Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Μεταφραστικά’ Category

Εντολοδόχα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 21 Ιανουαρίου, 2017

Τα σημερινά μεζεδάκια τα ονόμασα έτσι για να τιμήσω ένα ωραίο μαργαριτάρι που ακούστηκε πριν απο μερικές μέρες στη Βουλή. Θα μπορούσα να τα πω και «παγωμένα» διότι εδώ στη Λοθαριγγία έχουμε κύμα ψύχους ή ίσως «τραμπαλισμένα» αφού την ώρα που γράφονται ορκίζεται ο Ντόναλντ Τραμπ με προσκεκλημένους, ανάμεσα στ’ άλλα (διάβασα και δεν διαψεύστηκε) το ζεύγος Πατούλη (θα είναι μέλη στην ίδια οργάνωση προώθησης του καλού γούστου) και τον τραγουδιστή Βαλάντη (εδώ η επιστήμη σηκώνει τα χέρια ψηλά). Ωστόσο, «τραμπαλισμένα» είχα πει τα μεζεδάκια αμέσως μετά την εκλογή του Τραμπ, οπότε προτίμησα τα εντολοδόχα.

* Ξεκινάμε όμως με ένα μεζεδάκι που ξεχάστηκε την προηγούμενη βδομάδα -έχει δηλαδή παλιώσει λίγο αλλά νομίζω πως δεν έχει μπαγιατέψει.

Σε αθλητικόν ιστότοπο διαβάζουμε για τον Κολομβιανό ποδοσφαιριστή Ιμπάρμπο του Παναθηναϊκού, ο οποίος δεν είχε γυρίσει από τη χριστουγεννιάτικη άδειά του (δεν ξέρω αν στο μεταξύ επέστρεψε ή όχι):

Το εστιατόριο «La Casa De Socorro», που εδράζεται στο προάστιο Καρταγένα, στην πόλη Μπογκοτά της Κολομβίας, ανάρτησε μία φωτογραφία με τον Ιμπάρμπο, στο επίσημο προφίλ που διατηρεί στο Facebook.

Εδώ, όπως επισήμανε φίλος στο Facebook, υπάρχει διπλό λάθος. Το εστιατόριο υπάρχει, και λέγεται έτσι, και πράγματι βρίσκεται στην Καρταχένα (και όχι Καρταγένα), μόνο που η Καρταχένα δύσκολα θα μπορούσε να χαρακτηριστεί… προάστιο της Μπογκοτά, αφού απέχει… 665 χιλιόμετρα από τη Μπογκοτά -αεροπορικώς, μάλιστα, διότι αν πάμε οδικώς θα διανύσουμε πάνω απο 1000 χιλιόμετρα. Και γενικά δύσκολα θα χαρακτηριζόταν προάστιο η Καρταχένα, αφού έχει πληθυσμό κάπου 1 εκατομμύριο.

Αυτό ήταν το γεωγραφικό μαργαριτάρι, υπάρχει όμως και γλωσσικό, αφού το εστιατόριο εδρεύει στην Καρταγένα (σε πιο στρωτά ελληνικά: βρίσκεται στην Καρταχένα) -δεν εδράζεται! Εδράζομαι θα πει «στηρίζομαι».

* Σε άρθρο για τα μεγάλα έργα που γίνονται αυτή την περίοδο σε ολόκληρο τον κόσμο, διαβάζουμε για ένα έργο στην Κίνα, ότι «περιλαμβάνει την κατασκευή τριών τεράστιων καναλιών, τα οποία θα μεταφέρουν νερό πάνω από 11 εκατομμύρια άνθρωποι στην πρωτεύουσα της Κίνας».

Υποθέτω ότι θα μεταφέρουν νερό σε πάνω από 11 εκατ. ανθρώπους -και ελπίζω η ασυνταξία να οφείλεται σε κάποια διόρθωση που έμεινε στη μέση, απλώς και να μην είναι ένδειξη προϊούσας ακλισιάς.

Αλλά, αναρωτιέμαι, γιατί «projects» στον τίτλο; Για έργα πρόκειται, που έχουν ξεκινήσει και βρίσκονται σε φάση κατασκευής. Υπάρχουν ίσως κάποιες περιπτώσεις όπου υπάρχει κάποια άλλη ελληνική απόδοση για τη λέξη project, εδώ όμως σαφώς έχουμε έργα (προσωπικά, εγώ το project το μεταφράζω σχεδόν απαρεγκλίτως «έργο»).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βουλή, Γεωγραφία, Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , | 166 Comments »

Ο Παπαδιαμάντης από τα ελληνικά στα ελληνικά (Σταύρος Ζουμπουλάκης)

Posted by sarant στο 15 Ιανουαρίου, 2017

Μέσα στις γιορτές των Χριστουγέννων βάλαμε, όπως κάθε χρόνο, διηγήματα του Παπαδιαμάντη -και αναπόφευκτα ήρθε η συζήτηση και στη γλώσσα του και αν αποτελεί εμπόδιο στην κατανόηση από τον σημερινό αναγνώστη (βέβαια, οι θαμώνες του ιστολογίου δεν βρίσκονται όλοι στην πρώτη νιότη, κι έτσι δεν αποτελούν αντιπροσωπευτικό δείγμα του αναγνωστικού κοινού).

def52b03ffad83d42265f69a68448e6cΕίχα σκοπό, και αν θυμάμαι καλά το είχα υπαινιχθεί σε κάποιο σχόλιο, αμέσως μετά τις γιορτές να ανεβάσω το σημερινό άρθρο του Σταύρου Ζουμπουλάκη, που εξετάζει το πρόβλημα των ενδογλωσσικών μεταφράσεων γενικά, και ειδικότερα του Παπαδιαμάντη.

Το άρθρο το πήρα από το εξαιρετικό βιβλίο του Ζουμπουλάκη «Ο στεναγμός των πενήτων», με παπαδιαμαντικά δοκίμια. Θα θυμώσει ίσως ο συγγραφέας, διότι το κείμενό του το παρουσιάζω μονοτονισμένο, για προφανείς τεχνικούς λόγους (δεν έχω οσιάρ πολυτονικό) ενώ επίσης για τεχνικούς λόγους παραλείπω τις (ουσιαστικές) υποσημειώσεις -αλλά αυτό ίσως είναι και καλό, να υστερεί σε κάτι η διαδικτυακή έκδοση εφόσον πρόκειται για πρόσφατο βιβλίο: να πάτε να το πάρετε!

Το πρόβλημα του αν πρέπει να μεταφράζεται ενδογλωσσικά (να μεταγλωττίζεται θα έλεγαν κάποιοι) ο Παπαδιαμάντης (ή γενικά κάθε κείμενο του 19ου αιώνα γραμμένο στην καθαρεύουσα) δεν είναι η πρώτη φορά που τίθεται. Στο ιστολόγιο δεν θυμάμαι να το έχουμε ξανασυζητήσει, αλλά όταν το 2005 είχε εκδοθεί η μεταγλωττισμένη Πάπισσα Ιωάννα είχα γράψει ένα άρθρο στο οποίο είχα ταχθεί εναντίον της συγκεκριμένης μετάφρασης χωρίς να απορρίπτω την ιδέα της μετάφρασης γενικά -και είχα επίσης υποστηρίξει τις αντικριστές εκδόσεις (αριστερά το πρωτότυπο, δεξιά το μεταφρασμένο) όπως κάνει και ο Ζουμπουλάκης στο σημερινό άρθρο. Αν με ρωτούσατε σήμερα, θα είχα ακόμα λιγότερες επιφυλάξεις για τη μετάφραση του Παπαδιαμάντη ή του Ροΐδη -και καμία για άλλα κείμενα της καθαρεύουσας που δεν έχουν τόσο ιδιάζον ύφος.

Το δοκίμιο του Ζουμπουλάκη είναι εξαιρετικά καλογραμμένο, με νηφαλιότητα και με επιχειρήματα που μου φαίνονται πολύ γερά. Αλλά αυτό που μου αρέσει περισσότερο είναι ότι, ενώ ολοφάνερα δεν τον ευχαριστεί η κατάσταση που περιγράφει (ότι δηλαδή οι νέοι δυσκολεύονται με τα παλιότερα κείμενα) ούτε καταφεύγει σε ιερεμιάδες και ελεεινολογίες, ούτε ψάχνει να βρει ενόχους (το μονοτονικό, το ΠΑΣΟΚ, τον Φίλη), ούτε προτείνει ανεφάρμοστες και ατελέσφορες λύσεις όπως άλλοι (να πολλαπλασιαστούν οι ώρες διδασκαλίας των αρχαίων, να διδάσκονται τα αρχαία από το νηπιαγωγείο κτλ.). Οι προτάσεις του Ζουμπουλάκη (κι αν βιάζεστε, πηγαίνετε κατευθείαν στις αριθμημένες παραγράφους στο τέλος του κειμένου) είναι όλες εφαρμόσιμες και πολύ μελετημένες.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικό ζήτημα, Μεταφραστικά, Παπαδιαμάντης, Παλιότερα ελληνικά, Φιλολογία | Με ετικέτα: , , , , , , | 237 Comments »

Μεζεδάκια της Αριάδνης

Posted by sarant στο 14 Ιανουαρίου, 2017

Μια και την περασμένη βδομάδα είχαμε, έστω και με μερικές μέρες καθυστέρηση, τον πολυδιαφημισμένο χιονιά, που τον ονομάσαμε Αριάδνη, είπα να ονομάσω έτσι τα σημερινά μας μεζεδάκια παρόλο που τα χιόνια έχουν αρχίσει να λιώνουν -ή και έχουν λιώσει.

trimetriΣτην ειδησεογραφική κάλυψη του χιονιά είχαμε τον συνήθη πληθωρισμό και τις υπερβολές, όπως εδώ με τους 70 πόντους χιόνι που φτάνουν μεχρι τον αστράγαλο της τετράμετρης δημοσιογράφου.

Πολύ σχολιάστηκε επίσης η ανοργανωσιά του δήμου Θεσσαλονίκης και ιδίως οι παγωμένες του αλατιέρες· βγήκε μάλιστα και τραγούδι. Θα περίμενε κανείς να είναι στο σκοπό του «Πάγωσε η τσιμινιέρα», και ίσως να βγήκε και τέτοια παρωδία, αλλά αυτό που άκουσα εγώ ήταν παρωδία της Ταμπακέρας: Τι μου την πάγωσες αυτή την αλατιέρα. Η ταμπακέρα προσφέρεται πράγματι για παρωδίες. Να θυμίσω ότι κι εδώ στο ιστολόγιο είχαμε παλιά βάλει μιαν παρωδία της, με καμαριέρα (στο τέλος του άρθρου).

* Ένα ακόμα θύμα των άσπονδων φίλων από τη σελίδα του Διεθνούς Βιβλιοπωλείου Ελευθερουδάκη στο Φέισμπουκ:

Καλμέρα σε όλους με ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο από το Theguardian.com, και το πώς διαβάζοντας (λογοτεχνία) μας μαθαίνει να καταλαβαίνουμε καλύτερα τα συναισθήματα/αντιδράσεις των άλλων. Με αποτέλεσμα πολλοί αναγνώστες να είμαστε πιο εμπαθείς. Εσείς τί πιστεύετε?

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , , | 189 Comments »

Μεζεδάκια τ’ Αγιαννιού

Posted by sarant στο 7 Ιανουαρίου, 2017

Θα μπορούσα να τα πω και «τα πρώτα μεζεδάκια της χρονιάς» ή να βάλω τίτλο του άρθρου «ποδαρικό στα μεζεδάκια» όμως και τους δυο αυτούς τίτλους τους έχω ήδη χρησιμοποιήσει στο παρελθόν (τον δεύτερο πάνω από μία φορά) οπότε καλό είναι να πρωτοτυπήσουμε μια και μας δίνεται η ευκαιρία αφού σήμερα είναι τ’ Αγιαννιού.

Να ξεκινήσουμε λοιπόν με ευχές στους Γιάννηδες και τις Ιωάννες του ιστολογίου και γενικότερα. Για δωράκι, δεχτείτε ένα περσινό άρθρο χαρισμένο στους 45 Γιάννηδες.

Να θυμίσω επίσης και την παροιμιακή φράση «Κάθε μέρα τ’ Αγιαννιού θα’ναι;» που τη λέμε για να δηλώσουμε ότι η εύνοια της τύχης ή η τυχόν εξαιρετική μεταχείριση δεν μπορεί να επαναλαμβάνεται συνεχώς.

Αλλά ας προχωρήσουμε στα μεζεδάκια μας.

* Το Χάφιποστ δημοσιεύει άρθρο για μια «νέα θεωρία για το ναυάγιο του Τιτανικού«. Εκεί διαβάζουμε ότι «Περισσότεροι από 1.500 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους, όταν το πλοίο το οποίο μετέφερε 2.224 άτομα (επιβάτες και πλήρωμα), βυθίστηκε υπό την εντολή του καπετάνιου Edward Smith.»

Η υπογράμμιση είναι δική μου. Έδωσε δηλαδή εντολή ο πλοίαρχος και βυθίστηκε ο Τιτανικός; Αυτό θα ήταν πραγματικά νέα και εντελώς αναπάντεχη εκδοχή!

* Χρυσαβγίτικα γλωσσικά μαργαριτάρια αποφεύγω να σχολιάσω, για πολλούς και διάφορους λόγους. Θα κάνω μια εξαίρεση για το κυπριακό παρακλάδι της συμμορίας, το ΕΛΑΜ. Σε ανακοίνωση για το πρωτοχρονιάτικο μήνυμα του Προέδρου της Κύπρου (δεβαζωλίνκ) γράφει:

… εις ουδεμία περίπτωση η προτεινόμενη «λύση» του Κυπριακού, δεν απαλλάσσει από τα κατοχικά στρατεύματα, δεν κατοχυρώνει τα βασικά ανθρώπινα δικαιώματα, όπως διαμηνύει κατά κόρων ο Πρόεδρος και κυρίως δεν θέτει την Τουρκία ενώπιων των ευθυνών της…

Πέρα από το μπλέξιμο με το παραπανίσιο «δεν», βλέπουμε ότι οι ελαμίτες έχουν κακές σχέσεις με την ορθογραφία -άρα δεν είναι μόνο ελλαδικό το φαινόμενο.

aliki* Φίλη φίλης αγόρασε παιδικό βιβλίο από την Amazon και μόλις το διάβασε έπαθε σοκ -δείτε αριστερά μια φωτογραφία από μια τυχαία σελίδα: τα δυο πλάσματα, που είχε το άλμα για το σαν τρελοί τα πράγματα όλο αυτό το διάστημα, κάθισε και πάλι πολύ δυστυχώς και αθόρυβα, και κοίταξε lie.

Ολοφάνερα το κείμενο έχει μεταφραστεί από μηχανάκι, και μάλλον από μεθυσμένο μηχανάκι. Κι όμως, το ανοσιούργημα αυτό έχει… όνομα μεταφραστή! Και το βιβλίο πουλιέται κανονικά από την Amazon.

Να σημειώσω πάντως ότι η φίλη της φίλης επέστρεψε το βιβλίο και πήρε τα λεφτά της πίσω.

* Στο in.gr διάβασα άρθρο για μια συνήθεια που έχουν οι νεαροί Παριζιάνοι την παραμονή της πρωτοχρονιάς, να καίνε αυτοκίνητα. Έτσι:

Το υπουργείο Εσωτερικών της Γαλλίας γνωστοποίησε την Κυριακή ότι 650 αυτοκίνητα πυρπολήθηκαν την παραμονή της Πρωτοχρονιάς, αριθμός ελαφρά μειωμένος σε σύγκριση με τα 602 της περασμένης χρονιάς.

Ο φίλος που στέλνει την είδηση αφενός παραξενεύεται που μια είδηση σχετική με το Παρίσι έρχεται μέσω Μόσχας, και αφ’ ετέρου αναρωτιέται πώς το 650 είναι μικρότερο απ’ το 602.

Προφανώς επειδή έρχεται μέσω Μόσχας αντιστρέφεται το πρόσημο.

neurikopoios* Από ετικέτα σουπερμάρκετ, διαφήμιση για πατάτες Νευρικοποιού.

Νευρικοποιός θα είναι αυτός που κάνει νευρικούς τους άλλους, όχι;

* Με χαρά μαθαίνω ότι ο τ. βουλευτής Θάνος Πλεύρης ξεπέρασε το πρόβλημα υγείας που είχε και ξανάρχισε την πολιτική του δραστηριότητα εξίσου εύστοχος και ευφραδής όσο πριν αρρωστήσει.

Έτσι, σε πρόσφατη πολιτική ομιλία του αποκάλυψε ότι «έχουμε ένα κρατικοδίαιτο κράτος».

* Σε αγιογραφικό άρθρο της Lifo για τα μπόνους και τις έκτακτες παροχές που μοίρασε η εταιρεία Καρέλιας στους εργαζομένους της διαβάζουμε ότι «οι σχετικές ανακοινώσεις έγιναν από τον διευθύνων σύμβουλο, Ανδρέα Καρέλια».

Όπως έχουμε ξαναπεί, όσο ο διευθύνων σύμβουλος δεν γίνεται διευθύνοντας σύμβουλος, η μοίρα του είναι η ακλισιά.

aliveri* Μπορεί μια τραγική είδηση να γίνει κωμικοτραγική από έναν άγαρμπο τίτλο; Σαφώς και μπορεί, και δείτε ένα πρόσφατο παράδειγμα που το ψάρεψα από το Φέισμπουκ:

Σοκ στο Αλιβέρι! 75χρονη σκοτώθηκε στην προσπάθειά της να αυτοκτονήσει.

* Σε σχέση με τη σύλληψη της Πόλας Ρούπα και την επιμελεια του εξάχρονου παιδιού της, συζητήσαμε σε σχόλιά μας στο ιστολόγιο. Έγραψα κι εγώ ότι το παιδί πρέπει να αποδοθεί το ταχύτερο δυνατό στη γιαγιά του, χωρίς κωλυσιεργία. Να έχουμε και κατά νου την αρχή ότι η χειρότερη γιαγιά είναι καλύτερη από το καλύτερο ίδρυμα.

Αλλά η κάλυψη της είδησης έχει και τις γλωσσικές πλευρές της. Καταρχάς, η ακλισιά του ονόματος της μητέρας, αφού πολλοί και διάφοροι (και ανάμεσά τους ο υλατζής της ΕφΣυν) έγραψαν για το «παιδί της Πόλα Ρούπα», ενδίδοντας στην ακλισιά.

Υποθέτω ότι ρόλο σε αυτό παίζει και η σχετική σπανιότητα του ονόματος, αλλά και η συντομία του. (Και όταν λέω ότι το ονοματεπώνυμο πρέπει να κλίνεται, δεν εννοώ βέβαια να πούμε «της Πόλα Ρούπας» όπως είδα κάπου).

Έπειτα, στον ιστότοπο γνωστής δημοσιογράφου που θεωρείται και ειδική για ζητήματα αστυνομικού ρεπορτάζ διάβασα την εξής απίστευτη, ακατανόητη παράγραφο που θα έλεγε κανείς πως έχει βγει από το μεταφραστικό μηχανάκι που είδαμε λίγο πιο πάνω:

Κατα την προανακριτική έρευνα της Αντιτρομοκρατικής, μετά τη σύλληψή της- σε προγενέστερο χρόνο αποδίδεται «λευκή τρομοκράτης» καθως η 25άχρονη δεν είχε απασχολήσει τις Αρχές,  να διατηρεί  σχέσεις και με έγκλειστα μέλη της ΣπΦ. Η σύλληψη της 25άχρονης αποδίδεται με την κατηγορία της υπόθαλψης, ωστόσο κατά την εξέτασή της, και με τα προανακριτικά ευρήματα, της αποδόθηκε και η συμμετοχή στον Επαναστατικό Αγώνα.

Μου γεννήθηκε η υποψία ότι η δημοσιογράφος μόλις έμαθε τη λέξη ‘αποδίδεται’ και τη χρησιμοποιεί παντού με καμάρι -καινούργιο κοσκινάκι μου, που λέει και η παροιμία.

trivial* Κι ένα πολύ διασκεδαστικό που το ψάρεψα από τη Λεξιλογία, και που δείχνει πόσο επικίνδυνο είναι να εμπιστευτείς ανεξέλεγκτα την εντολή Search & Replace στον επεξεργαστή κειμένου.

Οι υπεύθυνοι του παιχνιδιού Trivial Pursuit αποφάσισαν να αντικαταστήσουν την αναφορά km από την kilometers, θεωρώντας ίσως ότι η δεύτερη είναι σαφέστερη.

Το κακό είναι ότι έκαναν την αλλαγή με ένα συνολικό Search&Replace….

κι έτσι ο ηθοποιός Hugh Jackman μετατράπηκε σε Hugh Jackilometersan.

Κι εγώ έχω πέσει θύμα του δαίμονα της ολικής αντικατάστασης, αλλά το πήρα είδηση έγκαιρα ευτυχώς.

* Και κλείνω με μιαν αναγγελία.

Αύριο Κυριακή, στις 3 μμ. είμαι καλεσμένος στον ραδιοσταθμό «Το Κόκκινο 105.5», στην εκπομπή του Αλέξη Βάκη για να συζητήσουμε για λέξεις και για πολλά άλλα. Αν θέλετε, μας ακούτε!

 

 

 

 

Posted in Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , | 149 Comments »

Τα τελευταία μεζεδάκια του 2016

Posted by sarant στο 30 Δεκεμβρίου, 2016

Όπως όλοι ξέρουν, οι μεγάλες αργίες φέρνουν αναστάτωση στην κυκλοφορία των εφημερίδων -έτσι, ας πούμε, συχνά συμβαίνει τα κυριακάτικα φύλλα να κυκλοφορούν το Σάββατο (και τα σαββατιάτικα την Παρασκευή), κάτι που θα γίνει και τούτο το σαββατοκύριακο της Πρωτοχρονιάς.

Οι εφημερίδες το κάνουν αυτό για να τηρήσουν τις αργίες του προσωπικού τους -λέτε να είναι αυτός ο λόγος που και το συνήθως σαββατιάτικο πολυσυλλεκτικό μας άρθρο επισπεύδεται και δημοσιεύεται μια μέρα νωρίτερα; Όχι βέβαια, το ιστολόγιο δεν απασχολεί μισθωτούς, δεν τυπώνεται σε τυπογραφείο, δεν διακινείται από το πρακτορείο Τύπου. Η επίσπευση του άρθρου με τα τελευταία μεζεδάκια της χρονιάς γίνεται για έναν πολύ απλό λόγο -ότι αύριο, που ήταν να δημοσιευτεί κανονικά, θα βάλουμε τα αποτελέσματα της ψηφοφορίας που κάνουμε για τη λέξη της χρονιάς.

Παρεμπιπτόντως, μπορείτε ακόμα να πάρετε μέρος στην ψηφοφορία, αλλά θα πρέπει να βιαστείτε, λίγες μόνο ώρες μένουν: στις 6μμ (ώρα Ελλάδος) η κάλπη θα κλείσει. Οπότε, στην απίθανη περίπτωση που δεν έχετε ακόμα ψηφίσει τη Λέξη του 2016, σπεύσατε σπεύσατε!

* Αν δεν ήταν τα τελευταία της χρονιάς, τα μεζεδάκια τούτης της εβδομάδας θα μπορούσα επίσης να τα έχω αποκαλέσει «Μεζεδάκια του χιονιά» ή ίσως «Μεζεδάκια του ιστορικού χιονιά» διότι το καινούργιο κοσκινάκι που βρήκαν τα μέσα ήταν να κάνουν λόγο για «ιστορικό χιονιά». Προκαλεί πάντως κατάπληξη ότι βρέθηκε μετεωρολόγος να μιλήσει για «έναν από τους ιστορικότερους χιονιάδες για την Αττική» λες και τον σύγκρινε με… τη χιονοθύελλα του 432 π.Χ. και με τον παγετό του 1368! (προσέξτε και τα περιττά εισαγωγικά). Αλλά η αμετροέπεια των μέσων είναι γνωστή -το κάθε τι πρέπει να συγκλονίζει ή να προκαλεί σάλο, οπότε ας γίνει και ιστορικός ο χιονιάς που, να πω την αμαρτία μου, δεν τον είδα καν στα νότια προάστιά μας, ενώ άλλες φορές το έχει στρώσει κανονικά (και χωρίς εισαγωγικά) -εκείνες θα είναι ιστορικοτερότερες.

roda* Θύμα του χιονιά πάντως ήταν η Ρόδα της πλατείας Συντάγματος, μια και η αναγγελία ακραίων καιρικών φαινομένων έδωσε στη δημοτική αρχή την εύσχημη δικαιολογία ώστε να αποσυναρμολογηθεί η Ρόδα και να τελειώνει εκεί το ρεζιλίκι.

Αριστερά βλέπετε το «πρακτικό αξιολόγησης» που συνέταξε ο Δήμος για το θέμα. Όπως βλέπετε, αν είσαι δεδηλωμένος υπέρμαχος της αριστείας, και τα μπακαλοδέφτερά σου έχουν κύρος. Κι επειδή εδώ λεξιλογούμε, επισημαίνω ότι η Ρόδα για κάποιο λόγο είχε πάρει την ονομασία «Ρόδα – Παρατήρησης». Τι θα παρατηρούσε;

Το «ανεξαρτήτου ηλικίας» ας το προσπεράσουμε…

* Το επόμενο λαθάκι είναι πολύ διαδεδομένο, αλλά με εντυπωσιάζει που το βρίσκω σε κείμενο του Ευάγγ. Βενιζέλου, διότι, παρά τα χίλια στραβά που έχει ο Βενιζέλος σπάνια κάνει γραμματικά λάθη.

Λοιπόν, σε μακροσκελέστατη απάντηση προς εφημερίδα, την οποία κάθισε και έγραψε και δημοσίευσε ανήμερα Χριστούγεννα στον ιστότοπό του, ο Ευάγγ. Βενιζέλος γράφει, μεταξύ πολλών άλλων:

Όμως πράγματι δεν κοιμάμαι τα βράδια. Λαγοκοιμάμαι. Είμαι σε εγρήγορση, έως ότου μας αδειάσουν τη γωνιά οι ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ και μαζί ο τρίτος, εμφανής πλέον, εταίρος που εκφράζει  την  «αντιμνημονιακή» δεξιά. Αυτή με την οποία δηλώνει συγγένεια ο κ. Καμμένος. Αυτή που υπηρετεί τον κ. Τσίπρα στα κρίσιμα θέματα του βαθέως κράτους.

Το πολύ διαδεδομένο λαθάκι είναι το «βαθέως κράτους» και τέτοια λάθη γίνονται σε όλα τα επίθετα σε -ύς. Η αρχαιότροπη γενική τους, αν χρησιμοποιηθεί, πρέπει να γραφτεί με -έος: βαρέος τύπου, ευρέος φάσματος, βαθέος κράτους. Τα αντίστοιχα επιρρήματα όμως πρέπει να γραφτούν με -έως: το φέρει βαρέως, είναι ευρέως γνωστό.

Ξαναλέω, με εξέπληξε η απροσεξία του Ευάγγ. Βενιζέλου. Φαίνεται ότι με το να μην κοιμάται τα βράδια έχει επηρεαστεί η ικανότητά του να συγκεντρώνεται. Και φοβάμαι ότι θα αργήσει να ξανακοιμηθεί…

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , | 230 Comments »

Μεζεδάκια της παραμονής

Posted by sarant στο 24 Δεκεμβρίου, 2016

… της παραμονής των Χριστουγέννων, βέβαια, αφού σήμερα διαβάζετε, όσοι δεν έχετε φύγει από το Διαδίκτυο, το πολυσυλλεκτικό μας άρθρο.

* Και ξεκινάω με κάτι ανεπίκαιρο, αφού πρόκειται για σελίδα που υπάρχει από καιρό, ένα λινκ που μου έστειλε φίλος, μια σελίδα στο Φέισμπουκ με τίτλο Αλογοπαίγνια, και με τον υπότιτλο να επεξηγεί: Όχι άλλα λογοπαίγνια.

Το ιστολόγιο αγαπάει τα λογοπαίγνια, και δεν μπορούν να είναι όλα πετυχημένα ούτε να αρέσουν σε όλους. Στο δικό μας παλιότερο άρθρο είχα αποκαλέσει «αλογοπαίγνια» τα κρύα λογοπαίγνια, χαρακτηρισμός βέβαια που είναι κι αυτός υποκειμενικός. Το «μεταξύ Subaru και αστείου», ας πούμε, μου φαίνεται εκβιασμένο, αλλά το «steel-η άλατος» για τον τερματοφύλακα του Παναθηναϊκού Στιλ, που έμεινε ακίνητος και έφαγε το γκολ, δεν είναι κακό.

* Διαβάστε στην Ίσκρα την ανακοίνωση του Κ.Κ.Συρίας και πείτε μου πόσα κομμουνιστικά κόμματα εμφανίζονται. Γίνεται λόγος για ΚΚΣυρίας (Ενιαίο), ΚΚΣυρίας (United) και ΚΚΣυρίας (Bakdash). Προς στιγμήν σκέφτηκα ότι Bakdash είναι το «ενιαίο» στα αραβικά, αλλά τελικά αυτό είναι το όνομα κάποιου παλιού κομμουνιστή και υπάρχουν δύο ΚΚ στη Συρία, το Ενιαίο και το Bakdash, ενώ το United το έβαλε ο συντάκτης για να μας μπερδέψει ή για να δείξει ότι ξέρει αγγλικά.

Τρία ονόματα, δυο πολιτικές όπως λέει και ο φίλος που το έστειλε.

* Άρθρο της Μηχανής του Χρόνου έχει θέμα μια ιστορική συναυλία το 1969 στην οποία η Τζάνις Τζόπλιν και η Τίνα Τέρνερ τραγούδησαν μαζί. Σύμφωνα με το άρθρο, η συναυλία έγινε στον Κήπο της Madison Square. Νομίζω ότι κακώς (μισο)μεταφράστηκε το Madison Square Garden, διότι δεν έγινε σε κήπο η συναυλία, αλλά σε κλειστό γήπεδο που λέγεται Madison Square Garden. Θα μπορούσαν βέβαια να το μεταφράσουν ολόκληρο, στον Κήπο της Πλατείας Μάντισον ή ίσως Μάδησον!

* Στη γλώσσα του ιστολογίου, έχει καθιερωθεί να αποκαλούμε «καραβίδα» τη συσσώρευση πολλών πραγματολογικών λαθών σε μια σχετικά μικρή παράγραφο ή και πρόταση (δείτε το παλιό μας άρθρο για τη γέννηση του όρου)

Μια τοξική καραβίδα ψάρεψα σε άρθρο του γνωστού φιλελεύθερου κλόουν Θάνου Τζήμερου, που δημοσιεύτηκε πριν από μερικές μέρες στο liberal.gr:

«Στις πρώτες ενέργειές της, η ΒΚΟ έθεσε θέμα αυτονομίας της Μακεδονίας αναφερόμενη στις τρεις “Μακεδονίες”: του Βαρδάρη, του Πιρίν και του Αιγαίου. Ο Γ.Γ. του Κ.Κ.Ε. Κώστας Γεωργιάδης διαφωνεί. Το πειθήνιο στα κελεύσματα της Μόσχας ΚΚΕ τον καθαιρεί και τον διαγράφει! »

Μετρήστε λάθη ή ψέματα:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Κουίζ, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Μονοτονικό, Ορθογραφικά | Με ετικέτα: , , , , | 280 Comments »

Λεξιλογώντας για το Χρυσό δρεπάνι (Αστερίξ)

Posted by sarant στο 12 Δεκεμβρίου, 2016

coverΕδώ και δύο χρόνια έχω αρχίσει να παρουσιάζω, κάθε δυο μήνες, από μία περιπέτεια του Αστερίξ, ενός από τα πιο αγαπημένα μου κόμικς.

Όπως έχω πει, με μια δόση υπερβολής βέβαια, οι 24 τόμοι του Αστερίξ (εννοώ την κοινή δημιουργία του Ρενέ Γκοσινί και του Αλμπέρ Ουντερζό) είναι μια από τις σημαντικότερες προσφορές της Γαλλίας στον παγκόσμιο πολιτισμό μεταπολεμικά. Τουλάχιστον η γενιά μου, που γνώρισε τον Αστερίξ στα φοιτητικά της χρόνια, τον αγάπησε σχεδόν ομόθυμα -και η ανταπόκρισή σας σε αυτές τις δημοσιεύσεις ήταν πολύ θετική, οπότε είχα πει ότι θα αρχίσω να παρουσιάζω στο ιστολόγιο, έναν προς έναν, τους 24 τόμους του Αστερίξ, κάτι που, με μια συχνότητα έναν τόμο κάθε δίμηνο (και εφόσον δεν κάνω παρασπονδίες, όπως έκανα φέτος), θα μας πάρει τέσσερα χρόνια.

Ξεκινήσαμε τον Οκτώβριο του 2014, με μια παρουσίαση της περιπέτειας Αστερίξ στους Βρετανούς και μετά με μια γενική παρουσίαση των πρωταγωνιστών του κόμικς. Τον Δεκέμβριο είχαμε τη δεύτερη περιπέτεια, την Κατοικία των θεών, τον Φλεβάρη 2015 είδαμε τον Μάγο (ή Μάντη) ενώ στα τέλη Απριλίου παρουσίασα τον «Αστερίξ στη χώρα των Ελβετών». Τέλη Ιουνίου 2015 παρουσιάστηκε Ο αγώνας των αρχηγών, η πέμπτη περιπέτεια της σειράς, αλλά στα τέλη Αυγούστου δεν είχαμε περιπέτεια για τεχνικούς λόγους. O κύκλος συνεχίστηκε στα μέσα Οκτωβρίου με τον Αστερίξ στην Κορσική και η τελευταία δημοσίευση για το 2015 ήταν την παραμονή των Χριστουγέννων με τον Αστερίξ Λεγεωνάριο. Το 2016 ξεκίνησε με την περιπέτεια Οβελίξ και σία τον Φλεβάρη, ενώ τον Απρίλιο ανέβασα το Δώρο του Καίσαρα. Τον Ιούνιο είχε πέσει πολλή δουλειά, τον Αύγουστο είχαμε το… θερινό ραστόνι (και θα ήταν ευκαιρία να βάλουμε τον Αστερίξ Ολυμπιονίκη, κρίμα), οπότε ξαναπιάσαμε το νήμα τον Οκτώβριο με την Ασπίδα της Αρβέρνης. Σήμερα έχουμε την ενδέκατη περιπέτεια της παρουσίασής μας, δηλαδή πλησιάζουμε στα μισά. Θα δούμε το Χρυσό δρεπάνι.

Θυμίζω ότι οι περιπέτειες του Αστερίξ κυκλοφόρησαν σε αυτοτελείς τόμους στα ελληνικά πρώτη φορά στα τέλη της δεκαετίας του 1970 από τις εκδόσεις Ψαρόπουλου (σε μετάφραση αρχικά του Κώστα Ταχτσή και μετά του Αργύρη Χιόνη) ενώ αργότερα κυκλοφόρησαν σε νέα μετάφραση (της Ειρήνης Μαραντέι) από τις εκδόσεις Μαμούθ, που είναι και η έκδοση που (νομίζω πως) βρίσκεται αυτή τη στιγμή στο εμπόριο.

Εγώ έχω γαλουχηθεί με τις μεταφράσεις του Ψαρόπουλου, και ομολογώ πως τις βρίσκω καλύτερες, αλλά αυτό μπορεί να οφείλεται στο ότι τις έχω συνηθίσει. Από την άλλη, ο δεύτερος μεταφραστής βρίσκεται σε δύσκολη θέση, διότι ίσως αισθάνεται αναγκασμένος να αποφύγει τα λογοπαικτικά ευρήματα του πρώτου. Ένα σταθερό χαρακτηριστικό των παρουσιάσεων που κάνω εδώ είναι η σύγκριση των δύο ελληνικών μεταφράσεων, Ψαρόπουλου και Μαμούθ. Η κυρία Ιρένε Μαραντέι, που έχει κάνει τις μεταφράσεις της σειράς Μαμούθ, μάς έκανε την τιμή να σχολιάσει εδώ και να επισημάνει ότι δεν προσπάθησε να αποφύγει τις μεταφραστικές επιλογές του Αργύρη Χιόνη, όπως είχα υποθέσει.

Την περιπέτεια, όπως εκδόθηκε από τον Ψαρόπουλο, τη σκανάρισε κάποιος φίλος. Ίσως έχει ένα μικρό πρόβλημα το σκανάρισμα, κάπως θαμπές μου φαίνονται μερικές σελίδες. Τέλος πάντων, την περιπέτεια την ανέβασα σε έναν ιστότοπο φιλοξενίας, απ’ όπου μπορείτε να την κατεβάσετε ή να τη διαβάσετε ονλάιν.

Το Χρυσό δρεπάνι είναι μόλις η 2η χρονολογικά από τις 24 περιπέτειες του Αστερίξ που μας χάρισε το δίδυμο Γκοσινί-Ουντερζό και αν προσέξετε το σκίτσο θα δείτε πως οι μορφές των ηρώων δεν έχουν ακόμα στανταριστεί εντελώς (Αυτό πάντως είναι πολύ πιο έκδηλο στην πρώτη περιπέτεια, «Αστερίξ ο Γαλάτης»).

Το Χρυσό δρεπάνι παρουσιάστηκε σε συνέχειες στο περιοδικό Πιλότ το 1960-61 και το 1962 κυκλοφόρησε σε αυτοτελή τόμο. Είναι μια από τις «ταξιδιωτικές» περιπέτειες εσωτερικού, όπου οι ήρωες δεν ταξιδεύουν σε κάποιο μακρινό μέρος, αλλά μέσα στη Γαλατία -στην καρδιά της μάλιστα, τη Λουτέσια. Επίσης είναι περιπέτεια χαμηλών τόνων, αφού δεν υπάρχει κάποιος σοβαρός κίνδυνος που να απειλεί το χωριό ούτε κάποιο σχέδιο των Ρωμαίων για να υποτάξουν τους ανυπόταχτους Γαλάτες.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αστερίξ, Κόμικς, Λογοπαίγνια, Μεταφραστικά | Με ετικέτα: , , , , , , , , , , | 186 Comments »

Ολαντικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 3 Δεκεμβρίου, 2016

Όχι Ολλανδικά, από την Ολλανδία, αλλά Ολαντικά, από τον Φρανσουά Ολάντ (François Hollande), τον απερχόμενο πρόεδρο της Γαλλίας, που ανακοίνωσε χτες την απόφασή του να μην διεκδικήσει την επανεκλογή του στις προεδρικές εκλογές του Μαΐου, καθώς έβλεπε τη δημοτικότητά του να έχει κατρακυλήσει και τις δημοσκοπήσεις να του δίνουν μονοψήφια ποσοστά. Βέβαια και του Ολάντ το όνομα από την Ολλανδία προέρχεται –

Το διάγγελμα με το οποίο ο Ολάντ ανακοίνωσε την απόφασή του είχε γούστο, διότι ο απερχόμενος πρόεδρος επί 5-6 λεπτά έκανε έναν μάλλον θετικό απολογισμό της θητείας του, κι έτσι οι περισσότεροι που τον άκουγαν πίστεψαν πως στο τέλος θα ανακοίνωνε την υποψηφιότητά του -αλλά τελικά τους αιφνιδίασε.

Τα μεζεδάκια πάντως θα μπορούσα να τα ονοματίσω και «ολαντοϊταλικά» αφού αυριο γίνεται στην Ιταλία ένα σημαντικό δημοψήφισμα για την αλλαγή της συνταγματικής δομής της χώρας -ένα δημοψήφισμα που αναμένεται να βγάλει αποτέλεσμα Όχι, και ίσως σημάνει την παραίτηση της κυβέρνησης Ρέντσι. Να κρατάμε πάντως μικρό καλάθι γιατί τώρα τελευταία οι εκλογικές προβλέψεις δεν επιβεβαιώνονται.

Eννοείται ότι τα μεζεδάκια καθαυτά δεν έχουν καμιά σχέση με την ολαντική αποχώρηση ή το ιταλικό δημοψήφισμα.

* Και ξεκινάμε με μια νέα λέξη που την έφτιαξε τις προάλλες, θέλοντας προφανώς να εμπλουτίσει τη γλώσσα μας, ο Γιώργος Αυτιάς. Νουθετώντας τον βουλευτή Κ. Ζαχαριάδη του ΣΥΡΙΖΑ, ο τιτάνας της δημοσιογραφίας απεφάνθη ότι «Ο προπετισμός στην αρχαία Ελλάδα τιμωρούνταν με αυστηρότατη ποινή» (στο 17.45 περίπου  του αποσπάσματος).

Δεν ξέρω τι είναι ο προπετισμός και αν τον τιμωρούσαν οι αρχαίοι ημών πρόγονοι, όμως ο κύριος Αυτιάς είναι πολύ τυχερός που στη σύγχρονη Ελλάδα η ημιμάθεια όχι μόνο δεν τιμωρείται αλλά θεωρείται και προσόν.

* Προπετισμός λοιπόν δεν υπάρχει, αλλά τι λέτε για την προτεραιοποίηση -ή μάλλον για το ρήμα «προτεραιοποιώ»; Με ρώτησε φίλος στο FB, επειδή το ρήμα αυτό το χρησιμοποίησε ο Αλέξης Τσίπρας τις προάλλες στην ομιλία του στη Θεσσαλονίκη, λέγοντας ότι «θα μας δίνεται η δυνατότητα σε καθημερινή βάση να προτεραιοποιούμε τις δραστηριότητες που απαιτούνται για την επίλυση των προβλημάτων».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Νεολογισμοί | Με ετικέτα: , , , , , , | 265 Comments »

Ο Χάρι Πότερ ταξιδεύει στον χρόνο

Posted by sarant στο 23 Νοεμβρίου, 2016

Με το σημερινό άρθρο πρώτος ταξιδεύω στον χρόνο εγώ, αφού θυμάμαι μιαν αγαπημένη μου συνήθεια των αρχών του αιώνα.

Η σειρά των βιβλίων του Χάρι Πότερ, δεν ντρέπομαι να το πω, μου άρεσε πολύ -και μπορεί το πρώτο ή το δεύτερο βιβλίο της σειράς να τα πήρα για τις κόρες μου, αλλά τα υπόλοιπα τα διάβασα πρώτος εγώ. Μάλιστα, για μερικές χρονιές υπήρχε το εξής τελετουργικό: αγόραζα τον καινούργιο τόμο της σειράς αμέσως μόλις κυκλοφορούσε στα αγγλικά, τον διάβαζα απνευστί και τον διηγιόμουν στις κόρες μου. Ήταν και μεγάλα βιβλία, με πολλές εκατοντάδες σελίδες, οπότε ξενυχτούσα -αλλά ήταν καλοκαίρι.

Αργότερα αγοράζαμε και την ελληνική μετάφραση, οπότε για μένα το ενδιαφέρον ήταν να δω πώς είχε αποδώσει η μεταφράστρια τα διάφορα λογοπαίγνια και πώς τα είχε καταφέρει με τα δύσκολα σημεία. Τότε δεν είχα ιστολόγιο, αλλά στον παλιό μου ιστότοπο είχα γράψει μερικά αρθράκια γύρω από τα μεταφραστικά του Χάρι Πότερ. Όταν βγήκε το έκτο βιβλίο, Harry Potter and the Half-blood Prince, ο ελληνικός εκδοτικός οίκος ανακοίνωσε ότι ο τίτλος θα ήταν «Ο Χ.Π. και ο πρίγκιπας του αίματος» -έγραψα τότε ένα άρθρο, αλλά και άλλοι πολλοί επέκριναν τον τίτλο, που ήταν εντελώς παραπλανητικός. Τελικά ο τίτλος άλλαξε στο πετυχημένο «.. και ο ημίαιμος Πρίγκιψ».

Εννοείται ότι είδαμε επίσης τις ταινίες της σειράς οικογενειακώς -εκτός από τις δυο τελευταίες, όπου τα κορίτσια είχαν πια μεγαλώσει και πήγαιναν σινεμά με την παρέα τους, κι έτσι τις είδα μόνος μου, χμ, κάπου στο Διαδίκτυο. Μέχρι εκεί -δεν ασχολήθηκα με βιντεοπαιχνίδια ή άλλα χαριποτερικά παραφερνάλια, αν και οι μικρές κάτι έπαιξαν.

Η σειρά των βιβλίων του Χάρι Πότερ ολοκληρώθηκε το 2007 με τον έβδομο τόμο -ένας τόμος για κάθε χρονιά του Χάρι στο Χόγκγουορτς.

Ωστόσο, η Τζ.Κ.Ρόουλινγκ συνέχισε να γράφει -το πρώτο της βιβλίο για μεγάλους, το A Casual Vacancy ήταν το πρώτο και μοναδικό ως τώρα λογοτεχνικό βιβλίο που το διάβασα από την αρχή ως το τέλος σε ηλεκτρονική μορφή, σε έναν ηλαναγνώστη που είχα τότε. Θέμα της μια μικρή αγγλική επαρχιακή πόλη, όπου ο ξαφνικός θάνατος ενός δημοτικού συμβούλου από εγκεφαλικό αφήνει τη θέση του στο συμβούλιο κενή (αυτή είναι η vacancy του τίτλου -στα ελληνικά αποδόθηκε ‘Ένας ξαφνικός θάνατος»). Κι αυτό μού άρεσε πολύ, η Ρόουλινγκ ξέρει να γράφει.

unnamed_614Φέτος κυκλοφόρησε ένα βιβλίο που μπορεί να θεωρηθεί το όγδοο βιβλίο της σειράς του Χάρι Πότερ, αν και δεν θα συμφωνούσαν όλοι. Καταρχάς, δεν είναι γραμμένο από την Ρόουλινγκ ή μόνο από την Ρόουλινγκ -στο εξώφυλλο συν-συγγραφείς δηλώνονται οι Τζον Τίφανι και Τζακ Θορν. Κι έπειτα, δεν είναι μυθιστόρημα, αλλά θεατρικό έργο -το «σενάριο της πρόβας» γράφει το εξώφυλλο. Πρόκειται μάλιστα για ένα θεατρικό έργο σε δύο μέρη, το οποίο, όπως διαβάζω, παίζεται τώρα στο Λονδίνο, αλλά όλα τα εισιτήρια έχουν πουληθεί ως του χρόνου τον Μάιο (διάβασα μάλιστα ότι η Ρόουλινγκ επέμενε να είναι οι τιμές των εισιτηρίων χαμηλές -10 λίρες, που είναι αδιανόητο για θέατρο του Λονδίνου).

Το αγόρασα πάντως και το διάβασα -και δεν το μετάνιωσα. Βέβαια, σενάριο είναι -αλλά ομολογώ ότι σε ορισμένα σημεία με συνάρπασε. Η δράση τοποθετείται 19 χρόνια μετά το τέλος του προηγούμενου, έβδομου τόμου, όταν ο Χάρι Πότερ πλησιάζει τα σαράντα, είναι ανώτερος υπάλληλος του Υπουργείου Μαγείας και έχει τρία παιδιά -ο δεύτερος γιος του, ο Άλμπους, ετοιμάζεται να πάει στο Χόγκγουορτς, όπου θα είναι συμμαθητής με τον γιο του Ντράκο Μαλφόι και με την κόρη του Ρον και της Ερμιόνης. Ωστόσο, δεν ακολουθεί τα βήματα του πατέρα του: πιάνει φίλο τον Σκόρπιους Μαλφόι και το Καπέλο της Επιλογής τον κατατάσσει στο Σλίθεριν, πράγμα που κι ο ίδιος φοβόταν.

Όπως κι άλλοι γιοι διάσημων πατεράδων, ο Άλμπους νιώθει να τον βαραίνει το όνομα του πατέρα του και εξεγείρεται -κι ο Χάρι δεν μπορεί να χειριστεί σωστά την απείθεια του γιου του. Αυτά έχουν συμβεί σε εκατομμύρια οικογένειες, αλλά στον κόσμο των μάγων τα πράγματα περιπλέκονται, ιδίως όταν διαρρέει η πληροφορία ότι στο Υπουργείο Μαγείας υπάρχει κάπου μια χρονομηχανή.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Επιστημονική φαντασία, Θεατρικά, Μεταφραστικά, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , | 181 Comments »

Όλοι χτίζουν

Posted by sarant στο 21 Νοεμβρίου, 2016

Πιθανόν να σας παραξένεψε ο τίτλος, αφού είναι γνωστό ότι μέσα στα χρόνια της κρίσης η οικοδομική δραστηριότητα, που μάλιστα ήταν η ατμομηχανή της οικονομίας μας (αν έπρεπε να είναι, είναι άλλη κουβέντα) έχει μειωθεί κιεγωδενξερωπόσο τοις εκατό. Θα αναρωτιέστε λοιπόν τι σας τσαμπουνάω και μήπως θέλω έμμεσα να περάσω κάποιο φιλοκυβερνητικό μήνυμα.

Όχι, το σημερινό άρθρο είναι, όπως το συνηθίζουμε εδώ, γλωσσικό, και δεν έχει καμιά σχέση με την οικοδομική δραστηριότητα. Ναι, έγραψα ότι «όλοι χτίζουν», αλλά εννοούσα την ορμητική εξάπλωση της (μεταφορικής) χρήσης του ρήματος «χτίζω» (ή κτίζω) τα τελευταία χρόνια.

Πήρα αφορμή από μια φράση αγαπητού φίλου και μέλους της Λεξιλογίας, που την είδα πρόσφατα σε κάποιο άλλο φόρουμ, όπου έγραφε ότι πρέπει η Ελλάδα να χτίσει στρατηγική για την έξοδο από την κρίση. Για να μην παρεξηγηθώ, δεν το γράφω για να τον ξεμπροστιάσω -το επισημαίνω όπως θα λέγαμε ότι την τάδε αξιοσημείωτη χρήση τη βρήκα, π.χ., στον Σεφέρη.

Πριν από μερικά χρόνια δεν θα το έλεγε έτσι ο αγαπητός φίλος, είμαι βέβαιος. Θα έλεγε «να χαράξουν στρατηγική» ή να εκπονήσουν ή να καταστρώσουν ή κάποιο άλλο ρήμα -που μπορεί να το χρησιμοποιεί και τώρα, σε άλλη ευκαιρία, δεν υπάρχει αποκλειστικότητα σε αυτά.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μεταφραστικά, Νεολογισμοί, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , | 260 Comments »

Ομπαμεζεδάκια

Posted by sarant στο 19 Νοεμβρίου, 2016

Τη βδομάδα που μας πέρασε είχαμε την επίσκεψη του Μπαρακ Ομπάμα, που επηρέασε αναλόγως και το σημερινό πολυσυλλεκτικό μας άρθρο. Και όπως το πρόγραμμα ιατροφαρμακευτικής κάλυψης που προώθησε ο Ομπάμα στις ΗΠΑ ονομάστηκε Obamacare, έτσι και τα μεζεδάκια τα σημερινά θα μπορούσαμε να τα πούμε Ομπαμαμεζεδάκια, που λόγω απλολογίας γίνεται «Ομπαμεζεδάκια».

podiaΆλλωστε, αρκετά από τα μεζεδάκια μας σχετίζονται άμεσα με την επίσκεψη του Αμερικανού Προέδρου, που έδωσε τροφή για άφθονα εύθυμα διαδικτυακά σχόλια, μιμίδια και φωτοσοπιές σαν αυτήν αριστερά -παρεμπιπτόντως, πριν από μερικές δεκαετίες ένα στερεότυπο που υπήρχε για τους Αμερικανούς ήταν πως βάζουν τα πόδια επάνω στο τραπέζι.

Από γλωσσική άποψη, το πιο ενδιαφέρον ομπαμεζεδάκι είναι ο θόρυβος που έγινε για τον ενικό αριθμό που χρησιμοποίησε ο Αλέξης Τσίπρας απευθυνόμενος στον Μπάρακ Ομπάμα, και που προκάλεσε έκπληξη σε πολλούς.

Για παράδειγμα, είπε «Είναι μεγάλη μας χαρά και τιμή, που επέλεξες την Ελλάδα ως έναν από τους σταθμούς του τελευταίου ευρωπαϊκού ταξιδιού σου» (στο 0.17 εδώ). Ομολογώ ότι δεν το βλέπω για απρέπεια, αλλά μάλλον ένδειξη θερμής οικειότητας, αλλά βέβαια το βασικό είναι ότι ο Τσίπρας μιλούσε στα ελληνικά και τα λόγια του μεταφράζονταν από διερμηνέα, οπότε η όποια απόχρωση (είτε απρέπεια είτε οικειότητα) χάθηκε στη μετάφραση.

(Κάποτε, είχα το αντίθετο πρόβλημα. Όταν μετέφραζα ένα μυθιστόρημα από τα αγγλικά, υπήρχε μια σκηνή όπου ένας άντρας και μια γυναίκα που είναι σχεδόν άγνωστοι αρχίζουν να συζητούν κάτι επαγγελματικό.  Στην εξέλιξη της σκηνής, και αφού γίνουν εκμυστηρεύσεις και τα λοιπά, αρχίζουν να φιλιούνται. Στο αγγλικό κείμενο, ο διάλογος είναι συνεχώς με το you. Στην ελληνική μετάφραση, στην αρχή θα μιλάνε στον πληθυντικό και στο τέλος στον ενικό -και πρέπει να αποφασίσεις σε ποιο σημείο θα κάνεις το πέρασμα από το ‘εσείς’ στο ‘εσύ’).

* Εμένα περισσότερο με παραξένεψε η αμερικάνικη προφορά που φάνηκε να έχει ο Αλέξης Τσίπρας κάποιες στιγμές καθώς μιλούσε (ελληνικά, βέβαια). Το παθαίνω κι εγώ όταν μιλάω πολύ ώρα με Κύπριο ή Δωδεκανήσιο να γίνεται ένρινη η προφορά μου, αλλά και πάλι είναι παράξενο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , | 241 Comments »

Μετάφραση, πολυγλωσσία, ενδιάμεσες γλώσσες

Posted by sarant στο 9 Νοεμβρίου, 2016

Το σημερινό άρθρο είναι χαρακτηριστικά ανεπίκαιρο αφού, όταν θα διαβάζετε αυτές τις γραμμές, που λέει και το κλισέ, θα έχει βγει η καινούργια πλανητάρχισσα ή ο καινούργιος πλανητάρχης -εκτός κι αν τα κάνουν πάλι μπάχαλο όπως το 2000. Έτσι κι αλλιώς, δεν είχα σκοπό να ξενυχτήσω για να μάθω το αποτέλεσμα, αλλά είμαι και σε ταξίδι χωρίς πολλές δυνατότητες και με ελάχιστο ελεύθερο χρόνο. Οπότε, το άρθρο θα είναι εκτός επικαιρότητας. (Προσθήκη: Πάντως, αν, όπως όλα δείχνουν τώρα το πρωί πριν φύγω για δουλειά, βγει ο Τραμπ νικητής, θα χρειαστεί να βάλω αύριο ειδικό άρθρο, ανεπικαίρως επίκαιρο -οπότε, ναι μεν είναι λογικό να σχολιάσετε την αμερικάνικη τραμπάλα και σε τούτο το άρθρο, αλλά κρατήστε κάτι και για αύριο).

Στις αρχές του περασμένου μήνα δημοσίευσα στο ιστολόγιο ένα απόσπασμα από την ομιλία που έδωσα στις 30 Σεπτεμβρίου στις εκδηλώσεις της 1ης Λουξεμβουργιανής Ημέρας Μετάφρασης και Διερμηνείας -ή μάλλον από την ελληνική της μετάφραση, αφού η πρωτότυπη ομιλία έγινε στα γαλλικά.

Αρχικά, είχα σκοπό να δημοσιεύσω μόνο εκείνο το απόσπασμα, αλλά τα σχόλιά σας σε εκείνο το άρθρο με έκαναν να αλλάξω γνώμη -κι έτσι αποφάσισα να δημοσιεύσω, σε συνέχειες, όλη (σχεδόν) την ομιλία. Σήμερα λοιπόν θα δούμε το δεύτερο μέρος, που έχει ως αντικείμενο, μεταξύ άλλων, τη μετάφραση στις υπηρεσίες της ΕΕ και το πολυγλωσσικό καθεστώς της. Στην πραγματικότητα, για το θέμα αυτό η διάλεξή μου δεν ήταν τόσο αναλυτική όσο στο άρθρο που θα διαβάσετε: εδώ έχω προσθέσει κάποια στοιχεία, παίρνοντας υλικό από μιαν άλλη διάλεξή μου.

Θυμίζω ότι είχαμε σταματήσει στους δραγουμάνους της οθωμανικής περιόδου, οι οποίοι εκτός από μεταφραστικά είχαν και διπλωματικά καθήκοντα.

Εμείς οι σύγχρονοι μεταφραστές και διερμηνείς δεν μπορούμε βέβαια ούτε να ονειρευτούμε τα μεγαλεία των δραγουμάνων της οθωμανικής περιόδου, αλλά τουλάχιστον οι επαγγελματικοί μας κίνδυνοι είναι σαφώς λιγότεροι, διότι, βλέπετε, την εποχή εκείνη δεν ήταν σπάνιο όταν έχανες τη θέση σου να χάνεις ταυτόχρονα και το κεφάλι σου. Από την άλλη πλευρά, οι συνάδελφοι της γενιάς μου είχαμε το προνόμιο να ασκήσουμε το επάγγελμα σε μια καθοριστική στιγμή για τον κλάδο μας, όταν συνέβησαν ιστορικές αλλαγές, που μεταμόρφωσαν τον κλάδο και τον τρόπο που κάνουμε τη δουλειά μας. Οι παλιές καλές γραφομηχανές έγιναν πια μουσειακό είδος, οι υπολογιστές έφεραν τεράστιο κέρδος παραγωγικότητας.

Έπειτα, έχουμε το Διαδίκτυο, που μπορεί με δυο κλικ του ποντικιού να μας δώσει πλούτο πληροφοριών και γνώσεων που ούτε να τον φανταστούμε μπορούσαμε. Ακόμα είδαμε πώς η χρήση των μεταφραστικών μνημών έχει φέρει επανάσταση στο επάγγελμα, αν και, από τη σκοπιά του αυτοαπασχολούμενου μεταφραστή η εξέλιξη αυτή δεν ήταν μόνο θετική. Τέλος, μια άλλη εξέλιξη που ίσως θα μπορούσε να θεωρηθεί κακός οιωνός ή τέλος πάντων απειλή είναι η εμφάνιση και γενίκευση της αυτόματης μετάφρασης, δηλαδή της μετάφρασης κειμένων από υπολογιστές.

Η αυτόματη μετάφραση είναι τομέας αχανής και συναρπαστικός, αλλά δεν τον έχω μελετήσει αρκετά ώστε να είμαι σε θέση να τον συζητήσω σοβαρά. Προς το παρόν, όλοι μας χρησιμοποιούμε το Google translate για να πάρουμε μια ιδέα για κείμενα γραμμένα σε άγνωστή μας γλώσσα, και εμπειρικά έχουμε διαπιστώσει ότι οι μεταφράσεις προς τα αγγλικά δεν είναι και τόσο κακές –τουλάχιστον βγαίνει το νόημα. Βέβαια, η αυτόματη μετάφραση χρησιμοποιείται επίσης ευρύτατα στο Διαδίκτυο από επιχειρήσεις που θέλουν να μεταφράσουν γρήγορα και αδάπανα τις ιστοσελίδες τους και τους καταλόγους των προϊόντων που πουλάνε, χωρίς να νοιάζονται και πολύ για τα μεταφραστικά λάθη, κάτι που βέβαια μας χαρίζει κατά καιρούς άφθονο γέλιο. Πριν από μερικά χρόνια, ας πούμε, είχα ανακαλύψει ένα ηλεκατάστημα που έδρευε στη Σλοβακία, το οποίο χρησιμοποιούσε αυτόματη μετάφραση για να μεταφράσει σε διάφορες γλώσσες τον τεράστιο κατάλογο ειδών που πουλούσε, έχοντας ως ενδιάμεση γλώσσα της μετάφρασης τα αγγλικά. Αποτέλεσμα ήταν μερικές ξεκαρδιστικές μεταφράσεις, που μερικές θα εμπίπτανε στον νόμο περί ασέμνων, αφού, για παράδειγμα, ένα παιδικό παιχνίδι με τη μορφή ενός γαϊδάρου μεταφράστηκε από τα σλοβακικά στα αγγλικά ως ass, και στη συνέχεια το λογισμικό ξαναμετάφρασε από τα αγγλικά προς τα ελληνικά, τα γαλλικά, τα γερμανικά και πολλές άλλες γλώσσες διαλέγοντας την άλλη σημασία της λέξης ass.

Θα μπορούσε να πει κανείς πως εδώ ο ένοχος είναι η χρήση μιας ενδιάμεσης γλώσσας. Πράγματι, τα στατιστικά συστήματα αυτόματης μετάφρασης χρησιμοποιούν παράλληλα σώματα κειμένων για τη γλώσσα-πηγή και τη γλώσσα-προορισμό και έτσι καταφέρνουν να δώσουν ικανοποιητικές μεταφράσεις, αλλά δεν υπάρχουν καλά παράλληλα σώματα για όλα τα γλωσσικά ζεύγη. Στις περιπτώσεις αυτές, μια ενδιάμεση γλώσσα παίζει το ρόλο της γέφυρας ανάμεσα στις γλώσσες για τις οποίες δεν υπάρχουν ικανοποιητικά παράλληλα σώματα. Η μετάφραση μέσω ενδιάμεσης γλώσσας θεωρείται κάτι προς αποφυγήν, διότι εισάγει επιπρόσθετα λάθη και αμφισημίες. Πρέπει όμως να επισημάνω, έστω και παρεμπιπτόντως, ότι αυτό δεν εμπόδισε χαρισματικούς μεταφραστές να δώσουν αριστουργήματα λογοτεχνικής μετάφρασης παρά το γεγονός ότι δούλευαν με ενδιάμεση γλώσσα.

Αξίζει επίσης να επισημανθεί ότι στον οργανισμό μου, στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία είναι, και με μεγάλη διαφορά, ο μεγαλύτερος πάροχος μεταφραστικών υπηρεσιών παγκοσμίως, υιοθέτησε τη χρήση ενδιάμεσων γλωσσών ως το μοναδικό μέσο για να διατηρήσει υπό έλεγχο το κόστος της μετάφρασης και παράλληλα να προσφέρει πλήρη πολυγλωσσική κάλυψη με 24 επίσημες γλώσσες.

Οι λίγο παλιότεροι θα θυμάστε ίσως τον θόρυβο που είχε ξεσηκωθεί, το 1994, όταν είχε προταθεί (από τον Γάλλο υπουργό Ευρωπαϊκών Υποθέσεων Alain Lamassoure) να περιοριστούν οι τότε 11 επίσημες γλώσσες σε 5 γλώσσες εργασίας. Δεν αντέδρασαν μόνο οι…. τρισχιλιετείς Έλληνες, αλλά και οι Ολλανδοί, οι Δανοί, οι Πορτογάλοι, με λίγα λόγια όσοι έμεναν εκτός νυμφώνος.

Το θέμα αυτό, της πολυγλωσσίας, κρίθηκε, πιστεύω οριστικά, στη διεύρυνση του 2004, όταν μπήκαν στην ΕΕ δέκα νέα κράτη μέλη, κυρίως χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Εφόσον τότε αποφασίστηκε να διατηρηθεί το πολυγλωσσικό καθεστώς, πιστεύω ότι θα μείνει και στο μέλλον, όσο υπάρχει η ΕΕ υπό τη σημερινή μορφή της. Δεν σας κρύβω ότι και εμείς, που ζούσαμε την προετοιμασία της διεύρυνσης από τα μέσα, είχαμε ενδοιασμούς αν θα γίνει μπορετό να διατηρηθεί η πολυγλωσσία με τόσες νέες γλώσσες, και μάλιστα «εξωτικές», όπως π.χ. τα λιθουανικά ή τα ουγγρικά.

Άλλωστε, ακόμα και πριν από τη μεγάλη διεύρυνση του 2004, δεν ήταν εύκολο να βρεθούν μεταφραστές για σπάνιους γλωσσικούς συνδυασμούς: όταν το 1995 προστέθηκαν τα φινλανδικά, το ελληνικό τμήμα έκανε διαγωνισμό για να προσλάβει φινλανδομαθή μεταφραστή, χωρίς όμως κανέναν επιτυχόντα: όσοι ήταν έμπειροι μεταφραστές δεν ήξεραν καλά τη γλώσσα, όσοι ήξεραν φινλανδικά δεν ήξεραν να μεταφράζουν, και ο ένας που βρέθηκε, ένας ελληνοφινλανδός που δεχόταν να εγκατασταθεί στο Λουξεμβούργο… δεν είχε πτυχίο πανεπιστημίου, οπότε του έλειπαν τα τυπικά προσόντα!

Θυμίζω ότι με βάση το άρθρο 1 του κανονισμού 1/1958, «Οι επίσημες γλώσσες και οι γλώσσες εργασίας των οργάνων της Ένωσης είναι η αγγλική, η βουλγαρική, η γαλλική, η γερμανική, η δανική, η ελληνική, η εσθονική, η ιρλανδική, η ισπανική, η ιταλική, η λετονική, η λιθουανική, η μαλτέζικη, η ολλανδική, η ουγγρική, η πολωνική, η πορτογαλική, η ρουμανική, η σλοβακική, η σλοβενική, η σουηδική, η τσεχική και η φινλανδική» -είναι 24 τον αριθμό, δηλαδή 28 κράτη μέλη μείον 4 (Λουξεμβούργο, Βέλγιο, Αυστρία, Κύπρος) που δεν έχουν «δική τους» επίσημη γλώσσα.

Το πρόβλημα είναι ότι, με την προσθήκη νέων γλωσσών οι μεταφραστικές ανάγκες δεν αυξάνονται γραμμικά αλλά γεωμετρικά: πριν από το 2004, που είχαμε 11 επίσημες γλώσσες, οι δυνατοί γλωσσικοί συνδυασμοί ήταν 11*10 = 110 (η κάθε γλώσσα επί όλες τις άλλες εκτός από τον εαυτό της), αλλά σήμερα με 24 επίσημες γλώσσες οι συνδυασμοί γίνονται 24*23 = 552, δηλαδή ενώ οι γλώσσες περίπου διπλασιάστηκαν, ο αριθμός των γλωσσικών συνδυασμών πενταπλασιάστηκε.

Η λύση που δόθηκε στο πρόβλημα των γλωσσικών συνδυασμών, ήταν οι ενδιάμεσες γλώσσες. Δηλαδή, επειδή ήταν πολύ δύσκολο να βρεθούν, έστω, αρκετοί Εσθονοί που να μεταφράζουν από τα μαλτέζικα, το μαλτέζικο κείμενο μεταφράζεται πρώτα στα αγγλικά ή τα γαλλικά ή κάποιαν άλλη ενδιάμεση γλώσσα, και όλοι οι άλλοι μεταφράζουν από το ενδιάμεσο κείμενο. Ως ενδιάμεσες γλώσσες χρησιμοποιούνται τα αγγλικά, τα γαλλικά και τα γερμανικά (σε ορισμένες περιπτώσεις επίσης ιταλικά, ισπανικά, πολωνικά), αλλά στην πράξη πάνω από το 75% των κειμένων μεταφράζονται με ενδιάμεση γλώσσα τα αγγλικά . Βέβαια, αν κατά τύχη κάποιος μεταφραστής ξέρει τη γλώσσα του πραγματικού πρωτοτύπου, μπορεί να μεταφράσει από εκεί. Το καθεστώς αυτό ονομάζεται ελεγχόμενη πλήρης πολυγλωσσία. Πλήρης, επειδή τα κείμενα μεταφράζονται σε όλες τις επίσημες γλώσσες· ελεγχόμενη, επειδή λαμβάνεται υπόψη το κόστος. Αυτή η πρακτική, όπως είπαμε, αντιβαίνει σε μια βασική μεταφραστική αρχή, εφόσον η μετάφραση της μετάφρασης αυξάνει την πιθανότητα απομάκρυνσης από το νόημα του πρωτοτύπου, αλλά δεν γίνεται διαφορετικά, διότι ο αριθμός των κειμένων που γράφονται στις σπανιότερες γλώσσες είναι πολύ μικρός.

Επίσης, στην εσωτερική λειτουργία των οργάνων της Ένωσης δεν χρησιμοποιούνται και οι 24 γλώσσες ισότιμα. Και, παρόλο που ο κανονισμός 1/1958 αναφέρει μόνο επίσημες γλώσσες και γλώσσες εργασίας, έχει εισαχθεί μια τρίτη έννοια, οι γλώσσες διαδικασίας, που είναι οι γλώσσες στις οποίες γίνεται η τρέχουσα εσωτερική εργασία των θεσμικών οργάνων και είναι τρεις, τα αγγλικά, τα γαλλικά και τα γερμανικά. Μόνο που, σύμφωνα με το παλιό ανέκδοτο για τους 4 ευαγγελιστές που ήταν τρεις, οι εξής δύο, ο Λουκάς, μπορούμε να πούμε ότι και οι γλώσσες διαδικασίας της ΕΕ είναι τρεις, οι εξής δύο, τα αγγλικά.

Όμως δεν ήταν πάντοτε έτσι, και επιτρέψτε μου να κάνω μια ιστορική αναδρομή στον συσχετισμό των γλωσσικών δυνάμεων στα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα. Αρχικά, υπήρχε μονοκρατορία της γαλλικής γλώσσας· όλες οι γλώσσες ήταν επίσημες, ίσες στα λόγια, αλλά στην πράξη τα γαλλικά κυριαρχούσαν ως γλώσσα εργασίας, με το επιχείρημα ότι ήταν η μοναδική γλώσσα που διδασκόταν στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση και των έξι ιδρυτικών κρατών μελών (Γαλλία, Ιταλία, Γερμανία, Μπενελούξ). Τα αγγλικά δεν ήταν καν γλώσσα κάποιου κράτους μέλους κι έτσι η μοναδική γλώσσα εργασίας ήταν τα γαλλικά. Όταν με την πρώτη διεύρυνση μπήκαν στην Ένωση τρία κράτη του αγγλόφωνου αστερισμού (ΗΒ, Ιρλανδία, Δανία), τα αγγλικά αμφισβήτησαν την γαλλική μονοκρατορία· όμως, οι άλλες «παλιές» γλώσσες εξεγέρθηκαν· είναι χαρακτηριστικό το ανέκδοτο που κυκλοφορεί (κι αν δεν αληθεύει, είναι ben trovato), ότι ο Ιταλός αντιπρόσωπος, εκεί που ως τότε έλεγε Je suis d’accord, αναφώνησε: Non sono d’accordo! Έτσι, άρχισαν να μεταφράζονται τα εσωτερικά έγγραφα σε όλες τις γλώσσες και ταυτόχρονα τα αγγλικά έγιναν γλώσσα διαδικασίας. Οι επόμενες διευρύνσεις (ελληνικά το 1981, ισπανικά-πορτογαλικά το 1986) δεν κλόνισαν τη γαλλική κυριαρχία (άλλωστε στη δεκαετία του 1980 η Αγγλία ήταν με το ένα πόδι έξω από την ΕΟΚ) αλλά από την επόμενη δεκαετία τα πράγματα άρχισαν να αλλάζουν. Η διεύρυνση του 1995 πρόσθεσε στην αγγλική επιρροή δυο ακόμα κράτη (Φινλανδία, Σουηδία· και την Αυστρία), αλλά τη χαριστική βολή την έδωσε η διεύρυνση του 2004, όταν μπήκαν στην ΕΕ οι χώρες της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης με ελάχιστο γαλλόφωνο πληθυσμό. Ταυτόχρονα, τα αγγλικά είχαν φτάσει να κυριαρχούν και στον έξω κόσμο με την τεράστια αύξηση των επικοινωνιών, της τηλεόρασης και του Διαδικτύου, και την ανάδυση γνωστικών τομέων με καθολική κυριαρχία της αγγλικής (πληροφορική, οικονομικά). Έτσι, περάσαμε στην αγγλική μονοκρατορία που ισχύει και σήμερα, στον έναν ή στον άλλο βαθμό σε όλα σχεδόν τα θεσμικά όργανα.

Πράγματι, στην Επιτροπή και το Συμβούλιο, δύο από τα πολυπληθέστερα μεταφραστικά τμήματα, το 95% των πρωτοτύπων κειμένων είναι γραμμένα στα αγγλικά. Μοναδικό προπύργιο της γαλλοφωνίας έχει απομείνει το Δικαστήριο της ΕΕ, όπου για ιστορικούς λόγους τα γαλλικά διατηρούν τη θέση τους ως γλώσσα διαδικασίας. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξ ορισμού έχει μεγαλύτερη γλωσσική ποικιλία, αφού ο κάθε βουλευτής καταθέτει ερωτήσεις και τροπολογίες στη μητρική του γλώσσα, ωστόσο και εδώ όλες σχεδόν οι εκθέσεις, οι γνωμοδοτήσεις και τα άλλα πολυσέλιδα έγγραφα συντάσσονται πλέον ή στα αγγλικά ή στα γαλλικά. Έχουμε την εξής κατανομή των εγγράφων με βάση τη γλώσσα του πρωτοτύπου:

Αγγλικά           65%
Γαλλικά           10%
Γερμανικά         5%
Ιταλικά              3,5%
Ισπανικά            3%

Οι πέντε μεγάλες γλώσσες έχουν το 87% του συνόλου, με τα αγγλικά να αντιπροσωπεύουν τη μερίδα του λέοντος. Όλες οι άλλες γλώσσες, 19 τον αριθμό, μοιράζονται το 13% που απομένει. Τα ελληνικά έχουν γύρω στο 1% του συνόλου, είναι δηλαδή από τις πιο διαδεδομένες «μικρές» γλώσσες, ίσως επειδή οι Έλληνες ευρωβουλευτές, όλων των κομμάτων, είναι δραστήριοι, αλλά και οι Έλληνες πολίτες υποβάλλουν πολλές αναφορές.

Πάντως, αυτή η κυριαρχία της αγγλικής γλώσσας, σε συνδυασμό με το σύστημα των ενδιάμεσων γλωσσών, έχει ως αποτέλεσμα ότι παύει να είναι σημαντικό πλεονέκτημα για έναν μεταφραστή να γνωρίζει μια «σπάνια» γλώσσα, όπως ήταν παλιότερα, για τους Έλληνες, τα φινλανδικά, όπως είδαμε, ή τα δανέζικα.

Έχουν παρατηρηθεί λάθη που να οφείλονται στη χρήση ενδιάμεσης γλώσσας στη μετάφραση; Ασφαλώς έχουν υπάρξει, πάντως η πιο αστεία γκάφα που έχω συναντήσει στις μεταφράσεις των υπηρεσιών της ΕΕ δεν οφειλόταν στη χρήση ενδιάμεσης γλώσσας, αλλά σε έναν συνδυασμό τεχνολογίας αιχμής και πατροπαράδοτης αμέλειας.

Στην εικόνα αυτή βλέπετε μια σελίδα από την Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ. Πρόκειται για το παράρτημα μιας απόφασης που αφορά «την εκδοθείσα τεχνική προδιαγραφή διαλειτουργικότητας για το υποσύστημα λειτουργίας του διευρωπαϊκού σιδηροδρομικού συστήματος υψηλών ταχυτήτων» (ο τίτλος μάλλον χρειάζεται μιαν ακόμα μετάφραση, από το ευρωενωσιακό ιδίωμα σε απλά ελληνικά). Λοιπόν, στη σελίδα αυτή βλέπουμε έναν κατάλογο χωρών απ’ όλο τον κόσμο και τις αντίστοιχες σιδηροδρομικές τους εταιρείες –και, αμέσως μετά την Τυνησία και πριν από το Τουρκμενιστάν εμφανίζεται μια άγνωστη χώρα, με το όνομα «Κρέας Γαλοπούλας»!

kreasgalo

Τι συνέβη; Προφανώς, το πρωτότυπο έγραφε «Turkey», όμως η μετάφραση γινόταν με λογισμικό μεταφραστικής μνήμης, το οποίο δεν μπορεί να ξεχωρίσει ανάμεσα στη χώρα Turkey και στο πουλί που λέγεται turkey (άλλωστε το πουλί πήρε το όνομά του από τη χώρα). Στη μεταφραστική μνήμη υπήρχαν προηγούμενες περιπτώσεις (από μεταφράσεις τελωνειακών κανονισμών) όπου η επικεφαλίδα Turkey είχε μεταφραστεί σωστά «Κρέας γαλοπούλας», κι έτσι το πρόγραμμα ανέσυρε μια τέτοια ανεύρεση και την παρουσίασε στην οθόνη σε πράσινο χρώμα, το χρώμα με το οποίο εμφανίζονται οι «τέλειες αντιστοιχίσεις». Ο συνάδελφος, έχοντας προηγουμένως κλικάρει εκατό περίπου φορές για να εγκρίνει τα προηγούμενα «πράσινα» με τα ονόματα των χωρών, έπεσε στην πράσινη παγίδα, όπως την αποκαλώ, και μηχανικά αποδέχτηκε και την απόδοση που του πρότεινε το πρόγραμμα για το Turkey κι έτσι το λάθος αυτό, που δεν το έπιασε ούτε ο αναθεωρητής του κειμένου, τυπώθηκε τελικά στην Επίσημη Εφημερίδα της ΕΕ L 84 / 26.3.2008, σελ. 92.

Δεν είναι η πρώτη φορά που η γαλοπούλα προκαλεί μεταφραστικό λάθος. Θυμάμαι πριν από κάμποσα χρόνια που είχα δει σε ένα φανελάκι την ετικέτα «Fabriqué en dinde», κατά λέξη «Φτιάχτηκε στη γαλοπούλα», που είναι η αυτόματη μετάφραση του «Made in Turkey» στα γαλλικά! Το πιο αστείο είναι ότι η γαλλική λέξη dinde είναι παραλλαγή του d’Inde, αρχικά poule d’Inde, δηλαδή όρνιθα από την Ινδία –εδώ, από τις Δυτικές Ινδίες. Αλλά σε αυτό το πουλί, που είναι πάντοτε από αλλού, έχουμε αφιερώσει ειδικό άρθρο.

(Έπεται συνέχεια)

Posted in Ευρωπαϊκή Ένωση, Μεταφραστικά | Με ετικέτα: , , , , | 117 Comments »

Ανασχηματισμένα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 5 Νοεμβρίου, 2016

Το άρθρο άρχισε να γράφεται την ώρα που αναμενόταν να ανακοινωθεί ο ανασχηματισμός της κυβέρνησης -γι’ αυτό και ο αρχικός του τίτλος ήταν «ανασχηματιζόμενα» μεζεδάκια. Ύστερα διέκοψα διότι είχαμε να πάμε να δούμε κάτι φίλους, και επιστρέφοντας έμαθα ότι ο ανασχηματισμός είχε συντελεστεί -κι έτσι ο τίτλος άλλαξε σε «ανασχηματισμένα».

Έκανα το εξής σχόλιο στο Φέισμπουκ, που το αναπαράγω εδώ:

Παρόλο που ο Κώστας Γαβρόγλου που τον αντικαθιστά είναι σοβαρός άνθρωπος και σημαντικός διανοητής, θέλω να δηλώσω τη βαθύτατη απογοήτευσή μου για την απομάκρυνση του Νίκου Φίλη από το υπουργείο Παιδείας και από την κυβέρνηση, απογοήτευση που επιστεγάζεται με την αποχώρηση και της Σίας Αναγνωστοπούλου.

Δυστυχώς, ο πρωθυπουργός εισάκουσε τις παραινέσεις των εθνικιστών, πρώτα και κύρια του αγ. Ιερώνυμου. Απόψε ο σκοταδισμός και ο εθνικισμός κατήγαγαν μια σημαντική νίκη.

Δεν μπορώ παρά να εκφράσω την αποδοκιμασία μου, έστω κι αν αρκετές τοποθετήσεις στο νέο σχήμα είναι καλοδεχούμενες. Κρίμα.

Και, χαίρε Νίκο Φίλη!

Πράγματι, δεν μπορώ να ξεχάσω ότι τον Νίκο Φίλη προχτές μόλις τον χαρακτήρισε «προβληματικό» ο αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος αλλά και «ανελλήνιστο, μισαλλόδοξο και μισάνθρωπο» ο εθνικιστής σκιτσογράφος Στάθης Σταυρόπουλος. Το ιστολόγιο δεν αλλάζει την τοποθέτησή του, αλλά αίρει την εκ των προτέρων ευμενή διάθεσή του προς την κυβέρνηση.

Η σημερινή πιατέλα με τα μεζεδάκια δεν είναι τόσο φορτωμένη όσο συνήθως, για λόγους προσωπικούς -είχα ταξίδια αυτή την εβδομάδα και δεν πρόλαβα να μαζέψω αρκετά. Για να τα λέμε όλα, φταίτε κι εσείς που δεν στείλατε. 🙂

Και η επόμενη βδομάδα θα είναι δύσκολη για το ιστολόγιο, διότι έχω και πάλι ταξίδι, αυτή τη φορά στη Μάλτα. Δεν ξέρω αν θα έχω τον καιρό ή τις υλικές δυνατότητες (σύνδεση κτλ.) να ανεβάζω άρθρα καθημερινά, αν και θα προσπαθήσω να μη σπάσει το σερί της καθημερινής δημοσίευσης το οποίο κρατάει από τα τέλη Ιανουαρίου του 2014. Βέβαια, θα βάλω και καναδυό άρθρα ‘ταξιδιωτικού’ χαρακτήρα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεταμπλόγκειν, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , | 279 Comments »

Αντισυνταγματικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 29 Οκτωβρίου, 2016

Θα το καταλάβατε ότι ο τίτλος αναφέρεται στην πρόσφατη απόφαση του ΣτΕ με την οποία κηρύσσεται αντισυνταγματικός ο νόμος («Παππά») για τις τηλεοπτικές άδειες. Ως τώρα απέφυγα να σχολιάσω το θέμα, και τώρα το σχόλιό μου θα είναι επί της διαδικασίας περισσότερο.

Κατά την ταπεινή μου γνώμη, η συγκρότηση των ανεξάρτητων αρχών γενικά και του ΕΡΣ (ή είναι ΕΣΡ; πάντα το μπέρδευα) ειδικότερα πάσχει δομικά, έχει μια τεράστια τρύπα. Τι εννοώ; Ότι ο ευφυής νομοθέτης είχε τη φαεινή ιδέα να επιβάλει υπεραυξημένη πλειοψηφία (80% θαρρώ) για τη συγκρότηση του ΕΡΣ (ή ΕΣΡ) όπως και άλλων ανεξάρτητων αρχών, θέλοντας με τον τρόπο αυτό να αποθαρρύνει τις στενά κομματικές υποψηφιότητες και να παρακινήσει τα κόμματα να επιδιώξουν ευρύτερες συναινέσεις.

Και ως εδώ καλά. Ωστόσο, είναι ερασιτεχνικό λάθος να μην προβλέπεις μια δικλίδα ασφαλείας -τι θα γίνει αν, παρ’ όλη τη δική σου καλή διάθεση, καταστεί αδύνατο να συγκεντρωθεί αυτή η υπέρμετρα αυξημένη πλειοψηφία. Διότι, αν το ΕΡΣ (ή όποια άλλη ανεξάρτητη αρχή) έχει αρμοδιότητες, είναι ανεπίτρεπτο να μην συγκροτείται ή να μην αναπληρώνονται όσα μέλη του λήγει η θητεία τους ή γερνάνε ή (χτύπα ξύλο) εγκαταλείπουν τον μάταιο τούτο κόσμο -εκτός αν διοριστεί στο ΕΡΣ ο μητροπολίτης Φθιώτιδας των ΓΟΧ.

Δεν φταίει η αντιπολίτευση που στήλωσε τα πόδια και αρνήθηκε να δεχτεί (πέρυσι ακόμα) τα πρόσωπα (τα περισσότερα άξια και από όλο το πολιτικό φάσμα) που πρότεινε η κυβέρνηση, φταίει ο νομοθέτης που δεν έχει προβλέψει δικλίδα [γράφεται και δικλείδα, αλλά τα λεξικά θεωρούν σωστό το: δικλίδα, δεν είναι από την κλείδα]. Διότι και για τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας προβλέπεται αυξημένη πλειοψηφία (όχι πάντως τόσο αυξημένη: 66,6% «μόνο») αλλά υπάρχει πρόνοια για μείωση του ορίου στο 60% στην τρίτη ψηφοφορία και, κυρίως, για διάλυση της Βουλής και εκλογή με απλή πλειοψηφία από την επόμενη Βουλή. Αν η εκλογή ΠτΔ διεπόταν από τη λογική της συγκρότησης του ΕΣΡ θα είχαμε ακόμα ΠτΔ τον Χρήστο Σαρτζετάκη.

Θα έπρεπε λοιπόν να υπάρχει πρόβλεψη για το τι θα γίνει αν δεν συγκεντρωθεί η θηριώδης πλειοψηφία του 80%. Χαμήλωμα του ορίου σε πρώτη φάση, και στη συνέχεια κάτι άλλο, π.χ. ορισμός του Συμβουλίου από κάποιο δικαστικό σώμα το οποίο θα διαλέγει προσωπικότητες από καταλόγους που θα υποβάλλουν τα κόμματα (μια ιδέα είναι -θα υπάρχουν και άλλες). Πάντως, το να έχει αρμοδιότητες ένας φορέας και να μην υπάρχει πρόβλεψη για το τι θα γίνει αν δεν μπορεί να συγκροτηθεί ο φορέας, αυτό είναι συνταγή για ανωμαλία. Και στην ανωμαλία, όπως και στην αναμπουμπούλα, ο λύκος χαίρεται -λέγε με καναλάρχη.

* Πάμε τώρα στα μεζεδάκια μας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Θηλυκό γένος, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Νομανσλάνδη | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 147 Comments »