά) γράφεται… Χείμερα, λες και ετυμολογείται από τη χειμερινή περίοδο, αλλά το χειρότερο είναι που η Άρπυια (Harpie στα γαλλικά) έχει αποδοθεί… Χάρπη!!

Όπως είπα στον φίλο, το λάθος είναι αδικαιολόγητο και ακατανόητο. Κρατάω μια πολύ μικρή επιφύλαξη, διότι δεν έχω πρόχειρο το πρωτότυπο, μήπως και υπάρχει κάποιο λογοπαίγνιο ή κάτι ανάλογο, αλλά μάλλον πρόκειται για λάθος, για ανεξήγητο λάθος.

* Κι άλλο μεταφραστικό, που μου το έστειλε φίλος την περασμένη Παρασκευή ενώ είχε κλείσει το άρθρο της περασμένης εβδομάδας. Στους υποτίτλους της ταινίας Ο Πεταλούδας, που προβλήθηκε στην Ερτφλιξ, όπως μου λέει, πρόσεξε δυο μαργαριτάρια.

Το πρώτο: «The bastards gave you life» (=τα καθάρματα σου έριξαν ισόβια) μεταφράζεται «τα καθάρματα σου χάρισαν τη ζωή»!!!

Τέτοια καθάρματα μακάρι να είχαμε πολλά…

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αστερίξ, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Μιμίδια, Νομανσλάνδη, Ορθογραφικά | Με ετικέτα: , , , , | 117 Σχόλια »

Μεταφραστικά λάθη κάνουν και οι άγιοι

Posted by sarant στο 20 Απριλίου, 2022

Ως γνωστόν, το ιστολόγιο ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για τη μετάφραση (έτσι βγάζουμε το ψωμί μας άλλωστε). Η φίλη μας η Μαρία είχε την καλή ιδέα να πληκτρολογήσει μερικά αποσπάσματα από το βιβλίο της Nataly Kelly και του Jost Zetzsche (όπως κι αν προφέρεται) «Για να μην είμαστε χαμένοι στη μετάφραση» (Πεδίο, 2017, αγγλικός τίτλος Found in Translation) σε μετάφραση-προσαρμογή της Ελένης Τζιάφα, ένα βιβλίο αφιερωμένο στους απανταχού στον κόσμο μεταφραστές και διερμηνείς. Ο τίτλος του βιβλίου κάνει βέβαια λογοπαίγνιο με τον τίτλο της ταινίας Lost in Translation της Σοφίας Κόπολα, που έχει γίνει παροιμιώδης στα ελληνικά (Χαμένοι στη μετάφραση) και νομίζω ότι ο ελληνικός τίτλος του βιβλίου είναι πετυχημένος κι ας μην (ή μάλλον: ακριβώς επειδή δεν) ακολουθεί κατά λέξη τον αγγλικό.

Μια και βρισκόμαστε στη Μεγάλη Βδομάδα, θα ξεκινήσω σήμερα με αποσπάσματα από το τέταρτο κεφάλαιο του  βιβλίου (Μετάφραση, λογοτεχνία και θρησκεία) και ειδικότερα από το δεύτερο μέρος του κεφαλαίου, που μιλάει για μεταφράσεις θρησκευτικών κειμένων. Επειδή το βιβλίο κυκλοφορεί, δεν θελήσαμε να αναδημοσιεύσουμε ολόκληρο το κεφάλαιο, ούτε καν το μισό κεφάλαιο -να προσφερθεί μια γεύση μόνο. Γι’ αυτό εδώ αναδημοσιεύουμε τρεις ενότητες από το τέταρτο κεφάλαιο και στο τέλος αναφέρω μερικά ενδιαφέροντα στοιχεία από μιαν άλλη ενότητα. Επίσης, η εδώ αναδημοσίευση δεν αναπαράγει τις εβραϊκές και κινέζικες λέξεις που βεβαίως υπάρχουν στο βιβλίο -ένας ακόμα λόγος να αγοράσετε το βιβλίο.

Μετάφραση και θρησκεία

Ανακαλύπτοντας τον Ιησού (και τον Θεό) στα κινέζικα

Υπάρχει μια συνεχής άτυπη δυσκολία στον κόσμο της μετάφρασης. Η εύκολη πλευρά αρχίζει με την εύρεση λέξεων για τα απτά πράγματα που μας περιβάλλουν, τα φυσικά αντικείμενα που μπορούμε να δούμε και να ακούσουμε και να αγγίξουμε, αυτές τις λέξεις του βασικού λεξιλογίου που μαθαίνουμε, όταν ξεκινάμε την εκμάθηση μιας γλώσσας. Καθώς οι λέξεις και οι ιδέες γίνονται πιο περίπλοκες και αφηρημένες, η μετάφραση γίνεται κι αυτή με τη σειρά της πιο δύσκολη. Η μεταφορά θρησκευτικών κειμένων σε άλλη γλώσσα μπορεί να είναι ένα πραγματικό ναρκοπέδιο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Θρησκεία, Μεταφραστικά, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , , , | 107 Σχόλια »

Μεζεδάκια πριν πάει διακοπές η πανδημία

Posted by sarant στο 16 Απριλίου, 2022

Ο τίτλος του σημερινού μας πολυσυλλεκτικού άρθρου θα μπορούσε να είναι «Λαζαρομεζεδάκια», αλλά τον έχω χρησιμοποιήσει ξανά, αφού κι άλλες χρονιές έτυχε το Σάββατο του Λαζάρου να πέφτει Σάββατο. Οπότε, ακούγοντας τις εξαγγελίες του υπουργού Θ. Πλεύρη, ότι από την 1η Μαΐου καταργούνται όλοι σχεδόν οι πανδημικοί περιορισμοί, που έτσι κι αλλιώς ελάχιστα ελεγχόταν η τήρησή τους εδώ που τα λέμε, είπα να βάλω τον τίτλο»Μεζεδάκια πριν τελειώσει η πανδημία». Μετά όμως είδα ότι αυτή η χαλάρωση θα ισχύει έως τέλη Αυγούστου -άρα, η πανδημία δεν τελειώνει, μονάχα πάει διακοπές. Ραντεβού τον Σεπτέμβρη, που έγραφαν και τα σινεμά, τον παλιό καιρό που έκλειναν το καλοκαίρι.

* Kαι ξεκινάμε με ένα τρανταχτό μεταφραστικό, όχι από άνθρωπο αλλά από μηχανάκι, που έκανε πάταγο στα σόσιαλ τις προηγούμενες μέρες. Καλού κακού, απομακρύνετε τα παιδιά από την οθόνη.

* Πρόκειται για ανάρτηση σε διεθνή ομάδα του Φέισμπουκ, που μεταφράζεται αυτόματα. Το αγγλικό πρωτότυπο ήταν:

Pablo Picasso (Spanish, 1881–1973)
The Cock of the Liberation [Le Coq de la Liberation], 1944
Oil on canvas
39 1/2 × 31 3/4 in. (100.33 × 80.65 cm)
Milwaukee Art Museum

Έχουμε ξαναδεί περιπτώσεις που εντελώς αθώες διατυπώσεις στο πρωτότυπο δίνουν άσεμνες και αστείες μεταφράσεις, ιδίως όταν γίνεται έμμεση μετάφραση (π.χ. πολωνικά –> αγγλικά –> ελληνικά).

Bλέποντας εδώ τον Le Coq de la Liberation να αποδίδεται όχι ο κόκορας αλλά «Ο πούτσος της Απελευθέρωσης» συμπέρανα πως είχαν μεσολαβήσει τα αγγλικά -δεν ήταν δα και δύσκολο, αφού στα αγγλικά η λέξη cock έχει και αυτή τη σημασία. Με τη διαφορά, πως η μετάφραση coq –> cock έγινε από άνθρωπο, και το μηχανάκι ανέλαβε τα υπόλοιπα. (Τον πίνακα αυτόν στην βιβλιογραφία τον βλέπω να αποδίδεται είτε The Cock of the Liberation είτε The Rooster… που δεν θα έδινε αστεία μετάφραση).

Προσέξτε επίσης ότι το μεταφραστήρι μπερδεύει και τη συντομομορφή «in.» και τη μεταφράζει «μέσα.» (διατηρεί την τελεία!) αντί για «ίντσες».

Όπως είπα, η στραβομετάφραση προκάλεσε, εύλογα, μεγάλη θυμηδία στα σόσιαλ. Περισσότεροι από έναν αναρωτήθηκαν πώς μεταφράζεται το Le Coq Sportif.

Πολλοί λοιδόρησαν το Google Translate σε σχόλιά τους, αλλά το αδίκησαν, αφού δεν είχε ευθύνη για το συγκεκριμένο στραβοπάτημα. Αυτές οι αυτόματες μεταφράσεις του Facebook γίνονται με άλλο μεταφραστήρι, πιθανότατα του ίδιου του Φέισμπουκ, που δεν είναι τόσο καλό όσο το Google Translate. (Όχι ότι θέλω να το διαφημίσω, αλλά το Le Coq de la Libération το GT το μεταφράζει «Ο πετεινός της απελευθέρωσης»).

* Ελληνικούρα νέας εσοδείας. Σε άρθρο για τις γαλλικές εκλογές, ο Κ. Στούπας είχε γράψει:

Η σταδιακή μετακίνηση της Λεπέν προς το Κέντρο είναι φανερή και από το περιθώριο που άφησε δεξιά της, το οποίο κάλυψε ο νεοεισελθής Ζεμούρ.

Πρόκειται για διπλή κοτσάνα, αφού το «σωστό λάθος» θα ήταν «*νεοεισελθείς» (κατά το «νεοαφιχθείς», ας πούμε). Έτσι που το γράφει, είναι λιγάκι πιο τραγελαφικό.

Ευτυχώς το είδαν και το διόρθωσαν σε «νεοεισελθών» (βλέπετε, αν έγραφε «νεοφερμένος» θα του έπεφτε η μύτη). Πάντως, έχει μεινει στην αναδημοσίευση σε άλλα σάιτ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in ποδόσφαιρο, Δύο φύλα, Λογοπαίγνια, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Μηχανική μετάφραση, Ομόηχα | Με ετικέτα: , , , , , | 170 Σχόλια »

Ο δραγουμάνος χωρίς το κομπολόι του

Posted by sarant στο 14 Απριλίου, 2022

Τις προάλλες, χάρη σε ένα σχόλιο του φίλου μας του Στάζιμπου, έγινε συζήτηση σε ένα από τα πρώτα άρθρα του ιστολογίου, που είχε δημοσιευτεί την πρώτη-πρώτη μέρα της ζωής του, στις 16 Φεβρουαρίου του μακρινού 2009. Είπα τότε ότι το άρθρο αυτό θα άξιζε αναδημοσίευση, και συμφωνήσατε -δεν θυμόμουν ότι το είχα ήδη αναδημοσιεύσει το 2012. Βέβαια, και το 2012 δεν είναι χτες, οπότε σήμερα το ξαναδημοσιεύω, έχοντας ενσωματώσει διάφορα πράγματα από τα σχόλια των προηγούμενων δημοσιεύσεων.

Στο θαυμάσιο τραγούδι του Κηλαηδόνη, που το τραγουδάει ο Μητσιάς, ο Λευτέρης Παπαδόπουλος μας λέει ότι «ο δραγουμάνος του βεζίρη πίνει μαστίχα, ρίχνει τα χαρτιά, το’ να του μάτι στο Μισίρι και τ’ άλλο μάτι στην Αρβανιτιά». Όταν πιει τη μαστίχα του και ρίξει τα χαρτιά ο δραγουμάνος, σίγουρα θα βγάλει το κομπολόι του. Κι επειδή οι δραγουμάνοι, όσο και να πεις, είχανε τον τρόπο τους, οι χάντρες του κομπολογιού αυτού, φαντάζομαι, θα’ τανε από πολύτιμο υλικό. Εγώ μάλιστα λέω πως θα’ τανε από μαργαριτάρια. Κι επειδή δεν έχει διασωθεί τέτοιο κομπολόι δραγουμάνου με μαργαριταρένιες χάντρες, σκέφτηκα να φτιάξω εγώ ένα καινούργιο και να το παρουσιάσω στις σελίδες αυτές.

Αυτός ήταν ο πρόλογος που είχα βάλει στην ενότητα «Το κομπολόι του δραγουμάνου» που είχα καθιερώσει στον παλιό μου ιστότοπο για να φιλοξενώ μεταφραστικά μαργαριτάρια που ψάρευα στις εφημερίδες και σε βιβλία. Όταν άρχισα το ιστολόγιο, παραμέλησα το κομπολόι, αφού πια τα μαργαριτάρια τα παρουσιάζω εδώ, όπου έχει επικρατήσει να τα λέμε Μεζεδάκια.

Όμως στο σημερινό άρθρο θα λεξιλογήσουμε για τον δραγουμάνο, οπότε το κομπολόι το αφήνουμε για άλλη φορά.

Ποια είναι λοιπόν η ιστορία της λέξης δραγουμάνος; Η λέξη πάει πολύ πίσω, είναι πιθανότατα τρισχιλιετής, αλλά όχι ελληνική.

Στα ελληνικά είναι δάνειο από… από πού αλήθεια; Το λεξικό Μπαμπινιώτη καταγράφει ως κύριο τον τύπο δραγομάνος και δεύτερο τον τ. δραγουμάνος,και δίνει τη λέξη σαν δάνειο από τα ενετικά (dragomano), αραβικής αρχής, όμως το λεξικό Τριανταφυλλίδη δίνει τον τύπο δραγουμάνος ως δάνειο απευθείας από τα αραβικά. Με τον Τριανταφυλλίδη συμφωνούν και οι Καχανέ (στο Graeca et Romanica Scripta Selecta), που θεωρούν ότι το βυζαντινό δραγομάνος/δραγουμάνος, δάνειο από τα αραβικά, είναι η πηγή για το μεσαιωνικό λατινικό dragomannus απ’ όπου προέκυψαν όλα τα δυτικοευρωπαϊκά, δηλαδή το ιταλικό dragomanno, το γαλλ. drogman ή το μεσαιωνικό αγγλικό dragman, σημερινό dragoman. Πιθανόν ο δανεισμός να έγινε από τα αραβικά της Αιγύπτου (ταργκουμάν, targumān). Την εκδοχή των Καχανέ τη δέχεται και το Μεσαιωνικό λεξικό του Κριαρά.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επαναλήψεις, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Μεταφραστικά, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , , | 126 Σχόλια »