Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Μεταφραστικά’ Category

Μεζεδάκια εξ αποστάσεως

Posted by sarant στο 4 Απριλίου, 2020

Θα μου πείτε, πάντοτε εξ αποστάσεως δεν είναι τα μεζεδάκια μας; Πώς μου ήρθε και διάλεξα ειδικά τώρα αυτόν τον τίτλο;

Βαφτίζω έτσι το σημερινό πολυσυλλεκτικό μας άρθρο επειδή ο τίτλος αυτός μας εισάγει, πολύ εύκολα, στο πρώτο μεζεδάκι της πιατέλας.

Ο όρος «εξ αποστάσεως» ακούγεται πάρα πολύ στους πανδημικούς καιρούς που ζούμε καθώς όλο και περισσότερες δραστηριότητες εκτελούνται από απόσταση -τα είχαμε πει και σε ένα άρθρο πριν από λίγο καιρό. Και βλέπει κανείς πότε-πότε, ακόμα και σε επίσημα κείμενα, να γράφεται το εξ με απόστροφο, «*εξ’ αποστάσεως», όπως για παράδειγμα εδώ, σε ανακοίνωση της Ελληνικής Αστυνομίας. Νομίζω πως το έχω δει και σε κείμενο του Υπουργείου Παιδείας, αλλά δεν παίρνω όρκο.

Λοιπόν, το εξ είναι δεύτερος τύπος της πρόθεσης «εκ» όταν ακολουθεί φωνήεν, τόσο σε ελεύθερη μορφή (εξ αδιαιρέτου) όσο και στη σύνθεση (εξυμνώ, εξαργυρώνω). Απόστροφος δεν δικαιολογείται, διότι δεν υπήρχε κάποιο φωνήεν που να έχει σιγηθεί (να έχει φύγει) όπως πχ στις φράσεις «απ’ όλα», «τ’ άλογο, τ’ άλογο» ή «σ’ όλους». Μπορεί να βάζουν μερικοί την απόστροφο, όπως ο συγγραφέας Χ. Χωμενίδης, πιστεύοντας ότι έτσι γίνεται πιο επίσημο το κείμενο, αλλά δεν ισχύει κάτι τέτοιο.

(Έχω ακούσει ότι τον παλιό καιρό κάποιος καθηγητής της Νομικής έκοβε χωρίς δεύτερη κουβέντα όποιον υποψήφιο έβαζε απόστροφο στο εξ -που τότε, λόγω της καθαρεύουσας, ήταν και πολύ πιο συχνό. Δεν είναι ανάγκη να φτάσουμε ως εκεί -αρκεί να αποφεύγουμε την απόστροφο. Ούτε χρειάζεται βέβαια απόστροφος στο «εκ» ή στο «εν» όπως έχω δει κάποιους λίγους να βάζουν).

* Και συνεχίζουμε με μεζεδάκια πανδημικά. Πολύ γέλασα με αυτό το εξώφυλλο, με αυτούς που «σώζουν την Ελλάδα». Και καλά ο πρωθυπουργός, ο Τσιόδρας και ο Χαρδαλιάς -βρίσκονται, ο πρώτος έτσι κι αλλιώς κι οι άλλοι δύο λόγω του ρόλου τους, στην πρώτη γραμμή της μάχης. Αλλά ο κ. Πατούλης, από πού κι ως πού μας σώζει κι αυτός;

— Είναι γιατρός, γι’ αυτό -είπε φίλος του ιστολογίου σαρκαστικά, όταν εξέφρασα την ίδια απορία στο Τουίτερ

Αλλά προφανώς ο εκδότης του εντύπου (το οποίο δεν έχει κάποια οργανική σχέση με την ΚΕΔΕ, απλώς έχει αυτοδιοικητική ύλη) προσβλέπει σε κάποια ενίσχυση από την Περιφέρεια Αττικής, στην εθνική προσπάθεια για να ενημερωθούν οι πολίτες για την πανδημία και να ξεκοκαλίσουν οι ημέτεροι τα σχετικά κονδύλια.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in ποδόσφαιρο, Ευπρεπισμός, Θεσσαλονίκη, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Μιμίδια, Ποίηση, Υγεία | Με ετικέτα: , , , , , | 116 Σχόλια »

Καραντινιασμένα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 28 Μαρτίου, 2020

Ίσως ο όρος «καραντίνα» που χρησιμοποιώ να είναι ελαφρώς ανακριβής αφού σε καραντίνα με την κανονική σημασία της λέξης βρισκονται μόνο μερικές χιλιάδες στην πατρίδα μας, οι κάτοικοι κάποιων χωριών στην Ξάνθη και στην Καστοριά καθώς και οι πρόσφατα επαναπατρισθέντες.

Oι υπόλοιποι βρισκόμαστε σε καθεστώς περιορισμού κινήσεων, με απαγόρευση συναθροίσεων. Δεν είναι το ίδιο με την καραντίνα, αλλά δεν είναι και πολύ διαφορετικό, οπότε ας μην αλλάξουμε τον τίτλο.

Πόσοι είμαστε σε όλον τον κόσμο που υπαγόμαστε σε αυτό το καθεστώς;

Κάποιος υπολόγισε πως 2,6 δισεκ. άνθρωποι βρίσκονται σε καθεστώς περιορισμού σε όλον τον πλανήτη, δηλαδή το 1/3 του παγκόσμιου πληθυσμού -αν δεν το πήρατε είδηση, έχουμε γίνει 7,8 δισεκ. ζωή νάχουμε.

Ως εδώ καλά τα έγραφε η κάρτα στο δημόσιο κανάλι, προχτές.

Στο σημείο εκείνο έσπασε ένα τηλέφωνο, κι έτσι ο υπάλληλος που έφτιαχνε το σουπεράκι άκουσε «ένα τρίτο του πληθυσμού» και έγραψε «1,3 τρις πολίτες σε περιορισμό».

Αλλα τόσο πολλοί δεν έχουμε γίνει!

* Ένα μεταφραστικό από τη Λάιφο, σε άρθρο για την αντιμετώπιση του ιού στη Μεγάλη Βρετανία (πριν διαγνωσθεί θετικός ο Μπόρις Τζόνσον):

Ο καγκελάριος του θησαυροφυλακίου εξήγγειλε επίσης κονδύλι έξι δισεκατομμυρίων λιρών για την οικονομική στήριξη του συστήματος πρόνοιας….

Προφανώς το πρωτότυπο έλεγε Chancellor of the Exchequer, όμως είναι ο υπουργός Οικονομικών, δεν το μεταφράζουμε κατά λέξη.

* Από τα πάμπολλα μιμίδια που έχουν βγει για την πανδημία και την ανάγκη να τηρούνται αποστάσεις, ιδού μια σκακιέρα με προδιαγραφές αντι-Covid 19, που τη βρήκα από τον πρωταθλητή και δάσκαλο του σκακιού Ηλία Κουρκουνάκη.

Το σχέδιο είναι ακόμα υπό επεξεργασία, διότι όπως βλέπετε έχει διάφορα προβλήματα, πχ με τη βασίλισσα να μη βρίσκεται στο χρώμα της ή με τους αξιωματικούς να είναι κι οι δυο στο ίδιο χρώμα -για να μην πούμε για το κάτω δεξιά τετραγωνάκι!

* Μαργαριτάρι του Κωστή Χατζηδάκη στο συλλυπητήριο μήνυμά του για τον θάνατο της Χαράς Τζαναβάρα:

Θα τη θυμόμαστε για την ακεραιότητα του χαρακτήρα της, τη διεισδυτικότητα της γραφής της, για την άκοπη και άοκνη δημοσιογραφική της έρευνα.

Όμως, «άκοπος» στα ελληνικά σημαίνει δύο πράγματα: α) αυτός που δεν έχει κοπεί και β) αυτός που γίνεται χωρίς κόπο.

Ο κ. υπουργός μάλλον θα ήθελε να παινέψει την ακάματη ή την ακαταπόνητη έρευνά της ή έστω την αδιάκοπη -πάντως όχι την άκοπη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in ποδόσφαιρο, Επιστολές σε έντυπα, Εκπαίδευση, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Μιμίδια, Σκάκι | Με ετικέτα: , , , , , | 396 Σχόλια »

Ο Αστερίξ μονομάχος (εις μνήμην Αλμπέρ Ουντερζό)

Posted by sarant στο 26 Μαρτίου, 2020

Ο Αλμπέρ Ουντερζό, ο σκιτσογράφος του Αστερίξ, πέθανε προχτές, λίγο πριν κλείσει τα 93 του χρόνια. Την ίδια μέρα η Γαλλία θρηνούσε δυο ακόμα πολύ σημαντικούς ανθρώπους, που πέθαναν επίσης σε μεγάλη ηλικία, από την πανδημία του κορονοϊού, τον μουσικό Μανού Ντιμπάγκο και τον μαρξιστή φιλόσοφο Λυσιέν Σεβ -αλλά ο θάνατος του Ουντερζό, που προσωπικά με άγγιξε περισσότερο, δεν συνδέεται με τον ιό, οπως ενημέρωσαν οι δικοί του άνθρωποι.

Το ιστολόγιο έχει ξεκινήσει εδώ και καιρό να παρουσιάζει τις 24 περιπέτειες που συνδημιούργησαν ο Ρενέ Γκοσινί και ο Αλμπέρ Ουντερζό, αφού πιστεύω, έστω και με μια δόση υπερβολής, ότι οι 24 αυτοι τόμοι του Αστερίξ είναι μια από τις σημαντικότερες προσφορές της Γαλλίας στον παγκόσμιο πολιτισμό μεταπολεμικά. Η αλήθεια είναι πως ο ρυθμός της παρουσίασης έχει αραιώσει πολύ, αλλά ένιωσα ότι χρωστάω στον μεγάλο Αλμπέρ μια παρουσίαση για αποχαιρετισμό, οπότε στρώθηκα να τη γράψω.

Να πούμε δυο λόγια για τον εκλιπόντα. Ο Αλμπέρ Ουντερζό, γιος Ιταλών μεταναστών, γεννήθηκε το 1927 και γνώρισε τον Γκοσινί το 1951. Δημιούργησαν μαζί τον Ινδιάνο Ούμπα-Πα και άλλους δυο ήρωες που νομίζω πως δεν έχουν παρουσιαστεί στα ελληνικά, τους Jehan Pistolet και Luc Junior, και από το 1959, όταν άρχισαν να δουλεύουν για το περιοδικό Πιλότ, τον Αστερίξ. Στο ίδιο περιοδικό ο Ουντερζό σχεδίασε επίσης, σε συνεργασία με άλλον σεναριογράφο, την περιπέτεια Τανγκύ και Λαβερντύρ, με ηρωες πιλότους της Πολεμικής Αεροπορίας.

Όταν το 1977 πέθανε πολύ νέος ο Ρενέ Γκοσινί ο Ουντερζό συνέχισε να φτιάχνει άλμπουμ του Αστερίξ, οπου ανέλαβε επίσης και το σενάριο, αν και κατά τη γνώμη των περισσότερων τα άλμπουμ αυτά δεν φτάνουν στο ύψος των 24 πρώτων που οφείλονται στο δίδυμο. Το 2011 σταμάτησε να σκιτσάρει και παραχώρησε τα δικαιώματα στην Hachette, επιτρέποντας να κυκλοφορήσουν νέες περιπέτειες του Αστερίξ με άλλο δημιουργικό δίδυμο -και ήδη έχουν κυκλοφορήσει 4 τέτοια άλμπουμ της νέας περιόδου- ενώ την ίδια περίοδο είχε έρθει σε σύγκρουση με την κόρη του, που τελικά διευθετήθηκε.

Η περιπέτεια που θα παρουσιάσω σήμερα είναι η 17η από τις 24.

Ξεκινήσαμε τον Οκτώβριο του 2014, με μια παρουσίαση της περιπέτειας Αστερίξ στους Βρετανούς και μετά με μια γενική παρουσίαση των πρωταγωνιστών του κόμικς. Τον Δεκέμβριο είχαμε τη δεύτερη περιπέτεια, την Κατοικία των θεών, τον Φλεβάρη 2015 είδαμε τον Μάγο (ή Μάντη) ενώ στα τέλη Απριλίου παρουσίασα τον «Αστερίξ στη χώρα των Ελβετών». Τέλη Ιουνίου 2015 παρουσιάστηκε Ο αγώνας των αρχηγών, η πέμπτη περιπέτεια της σειράς, αλλά στα τέλη Αυγούστου δεν είχαμε περιπέτεια για τεχνικούς λόγους. O κύκλος συνεχίστηκε στα μέσα Οκτωβρίου με τον Αστερίξ στην Κορσική και η τελευταία δημοσίευση για το 2015 ήταν την παραμονή των Χριστουγέννων με τον Αστερίξ Λεγεωνάριο. Το 2016 ξεκίνησε με την περιπέτεια Οβελίξ και σία τον Φλεβάρη, ενώ τον Απρίλιο ανέβασα το Δώρο του Καίσαρα. Τον Ιούνιο είχε πέσει πολλή δουλειά, τον Αύγουστο είχαμε το… θερινό ραστόνι (και θα ήταν ευκαιρία να βάλουμε τον Αστερίξ Ολυμπιονίκη, κρίμα), οπότε ξαναπιάσαμε το νήμα τον Οκτώβριο με την Ασπίδα της Αρβέρνης. ενώ τον Δεκέμβριο ακολούθησε το Χρυσό δρεπάνι. Πρώτη περιπέτεια του 2017, τον Φλεβάρη, ήταν το Μεγάλο ταξίδι, που συμπλήρωσε την πρώτη δωδεκάδα. Στη δεύτερη δωδεκάδα μπήκαμε τον Απρίλιο, με την περιπέτεια «Ο Αστερίξ και η Κλεοπάτρα». Μετά αραίωσαν οι ρυθμοί. Τον Αύγουστο του 2017 παρουσιάστηκε η περιπέτεια «Ο Αστερίξ και οι Γότθοι» ενώ τον Δεκέμβριο είχαμε ένα εμβόλιμο άρθρο, αφού παρουσιάσαμε την καινούργια (χωρίς Γκοσινί αλλά και χωρίς Ουντερζό) περιπέτεια «Ο Αστερίξ στην Ιταλία» που είχε πρόσφατα κυκλοφορήσει στα γαλλικά (ο ελληνικός τίτλος είναι δικός μου, αφού τότε δεν είχε κυκλοφορήσει στα ελληνικά το τεύχος). Το 2018 μία μόνο περιπέτεια παρουσιάσαμε, τον Απρίλιο, τον Αστερίξ στην Ισπανία . Μια ακόμα περιπέτεια παρουσιάσαμε τον Μάιο του 2019, τον Γύρο της Γαλατίας, ενώ τον Νοέμβριο είχαμε ένα εμβολιμο άρθρο, όπου παρουσιάσαμε μια ακόμα καινούργια περιπέτεια, της νέας περιόδου, Ο Αστερίξ και η αδρεναλίνη. Τη σημερινή περιπέτεια την έστειλε σκαναρισμένη ο φίλος Δημήτρης Ρ. ενώ έχω επίσης σκαναρισμένη, χάρη στον φίλο μας τον Χρήστο Τσατσαρώνη, την περιπέτεια Ο Αστερίξ και η χύτρα. Για τις άλλες, ελπίζω πως κάποιος θα φιλοτιμηθεί να σκανάρει τεύχη του Ψαρόπουλου που μας λείπουν (ο κατάλογος στο τέλος του άρθρου).

Θυμίζω ότι οι περιπέτειες του Αστερίξ κυκλοφόρησαν σε αυτοτελείς τόμους στα ελληνικά πρώτη φορά στα τέλη της δεκαετίας του 1970 από τις εκδόσεις Ψαρόπουλου (σε μετάφραση αρχικά του Κώστα Ταχτσή και μετά του Αργύρη Χιόνη) ενώ αργότερα κυκλοφόρησαν σε νέα μετάφραση (της Ειρήνης Μαραντέι) από τις εκδόσεις Μαμούθ, που είναι και η έκδοση που (νομίζω πως) βρίσκεται αυτή τη στιγμή στο εμπόριο. Λέω «σε αυτοτελείς τόμους» διότι περιπέτειες του Αστερίξ σε συνέχειες είχαν δημοσιευτεί στα τέλη της δεκαετίας του 1960 στο περιοδικό «Αστερίξ».

Τη σημερινή περιπέτεια την ανέβασα εδώ απ’ όπου μπορείτε να τη διαβάσετε ονλάιν ή να την κατεβάσετε.

Ο Αστερίξ Μονομάχος είναι μια από τις πρώτες περιπέτειες της σειράς, συγκεκριμένα η 4η περιπέτεια από τις 24. Δημοσιεύτηκε σε συνέχειες στο περιοδικό Pilote από τον Μάρτιο του 1962 έως τις αρχές του 1963 αλλά σε βιβλίο δεν εκδόθηκε παρά το 1964. Ο γαλλικός τίτλος είναι Astérix gladiateur.

Σύνοψη: Ο έπαρχος της Γαλατίας επισκέπτεται το στρατόπεδο του Πετιμπόνουμ και ζητάει από τον εκατόνταρχο να πιάσει έναν ανυπότακτο Γαλάτη που θέλει να τον πάρει μαζί του στη Ρώμη και να τον δώσει δώρο στον Ιούλιο Καίσαρα. Ο εκατόνταρχος προτείνει τον βάρδο, σαν πιο ακίνδυνο. Πράγματι, τον πιάνουν, βουλώνοντας με μαϊντανό τα αυτιά τους για να μην ακούν το τραγούδι του.

Οι Γαλάτες μαθαίνουν την απαγωγή του βάρδου και κάνουν επίθεση στο Πετιμπόνουμ, ξυλοφορτώνοντας τους Ρωμαίους, αλλά μαθαίνουν ότι ο έπαρχος με τον βάρδο έχουν ήδη φύγει με γαλέρα.  Αστερίξ και Οβελίξ αναλαμβάνουν να πάνε στη Ρώμη. Βρίσκουν μια φοινικική γαλέρα, ξεπερνάνε τον σκόπελο των πειρατών και φτάνουν στη Ρώμη, όπου μαθαίνουν από έναν Γαλάτη ταβερνιάρη ότι ο Καίσαρας αποφάσισε να ρίξει τον Κακοφονίξ στα λιοντάρια.

Καθώς επισκέπτονται τα λουτρά, ο Κάιους Κόμπους, ονομαστός γυμναστής μονομάχων, εντυπωσιάζεται από τη σωματοδομή και τις δυνάμεις τους και θελει να τους πάρει με το ζόρι για μονομάχους -και ξαμολάει σε όλη τη Ρώμη τους μπράβους του για να τους συλλάβουν. Ωστόσο, οι δυο φίλοι προσέρχονται με τη θέλησή τους για να καταταγούν, θέλοντας με τον τρόπο αυτό να πλησιάσουν και να απελευθερώσουν τον βάρδο. Αρνούνται όμως να γυμναστούν και μάλιστα πείθουν και όλους τους άλλους μονομάχους να παίζουν αινίγματα αντί να σφάζονται.

Έρχεται η μέρα των αγώνων. Ο Κακοφονίξ ρίχνεται στα λιοντάρια αλλά αρχίζει το τραγούδι οπότε τα θηρία φεύγουν τρέχοντας. Και αντί για αγώνες μονομάχων, ο Αστερίξ προκαλεί τον Καίσαρα να στείλει μια κοόρτη επίλεκτους για αντιπαλους των δυο Γαλατών -και βέβαια, τους κάνουν με τα κρεμμυδάκια. Το πλήθος επευφημεί και μπροστά στη λαϊκή ευχαρίστηση ο Καίσαρας κάνει τα πικρά γλυκά και αφήνει ελεύθερους τους Γαλάτες και μάλιστα τούς δίνει και τον γυμναστή των μονομάχων, στον οποίο οι Γαλάτες δίνουν ένα μάθημα. Η περιπέτεια φυσικά τελειώνει με τσιμπούσι.

Καθώς είναι μια από τις πρώτες περιπέτειες, στον Αστερίξ Μονομάχο εισάγονται αρκετά πρόσωπα αλλά και ευρήματα που θα τα ξαναδουμε και στη συνέχεια σε άλλες περιπέτειες.

Kαταρχάς, έχουμε τους Φοίνικες εμπορους που θα τους ξαναδούμε σε μια περιπέτεια της μεταγκοσινικής περιόδου, την Οδύσσεια του Αστερίξ.

Στη γαλέρα οι κωπηλάτες δεν είναι σκλάβοι αλλά… συνεταίροι που δεν διάβασαν καλά το συμβόλαιο του συνεταιρισμού πριν το υπογράψουν, όπως ενημερώνει χαμογελαστός τον Αστερίξ ο πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου. (Η Μαραντέι μεταφράζει κατά λέξη «Γενικός Διευθυντής Πρόεδρος» το γαλλικό Président – Directeur General, που αντιστοιχεί στο αγγλ. CEO).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αστερίξ, Εις μνήμην, Κόμικς, Μεταφραστικά | Με ετικέτα: , , , , , | 79 Σχόλια »

Κορονομεζεδάκια

Posted by sarant στο 21 Μαρτίου, 2020

Επόμενο είναι ο τίτλος του σημερινού πολυσυλλεκτικού μας άρθρου να αναφέρεται στην πανδημία που μας πολιορκεί. Και στα χτεσινά σχόλια, ο φίλος μας ο Σταύρος παρατήρησε ότι τα τρία τελευταία άρθρα είχαν μονολεκτικό τίτλο (Τηλε, Κουκούνι, Μάσκες) οπότε είπαμε να μη σπάσει το σερί, και έτσι εγεννήθησαν Κορονομεζεδάκια.

Πάντως, το σερί θα σπάσει αύριο αφού το λογοτεχνικό άρθρο που θα έχουμε δεν θα έχει μονολεκτικό τίτλο (Δεν θα βάλω την Πανούκλα του Καμύ, αλλά και να την έβαζα θα χρειαζόμουν περισσότερες λέξεις στον τίτλο).

Όσο για τη λέξη «κορονομεζεδάκια» δεν γκουγκλίζεται βεβαίως, και είναι εφήμερος σχηματισμός, αλλά δεν θα αργήσουμε να δούμε άλλες λέξεις με το κορονο- σαν πρώτο συνθετικό. Ή μάλλον ήδη είδαμε, αφού διάβασα για corona bonds, που γίνεται λόγος αν θα εκδοθούν απο την Ευρωζώνη και που εύλογα αποδόθηκαν κορονο-ομόλογα.

Oπότε, η λέξη «κορονοομόλογο» έχει 7 Ο και μόνο φωνήεν το Ο. Ακόμα κι αν την πούμε «κορονομόλογο», όπως είναι η προτίμησή μου, με 6 Ο ισοφαρίζει το ρεκόρ των μονοφθογγικών Ο, που το έχει η βυζαντινή λέξη «βρομοχνοτόστομος». (Στη νεοελληνική έχουμε μόνο λέξεις με 5 Ο, πχ προσοδοφόρος -εννοώ λέξεις που να έχουν ως μόνο φωνήεν το Ο).

* Και ξεκινάμε με ένα φρέσκο πολυμαργαριτάρι από τη σελίδα της Περιφέρειας Αττικής στο Φέισμπουκ.

Τέσσερα χοντρά λάθη σε επίσημη σελίδα, ντροπή είναι, ω χρυσοποίκιλτε περιφερειάρχη μας.

* Ένα πολύ αστείο μεταφραστικό μαργαριτάρι σε άρθρο αθλητικού ιστοτόπου.

O Γουέιν Ρούνι, που τώρα παίζει στη Ντέρμπι, αγανακτισμένος για την καθυστέρηση διακοπής των αγώνων ποδοσφαίρου στη Μεγάλη Βρετανία, δήλωσε, ανάμεσα στ’ άλλα:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Ορθογραφικά, Πανδημικά, Τηλεοπτικά, Υγεία | Με ετικέτα: , , , , | 723 Σχόλια »

Μεζεδάκια του πι

Posted by sarant στο 14 Μαρτίου, 2020

Σήμερα έχουμε 14 Μαρτίου, δηλαδή 03/14 με την αμερικάνικη σημειογραφία, και γι’ αυτό η σημερινή μέρα έχει χαρακτηριστεί «μέρα του πι» (3,14159 -υπόψη, δεν τελειώνει εκεί, υπάρχουν και καναδυό ακόμα ψηφία που δεν θα θυμάμαι).

Να ονομάσουμε λοιπόν έτσι το καθιερωμένο σαββατιάτικο άρθρο μας γιατί αν τ’ονοματίζαμε από την επικαιρότητα θα έβγαινε πολύ μακάβριο.

Μοιραία όμως, η πανδημία έχει βάλει βαριά τη σφραγίδα της -κι έτσι αντί βασικό θέμα συζήτησης να είναι τι φορούσε στην ορκωμοσία της η καινούργια μας Προέδρισσα, το σημαντικό αυτό γεγονός (η ορκωμοσία, εννοώ, της Κατερίνας Σακελλαροπούλου -όχι το τι φορούσε) περνάει σε τριτοτέταρτη μοίρα.

Nα σημειώσω πάντως ότι η νέα Πρόεδρος της Δημοκρατίας ήδη επέβαλε μια μικρούλα αλλά όχι ασήμαντη αλλαγή στο πρωτόκολλο, σε ό,τι την αφορά: ζήτησε να μην την αναφέρουν «Αικατερίνη» αλλά «Κατερίνα Σακελλαροπούλου».

* Ένα άλλο χτεσινό νέο, όχι ευχάριστο αυτό, ήταν ο θάνατος του Φίλιππου Πετσάλνικου, ο οποίος, θα θυμάστε, ήταν Πρόεδρος της Βουλής στην αρχή της κρίσης και για ένα διάστημα είχε ακουστεί το όνομά του για να αναλάβει την πρωθυπουργία την περίοδο της ανατροπής του Γιώργου Παπανδρέου.

Πρόσεξα ότι το σχετικό μήνυμα του πρωθυπουργού αρχιζει ως εξής: «Η πολιτική μας ζωή στερείται μία συνετή φωνή….» και προς στιγμή σκέφτηκα ότι ο πρωθυπουργός κάνει κριτική αλλά και αυτοκριτική διαπιστώνοντας ότι λείπει μια συνετή φωνή από την πολιτική ζωή της χώρας μας, ύστερα όμως είδα ότι μιλάει για τον θάνατο του Φ. Πετσάλνικου.

Εγώ θα έβαζα «Η πολιτική μας ζωή έχασε/στερήθηκε μια συνετή φωνή…»

* Mια ακλισιά σε αθλητική είδηση: Στην εθνική Μαρόκο ο Ελ Αραμπί.

Κι όμως, το Μαρόκο από πολύ παλιά κλίνεται: το Μαρόκο του Μαρόκου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αστερίξ, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Υγεία | Με ετικέτα: , , , , | 328 Σχόλια »

Ακοινώνητα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 7 Μαρτίου, 2020

Η βδομάδα που μας πέρασε ξεκίνησε με τα γεγονότα στον Έβρο, όμως στο μέσο της εβδομάδας η κατακόρυφη αύξηση των κρουσμάτων κορονοϊού απέσπασε την προσοχή και τη δημοσιότητα.

Και επειδή η τρίτη και μεγαλύτερη συστάδα κρουσμάτων ήταν προσκυνητές που έρχονταν από θρησκευτική εκδρομη στους Αγίους Τόπους, αλλά και καθώς μπήκαμε στη Σαρακοστή, περίοδο με έντονη λατρευτική δραστηριότητα, τέθηκε επί τάπητος το ερώτημα αν θα πρέπει, στις διάφορες απαγορεύσεις μαζικών δραστηριοτήτων να συμπεριληφθεί και ο εκκλησιασμός, όπως έγινε σε άλλες χώρες με τους τόπους λατρείας, και ειδικότερα αν πρέπει να γίνουν συστάσεις για αποφυγή της θείας μετάληψης.

Η Εκκλησία της Ελλάδος, βέβαια, έχει επανειλημμένα εκφράσει την άποψη ότι, εφόσον κατά το μυστήριο ο άρτος και ο οίνος μετατρέπονται σε σώμα και αίμα Θεού, και εφόσον ο Θεός δεν είναι φορέας ασθενειών, η θεία κοινωνία είναι ακίνδυνη.

Με μεγαλύτερη σαφήνεια το εξέφρασε αυτό ο μητροπολίτης Πατρών, ο κ. Χρυσόστομος, ο οποίος σε εγκύκλιό του αρχικά επανέλαβε τα μέτρα προφύλαξης από τον ιό, καταλήγει ως εξής:

Ἐν κατακλείδει ἐπαναλαμβάνομε ὃτι, καί εἰς τά κηρύγματά μας ἐτονίσαμε. Ἡ Θεία Κοινωνία εἶναι ὁ ἲδιος ὁ Κύριος. Ἐντός τοῦ Ἁγίου Ποτηρίου εἶναι τό Πανάγιον Σῶμα Του καί τό Τίμιον Αἷμα Του. Ὁ Κύριος εἶναι ἡ Ζωή καί ὃποιος προσερχόμενος μετά φόβου Θεοῦ, πίστεως καί ἀγάπης, κοινωνεῖ τῶν Θείων καί Ἀχράντων Μυστηρίων λαμβάνει τήν ἲασιν τῆς ψυχῆς  καί τοῦ σώματος καί τήν ὂντως Ζωή.

Επομένως αν τύχει κανείς και κοινωνήσει και μετά ασθενήσει, αυτό σημαίνει ότι δεν θα προσήλθε «μετά φόβου Θεού, πίστεως και αγάπης». Θεοδικία θαρρώ λεγόταν αυτό και το χρησιμοποιούσαν πολύ πριν από καμιά πεντακοσαριά και βάλε χρόνια.

Προσέχω επίσης στην ανακοίνωση του σεβασμιότατου ότι γράφει «εν κατακλείδει» -που σημαίνει ότι η πιστη προστατεύει από τον κορονοϊό, όχι όμως και από τις ανορθογραφίες.

* Aλλά η εκκλησία, στο κάτω κάτω, κάνει τη δουλειά της και το βασίλειό της δεν είναι του κόσμου τούτου (θεωρητικά). Η πολιτεία όμως; Η πολιτεία είναι η αρμόδια να επιβάλλει απαγορεύσεις και να διατυπώνει συστάσεις.

Και ο επιστημονικός κοσμος είναι εδώ για να συμβουλεύει και την πολιτεία και το κοινό. Όμως είδαμε επιστήμονες στην τηλεόραση, όπως τη λοιμωξιολόγο κ. Γιαμαρέλλου, να βεβαιώνουν ότι για όσους πιστεύουν είναι ακίνδυνη η θεία Μετάληψη, κάτι ολοφάνερα αντιεπιστημονικό. Είδαμε αλλους, όπως τον κ. Ηλία Μόσιαλο, να μασάει τα λόγια του στην εκπομπή της κ. Τρέμη και να μην τολμά να πει απερίφραστα «αποφύγετε τη θεία λειτουργία και τη μετάληψη» και στη συνέχεια, στη σελίδα του στο Φέισμπουκ να υποστηρίζει ότι: «Με επαγωγικό τρόπο και με σεβασμό στους πιστούς και παίρνοντας υπόψη τον πανίσχυρο θεσμό της εκκλησίας και τη μεγάλη επιρροή της, είπα στην ουσία ότι δεν θα πρέπει να γίνεται, όσο διαρκεί, αυτή η κρίση, η θεία λειτουργία«.

Τουλάχιστον η ΟΕΝΓΕ έσωσε την τιμή του επιστημονικού κόσμου με μια λιτή αλλά όχι δειλή ανακοίνωση. στην οποία τονίζει ότι η Θεία Κοινωνία δεν εξαιρείται από τις συστάσεις για τον κορονοϊό.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Εκκλησία, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Ορθογραφικά, Το είπε/δεν το είπε, Υγεία | Με ετικέτα: , , , , , | 385 Σχόλια »

Κορονιασμένα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 29 Φεβρουαρίου, 2020

Ο τίτλος που είχα κατά νου να χρησιμοποιήσω για το σημερινό σαββατιάτικο πολυσυλλεκτικό μας άρθρο, ήταν «Εμβόλιμα μεζεδάκια», αφού δημοσιεύονται την εμβόλιμη μέρα, την 29η Φεβρουαρίου, ενός Φλεβάρη μάλιστα που βάλθηκε να δικαιολογήσει το χαρακτηρισμό του ως δίσεκτου, καθώς μας στέρησε, μετά τον Γιάννη Δάλλα και τον Κώστα Βουτσά, τώρα στο τελείωμα και την Άλκη Ζέη.

Αλλά τον προγραμματισμό τον ανάτρεψε η εμφάνιση των πρώτων κρουσμάτων του κορονοϊού κι έτσι ο τίτλος του σημερινού άρθρου άλλαξε -να κατοχυρώσουμε και την πατέντα του ρήματος «κορονιάζομαι». Βέβαια, τα σοβαρά σχετικά με τον κορονοϊό τα συζητήσαμε χτες. Σήμερα, τα πιο ανάλαφρα.

* Στο σουπερμάρκετ πριν από λίγες μέρες (πριν εμφανιστούν τα κρούσματα) άκουσα ότι δεν πρέπει να φοβόμαστε τον κορονοϊό διότι την Ελλάδα την προστατεύει η σκέπη της Παναγίας, και την έχει προστατέψει πολλές φορές έως τώρα. Μια άλλη εκδοχή για να μην ανησυχούμε είδα στο Φέισμπουκ, όπου γίνεται λόγος για τα «δυο γονίδια που έχουμε ως Έλληνες παραπάνω» από τους άλλους λαούς -δεν τα έχει η υπόλοιπη… εμφύλιος.

* Τα έντυπα του συγκροτήματος Μαρινάκη συμμορφώθηκαν με τον μπαμπινιώτειο φετφά να γράφουν «κορΩνοϊός» αλλά συνεχίζουν να παράγουν μαργαριτάρια με αμείωτη ένταση.

Σε άρθρο για την εξάπλωση του κορονοϊού λοιπόν διαβάζουμε ότι: Επιδημιολόγοι του Κολεγίου Imperial του Λονδίνου εκτιμούν ότι περίπου τα δύο τρίτα των περιστατικών που μόνο η Κίνα έχει «εξάγει» σε άλλες χώρες μέσω ταξιδιών, δεν έχουν ακόμη ανιχνευθεί, σύμφωνα με το «Science».

Να τα δεχτούμε τα εισαγωγικά, αλλά όχι και το «έχει εξάγει». Έχει εξαγάγει, αφού θέλουμε συνοπτικό τύπο. Ή, προτιμότερο κατά τη γνώμη μου, όπως το χρησιμοποιούν στην Κύπρο, «έχει εξάξει».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαία ελληνικά, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Μιμίδια, κοινωνικά μέσα | Με ετικέτα: , , , , , , , | 441 Σχόλια »

Και πάλι για τους άσπονδους φίλους

Posted by sarant στο 21 Φεβρουαρίου, 2020

Ταξίδευα χτες οπότε δεν είχα καιρό να γράψω άρθρο. Καταφεύγω στη δοκιμασμένη λύση της επανάληψης, με ένα άρθρο που είχε αρχικά δημοσιευτεί στο ιστολόγιο πριν απο 10 χρόνια (και μισό μήνα). Ελπίζω λοιπόν να μην το θυμάστε όλοι, αν και μερικά από τα παραδειγματα του άρθρου τα έχω επαναλάβει και σε μεταγενέστερα κείμενα ή διαλέξεις.

Να ενημερώσω ότι τη Δευτέρα 24/2 στις 8μμ θα μιλήσω στον Σύλλογο Φίλων του Μουσείου Μάνης Μιχ. Κάσση (Τζιροπούλου 15, Ν. Φάληρο) με θέμα «Μύθοι και αλήθειες για την ελληνική γλώσσα» ενώ την Τετάρτη 26/2 στο βιβλιοπωλείο «Επί λέξει» (Ακαδημίας 32) θα γίνει παρουσίαση του βιβλίου μου Μύθοι και πλάνες για την ελληνική γλώσσα. Θα μιλήσουν η Μάρω Κακριδή-Φερράρι και ο Παντελής Μπουκάλας -και εγώ.

Αλλά ας δούμε τι έχουμε να πούμε για τους άσπονδους φίλους.

Είπαμε προχτές ότι «πιθανός» στην αρχαιότητα σήμαινε πειστικός, πράγμα που μου δίνει την ευκαιρία να βγάλω από τα συρτάρια μου ένα παλιό μου κείμενο και να το παρουσιάσω εδώ (με καναδυό συμπληρώσεις). Είναι ένα κείμενο που μιλάει για άσπονδους φίλους: όχι στην πραγματική ζωή ή στη μπλογκόσφαιρα, αλλά στη γλώσσα.

Πριν από κάμποσα χρόνια, ο γάλλος ηθοποιός Ζεράρ Ντεπαρντιέ, θέλοντας να δείξει πόσο άγρια παιδικά χρόνια πέρασε, είπε σε συνέντευξή του ότι σε ηλικία οκτώ ετών παραβρέθηκε σε ομαδικό βιασμό. Ίσως να τα παραφούσκωνε τα πράγματα για να κάνει εντύπωση, ίσως το επεισόδιο να ήταν πραγματικό, πάντως μάλλον θα έχει μετανιώσει για την εκμυστήρευσή του αυτή. Καθώς η συνέντευξή του μεταφράστηκε στα αγγλικά, το γαλλικό κείμενο (assister à un viol collectif) αποδόθηκε «assisted to a collective rape». Μόνο που το αγγλικό ρήμα assist, αν και ίδιας ετυμολογίας και προέλευσης με το γαλλικό assister δεν έχει εντελώς την ίδια σημασία· έτσι, η αμερικανική κοινή γνώμη διάβασε με φρίκη ότι ο οχτάχρονος Ντεπαρντιέ «βοήθησε» σε ομαδικό βιασμό, δηλαδή από απλός παρατηρητής έγινε συνεργός. Την επόμενη μέρα, το μεταφραστικό λάθος διαλευκάνθηκε, αλλά η ζημιά είχε γίνει· λέγεται μάλιστα ότι η ιστορία αυτή στοίχισε ένα Όσκαρ στον καλό ηθοποιό, μια και οι κριτές απέφυγαν να βραβεύσουν έναν ύποπτο για βιασμό, έστω και μεταφραστική αδεία.

Παρομοίως, όταν το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο όρισε εξεταστική επιτροπή για το ναυάγιο του πλοίου Πρεστίζ στα ανοιχτά της Γαλικίας, οι βουλευτές πήραν κατάθεση από τον Έλληνα πλοίαρχο, ο οποίος υποστήριξε κάποια άποψη, νομίζω ότι αν δεν τον ρυμουλκούσαν θα είχε αποφευχθεί το κακό. Στην έκθεσή του, ο Ολλανδός βουλευτής χρησιμοποίησε το ρήμα maakte de bedenking (ή κάπως έτσι) δηλαδή «εξέφρασε την άποψη, υποστήριξε». Το ιδιωτικό μεταφραστικό γραφείο που ανέλαβε τη μετάφραση δεν είχε πρόχειρον ολλανδομαθή μεταφραστή, και ανάθεσε τη δουλειά σε γερμανομαθή, ο οποίος, προφανώς επειδή Bedenkung στα γερμανικά σημαίνει και αμφιβολία, δυσπιστία, το μετέφρασε «εξέφρασε αμφιβολία κατά πόσον…», δηλαδή περίπου το αντίθετο, με αποτέλεσμα την άλλη μέρα κάποιος Έλληνας ευρωβουλευτής, βλέποντας τη διαφορά του ελληνικού κειμένου από το αγγλικό, να μιλήσει για συνωμοσία των μεταφραστικών υπηρεσιών.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαία ελληνικά, Αρχαίοι, Γενικά γλωσσικά, Επαναλήψεις, Μεταφραστικά, Ψευδόφιλες λέξεις | Με ετικέτα: , , , | 95 Σχόλια »

Μεταβαλεντινικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 15 Φεβρουαρίου, 2020

Χτες ήταν του Αγίου Βαλεντίνου, οπότε βρήκα τίτλο για το σημερινό εβδομαδιαίο πολυσυλλεκτικό μας άρθρο και ταυτόχρονα -για να θυμηθούμε τα μεζεδάκια της προηγούμενης εβδομάδας- σκότωσα δυο κατοικίδια πουλιά και εμπλούτισα την υπερτρισχιλιετή μας με μιαν ακόμα λέξη. Μετά+Βαλεντίνος μας δίνει μεταβαλεντινικός. Αν πούμε μετά+αγιοβαλεντίνος, μεταγιοβαλεντινικός, θα βρεθεί κάποιος  να μας θυμίσει πως ο άγιος έπαιρνε δασεία, άρα μεθαγιο…. Οπότε καλύτερα να γλιτώσουμε και δυο συλλαβές, μεταβαλεντινικός.

* Ξεκινάω με ένα γράμμα φίλου, ο οποίος μου βάζει τα γυαλιά, ή με αναγκάζει να βάλω γυαλιά, διότι αναφέρεται στο πρόγραμμα μιας θεατρικής παράστασης που είδα κι εγώ πρόσφατα και που μάλιστα την παρουσίασα στο ιστολόγιο, τη Μήδεια του Μποστ. Kι όμως, δεν πρόσεξα το μαργαριτάρι που επισημαίνει ο φίλος μας.

Μου γράφει:

Πριν από μερικές ημέρες παρακολούθησα τη Μήδεια του Μποστ στη Θεσσαλονίκη. Όπως συνηθίζω, αγόρασα το πρόγραμμα που εκδόθηκε για την παράσταση στο θέατρο Αυλαία. Καθώς είχε ορισμένα ενδιαφέροντα κείμενα, εκτός από δηλώσεις των συντελεστών της παράστασης, το διάβασα ολόκληρο.

Σε κείμενο για το έργο, το οποίο προέρχεται από μεταπτυχιακή διατριβή που υποβλήθηκε στο Τμήμα Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών, διαπίστωσα με έκπληξη πως ο συγγραφέας κάνει λόγο για μητροκτονία (σε δύο σημεία μάλιστα), ενώ η Μήδεια είναι παιδοκτόνος. Μητροκτόνος είναι αυτός που έχει σκοτώσει τη μητέρα του, έτσι ξέρω τουλάχιστον.
Καθώς η έκδοση είναι φτιαγμένη κάπως στο πόδι με αρκετά λάθη αναζήτησα τη διατριβή και διαπίστωσα πως δεν πρόκειται περί λάθους του προγράμματος, αλλά της ίδιας της μεταπτυχιακής διατριβής (δες σελίδα 17 στο pdf). Πρόκειται για μια ακόμη περίπτωση «τιμητή»; Θα ήθελα το σχόλιό σου.
Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βουλή, Θεατρικά, Μποστ, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, κοινωνικά μέσα, μέσα κοινωνικής δικτύωσης | Με ετικέτα: , , , , , | 169 Σχόλια »

Πώς να γιορτάζουμε την Ημέρα της ελληνικής γλώσσας;

Posted by sarant στο 12 Φεβρουαρίου, 2020

Την Κυριακή που μας πέρασε, στις 9 Φεβρουαρίου, ήταν η Παγκόσμια ημέρα της ελληνικής γλώσσας, μια ημέρα που καθιερώθηκε το 2017.

Με την ευκαιρία αυτή, διοργανώθηκαν διάφορες εκδηλώσεις, στην Ελλάδα και κυρίως στο εξωτερικό, τόσο στις κοινότητες των Ελλήνων της διασποράς όσο και στα πανεπιστημιακά ιδρύματα με έδρες ελληνικών σπουδών. Επειδή ακριβώς η Ημέρα έχει αποκεντρωμένο χαρακτήρα, είναι δύσκολο έως αδύνατο να έχει κανείς εποπτεία όλων των εκδηλώσεων. Βέβαια, μπορούμε να κρίνουμε κάποιες κεντρικού χαρακτήρα πρωτοβουλίες.

Ο τιτλος του άρθρου μας καλεί να σκεφτούμε πώς να γιορτάζουμε την Ημέρα της ελληνικής γλώσσας. Θα πει κάποιος ότι παραβλέπω ένα προηγούμενο ερώτημα, δηλαδή αν πρέπει και γιατί πρέπει να γιορτάζουμε την Ημέρα της ελληνικής γλώσσας. Πράγματι, η καταφατική απάντηση στο ερώτημα αυτό δεν είναι δεδομένη, όσο κι αν υπάρχουν άλλα ανάλογα παραδείγματα, άλλων γλωσσών, διεθνώς.

Το κακό με τη θέσπιση «Ημέρας της ελληνικής γλώσσας» είναι ότι υπάρχει μεγάλος κίνδυνος να περιοριστεί σχεδόν αυτόματα η εκδήλωση σε άγονα υμνολόγια για την τελειότητα της αρχαίας ελληνικής, τέτοια που θα κάνουν τον κάθε Γκας Πορτοκάλο να καμαρώνει, αλλά δεν θα έχουν πολλήν ουσία. Αυτό έγινε και φέτος, αν κρίνω από τη σχετική αρθρογραφία. Ακούστηκαν πολλές πομφόλυγες, όπως ότι Η ελληνική γλώσσα έχει απίστευτη ποικιλία όχι μόνο στο λεξιλόγιο αλλά και στη σύνταξη (σχολικός σύμβουλος) ή ότι Αυτήν τη γλώσσα τη γέννησε το Φως και το Κύμα του Αιγαίου. Δεν θα μπορούσε να είναι σκοτεινή και άτονη (καθηγητής πανεπιστημίου) ή ότι Ο παφλασμός της κυματιστής γραμματικής και η πυξίδα του συντακτικού της, δημιουργούν μία αίσθηση ταξιδέματος (ο ίδιος) -την ανθολόγηση των ηχηρών παρομοίων την έκανε φίλη γλωσσολόγος του ΑΠΘ.

Η πρώτη πρόταση της προηγούμενης παραγράφου είναι παρμένη από ένα προηγούμενο άρθρο του ιστολογίου, που το είχα γράψει το 2016, όταν είχε τεθεί επί τάπητος η πρόταση να θεσπιστεί η παγκόσμια Ημέρα, ύστερα απο πρωτοβουλία αποδήμων (που χρονολογείται από ακόμα πιο παλιά). Τότε μάλιστα είχε προταθεί να γιορτάζεται η Ημέρα αυτή στις 20 Μαΐου, ώστε να συμπίπτει με τη γέννηση του Σωκράτη.

Είχα διαφωνήσει τότε και με την επιλογή της ημερομηνίας και με το περιεχόμενο της (ανόητης, όπως τη χαρακτήρισα) αιτιολογικής έκθεσης που συνόδευε την πρόταση. Φαίνεται πως το άρθρο μου διαβάστηκε, διότι μερικές μέρες αργότερα με πήρε τηλέφωνο ο Νίκος Φίλης, ο τότε υπουργός Παιδείας, και μου ζήτησε μια εισήγηση για την επιλογή της ημερομηνίας και για το περιεχόμενο του θεσμού. Του έγραψα τις σκέψεις μου και σε μεγάλο βαθμό τις δέχτηκε. Έτσι άλλαξε η ημερομηνία στην 9η Φεβρουαρίου, που ήταν δική μου πρόταση (ίσως την είχαν προτείνει και άλλοι βέβαια) και που έχει το πλεονέκτημα ότι συνδέεται με τον Διονύσιο Σολωμό και όχι με τον Σωκράτη, με τα νέα ελληνικά δηλαδή, με τον γενάρχη της νεοελληνικής ποίησης που μάλιστα ειχε και ρηξικέλευθες απόψεις για τη γλώσσα -δείτε τον Διάλογο που έγραψε. (Βέβαια, δεν μπορούσα να πω «δεν κάνει η 20 Μαΐου επειδή συνδέεται με τον Σωκράτη». Είπα: πέφτει μέσα στις πανελλήνιες εξετάσεις άρα είναι ακατάλληλη).

Η δική μου άποψη ήταν ότι η Παγκόσμια ημέρα, για να δικαιολογεί και τον τίτλο της, έπρεπε να εστιάζεται εξίσου στην ελληνοφωνία. Είχα μάλιστα κλείσει εκείνο το παλιό άρθρο με τα εξής: Και τα γράφω αυτά με φόβο, διότι φοβάμαι μήπως από τη μαμή ως τη λεχώνα αλλάξει ο χαρακτήρας του νομοσχεδίου και γίνει «για την ημέρα της ελληνικής γλώσσας». Διότι, να το πούμε κι αυτό παρεμπιπτόντως, ο γλωσσικός εθνικισμός διαπερνά όλη την ελληνική κοινωνία, και την αριστερά, ακόμα και την άκρα αριστερά. Ο φόβος αυτός επιβεβαιώθηκε. Και στις κεντρικές τουλάχιστον φετινές εκδηλώσεις δεν αποφύγαμε τα άγονα υμνολόγια προς τα αρχαία ελληνικά.

Βέβαια, σε μια τέτοια μέρα, δεν μπορείς να αποφύγεις (ή μάλλον, δεν πρέπει να αποφύγεις) να αναφερθείς στον τεράστιο δανεισμό ελληνικών λέξεων και ριζών από τις ευρωπαϊκές γλώσσες, ή και από τις γλώσσες όλου του κόσμου. Κι εγώ, όταν κλήθηκα πέρυσι να δώσω μια ομιλία, ακριβώς με αφορμή την Ημέρα ελληνικής γλώσσας, στο ελληνικό τμημα του Ευρωπαϊκού Σχολείου του Λουξεμβούργου, αναφέρθηκα διά μακρών σε αυτή την πτυχή. Όμως δεν πρέπει να μείνεις σε αυτή την πτυχή.

Επίσης, ένα λάθος που κάνουν όσοι φτιάχνουν καταλόγους «ελληνικών λέξεων της αγγλικής [ή οποιας άλλης] γλώσσας» είναι ότι βάζουν στο ίδιο τσουβάλι τις λέξεις που είναι δάνεια από την ελληνική γλώσσα (theatre, democracy, lyric, philosophy) με τις ελληνογενείς λέξεις που πλάστηκαν από μη Έλληνες λογίους (π.χ. telephone). Δεν είναι ίδια περίπτωση, καλό είναι να μην τα μπερδεύουμε.

Το λαθάκι αυτό δεν το απέφυγε το βίντεο που παρουσιάστηκε στο YouTube από τη Γενική Γραμματεία Δημόσιας Διπλωματίας του Yπουργείου Εξωτερικών (δεν ήξερα ότι είχαμε τέτοιο πράγμα), που είχε τίτλο «Did you know you speak Greek?»

Στο σύντομο αυτό βιντεάκι, παρουσιάζονται ελληνομαθείς αλλοδαποί από διάφορες χώρες να εκφωνούν λέξεις της γλώσσας τους που έχουν ελληνική ετυμολογία.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαία ελληνικά, Γενικά γλωσσικά, Γλωσσικά δάνεια, Επικαιρότητα, Μεταφραστικά | Με ετικέτα: , , , , , | 100 Σχόλια »

Δυο κατοικίδια πουλιά και άλλα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 8 Φεβρουαρίου, 2020

Συμβαίνει αρκετές φορές το σαββατιάτικο πολυσυλλεκτικό μας άρθρο να παίρνει τον τίτλο του όχι από την επικαιρότητα ή από το ημερολόγιο αλλ’ από ένα επιμέρους μεζεδάκι, που βέβαια πρέπει να είναι ζουμερό, νόστιμο και μεγαλωπό, για να δικαιολογεί μια τέτοια ειδική μεταχείριση.

Κάτι τέτοιο συμβαίνει και σήμερα -και τα «δυο κατοικίδια πουλιά» του τίτλου αναφέρονται σε ένα μαργαριτάρι που εντοπίσαμε μέσα στη βδομάδα.

Δεν ξέρω με ποια μονάδα μετριώνται τα κανονικά μαργαριτάρια, οι πέρλες, αλλά αν υπήρχε τρόπος να μετρηθούν τα μεταφορικά μαργαριτάρια, τα γλωσσικά, μεταφραστικά και άλλα λάθη δηλαδή, το σημερινό θα διεκδικούσε ασφαλώς κάποια διάκριση -κατά τη γνώμη μου τουλάχιστον. «Αυτό δεν είναι μαργαριτάρι, είναι ο αδάμας Κοχινώρ», που είχε πει κάποιος παλιότερα.

Αλλά να μην σας κρατάω σε αγωνία, στην περίπτωση που δεν το ξέρετε. Ας παρουσιάσω το σπάνιο δείγμα.

Στον ιστότοπο του Πρόταγκον, κι έχει σημασία αυτο διότι έχουμε έναν επαγγελματικό ιστότοπο, όχι το ιστολόγιο κάποιου ερασιτέχνη, δημοσιεύτηκε την περασμένη εβδομάδα ένα άρθρο για μια ταινία του 2011, την Contagion, για την οποία κάποιοι είπαν ότι «πρόβλεψε την επιδημία του κορονοϊού».

Και γράφει το Πρόταγκον: Και ο Ράϊαν Γκίλμπι κριτικός κινηματογράφου του Guardian δεν διστάζει να παραδεχτεί δημοσίως ότι έχασε την ταινία όταν προβλήθηκε για πρώτη φορά, αλλά την κατέβασε την περασμένη εβδομάδα, και (το χειρότερο) με το που την είδε, έντρομος από φόβο μήπως πεθάνει από την πνευμονία που προκαλεί ο ιός, σκότωσε αμέσως τα δύο κατοικίδια πουλιά του

Να τρομάξει ο δημοσιογράφος από την ταινία, πάει κι έρχεται. Αλλά τα καημένα τα πουλιά, τι του φταίξανε και τα σκότωσε; Μήπως νόμισε ότι ξαναεμφανίστηκε η «γρίπη των πτηνών»;

Σπεύδω να καθησυχάσω τους φιλόζωους (και φιλόπτηνους) αναγνώστες: ο κριτικός της Γκάρντιαν δεν σκότωσε κανένα πουλί. Ο μόνος που σκότωσε κάτι ήταν ο συντάκτης του Πρόταγκον -σκότωσε τη μετάφραση της είδησης.

Βλέπετε, το πρωτότυπο έλεγε:

Twitter users have been posting variations on the theme of: “Is it just me or did Contagion predict the coronavirus?” I missed Soderbergh’s film when it was released, and I happen also to be frightened of dying from viral pneumonia, so I killed two birds with one download and watched the movie this week.

Δηλαδή, ο Άγγλος κριτικός κάνει ένα λογοπαίγνιο πάνω στην πασίγνωστη έκφραση to kill two birds with one stone, κατά λέξη «σκοτώνω δυο πουλιά με μια πέτρα», αντίστοιχη της δικής μας «μ’ ένα σμπάρο δυο τρυγόνια» που την ξέρει και η γάτα μου. Λέει δηλαδή «δεν είχα δει την ταινία όταν βγήκε, κι επειδή φοβόμουν μην πεθάνω από ιογενή πνευμονία, μ’ένα σμπάρο δυο τρυγόνια: κατέβασα την ταινία και την είδα».

Η γάτα μου την ξέρει την έκφραση to kill two birds with one stone, αλλά ο συντάκτης του Πρόταγκον δεν την ήξερε κι έτσι φιλοτέχνησε αυτό το ασύλληπτο μαργαριτάρι. Και για να κάνει πιο «λογικό» τον σκοτωμό των πουλιών, τα έκανε και κατοικίδια -δεν βγήκε ο Άγγλος με την καραμπίνα στους βάλτους να σκοτώνει πάπιες, δικά του πουλιά σκότωσε.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αποφθέγματα, Επιγραφές, Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεταμπλόγκειν, Μεζεδάκια, Ορθογραφικά, Το είπε/δεν το είπε | Με ετικέτα: , , , , , | 151 Σχόλια »

Κολεγιά με τα κολέγια

Posted by sarant στο 3 Φεβρουαρίου, 2020

Το σημερινό άρθρο δημοσιεύτηκε χτες, πρώτη Κυριακή του μήνα, στην Αυγή, στη μηνιαία στήλη μου «Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία». Όχι στο ένθετο, όπως γινόταν ως τώρα, διότι για ένα διάστημα το ένθετο Ενθέματα δεν δημοσιεύεται ενόψει αναδιοργάνωσης, αλλά στο κυρίως σώμα της εφημερίδας. Εδώ προσθέτω σε αγκύλες δυο ερωτήματα προς τους αναγνώστες καθώς και μια ορθογραφική παρένθεση.

Οι ισχυρομνήμονες παλιοί θαμώνες ίσως θυμηθούν ότι κάποια τμήματα του σημερινού άρθρου είναι παρμένα από παλαιότερο άρθρο του 2010.

Η κολεγιά με τα κολέγια

Πολύ συζητήθηκε τον τελευταίο καιρό το νομοσχέδιο του Υπουργείου Παιδείας, που ανάμεσα στις άλλες αλλαγές επιτρέπει σε πτυχιούχους ιδιωτικών κολεγίων, που λειτουργούν στην Ελλάδα ως παραρτήματα ξένων ΑΕΙ, να διεκδικήσουν μία θέση στη δημόσια εκπαίδευση.

Η επίμαχη διάταξη δέχτηκε δριμεία κριτική από σύσσωμη την αντιπολίτευση (γι’ αυτό και ψηφίστηκε μόνο από 153 βουλευτές, χωρίς ίχνος ευρύτερης συναίνεσης) αλλά και από τους πανεπιστημιακούς. Μάλιστα, ο Νίκος Φίλης κατηγόρησε την κ. Κεραμέως ότι παραπλάνησε τη Βουλή, αφού απέκρυψε έγγραφο του ΔΟΑΤΑΠ βάσει του οποίου “φορείς όπως τα Κολέγια του ν. 3696/2008, όπως ισχύει, συνιστούν στο πλαίσιο της ελληνικής νομοθεσίας φορείς μη τυπικής εκπαίδευσης”.

Αλλά αυτά θα τα διαβάσατε σε άλλες στήλες της Αυγής. Εμείς εδώ, ως γνωστόν, λεξιλογούμε κι έτσι σήμερα θα δούμε τα λεξιλογικά του κολεγίου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικά δάνεια, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Εκπαίδευση, Ιστορίες λέξεων, Μεταφραστικά, Ορθογραφικά | Με ετικέτα: , , , , , | 228 Σχόλια »

Μεταμπρεξιτικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 2 Φεβρουαρίου, 2020

Από τα μεσάνυχτα της Παρασκευής, το Ηνωμένο Βασίλειο δεν είναι πια μέλος της ΕΕ -μ’ άλλα λόγια, συντελέστηκε το Μπρέξιτ, αν και πίσω έχει η αχλάδα την ουρά, αφού μέσα σε 11 μήνες (παρά δύο μέρες, λέει ο ακριβολόγος) οι δυο πλευρές πρέπει να συμφωνήσουν τη μελλοντική τους σχέση -κάτι που, κανονικά, παίρνει χρόνια.

Το σημερινό εβδομαδιαίο πολυσυλλεκτικό μας άρθρο, που δημοσιεύεται ετεροχρονισμένο διότι χτες που ήταν η συνηθισμένη του μέρα έπεφτε πρώτη του μηνός και είχαμε το μηνολόγιο, είναι το πρώτο μετά το Μπρέξιτ -οπότε, ο τίτλος είναι αναμενόμενος. Ωστόσο, δεν έχουμε μεζεδάκια για το Μπρέξιτ.

* Και ξεκινάμε με ένα μαργαριτάρι που είναι αρμοδιότητα του ληξιάρχου της Νομανσλάνδης.

H φυλή Amazon, λοιπόν, κέρδισε αγωγή εναντίον εταιρείας πετρελαίου και μπόρεσε να διασώσει χιλιάδες στρέμματα τροπικού δάσους.

Μακάρι να αληθεύει η είδηση -διότι συνήθως τέτοια αισιόδοξα νέα από μακρινές χώρες δεν είναι πάντοτε αληθινά- αλλά το όνομα της φυλής ασφαλώς δεν είναι Amazon, δεν έχει αρχίσει (ακόμα) ο κολοσσός του ηλεμπορίου να εμπορεύεται ή να σπονσοράρει εθνότητες.

Απλώς, το αγγλικό ήταν Amazon Tribe Wins Lawsuit Against Oil Company… Το όνομα της φυλής, παρεμπιπτόντως, είναι Waorani.

* Kαι συνεχίζουμε νομανσλανδιανά, αποκαλύπτοντας μια μεγάλη χώρα που μέχρι τώρα παρέμενε άγνωστη. Το εύρημα το ψάρεψε ο φίλος Δρ. Ζίμπενμαλ και το ανακοίνωσε στο Φέισμπουκ και σας το μεταφέρω εδώ. Ξέρετε ποια είναι η Αλμεγλένη;

Δεν ξέρετε, οπότε το λογικό είναι να το γκουγκλίσετε. Και αν το γκουγκλίσετε, παίρνετε τα εξής αποτελέσματα.

Το ερώτημα που τίθεται σχετικά με τις πολιτικές που ακολουθούν είναι η αντικατάσταση αντικειμένων αντικατάστασης και αντιπαράθεσης στην Αλμεγλένη.

ή

Σχετικά με την Αλμεγλένη, οι διαμαρτυρόμενοι διαμαρτύρονται για την κατηγορία των δράσεων της Γαλλικής Δράσης, οι οποίοι επιστρέφουν στην κατηγορία των …

Αν προσέξετε τα ευρήματα στο Γκουγκλ, πρόκειται για κείμενα γαλλικά, που μεταφράστηκαν από κάποιο ιδιαίτερα ατζαμίδικο μηχανάκι, το οποίο για κάποιο λόγο την Allemagne, τη Γερμανία δηλαδή, επέλεξε να τη μεταμορφώσει σε Αλμεγλένη.

Πώς και γιατί έγινε αυτό, δεν το ξέρω -άβυσσος η ψυχή των μεταφραστηριών.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in ποδόσφαιρο, Βουλή, Θηλυκό γένος, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Μηχανική μετάφραση, Νομανσλάνδη, Παρίσι | Με ετικέτα: , , , , | 171 Σχόλια »

Οι μποέμ και η ζωή τους

Posted by sarant στο 31 Ιανουαρίου, 2020

Πολλές φορές στο ιστολόγιο παρουσιάζω βιβλία που έτυχε να διαβάσω και να τα βρήκα ενδιαφέροντα -συνήθως πρόκειται για καινούργια βιβλία, με την έννοια ότι έχουν εκδοθεί σχετικά πρόσφατα.

Θα κάνω μιαν εξαίρεση σήμερα και θα παρουσιάσω ένα βιβλίο παλιό. Πόσο παλιό; Οι γνώμες διίστανται -ή, όπως το πάρει κανείς. Το βιβλίο που έχω στα χέρια μου εκδόθηκε το 1993, όμως αποτελεί επανέκδοση αφού η ίδια μετάφραση (διότι περί μετάφρασης πρόκειται) είχε αρχικά κυκλοφορήσει το 1935.

Ωστόσο, έχει κυκλοφορήσει και παλιότερη μετάφραση του ίδιου βιβλίου, γύρω στα 1893 -ενώ το πρωτότυπο είναι του 1851.

Πρόκειται για το βιβλίο του Ερρίκου Μυρζέ (Henri Murger) «Σκηνές μποέμικης ζωής» (Scènes de la vie bohème), που κυκλοφόρησε το 1993 από τον εκδοτικό οίκο της Εστίας. Αν το είχα μάθει τότε θα είχα σπεύσει να το αγοράσω, αλλά στην προϊντερνετική εποχή τα νέα δεν κυκλοφορούσαν εύκολα κι έτσι μού ξέφυγε -ζούσα και τότε στο εξωτερικό. Τα Χριστούγεννα, το εντόπισα στο βιβλιοπωλείο Πολιτεία, στον πάγκο με τις προσφορές κι έτσι το πήρα -6 ευρώ, κελεπούρι.

Όπως φαίνεται και από το εξώφυλλο του Κυριτσόπουλου, το βιβλίο είχε τυπωθεί στη δεκαετία του 1990, όπως είπαμε όμως πρόκειται για ξανατύπωμα μιας μετάφρασης που είχε γίνει το 1935 από τον δημοσιογράφο Κ.Θ.Παπαλεξάνδρου, και είχε διανεμηθεί (σε δύο τόμους) από την εφημερίδα «Ηχώ της Ελλάδος». Η παλιά έκδοση διέφερε ελάχιστα στον τίτλο: Σκηνές της μποέμικης ζωής.

Όμως, ενώ καμιά από τις δύο εκδόσεις δεν είχα διαβάσει, το βιβλίο ήταν το αγαπημένο μου. Το είχα ακούσει πολλές φορές όταν ήμουν παιδί. Βλέπετε, το βιβλίο του Murger, σε αριστοτεχνική μετάφραση του Εμμ. Ροΐδη, το αγαπούσε πολύ ο παππούς μου και συνήθιζε να μου διαβάζει  εκτενή αποσπάσματα, επεξηγώντας πού και πού -σπάνια όμως- κάποια δύσκολη λέξη της ροϊδικής περίτεχνης καθαρεύουσας. Κάποια στιγμή το διάβασα κι εγώ, σε εκείνη την παλιά έκδοση του 1893. Όμως, ο φίλος Δημήτρης Ραπτάκης με πληροφόρησε ότι και η μετάφραση του Ροΐδη ξανακυκλοφόρησε περί το 1995, από τον Καστανιώτη, αν και είναι πια εξαντλημένη.

Το βιβλίο παρουσιάζει λοιπόν σκηνές από τη ζωή των μποέμ στο Παρίσι του 1850 και ουσιαστικά πρόκειται για το βιβλίο που ευθύνεται, άμεσα και έμμεσα, για την πλατιά διάδοση της λέξης σε πολλές γλώσσες. Οπότε, ας λεξιλογήσουμε επιτροχάδην -αν και θ’ άξιζε χωριστό άρθρο.

Στα γαλλικά, Bohème είναι ο Βοημός, ο καταγόμενος από τη Βοημία, περιοχή της σημερινής Τσεχίας. Ωστόσο, από το πρώτο μισό του 15ου αιώνα ο όρος χρησιμοποιήθηκε επίσης για τους Τσιγγάνους, τους Ρομά, οι οποίοι κακώς θεωρήθηκαν ότι κατάγονται από εκεί, πιθανώς επειδή εμφανίστηκαν στην Δυτική Ευρώπη ερχόμενοι από τη Βοημία. Στους επόμενους αιώνες, η σημασία του όρου διευρύνεται και φτάνει να σημαίνει κάθε άτομο που ζει ζωή έξω από κανόνες.

Γύρω στο 1830, εμφανίζεται μια ειδικότερη σημασία: bohème είναι πια ο φτωχός νέος καλλιτέχνης ή διανοούμενος, που ζει χωρίς σταθερούς πόρους και έξω από τα πλαίσια της κοινωνίας. Τότε εμφανίζεται και ο Μυρζέ με το βιβλίο του, που συμβάλλει όπως είπαμε (και θα δούμε πώς) στη διεθνοποίηση του όρου. Στα ελληνικά η λέξη γίνεται διάσημη με τη μετάφραση του Ροΐδη. Ο δημοσιογράφος Μήτσος Χατζόπουλος, αδελφός του Κώστα, υιοθετεί το ψευδώνυμο «μποέμ», ενώ πολλά είναι τα ρεμπέτικα που υμνούν τη ζωή του μποέμη ή της μποέμισσας -πιο γνωστό αυτό του Σέμση, που το τραγουδούν ο Στράτος και ο Στελλάκης. Θα τολμήσω να πω ότι στη λογοτεχνία τυπικός μποέμ δεν ήταν μόνο ή τόσο ο Τεύκρος Ανθίας, όσο ο Γιώργος Κοτζιούλας, που ειδικά προπολεμικά έζησε ζωή φτωχού διανοούμενου -και έγραψε και ποίημα με τίτλο Μποέμ που μάλιστα μελοποιήθηκε μετά τον θάνατό του και βραβεύτηκε στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης.

Ο Μυρζέ ήταν μποέμ και έγραψε τις περιπέτειες τις δικές του και των φίλων του. Έτσι, ο ποιητής Ροδόλφος, ο ένας από τους τέσσερις της παρέας των μποέμ, είναι βασισμένος πάνω στο πρόσωπο του Μυρζέ. Οι άλλοι τρεις, ο μουσικός Σωνάρ, o ζωγράφος Μάρκελος και ο φιλόσοφος Γουστάβος Κολίν, αντιστοιχούν επίσης σε πραγματικά πρόσωπα, που όλοι έπαιξαν κάποιο μικρό ρόλο στα γράμματα και τις τέχνες του 19ου αιώνα στη Γαλλία.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in 19ος αιώνας, όπερα, Γαλλία, Λογοτεχνία, Μεταφραστικά, Παρίσι, Παρουσίαση βιβλίου, Ρεμπέτικα | Με ετικέτα: , , , , , , , , , , , , | 114 Σχόλια »