Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Μεταφραστικά’ Category

Μεζεδάκια χρώματος πορτοκαλί

Posted by sarant στο 5 Ιουνίου, 2021

Όπως πορτοκαλί χρώμα έχει η λίστα στην οποία εξακολουθεί να βρίσκεται η Ελλάδα, σύμφωνα με απόφαση των βρετανικών υγειονομικών αρχών, με αποτέλεσμα να ειναι σχεδόν απαγορευτικά προς το παρόν τα ταξίδια για τους Βρετανούς τουρίστες, αφού όσοι επιστρέφουν στη Βρετανία από χώρες της πορτοκαλιάς λίστας θα πρέπει να μπαίνουν σε καραντίνα. Το νέο σκόρπισε απογοήτευση, καθώς είχε διαρρεύσει ότι κάποια ελληνικά νησιά θα μεταφέρονταν στην περιζήτητη πράσινη λίστα, όμως αυτό δεν συνέβη.

Για να είμαι δίκαιος, στην πορτοκαλιά λίστα βρίσκονται πλέον όλες οι χώρες της ΕΕ, αφού η μόνη που βρισκόταν στην πράσινη λίστα, η Πορτογαλία, επέστρεψε στο πορτοκαλί πουργατόριο και φυσικά αυτές οι αποφάσεις έχουν και μεγάλη δόση υγειονομικού πατριωτισμού, ας πούμε, με την έννοια ότι προσφέρουν και την ευκαιρία για τόνωση του εσωτερικού τουρισμού αφού δεν μπορούν οι πολίτες να ταξιδέψουν και να χαλάσουν τις ωραίες τους στερλίνες στον Νότο.

Αλλά πλατειάζω, σκοπός μου ήταν απλώς να εξηγήσω για ποιον λόγο διάλεξα αυτόν τον τίτλο -όχι ότι τα μεζεδάκια μας θα έχουν πράγματι χρώμα πορτοκαλί, δεν θα σερβίρω μόνο καπνιστό σολομό και κολοκύθα.

Και ξεκινάω με ένα εκπαιδευτικό μεζεδάκι -από εγκύκλιο του υπουργείου Παιδείας για τις επικείμενες Πανελλαδικές εξετάσεις.

Ώστε «ανεξαρτήτου ειδικότητας» θα είναι το μάθημα; Θα μου πείτε, αν ήταν να αποδελτιώνει κανείς όλες τις φορές που βλέπει το «ανεξαρτήτου» στη θέση του «ανεξαρτήτως» δεν θα έκανε άλλη δουλειά. Θα συμφωνήσω καταρχήν.

Γι’ αυτό και όταν εδώ επισημαίνω το λαθάκι πρέπει να υπάρχει κι άλλος λόγος -και εδώ υπάρχει, αφού είναι εγκύκλιος που εκπορεύεται από επίσημο φορέα του κράτους και μάλιστα από το υπουργείο Παιδείας.

Και αναρωτιέμαι αν όσοι θύουν στην αριστεία και εν ονόματι της πλαστής αυτής αριστείας θα αφήσουν φέτος έξω από τα ΑΕΙ αρκετές χιλιάδες υποψηφίους που δεν θα πιάσουν τις βάσεις, ντρέπονται λίγο που έμπρακτα δείχνουν τόσο ξένοι προς την αριστεία που διαφημίζουν.

* Μιλώντας για την πράσινη και την πορτοκαλιά βρετανική λίστα, άκουσα χτες στο ραδιόφωνο, σε δελτίο ειδήσεων, να γίνεται λόγος για την «αναθεώρηση των λιστών».

Το άκουσα, δεν το διάβασα -οπότε αναρωτήθηκα προς στιγμή για ποιους ληστές γίνεται λόγος κι αν θα αναθεωρηθεί η δίκη τους.

Αλλά δεν με ενοχλεί η γενική πληθυντικού, θα τη συνηθίσουμε, πού θα πάει.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , | 216 Σχόλια »

Αποφραδομεζεδάκια

Posted by sarant στο 29 Μαΐου, 2021

Που τα λέω έτσι επειδή δημοσιεύονται 29 Μαΐου, την αποφράδα ημέρα που πάρθηκε η Πόλη -μη νομίσετε ότι ο τιτλος περιέχει κάποια αναφορά στη σημερινή κατάσταση. Αν θέλετε περισσότερα για τις αποφράδες ημέρες, ορίστε ένα παλιότερο άρθρο, που το είχαμε δημοσιεύσει σαν σήμερα πριν από 9 χρόνια και που ασχολείται με τη λέξη αυτή.

* Με ρωτάει φίλος αν στέκει το μέσο «εγκυμονείται» που το είδε σε ανακοίνωση της Αστυνομίας, την περασμένη βδομάδα, όταν απαγορεύτηκε η κυκλοφορία στο κέντρο της Αθήνας λόγω της διεξαγωγής του τελικού του Κυπέλλου Ελλάδας:

Η ανωτέρω απαγόρευση επιβάλλεται, καθώς εγκυμονείται σοβαρός κίνδυνος για τη δημόσια ασφάλεια και επαπειλείται σοβαρή διατάραξη της κοινωνικοοικονομικής ζωής στην πόλη των Αθηνών, ενόψει της διεξαγωγής του τελικού αγώνα ποδοσφαίρου για το Κύπελλο Ελλάδος….

«Μόνο το ΛΚΝ έχει μέσο ‘εγκυμονούμαι'», λέει ο φίλος. «Σήμερα νομίζω πως είναι σε αχρηστία».

Μια ματιά στο γκουγκλ δείχνει πως το ρήμα δεν είναι σε αχρηστία, ιδίως στο γ’ πρόσωπο. Επιπλέον, φαίνεται πως το αγαπά ιδιαίτερα η Ελληνική Αστυνομία και το χρησιμοποιεί αβέρτα, διότι και χτες έβγαλε ανακοίνωση με την οποία απαγορεύει τη διεξαγωγή των προγραμματισμένων εκλογών στην Ομοσπονδία Καλαθοσφαίρισης (!), επειδή:

εγκυμονείται  σοβαρός κίνδυνος για τη δημόσια ασφάλεια και επαπειλείται σοβαρή διατάραξη της κοινωνικοοικονομικής ζωής στην εν λόγω περιοχή…

Πιο σοβαρό θέμα βρίσκω τις απαγορεύσεις για ψύλλου πήδημα και όχι το «εγκυμονείται».

* Τίτλος άρθρου:

Προσπάθησε να περάσει με φορτηγό πάνω από 58 κιλά χασίς από Ισπανία

Ο φίλος που το στέλνει λέει ότι χρειάστηκε να το διαβάσει δεύτερη και τρίτη φορά, διότι την πρώτη φορά κατάλαβε ότι απίθωσε στο δρόμο τα 58 κιλά χασίς (σε τσουβαλάκια ίσως) και θέλησε να περάσει με το φορτηγό από πάνω τους και να τα ισοπεδώσει.

Φταίει και ο χωρισμός του τίτλου σε αράδες που βάζει σε διαφορετική αράδα το «πάνω» από το «από».

* Και πάλι για τον τελικό του Κυπέλλου. Σε ρεπορτάζ στο in.gr διαβάζουμε ότι:

….μια ομάδα ατόμων έσπασε το πίσω μέρος του περιπολικού μετά τους πανηγυρισμούς του ΠΑΟΚ, σύμφωνα με το thesstoday.gr και διέφυγαν άμεσα χωρίς να καταφέρουν να γίνουν αντιληπτοί.

Προσπάθησαν οι άνθρωποι να γίνουν αντιληπτοί, αλλά -ατυχία!- δεν τα κατάφεραν!

* Φίλος από Δράμα στέλνει τη φωτογραφία που βλέπετε και αναρωτιέται αν υπάρχει σε άλλη πόλη της Ελλάδας τέτοιο παράξενο οδωνύμιο.

Πράγματι είναι λιγάκι παράξενο. Και δεν βρίσκω να υπάρχει αλλού «οδός Γης». Βρήκα μόνο «οδός Γης Σεπτεμβρίου», δηλαδή «3ης Σεπτεμβρίου».

* Φίλος στέλνει είδηση σχετικά με την πειρατική απαγωγή του Λευκορώσου δημοσιογράφου:

«μαχητικό Μινγκ και ελικόπτερο ανάγκασαν το Μπόινγκ να προσγειωθεί στο Μινσκ»

Μιγκ βέβαια, όχι Μινγκ, διότι δεν ήταν εκπαιδευμένα ζωάκια μινκ που επιστρατεύτηκαν.

Δίκιο έχει ο φίλος, ΜIG (ή έστω MiG) είναι ο ρωσικός τύπος αεροπλάνων, δεν υπάρχει ένρινο.

Βέβαια, παλιότερα και τα ονόματα/τοπωνύμια όπως Congo, Hong Kong, κτλ. τα μεταγράφαμε Κογκό, Χογκ Κογκ, ενώ τώρα Κονγκό, Χονγκ Κονγκ.

Ο φίλος παρατηρεί ακόμα το αξιοπερίεργο ότι στην παραπάνω μικρή φράση υπάρχουν 3 λέξεις που τελειώνουν σε κ (Μινγκ, Μπόιγκ, Μινσκ), που δεν είναι και συνηθισμένο. Αν μάλιστα τα ελικόπτερα ήταν και Σινούκ θα κλείναμε καρέ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Μηχανική μετάφραση, Νομανσλάνδη | Με ετικέτα: , , , , , , , | 258 Σχόλια »

Ειρηνεμένα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 22 Μαΐου, 2021

Που τα λέω έτσι επειδή στη Μέση Ανατολή έγινε εκεχειρία -όχι ότι ειρήνευσαν με την κανονική σημασία της λέξης, απλώς μια ανάπαυλα μέχρι το επόμενο ξέσπασμα, που μπορεί και να μην αργήσει. Αν ήμουν στην Αθήνα μπορεί και να τα έλεγα τσουρουφλισμένα τα μεζεδάκια, από τη φωτιά στο Αλεποχώρι.

* Και ξεκινάμε με κάτι τουριστικό, για να βοηθήσουμε τη βαριά βιομηχανία της χώρας. Ο φίλος μας ο Ανδρέας ο Κουπονιώτης, μου έστειλε φωτογραφία από τη Λέρο, που εχει γλωσσικό ενδιαφέρον.

Εξηγεί:

Στη Λέρο, λίγο πιο κει από τα Άλιντα, υπάρχει μια παραθαλάσσια περιοχή με το όνομα «Διαλισκάρια». Και σε άλλα μέρη υπάρχουν τοποθεσίες με αυτό το όνομα π.χ. Σκύρος, Σίκινος, Γαργαλιάνοι, Εύβοια, Κρήτη κλπ. Πρόκειται για τους μεγαλούτσικους επίπεδους και γλιστερούς βράχους που βρίσκονται μέσα στη θάλασσα, δίπλα στην ακτή.

Λοιπόν στη Λέρο τα τελευταία χρόνια απλοποιήθηκε το όνομα στην αρχή σε Δυολισκάρια και μετά έγινε εντελώς φυσικά ΔΥΟ ΛΙΣΚΑΡΙΑ. Και σαν να μην έφτανε αυτό υπάρχει και πινακίδα για … Ισπανούς: Dos liscarios beach.

Θα προσθέσω σε όσα γράφει ο Ανδρέας ότι συχνός είναι και ο τύπος «Γιαλισκάρι», π.χ. στην Ικαρία ή στη Τζια. Την ετυμολογία της λέξης δεν μπορώ να την ξεδιαλύνω, αν και φαίνεται να έχει σχέση με τον γιαλό. [[Ελπίζω όμως, αν μας βλέπει η Μαρία, να ανοίξει τον Συμεωνίδη και να μας πει]].

Τα Γιαλισκάρια εύκολα γίνονται Διαλισκάρια, κι αφού δεν υπάρχει ετυμολογική διαφάνεια μπορούν να γίνουν και Δυολισκάρια και μετά να χωριστούν σε Δυο Λισκάρια. Όσο για την ισπανοπρεπή ταμπέλα, μπορεί να κάνει και πλάκα.

* Στο εβδομαδιαίο δελτίο απλολογιών που εξέδωσε χτες το Παρατηρητήριο Απλολογίας σημειώνεται μια ακόμα εμφάνιση του απλολογικού (ή απλογικού) τύπου «αποστρατικοποιώ» (αντί «αποστρατιωτικοποιώ») σε δήλωση του Υπουργού Άμυνας:

Ό,τι απειλείται δεν αποστρατικοποιείται.

Μάλλον στον ιστότοπο πρέπει να χρεωθεί η απλολογία όμως.

(Βέβαια, για να είναι εσωτερικά συνεπές το Παρατηρητήριο Απλολογίας θα έπρεπε να ονομάζεται Παρατήριο Απλογίας, δεν συμφωνείτε;

* Πολύ γελάσαμε στο Φέισμπουκ μέσα στη βδομάδα με μια γκάφα του πρώην υπουργού Ανδρέα Ανδριανόπουλου. Σε εμβριθές άρθρο του για τον «ισλαμοαριστερισμό στη Γαλλία» (αρχική δημοσίευση στα Νέα, όπου όμως πρόσβαση έχουν μόνο οι συνδρομητές) ο Ανδρ.Ανδρ. ξεκινάει ως εξής:

Στη Γαλλία συμβαίνουν περίεργα πράγματα. Προ ημερών διάφορες αστικές οργανώσεις πολιτών ζήτησαν από την πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν να ξεκινήσει έρευνες μέσω του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου για τη Γαλλία. Αυτές θα πρέπει να αφορούν μια συγκεκριμένη κυβερνητική πρωτοβουλία με τον τίτλο «Κεφάλαιο των ιμάμηδων». Μέσω αυτού, και των προϋποθέσεων και κατευθύνσεων που εκεί περιλαμβάνονται, η κυβέρνηση επιδιώκει να παντρέψει το Ισλάμ με τις αξίες της γαλλικής κοινωνίας. Κάτι όμως που ενοχλεί κάποιους που ξιφουλκούν ισχυριζόμενοι πως το «Κεφάλαιο» περιορίζει την ελεύθερη έκφραση των μουσουλμάνων που βρίσκονται στη χώρα και παραβιάζει τις θρησκευτικές ελευθερίες.

Τι να είναι αυτό το Κεφάλαιο των Ιμάμηδων; Όπως έγραψε στο Φέισμπουκ ο δικηγόρος Θανάσης Καμπαγιάννης, που πρώτος εντόπισε την κοτσάνα: … Και κάπου εκεί, αναφέρεται στο όνομα του σχετικού κειμένου, μιλώντας για το «Κεφάλαιο των ιμάμηδων». Είχα βέβαια ακούσει το συγκεκριμένο κείμενο να αναφέρεται ως Χάρτα (πάντα πιστός στις παραδόσεις του Διαφωτισμού ο Μακρόν). Στα γαλλικά ο τίτλος είναι: «La Charte des principes pour l’islam de France». Και αναρωτιέμαι: Λες; Ο Ανδριανόπουλος, προφανώς αγγλόφωνος, διάβασε την είδηση μεταφρασμένη σε αγγλικό έντυπο που έγραφε «Charter for Imams» (αν το γκουγκλάρετε, θα βρείτε πολλές σχετικές ειδήσεις). Και στη συνέχεια, μετέφρασε το Charter σε Κεφάλαιο. Μάλλον νόμιζε ότι μετέφραζε τη λέξη Chapter και όχι Charter. Ίσως να ενθουσιάστηκε κιόλας με το αποτέλεσμα, Κεφάλαιο σου λέει, μαρξιστικό ακούγεται, όπερ έδει δείξαι. Και έτσι φτάσαμε στο «Κεφάλαιο των Ιμάμηδων» (δείτε το με τα μάτια σας, γιατί κι εγώ δυσκολεύτηκα να το πιστέψω).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Θηλυκό γένος, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Ορθογραφικά, Τοπωνύμια | Με ετικέτα: , , , , , , | 241 Σχόλια »

Μεζεδάκια από την Γειτονική Χώρα

Posted by sarant στο 15 Μαΐου, 2021

Ή, αν προτιμάτε τη μονολεκτική διατύπωση, «γειτονοχωρίτικα μεζεδάκια», που έχει και το πλεονέκτημα ότι πλουτίζει κατά μία λέξη την τρισχιλιετή μας.

Και τα λέω έτσι βέβαια επειδή στο πρόσφατο τουίτ του για τη συνάντησή του με τον Ζόραν Ζάεφ ο πρωθυπουργός απέφυγε να αναφέρει το όνομα «Βόρεια Μακεδονία», ενώ και ο κυβερνητικός βουλευτής κ. Σπανάκης, σε τηλεοπτική του παρουσία, αναφερόταν συνεχώς σε «γειτονική χώρα».

Tο γεγονός προκάλεσε θυμηδία στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, εμφανίστηκαν δε και μιμίδια όπως η πινακίδα αριστερά (ή ένας χάρτης με το όνομα «Geitoniki hora» στη θέση του North Macedonia). Ωραία ήταν και η φωτογραφία του Κώστα Μακεδόνα, με τη λεζάντα «Κώστας Γείτονας».

Πάντως, αν συνεχιστεί η μόδα να μην αναφέρεται η Βόρεια Μακεδονία από τα μέσα ενημέρωσης, αναρωτιέμαι τι θα γίνει τον άλλο μήνα στο Ευρωπαϊκό πρωτάθλημα ποδοσφαίρου, στο οποίο η… γειτονική χώρα κατόρθωσε να προκριθεί.

Φανταστείτε μεταδόσεις αγώνων, όπου θα ακούμε: «Γείτονας (ή: γειτονοχωρίτης) με την μπάλα, πασάρει στον γείτονα, σουτάρει και γκολ για την Γειτονική Χώρα. Ιταλία – Γειτονική Χώρα 3-1!»

* Ένας άλλος τίτλος που είχα υπόψη μου, αλλά τελικά προτίμησα τα Μεζεδάκια από τη Γειτονική χώρα, ήταν «Μεζεδάκια της G20», προφανώς με αναφορά στις πρόσφατες δηλώσεις στελεχών της κυβέρνησης και φιλοκυβερνητικών μέσων, σύμφωνα με τις οποίες η Ελλάδα «καταλαμβάνει την πρώτη θέση στους εμβολιασμούς στις G20 χώρες» (παράδειγμα).

Θα ήταν μικρόψυχο να επισημάνουμε τη μικρή λεπτομέρεια, ότι η Ελλάδα δεν ανήκει στην ομάδα G20;

Και βέβαια, αν πάμε σε ιστοτόπους όπως τον Our World in Data και βάλουμε το κατάλληλο κριτήριο και διαλέξουμε τις κατάλληλες χώρες, μπορούμε να εμφανίσουμε την Ελλάδα είτε πρώτη είτε τελευταία, αλλά τέτοιο κορφολόγημα δεν μπορεί να κρύψει ότι τα πράγματα δεν πάνε και πολύ καλά με την αντιμετώπιση της πανδημίας.

Την κρίσιμη στιγμή, που επιχειρείται το άνοιγμα του τουρισμού, η χώρα βρίσκεται σε σαφώς χειρότερη θέση από τις άλλες ανταγωνίστριές της στη Μεσόγειο -σαν τον δρομέα που ενώ προπορευόταν στα τρία τέταρτα της διαδρομής, λαχανιάζει και χάνει έδαφος στην τελική ευθεία και τερματίζει τελευταίος.

Αλλά ας μην παρασύρομαι, σήμερα έχουμε μεζεδάκια.
Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Μηχανική μετάφραση, Πανδημικά | Με ετικέτα: , , , , | 245 Σχόλια »

Κιμ Φίλμπι, μυστικός πράκτορας

Posted by sarant στο 14 Μαΐου, 2021

Ο Βρετανός Κιμ Φίλμπι (1912-1988) ήταν πιθανώς ο πιο επιτυχημένος πράκτορας της ΕΣΣΔ στη Μεγάλη Βρετανία και από πολλούς θεωρείται ο μεγαλύτερος κατάσκοπος όλων των εποχών. Γεννημένος στην αποικιακή Ινδία φοίτησε στο Τρίνιτι του Κέμπριτζ. Κατά τη διάρκεια των σπουδών του στράφηκε προς τον κομμουνισμό και αποτέλεσε μέλος της ομάδας των «πέντε του Κέμπριτζ» που αργότερα στρατολογήθηκαν από τις σοβιετικές μυστικές υπηρεσίες ως πράκτορες. Αφού πέρασε μερικά χρόνια ως φρι λανς δημοσιογράφος (ανάμεσα σ’ αυτά ως πολεμικός ανταποκριτής στην Ισπανία, στο τμήμα που ελεγχόταν από τις δυνάμεις του Φράνκο), ο Φίλμπι προσλήφθηκε στη ΜΙ6 (ή SIS, την Ιντέλιτζενς Σέρβις που λέγαμε εμείς).

Κατάφερε να φτάσει σε υψηλές διευθυντικές θέσεις στη βρετανική μυστική υπηρεσία, και μάλιστα να διοριστεί το 1949 πρώτος γραμματέας της βρετανικής πρεσβείας στην Ουάσινγκτον και σύνδεσμος με τις αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες. Το 1951, όταν οι φίλοι του Μακλήν και Μπάρτζες διέφυγαν στη Μόσχα, οι υποψίες έπεσαν πάνω του (τότε χαρακτηρίστηκε «ο τρίτος άνθρωπος») και τελικά παραιτήθηκε από τη θέση του στη ΜΙ6 και συνέχισε ως δημοσιογράφος. Το 1955 η υπόθεσή του έφτασε στο Κοινοβούλιο αλλά απαλλάχτηκε, όμως το 1963, ενώ βρισκόταν ως δημοσιογράφος στη Βηρυτό, διαισθάνθηκε ότι ο κλοιός των υποψιών έσφιγγε πάνω του και διέφυγε και αυτός στη Μόσχα.

Στη Μόσχα τιμήθηκε ως ήρωας της Σοβιετικής Ένωσης και του απονεμήθηκε ο βαθμός του συνταγματάρχη στον Κόκκινο στρατό. Πέθανε το 1988.

Ο Φίλμπι έγραψε το 1968 το αυτοβιογραφικό βιβλίο My silent war. Το βιβλίο αυτό μεταφράστηκε στα ελληνικά το 2016 από τη Σύγχρονη Εποχή.

Το βιβλίο είναι αυτονόητα ενδιαφέρον, παρά το γεγονός ότι ο Φίλμπι δεν εξιστορεί το σύνολο της ζωής του ως τότε, αλλά μονάχα τα χρόνια που πέρασε στις γραμμές της βρετανικής μυστικής υπηρεσίας, δηλαδή από το 1940 έως το 1951, ενώ αναφέρεται επίσης στην αποτυχημένη προσπάθεια να τον ενοχοποιήσουν το 1955. Παραλείπει εντελώς τα μετέπειτα χρόνια που τα πέρασε ως δημοσιογράφος στη Μέση Ανατολή («θα ήταν ωραίο θέμα για κάποιο άλλο βιβλίο», λέει στον επίλογο), ενώ δεν λέει σχεδόν τίποτε για τα φοιτητικά του χρόνια, τη στροφή του προς τα ιδανικά του κομμουνισμού ή τη στρατολόγησή του από τη σοβιετική μυστική υπηρεσία. Αφηγείται αναλυτικά ένα μόνο επεισόδιο από τα χρόνια που πέρασε στην Ισπανία, φέρνοντάς το σαν παράδειγμα των ασήμαντων γεγονότων που μπορούν να φέρουν σε θανάσιμο κίνδυνο έναν μυστικό πράκτορα. Αντιθέτως, εκθέτει σε μεγάλη λεπτομέρεια τη σταδιοδρομία του στις βρετανικές μυστικές υπηρεσίες.

Παρά τις επισημάνσεις αυτές, το βιβλίο αξίζει να διαβαστεί, ανάμεσα στ’ άλλα επειδή ο Φίλμπι γράφει πολύ καλά. Δυστυχώς, η μετάφραση δεν στάθηκε στο ύψος του πρωτοτύπου. Συχνά, το ελληνικό κείμενο δεν καταφέρνει να μεταφέρει την ειρωνεία του συγγραφέα, παρά τις φιλότιμες προσπάθειες της μεταφράστριας.

Να το διαβάσουμε στα αγγλικά λοιπόν; Δεν θα το πρότεινα στους περισσότερους, παρά τα όσα θα επισημάνω στη συνέχεια. Εγώ τουλάχιστον προτιμώ να διαβάζω σε μετάφραση -ίσως επειδή είμαι μεταφραστής.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Κριτική μεταφράσεων, Μεταφραστικά, Μεγάλη Βρετανία, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , , , , | 100 Σχόλια »

Πατενταρισμένα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 8 Μαΐου, 2021

Που βέβαια τα ονομάζω έτσι ως αντίδραση στην είδηση που μας απασχόλησε τις τελευταίες μέρες, ότι η κυβέρνηση των ΗΠΑ τάσσεται υπέρ μιας προσωρινής άρσης της προστασίας των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας που προστατεύονται από διπλώματα ευρεσιτεχνίας (κοινώς πατέντες) όσον αφορά τα εμβόλια για τον κορονοϊό.

Αλλά για τις πατέντες και τα λεξιλογικά τους θα συζητήσουμε όχι γενικώς κάποια άλλη μέρα, αλλά ειδικώς μεθαύριο, τη Δευτέρα. Σήμερα έχουμε τη συνηθισμένη σαββατιάτικη επισκόπηση με τα γλωσσικά αξιοπερίεργα της εβδομάδας που πέρασε -μιας εβδομάδας με αργίες, γι αυτό και είναι κάπως περιορισμένη η συγκομιδή μας.

* Και ξεκινάμε με ένα ορθογραφικό λαθάκι. Σιγά τα ωά, θα πείτε, αν ήταν να επισημαίνει κανείς όλα τα ορθογραφικά λάθη σε ιστοτόπους ή έστω και μόνο σε έντυπα θα χρειαζόταν πολλές ζωές. Συμφωνώ, γι’ αυτό και επισημαίνω όσα έχουν κάποιο γενικότερο ενδιαφέρον ή όσα δεν θα έπρεπε να υπάρχουν.

Τούτο εδώ, από επαρχιακό ιστότοπο, ανήκει στην πρώτη κατηγορία, και έχει γενικότερο ενδιαφέρον επειδή ο συντάκτης έκανε επανετυμολόγηση αφού γράφει για «εκκριτικές κατασκευές» και όχι, βεβαίως, για «εκρηκτικές κατασκευές».

Όχι δηλαδή εκρηκτικά, αλλά εκκριτικά, που εκκρίνουν!

Ωστόσο, η πηγή της είδησης φαίνεται να είναι όχι ο ναξιακός ιστότοπος, αλλά ο επίσημος ιστότοπος της Αστυνομίας, σε δελτίο τύπου της οποίας διαβάζουμε ότι το Μέγα Σάββατο έγιναν συλλήψεις όχι μόνο στη Νάξο αλλά επίσης στην Πάρο και στην Κάλυμνο για εκρηκτικά και για είδη πυροτεχνίας -και εκεί βρίσκουμε και τις περίφημες «εκκριτικές κατασκευές» που ακόμα δεν μάθαμε τι εκκρίνουν.

* Κι ένα τοπικού χαρακτήρα μεζεδάκι, που μου το στέλνει ο φίλος μας ο Τζι, γνωστός βερντυλανολάτρης. Στη σελίδα τού Μπομπ Ντύλαν στο Φέισμπουκ ανέβηκε πριν από μερικές μέρες ένα βίντεο από το 1969, με την εξής συνοδευτική περιγραφή:

1 Μαΐου 1969. Ο Dylan εμφανίζεται στο πρώτο επεισόδιο του ABC The Johnny Cash Show. Ερμηνεύει τρία τραγούδια, συμπεριλαμβανομένου του ′′ Girl From the North Country ′′ ως ντουέτο με μετρητά.

Λέω όμως ότι το μεζεδάκι είναι τοπικού χαρακτήρα, διότι για να δείτε αυτή τη διατύπωση πρέπει το μηχάνημά σας να είναι δηλωμένο ότι βρισκεται στην Ελλάδα, οπότε και το Facebook μεταφράζει αυτόματα την περιγραφή του βίντεο.

Εγώ, που έχω μηχάνημα από το εξωτερικό, διαβάζω την (πρωτότυπη) αγγλική περιγραφή:

May 1, 1969
Dylan appears on the first episode of ABC’s The Johnny Cash Show. He performs three songs, including “Girl From the North Country” as a duet with Cash.

Όπως βλέπετε, το as a duet with Cash μεταφράστηκε από το μηχανάκι «ως ένα ντουέτο με μετρητά», διότι το μηχανάκι δεν έχει μνήμη, δεν «θυμάται» ότι λίγες λέξεις πιο πάνω συνάντησε το The Johnny Cash Show.

Kι έτσι, ο Τζόνι Κας μετουσιώθηκε, εξαργυρώθηκε θα λέγαμε, σε… μετρητά. Νομανσλάνδη; Μάλλον το αντίστροφο φαινόμενο.

Φαινόμενο Νομανσλάνδης έχουμε όταν δημιουργείται εκ του μηδενός ένα κύριο όνομα ή ένα τοπωνύμιο, π.χ. το No man’s land μετατρέπεται σε Νομανσλάνδη ή ο Prince Regent, ο πρίγκιπας-αντιβασιλέας, δημιουργεί τον πρίγκιπα Ρίτζεντ.

Εδώ ένα κύριο όνομα εξαϋλώνεται, ένας μεγαλος μουσικός χάνεται και μετατρέπεται σε μια χούφτα δολάρια. Κάποιο άλλο όνομα πρέπει να βρεθεί στο φαινόμενο. Ακούω προτάσεις.

* Κι ένας στραβοαγγλισμός, από τη σελίδα της ΑΕΚομοτηνής.

Μαθαίνουμε λοιπόν ότι το αστικό ΚΤΕΛ Κομοτηνής προσφέρει δωρεάν μετακίνηση όχι μόνο για τους αθλητές αλλά και για το stuff της αντρικής ομάδας.

Και βέβαια, αν είναι καλό το stuff αξίζει να μεταφέρεται δωρεάν, αλλά σίγουρα αυτό εννοούν;

Προφανώς, δωρεάν μετακίνηση προσφέρεται στους αθλητές και στο λοιπό προσωπικό της ομάδας. Το λοιπό προσωπικό όμως γράφεται staff. Το stuff είναι το «πράμα», με όλες τις σημασίες της λέξης -και η μεταφορά του, δωρεάν ή όχι, μπορεί να είναι και ποινικά κολάσιμη!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Ορθογραφικά, Ορολογία, Ρατσισμός | Με ετικέτα: , , , , , | 354 Σχόλια »

Κορονολαμπριάτικα μικρομεζεδάκια

Posted by sarant στο 1 Μαΐου, 2021

Λαμπριάτικα, επειδή αύριο είναι Πάσχα. Κορονολαμπριάτικα, επειδή είναι Πάσχα πανδημικό και περιορισμένο -στέλνεις εσεμές για να βγεις από το σπίτι του, ή τουλάχιστον είσαι υποχρεωμένος να το κάνεις, και όσοι πάνε στην Ανάσταση το βράδυ θα πάνε στις 9, όχι στις 12, πράγμα που προκαλεί και διλήμματα σε σχέση με τη μαγειρίτσα. Βέβαια, από Δευτέρα πολλά χαλαρώνουν.

Αν όμως αύριο είναι Πάσχα, σήμερα δεν είναι μόνο Μεγασάββατο, παρά είναι και πρωτομηνιά, πρωτομαγιά. Αφού είναι πρωτομηνιά, στο ιστολόγιο έχουμε το Μηνολόγιο. Δεν μπορούσε δα να αναβληθεί, διότι η 2η μέρα του μήνα είναι το Πάσχα, οπότε θα έχουμε κάτι πασχαλιάτικο, ενώ η 3η μέρα του μήνα είναι κι αυτή πιασμένη από κάτι επετειακό. Κι έτσι σήμερα Σάββατο δημοσιεύσαμε ήδη το Μηνολόγιο.

Και τα μεζεδάκια; Ούτε τα μεζεδάκια μπορούσαν να πάνε αύριο, ανήμερα Πάσχα, ή μεθαύριο. Οπότε, στην αρχή σκέφτηκα να μην δημοσιεύσω μεζεδάκια τούτη τη βδομάδα.

Αλλά έπειτα ήρθε στο νου μου το παραπονιάρικο «Και τα μεζεδάκια, κύριε;» (με το ύφος εκείνης της μαύρης διαφήμισης της Νέας Δημοκρατίας «Και η Ελλάδα, κύριε;») οπότε άλλαξα γνώμη -και αποφάσισα να βάλω δυο άρθρα σήμερα: το Μηνολόγιο, που ήδη δημοσιεύτηκε, και τούτο εδώ που τώρα διαβάζετε.

Μεζεδάκια λοιπόν. Επειδή όμως είναι λιγοστά, διότι, όπως είπα, είχα σκοπό να μη δημοσιεύσω άρθρο, τα χαρακτήρισα μικρομεζεδάκια.

Μικρά, αλλά με μια εισαγωγή νάαα (κάποιοι κακεντρεχείς θα έλεγαν για παραγέμισμα). Ξεκινάμε λοιπόν.

* Το ψάρεψε ο φίλος μας ο Jago, από την ΕΡΤ.

Αποχώρηση των δυνάμεων της ΗΠΑ και του ΝΑΤΟΥ

Τότε να κλίνουμε και τις ΗΠΑ, να πούμε ξερωγώ των Ηπαίων, λέει ο φίλος μας.

Συνήθως παραπονιούμαστε για την ακλισιά, βέβαια. Οπότε ο Γκιωνάκης θα μας έλεγε:

– Τα αφήνω άκλιτα, δεν θέτε. Τα κλίνω, δεν θέτε. Τι θέτε τέλος πάντων;

* Από ρεπορτάζ για τα περιοριστικά μέτρα ενόψει του Πάσχα:

Σε εγρήγορση βρίσκεται η ΕΛ.ΑΣ και οι ελεγκτικοί μηχανισμοί για να αποτρέψουν φαινόμενα που θα ανακόψουν τη διασπορά του ιού

Μισό λεπτό γιατί από τις πολλές αρνήσεις/αντιθέσεις μάλλον χάσαμε τον μπούσουλα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Πανδημικά | Με ετικέτα: , , , | 177 Σχόλια »

Ακαταδίωκτα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 24 Απριλίου, 2021

Που βεβαιως παίρνουν τον τίτλο τους από τη λέξη που κέρδισε τα παροιμιώδη 15 λεπτά δημοσιότητας τις τελευταίες μέρες -εννοώ βέβαια το ακαταδίωκτο των μελών των επιτροπών, που προβλέπεται από τροπολογία που κατέθεσε αιφνιδιαστικά η κυβέρνηση σε άσχετο νομοσχέδιο.

Προσωπικά συμφωνώ ότι οι επιστήμονες που γνωμοδοτούν θα πρέπει, για να μπορούν να εκφράζουν ανεξάρτητα τη γνώμη τους, να έχουν εγγύηση ότι δεν θα κληθούν να λογοδοτήσουν. Άλλωστε και άλλοι με γνωμοδοτικό ρόλο, πχ ο Συνήγορος του Πολίτη, επίσης έχει το ακαταδίωκτο.

Ωστόσο, εδώ εγείρονται δύο θέματα: αφενός, η τροπολογία προβλέπει ότι δεν θα μπορούν ούτε να εξετάζονται, να καταθέτουν σε περίπτωση δικαστικής διερεύνησης· αφετέρου, η τροπολογία επεκτείνει την προστασία και στα κυβερνητικά στελέχη που συμμετέχουν στις επιτροπές του Υπ. Υγείας, π.χ. στον κ. Αρκουμανέα -αλλά αυτοί δεν είναι ανεξάρτητοι, εξ ορισμού -ούτε έχουν ρόλο γνωμοδοτικό. Προς τι η προστασία;

Το θέμα είναι βέβαια ότι η σπασμωδική αυτή ενέργεια υποσκάπτει την (όση έχει απομείνει) εμπιστοσύνη του κοινού στα επιστημονικά όργανα -σε μια στιγμή που η χώρα έχει ήδη κάκιστες επιδόσεις στα ποσοστά αποδοχής του εμβολιαστικού προγράμματος. Και βέβαια, ειδικά υπό τις σημερινές συνθήκες λειτουργίας της Βουλής, ο τρόπος που κατατέθηκε η επίμαχη τροπολογία αποτελεί περιφρόνηση του κοινοβουλευτισμού.

Αλλά στο σημείο αυτό θα έχετε αρχίσει να απορείτε αν είναι όντως Σάββατο και διαβάζετε μεζεδάκια ή αν για κάποιο λόγο δημοσιεύτηκε το άρθρο της Δευτέρας -πού είναι ο ανάλαφρος σχολιασμός για τα, γλωσσικά κυρίως, στραβά και ανάποδα της εβδομάδας που πέρασε;

Δίκιο έχετε, οπότε σπεύδω να συμμορφωθώ. Παρασύρθηκα από τη λέξη του τίτλου. Αλλά να προσθέσω μια ατάκα που διάβασα στο Τουίτερ: Κι ο Χριστοφοράκος ακαταδίωκτο είχε απλά δεν χρειάστηκε νομοθετική πρωτοβουλία, όλα έγιναν με διαδικασίες fast track.

* Αλλά με την ευκαιρία να ξεκινήσω με ένα μεζεδάκι σχετικό, αν όχι με τη λέξη πάντως με τη σχετική ειδησεογραφία. Λοιπόν, διαβάζω ότι ο πρόεδρος του Πανελλήνιου Ιατρικού Συλλόγου δήλωσε: «ως πρόεδρος του ΠΙΣ αποποιούμαι των προνομίων μέχρι να καλυφθεί και ο τελευταίος γιατρός και νοσηλευτής της χώρας».

Και η εφημερίδα (η Αυγή) επαναλαμβάνει την ίδια σύνταξη: Ο Αθανάσιος Εξαδάκτυλος, πρόεδρος του ΠΙΣ, ξεκαθάρισε ότι αποποιείται της ασυλίας που του προσφέρει η τροπολογία ως μέλος της επιτροπής των λοιμωξιολόγων.

Ωστόσο, τόσο στα αρχαία ελληνικά όσο και στην καθαρεύουσα, το ρήμα «αποποιούμαι» συντάσσεται ανέκαθεν με αιτιατική – ο δε Επιμηθεύς αποποιούμενος το δώρον, γράφει ο Πλωτίνος στις Εννεάδες. Είναι από μόνο του αρκετά επίσημο, δεν το κάνουμε… επισημότερο συντάσσοντάς το με γενική.

* Kαι συνεχίζουμε με ένα παράδειγμα κατευθυνόμενης δημοσιογραφίας: πώς να παραπληροφορείτε χωρίς να λέτε κατάφωρα ψέματα.

Προχτές, οι Ηνωμένες Πολιτείες εξέδωσαν νέες ταξιδιωτικές οδηγίες για τον κορονοϊό, πολύ αυστηρότερες από τις προηγούμενες. Με τις νέες οδηγίες, οι περισσότερες χώρες του κόσμου -και όλες οι χώρες της ΕΕ- κατατάσσονται στην 4η κατηγορία, τη χειρότερη, όπου η σύσταση προς τους Αμερικανούς πολίτες είναι απλή: Do not travel. Mην ταξιδεύετε.

Πώς παρουσιάστηκε η είδηση από τα πετσωμένα ελληνικά μέσα «ενημέρωσης»; Βλέπετε χαρακτηριστικό δείγμα αριστερά.

Μη σταθείτε στο λαθάκι του «ταξιιωτική», αυτό είναι πταίσμα. Το δημοσιογραφικό έγκλημα είναι παρακάτω. «Πληροφορείται» ο αναγνώστης ότι το Στέιτ Ντιπάρτμεντ εξέδωσε οδηγία να αποφεύγεται από τους Αμερικανούς τουρίστες η Ιταλία, ενώ η Ελλάδα κατατάσσεται στην κατηγορία 4, που κανείς δεν ξέρει ποια είναι -και που το 90% δεν θα μάθει διότι δεν διαβάζει πιο κάτω από τον τίτλο.

Οπότε, ο αναγνώστης του τίτλου μένει με την εντύπωση ότι οι τουρίστες που δεν θα ταξιδέψουν στην Ιταλία είναι πιθανό να έρθουν στην Ελλάδα, που κατατάσσεται στην κατηγορία 4, χωρίς να υποψιάζεται ότι τόσο η Ιταλία όσο και η Ελλάδα όσο και όλες οι ευρωπαϊκές χώρες (αν δεν κάνω λάθος) κατατάσσονται στην ίδια κατηγορία, την 4, που σημαίνει «Αποφύγετε τα ταξίδια σε αυτές τις χώρες».

Όπως έγραψε στο Φέισμπουκ ο φίλος Γιώργος Γιαννόπουλος, αυτό θυμίζει το παλιό ανέκδοτο που έλεγαν για την Πράβδα, ότι τάχα όταν είχε γίνει ένας αγώνας δρόμου ανάμεσα σε έναν Αμερικανό και έναν Σοβιετικό, στον οποίο είχε νικήσει ο Αμερικανός, η Πράβδα έβαλε τίτλο: Ο Σοβιετικός πρωταθλητής κέρδισε τη δεύτερη θέση. Προτελευταίος ο Αμερικανός.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Απορίες, Λαθροχειρίες, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Τοπωνύμια | Με ετικέτα: , , , , | 277 Σχόλια »

Εμβολιασμένα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 17 Απριλίου, 2021

Δεν είναι βέβαια τα μεζεδάκια εμβολιασμένα -είναι όμως αυτός που τα γράφει, έστω και μόνο με την πρώτη δόση. Ήταν κι από την προηγούμενη εβδομάδα, αλλά η πένθιμη είδηση επηρέασε τον τίτλο του προηγούμενου άρθρου.

* Οπότε, ας αρχίσουμε με ένα μεζεδάκι σχετικό με τα εμβόλια, μια βαθυστόχαστη ρήση του υφυπουργού κ. Χαρδαλιά.

«Kάτω από το μηδέν το ποσοστό με τις παρενέργειες», δήλωσε τις προάλλες.

Είναι κατανοητό ότι ήθελε να πει πως είναι απειροελάχιστο το ποσοστό, ότι είναι αμελητέο, ότι είναι (όπως θα λέγαμε) μηδέν, κόμμα μηδέν μηδέν….

Aλλά το μηδέν κόμμα μηδέν μηδέν μηδέν ένα είναι πάνω από το μηδέν, έστω και ελάχιστα πάνω.

Κάτω από το μηδέν το ποσοστό των παρενεργειών σημαίνει, όπως είπε χαριτολογώντας κάποιος στο Τουίτερ, ότι αν κάνουν το εμβόλιο 100 θα γλιτώσουν τη θρόμβωση και δύο που δεν το έχουν κάνει!

* Κι άλλο ένα για τα εμβόλια, αυτό μεταφραστικό. Σε άρθρο για τους εμβολιασμούς στην Αυστραλία διαβάζουμε:

Η Αυστραλία ανέφερε την Παρασκευή τον πρώτο θάνατό της από θρόμβους αίματος που συνδέονται με το εμβόλιο AstraZeneca  COVID-19, αφού η ρυθμιστική αρχή της χώρας δήλωσε ότι ο θάνατος μιας 48χρονης γυναίκας «πιθανότατα» συνδέεται με τον πυροβολισμό.

Πυροβολισμός; Ο πυροβολισμός στο μπράτσο σπάνια είναι θανατηφόρος. Αν ήταν πυροβολισμός δεν θα πέθαινε από θρόμβωση η άτυχη γυναίκα. Όμως ήταν απλώς shooting στα αγγλικά, το οποίο σημαίνει βέβαια «πυροβολισμός» αλλά σημαίνει και «εμβολιασμός, εμβόλιο, ένεση»!

* Κι άλλο ένα πανδημικό, ευγενική προσφορά φίλου του ιστολογίου που τράβηξε τη φωτογραφία στη γειτονιά του:

Ο τοπικός δήμος μερίμνησε να κάνει δωρεάν ράπιντ τεστ. Οπότε, πλάι στο rapid test των πολλών και στο rabbit test που είδαμε σε προηγούμενο μεζεδοάρθρο μας, εμφανίστηκε τώρα τρίτη παραλλαγή, rapit test, υβρίδιο των rapid και rabbit (ένα γρήγορο κουνέλι, τόσο γρήγορο που συγχωνεύτηκε).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αλφάβητο, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Νομανσλάνδη, Ορολογία, Πανδημικά | Με ετικέτα: , , , , , , | 288 Σχόλια »

Τα παπούτσια των άλλων

Posted by sarant στο 15 Απριλίου, 2021

Δεν πρόκειται για τίτλο ταινίας όσο κι αν θυμίζει τις «Ζωές των άλλων» -έναν τίτλο που εγώ θα τον μετέφραζα «Η ζωή των άλλων» διότι μια ζωή την έχουμε (κι αν δεν τη γλεντήσουμε, τι θα καταλάβουμε, τι θα καζαντίσουμε;) εκτός από τις γάτες κι από εκείνον που ζούσε μονάχα δυο φορές. Αλλά παπούτσια έχουμε τουλάχιστον δύο ο καθένας εκτός από τον μονοσάνδαλο Ιάσονα και κανέναν μονοπόδαρο, οπότε ο τίτλος στέκει.

Τι μας ενδιαφέρουν όμως τα παπούτσια των άλλων; Μας ενδιαφέρουν από φρασεολογική άποψη -όχι στα ελληνικά, ή τουλάχιστον όχι μέχρι πρόσφατα στα ελληνικά. Όμως καθώς τα αγγλικά είναι πλέον παγκόσμια και κυρίαρχη γλώσσα, οι εκφράσεις της αγγλικής περνάνε και στις άλλες γλώσσες -κι έτσι τα παπούτσια των άλλων μπορεί να γίνουν και δικά μας παπούτσια, παρόλο που η παροιμία προειδοποιεί ότι πρέπει να διαλέγουμε παπούτσι από τον τόπο μας.

Το άρθρο λογάριαζα αρκετές μέρες να το γράψω, όμως εχτές έβλεπα το Κόκκινο του Κισλόφσκι και ένας διάλογος με παρακίνησε να το γράψω επιτέλους. Έβλεπα την ταινία στα γαλλικά αλλά είχα βάλει και τους αγγλικούς υποτίτλους. Κι εκεί σε μια συζήτηση του Τρεντινιάν με την κοπέλα, λέει ο Τρεντινιάν, συνταξιούχος δικαστής, για όσους είχε καταδικάσει στην καριέρα του, J’étais pas dans leur peau mais dans la mienne. Μεταφράζει ο υποτιτλιστής: I was in my shoes, not theirs.

Ο Έλληνας υποτιτλιστής σωστά το αποδίδει: Δεν ήμουν στη θέση τους, αλλά στη δική μου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαία ελληνικά, Κινηματογράφος, Μεταφραστικά, Ξενισμοί, Υπότιτλοι, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 161 Σχόλια »

Οι 12 Καρέκλες σε οχινέα μετάφραση

Posted by sarant στο 11 Απριλίου, 2021

Ένα από τα αγαπημένα βιβλία της νεανικής μου ηλικίας ήταν το σατιρικό μυθιστόρημα «Οι 12 καρέκλες» των σοβιετικών συγγραφέων Ηλία Ιλφ και Ευγενίου Πετρόφ.

Μου το είχε δώσει ο πατέρας μου, που πολύ το αγαπούσε, στην παλιά (1945) μετάφραση του Κώστα Μερτβάγου, επί δικτατορίας. Το βιβλίο αυτό το δάνεισα μετά κάπου -δανεικό κι αγύριστο όπως αποδείχτηκε, και ο πατέρας μου είχε καταστενοχωρηθεί. Μετά τη μεταπολίτευση, γύρω στο 1978, το ξανακυκλοφόρησε η Σύγχρονη Εποχή, σε καινούργια μετάφραση, μάλιστα πληρέστερη, αλλά εμάς μάς άρεσε πιο πολύ η παλιότερη -άλλο είναι ο γαλανούλης κλεφταράκος κι άλλο ο γαλάζιος κλεφταράς, και τον λάκκο από μαλαχίτη ο νεότερος μεταφραστής τον είχε κάνει «μαλαχιτική μπάρα», αρρώστησα όταν το διάβασα. Πριν από 10-12 χρόνια, βρήκα την παλιά μετάφραση του Μερτβάγου στον Αλφειό και την έδωσα στον πατέρα μου, και χάρηκε πολύ.

Πριν από λίγο καιρό έμαθα εδώ στο ιστολόγιο ότι το βιβλίο αυτό των Ιλφ/Πετρόφ, όπως και το δεύτερο σατιρικό τους αριστούργημα, το Χρυσό Μοσχάρι, επανεκδόθηκε από τη Σύγχρονη Εποχή σε μετάφραση Πλάτωνα Καραντάνη, ο οποίος υπογράφει επίσης μερικές ακόμα μεταφράσεις σοβιετικών συγγραφέων (σε μία από αυτές είχα βρει πολλά ψεγάδια) . Με λαχτάρα έσπευσα να τα προμηθευτώ -αλλά η αδημονία μου μετατράπηκε σε αμηχανία όταν, διαβάζοντας το πρώτο κεφάλαιο από τις 12 Καρέκλες, η μετάφραση μού φάνηκε γνώριμη, και με ψεγάδια.

Στην πατρική βιβλιοθήκη βρήκα τις παλιές εκδόσεις των δύο βιβλίων. Kαι με έκπληξη διαπίστωσα ότι και στα δύο βιβλία το κείμενο των νέων εκδόσεων είναι σχεδόν ταυτόσημο με τις αντίστοιχες εκδόσεις του 1979 και του 1977! Βέβαια έχει μονοτονιστεί, η ορθογραφία έχει εκσυγχρονιστεί και έχουν γίνει κάποιες επουσιώδεις αλλαγές, αλλά κατά τα άλλα το κείμενο είναι ολόιδιο!

Για του λόγου το αληθές, έχω ανεβάσει εδώ την πρώτη σελίδα του 4ου κεφαλαίου από τις 12 Καρέκλες στην παλιά έκδοση της Σύγχρονης Εποχής (βρήκα την 3η ανατύπωση, του 1984) και εδώ την αντίστοιχη σελίδα από την έκδοση του 2020. Αν τις διατρέξετε, θα δείτε ότι το κείμενο είναι σχεδόν πανομοιότυπο. Το «τραίνο» του 1977/84 έχει γίνει «τρένο» το 2020, ο Προύσης έγινε Προύσι, η καυγατζίδικη έγινε καβγατζίδικη, το «κύτταξε» έγινε «κοίταζε» και το «λαθεμένο εισιτήριο» έγινε «λάθος εισιτήριο» -αλλά αυτές δεν ειναι βεβαίως αλλαγές ουσίας.

Έκανα έλεγχο στις πρώτες 40 σελίδες από τις 12 Καρέκλες και στις 20 πρώτες σελίδες από το Χρυσό μοσχάρι, καθώς και δειγματοληπτικά σε άλλα σημεία των βιβλίων και το συμπέρασμα είναι το ίδιο: το κείμενο του 2020 είναι ίδιο, εκτός από τριτεύουσες τροποποιήσεις και εκσυγχρονισμό της ορθογραφίας, με το κείμενο του 1977/79/84.

Αυτό βάζει ένα πρόβλημα δεοντολογίας. Τι εννοώ; Στο Χρυσό Μοσχάρι αναφέρεται μεταφραστής ο Απόστολος Κοτσιώλης. Για τις 12 Καρέκλες, η έκδοση του 1984 που έχω βρει δεν αναφέρει όνομα μεταφραστή, αλλά την εποχή εκείνη η Σύγχρ. Εποχή συχνά δεν ανέφερε ονόματα μεταφραστών. Επειδή τότε συνεργαζόμουν με το εκδοτικό, είμαι σχεδόν βέβαιος ότι ο Κοτσιώλης είχε μεταφράσει το 1977 και τις 12 Καρέκλες.

Αν όμως την αρχική μετάφραση την έκανε πριν από 40-45 χρόνια ο Απ. Κοτσιώλης, πώς τώρα εμφανίζεται μεταφραστής ο Πλ. Καραντάνης ενώ το κείμενο είναι πρακτικά το ίδιο; Αυτό είναι το δεοντολογικό φάουλ. Οι επεμβάσεις στην ορθογραφία ή οι επουσιώδεις αλλαγές (τύπου «ύστερα από» –> «μετά από») δεν συνιστούν βεβαίως νέα μετάφραση αλλά απλώς επιμέλεια ή μάλλον απαρχές επιμέλειας διότι κανονικά η επιμέλεια προχωράει πολύ περισσότερο. Γι’ αυτό και χαρακτηρίζω τη μετάφραση «οχινέα» στον τίτλο του άρθρου -αλλά για να είμαι δίκαιος πρέπει να πω ότι δεν είδα να διαφημίζεται ως νέα παρά μονο να αναφερεται νέος μεταφραστής.

Προφανώς οι υπεύθυνοι της Σύγχρονης Εποχης θεώρησαν περιττό να αναφέρουν ότι επανεκδίδουν «επιμελημένη» την παλιά μετάφραση της προ πολλού εξαντλημένης έκδοσης, ενδεχομένως με τη συναίνεση του Απ. Κοτσιώλη ή των κληρονόμων του -αλλά αυτό δεν το βρίσκω σωστό και με λυπεί πολύ από έναν εκδοτικό οίκο με τον οποίο έχω συνεργαστεί για πολλά χρόνια και πολλά βιβλία, πάντοτε ανέφελα.

Ακόμα περισσότερο όμως με λυπεί ως αναγνώστη. Όχι επειδή η μετάφραση του Κοτσιώλη είναι κακή. Δεν είναι κακή όπως θα δείτε πιο κάτω. Αλλά θα μπορούσε να είναι καλύτερη -η νέα έκδοση λοιπόν είναι μια ευκαιρία που χάθηκε. Το χειροτερο, η παλιά έκδοση είχε λάθη επιμέλειας τα οποία η «νέα» έκδοση δεν έχει διορθώσει. Αναφέρω δυο περιπτώσεις από τις πρώτες σελίδες:

Στη σελ. 37 (της έκδοσης του 2020) ο Βορομπιάνινοφ επιστρέφει στο σπίτι του και βρίσκει την πεθερά του ετοιμοθάνατη. Η γειτόνισσα τού λέει: Είναι πολύ άσχημα, μόλις που κατάλαβε. Το ίδιο έχει και η έκδοση του 1977/84 (στη σελ. 34). Εδώ προφανώς υπάρχει λάθος.

Tο ρωσικό κείμενο λέει: Ей хуже, она только что исповедовалась, δηλαδή Είναι χειρότερα, μόλις εξομολογήθηκε. Ο Μερτβάγος στη μετάφραση του 1945: Η κατάστασή της χειροτέρεψε, μόλις ξομολογήθηκε. Στοιχηματίζω ότι ο Κοτσιώλης είχε γράψει στο χειρόγραφο (υπήρχε μια εποχή που ο κόσμος έγραφε με το χέρι) «μόλις που μετάλαβε» και αυτό έγινε στο τυπογραφείο «μολις που κατάλαβε». Και ο «μεταφραστής» του 2020 άφησε το λαθος!

Παρόμοια περίπτωση στη σελ. 42: «Στο μεταξύ, η Κλαύδια Ιβάνοβνα πέθανε. Πότε ζητουσε νερό, πότε έλεγε ότι πρέπει να σηκωθεί και να πάει στον τσαγκάρη για να πάρει τα καλά μποτίνια….» Κατά πάσα πιθανότητα εδώ ο μεταφραστής είχε «πέθαινε» στο χειρόγραφο (ο Μερτβάγος βάζει «ξεψυχούσε», ίσως καλύτερο) και στο τυπογραφείο έγινε το λάθος.

Ξαναλέω. Η μετάφραση του Κοτσιώλη τόσο στις 12 Καρέκλες οσο και στο Χρυσό Μοσχάρι δεν είναι κακή. Αφενός όμως δεν έχει καλή επιμέλεια, αφετέρου θα μπορούσε να είναι καλύτερη, λιγάκι πιο εμπνευσμένη σε κάποια κρίσιμα σημεία. (Και, οσο κι αν μ’ αρέσουν οι ιδιωματικές λέξεις, πόσοι ξέρουν σήμερα τη μπάρα με τη σημασία της λιμνούλας, του λάκκου με νερά;)

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Κριτική μεταφράσεων, Μυθιστόρημα, Μεταφραστικά, Παρουσίαση βιβλίου, Σατιρικά | Με ετικέτα: , , , , , , | 117 Σχόλια »

Πένθιμα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 10 Απριλίου, 2021

Στο Λονδίνο οι σημαίες κυματίζουν μεσίστιες και οι Βρετανοί πενθούν τον πρίγκιπα Φίλιππο που έφυγε χτες από τον μάταιο τούτο κόσμο, δυο μήνες πριν συμπληρώσει έναν αιώνα ζωής . Στην Ελλάδα, η δημοσιογραφική οικογένεια πενθεί τον δημοσιογράφο Γιώργο Καραϊβάζ, που δολοφονήθηκε εν ψυχρώ από επαγγελματίες δολοφόνους μέρα μεσημέρι -σε πολλούς θύμισε τη δολοφονία του δημοσιογράφου Σωκράτη Γκιόλια, που έμεινε ανεξιχνίαστη -κατά σύμπτωση υπουργός Προστασίας του Πολίτη ήταν ο σημερινός.

Αλλά πενθεί και το ιστολόγιό μας αφού χτες έφυγε από τη ζωή, στα 77 του χρόνια, ύστερα από πολύμηνη μάχη, ο φίλος μας ο Γς (κατά κόσμον Γιάννης Σούρδης, καθηγητής στο Γεωπονικό Πανεπιστήμιο), ένας από τους δραστηριότερους σχολιαστές επί σειρά ετών. Ο Κάκτος μας θα μας λείψει πολύ. Να με συμπαθάτε αν τα σημερινά μεζεδάκια βγουν άκεφα, παρόλο που ο ίδιος δεν θα το ήθελε.

* Ωστόσο, ρίντι παλιάτσο.

Και ξεκινάω με ένα μεταφραστικό -της αυτόματης μετάφρασης. Όταν αναζητήσετε καποιον στο Γκουγκλ, συχνά σας εμφανίζει δεξιά μια περίληψη απο το αντιστοιχο λήμμα της Βικιπαίδειας. Αν η ελληνική Βικιπαίδεια δεν έχει λήμμα για το συγκεκριμένο πρόσωπο, μπορεί να σας εμφανίσει περίληψη απο το λήμμα της αγγλικής Βικιπαίδειας.

Αυτό ακριβώς έγινε όταν φίλος αναζήτησε τη Γαλλίδα δημοσιογράφο και συγγραφέα Ariane Chemin.

Όπως βλέπετε, το μηχανάκι φόρεσε μουστάκια στην Αριάν Σεμέν, αφού τη θεώρησε άντρα -αλλά αυτό είναι το μικρότερο κακό:

O Ariane Chemin, γεννημένος το 1962, είναι Γάλλος δημοσιογράφος και συγγραφέας. Αποφοίτησε στις ανθρωπιστικές σπουδές και είναι αλουμίνα των Επιστημών Ρο.

Ο Αριάν είναι λοιπόν αλουμίνα! Όσο για τις Επιστήμες Ρο, ίσως ειναι η Ροοστατική, η Ροδοκαλλιέργεια και η Ρομανική φιλολογία.

Βλέπετε βεβαίως πιο κάτω το αγγλικό αντίστοιχο, που είναι Ariane Chemin, born in 1962, is a French journalist and writer. She graduated in humanities and is an alumna of Sciences Po.

Αlumna είναι η Αριάν, απόφοιτη δηλαδή του συγκεκριμένου πανεπιστημίου. Αν ήταν άντρας, θα έλεγε alumnus, αλλά το μηχανάκι τέτοιες λεπτομέρειες τις προσπερνάει αγέρωχο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εις μνήμην, Θεσσαλονίκη, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Μηχανική μετάφραση | Με ετικέτα: , , , , , , | 264 Σχόλια »

Χαλαρωτικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 3 Απριλίου, 2021

Χαλαρωτικά διότι από σήμερα χαλαρώνουν οι περιορισμοί (στην πράξη εχουν χαλαρώσει εδώ και μέρες -δημοσιογράφοι από κάποιον τηλεοπτικό σταθμό έκαναν τη διαδρομή Αθήνα-Γύθειο από την εθνική οδό χωρίς να τους σταματήσουν πουθενά για έλεγχο). Χαλαρώνουν  οι περιορισμοί όχι επειδή έχουμε ρίξει στο ελάχιστο τους σχετικούς δείκτες για την εξάπλωση της πανδημίας -κάθε άλλο, ο αριθμός των κρουσμάτων είναι τετραψήφιος και σχεδόν καθημερινά έχουμε νέο ρεκόρ σε διασωληνωμένους ασθενείς. Αλλά δεν αντέχουμε άλλο.

Κουραστήκαμε, η οικονομία καταρρέει, οπότε ανοίγουμε ελπίζοντας ότι ο καλός μας ο καιρός και ο Θεός της Ελλάδος θα σταθούν αρωγοί.

* Και ξεκινάμε, έτσι για αλλαγή, με ένα μαργαριτάρι από υποτίτλους που δεν αφορά την πανδημία.

Ο φίλος μας ο Jago που μου το έστειλε με διαβεβαιώνει ότι το είδε με τα μάτια του, καθώς παρακολουθούσε τη σειρά Blacklist στο Νέτφλιξ.

Η Σουηδική (αντί της Σαουδικής) Αραβία είναι στάνταρ ευφυολόγημα αλλά έχω δει πολλές φορες να γράφεται από λάθος και μάλιστα όχι μόνο σε υποτίτλους αλλά και σε πολύ σοβαρότερα κείμενα. Οπότε και το τωρινό δείγμα δεν είναι τρολιά αλλά γέννημα απροσεξίας.

Αλλά αν υπήρχε Σουηδική Αραβία, θα τη διασχίζαν άραγε τάρανδοι;

* Λέγαμε πιο πριν για τη χαλάρωση των μέτρων και την κούραση που υπάρχει. Διαβαζω λοιπόν στο in.gr ότι «οι πολίτες είναι πλέον σε άλλο μήκος κλίματος από την κυβέρνηση και τους λοιμωξιολόγους».

Ήτανε μακρύ το κλίμα και τό’φαγε ο γάιδαρος!

(Φυσικά, για μήκος κύματος μιλάει η στερεότυπη έκφραση -αλλά θα έγινε καποια συζήτηση και για το κλίμα κι έτσι από τον συμφυρμό προέκυψε το τερατάκι).

* Tο έχουμε ξαναβάλει σε μεζεδάκια, τον Νοέμβριο, τώρα όμως το βλεπουμε και στο σουπεράκι της δημόσιας τηλεόρασης, που ειναι και λίγο ντροπή.

Ο λόγος για τα περιβόητα rabbit test, που δεν είναι εξελιγμένα τεστ για τον κορονοϊό που γίνονται σε κουνέλια στη Νομανσλάνδη, όπως είχα γραψει στα αστεία, αλλά είναι το rapid test όπως το παράκουσε το παιδί που έχει Λόουερ (αλλά ήταν στη ΔΑΠ και γι’ αυτο πήρε τη θέση).

Βέβαια, αν τα είχαμε πει «ταχυτέστ» δεν θα γινόταν το λαθάκι (που δεν είναι τόσο σπάνιο όσο θα νόμιζε κανείς).

Η πλάκα είναι ότι rabbit test υπάρχουν ή πιο σωστά έχουν υπάρξει -ήταν ένα από τα πρώτα τεστ εγκυμοσύνης, που αναπτύχθηκε προπολεμικά. Έκαναν ένεση σε μια κουνέλα με ούρα γυναίκας κι αν ήταν έγκυος η γυναίκα λίγες μέρες αργότερα οι ωοθήκες της κουνέλας διογκώνονταν -αλλά φυσικά για να το δουν αυτό οι επιστήμονες έπρεπε να ανατάμουν και άρα να θανατώσουν το δύστυχο το ζώο.

Αργότερα αναπτύχθηκε μια άλλη μέθοδος με βατράχους με την οποία δεν χρειαζόταν να σκοτώνεται ο βάτραχος κι έτσι το Αρεταίειο, τα πρώτα χρόνια όταν δούλευε εκεί η μητέρα μου, διέθετε στέρνα με βατράχους.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Κύπρος, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Υπότιτλοι | Με ετικέτα: , , , , , | 302 Σχόλια »

Από τη Βιέννη για τα 200 χρόνια της Επανάστασης

Posted by sarant στο 2 Απριλίου, 2021

Η Μεγάλη Επέτειος πέρασε, αλλά δεν θα σταματήσουν να γράφονται βιβλία και άρθρα για το 1821 όλο τον χρόνο -κι εμείς στο ιστολόγιο θα συνεχίσουμε, καλώς εχόντων των πραγμάτων, να δημοσιεύουμε κάθε δεύτερη Τρίτη κείμενα του Εικοσιένα.

Το σημερινό άρθρο είναι, ας πούμε, εμβόλιμο -και δεν έχει ως αντικείμενο το ίδιο το Εικοσιένα αλλά αποτελεί απλώς μετάφραση ενός άρθρου που δημοσιεύτηκε στον αυστριακό τύπο για τα 200 χρόνια της Επανάστασης.

Ο ιστορικός Νίκος Αλεξάτος δημοσίευσε πριν από μερικές μέρες μια επισκόπηση των άρθρων του γερμανόφωνου τύπου για τα διακοσάχρονα. Η περιγραφή του για το τελευταίο άρθρο με το οποίο ασχολήθηκε μου κίνησε το ενδιαφέρον και το βρήκα και αποφάσισα να το μεταφράσω. Παρόλο που δεν του λείπουν τα λάθη, έχει θαρρώ ενδιαφέρον να δούμε «τι λένε για μας» κάποιοι άλλοι.

Ο αρθρογράφος, ο Αυστριακός δημοσιογράφος Armin Sattler βασίζεται σε πρόσφατο βιβλίο του Ρίχαρντ Σούμπερτ για τον Μπάιρον και την Επανάσταση, όπως και σε άλλα βιβλία του Ιωάννη Ζελεπού (δεν τον ξέρω, είδα ότι δρα στον γερμανόφωνο χώρο) και του Ρόντρικ Μπίτον.

Τα γερμανικά δεν ήταν ποτέ το φόρτε μου (είναι η τρίτη γλώσσα που δουλεύω) και δεν προλάβαινα να ξαναδουλέψω τη μετάφραση, οπότε διορθώστε ελεύθερα (το πρωτότυπο άρθρο είναι εδώ).

Η επανεφεύρεση της Ελλάδας

Πριν από 200 χρόνια άρχισε ο ελληνικός απελευθερωτικός πόλεμος, που συγκίνησε όσο κανένας άλλος την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη, στην οποία πρόσφερε μια ιδανική επιφάνεια προβολής, υπό τη μορφή της «αφύπνισης των Ελλήνων». Για τους ίδιους τους Έλληνες, η ιδέα της συνέχειας με τους αρχαίους ήταν εξίσου αφηρημένη όσο και η ιδέα ενός κράτους στη σημερινή επικράτεια της Ελλάδας. Είχαν εντελώς διαφορετικές αντιλήψεις για την ύπαρξη μετά τους Οθωμανούς.

Η αστική τάξη, που είχε αποκτήσει συνείδηση του εαυτού της, δεν πρόβαλλε στους Έλληνες μόνο τη δική της λαχτάρα για ελευθερία, που είχε φιμωθεί από τις νεοαπολυταρχικές κυβερνήσεις. Συντηρητικοί και προοδευτικοί συμμερίζονταν την ακράδαντη πεποίθηση ότι αυτοί οι επαναστάτες αποτελούσαν μια ξεχωριστή περίπτωση, διότι δεν ήταν ούτε δημοκράτες ούτε γιακωβίνοι ταραχοποιοί, αλλά απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων που είχαν ξεσηκωθεί ενάντια στον σουλτάνο.

Χιλιάδες μέλη διεθνών ταξιαρχιών -ιδεαλιστές πρώην αξιωματικοί του Ναπολέοντα, αλλά κυρίως Γερμανοί ρομαντικοί, δημοκρατικοί και εθνικιστές- έσπευσαν να βοηθήσουν τους Έλληνες στον αγώνα τους για ελευθερία. Φτάνοντας στα ιερά χώματα του Ομήρου και του Περικλή, τους περίμενε το πολιτισμικό σοκ: τίποτα δεν ήταν έτσι όπως το περίμεναν οι φιλέλληνες αυτοί. Βρέθηκαν μέσα σε χάος, αναρχία, απόρριψη, πείνα και ωμότητες.

Αυταπάτες και πραγματικότητα

Δεν βρήκαν ούτε τη συνείδηση μιας κοινής υπόθεσης, ούτε έναν λειτουργικό στρατό, αλλά συμμορίες ατάκτων οι οποίες, όπως γράφει ο ιστορικός Ιωάννης Ζελεπός στη «Μικρή ιστορία της Ελλάδας», «δεν υπάγονταν σε καμιά κεντρική διοίκηση, και η μόνη συνοχή που είχαν ήταν η προσωπική, και κατά συνέπεια ευμετάβλητη, αφοσίωση της ομάδας στον εκάστοτε αρχηγό της, η αφοσίωση του οποίου στην υπόθεση της επανάστασης ήταν επίσης ευμετάβλητη σε ορισμένες περιπτώσεις».

Οι Kleften («κλέφτες») αυτοί, που είχαν ρομαντικοποιηθεί τόσο στη Δύση όσο και από τον ελληνικό λαό, έμοιαζαν λιγότερο με μαχητές της ελευθερίας και περισσότερο «με τους πολέμαρχους της Σομαλίας, που με τις ένοπλες συμμορίες τους σε φορτηγάκια πηγαίνουν από το ένα χωριό στο άλλο, για να τρομοκρατήσουν τους κατοίκους και να τους αποσπάσουν φόρους» σύμφωνα με τη διατύπωση του Βιεννέζου συγγραφέα και πολιτικού επιστήμονα Ρίχαρντ Σούμπερτ, ο οποίος στο βιβλίο του «Το τελευταίο ταξίδι του Λορντ Μπάιρον» παρουσιάζει την πρώτη γερμανόγλωσση μονογραφία για το γεγονός αυτό ακριβώς με τη συμπλήρωση των 200 χρόνων, μια μονογραφία τόσο συναρπαστική όσο κι ένα περιπετειώδες μυθιστόρημα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in 1821, Αναδημοσιεύσεις, Μεταφραστικά, Τι λένε για μας | Με ετικέτα: , , , , | 146 Σχόλια »