Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Νομανσλάνδη’ Category

Μεζεδάκια της ραστώνης, μέρος δεύτερο

Posted by sarant στο 17 Αύγουστος, 2019

Ο τίτλος του σημερινού πολυσυλλεκτικού μας σημειώματος εύκολα βρίσκεται, τον είχαμε προαναγγείλει από την προηγούμενη εβδομάδα, όταν το αντίστοιχο άρθρο είχε τιτλοφορηθεί «Μεζεδάκια της ραστώνης, πρώτο μέρος», αφού η βδομάδα που πέρασε ήταν η πιο χαλαρή της χρονιάς από ιστολογική άποψη.

Και ξεκινάω με μιαν αστεία επιγραφή, που δεν ξέρω αν είναι αυθεντική, τη φωτογραφία τη βρήκα σε κάποιον φιλικό τοίχο στο Φέισμπουκ -μάλλον είναι όμως, κάποιος πνευματώδης μανάβης είπε να μας τρολάρει.

(Υπάρχει και σχετικό ανέκδοτο με τον Ελληνοαμερικάνο και τον ντόπιο, που πάνε σε μια λαϊκή, ρωτάει ο ξένος τι είναι αυτά, του λέει πχ λεμόνια -α, στο Αμέρικα τα λεμόνια είναι σαν πεπόνια, μετά κεράσια, α, σε μας τα κεράσια είναι σαν ντομάτες και μετά φτάνουν στα καρπούζια οπότε απαυδισμένος ο ντόπιος του λέει ‘αρακάς’!)

* Η μπούρκα της εβδομάδας, σε κριτική θεάτρου από τον Γρηγόρη Ιωαννίδη, στην ΕφΣυν.:

Στις κερκίδες αυτού του χώρου της «ανθρώπινης θεώρησης» πέφτει ξαφνικά ένα κουκούλι-πρόπλασμα του μύθου, από το οποίο αργότερα θα εμφανιστεί μια μικρόσωμος ηθοποιός, η Χάντερ.

* Και συνεχίζω με μια ποικιλία μεζεδακιών, που έχουν το κοινό στοιχείο ότι προσφέρονται όλα από μια συγκεκριμένη σειρά ντοκιμαντέρ.

Την πιατέλα μάς την προσφέρει εκλεκτός φίλος τού ιστολογίου. Του δίνω τον λόγο:

Πρόκειται για τη σειρά ντοκυμανταίρ «THE EIGHTIES», παραγωγής CNN, που μεταδίδει (μετέδιδε, τώρα πια μόνο διαδικτυακά) το ONE CHANNEL του Μαρινάκη.

Τα επεισόδια μπορείτε να τα βρείτε ον λάιν εδώ.

Επ. 04, the Fight against AIDS.

26.29 και 27.46 : Αρχιχειρούργος, αντί για Surgeon General (of the USA), ο υπουργός Υγείας.

Επ. 07, Tear down this Wall

(για το τέλος του ψυχρού πολέμου)

36.46: «Ο υπερπόντιος χρόνος εξαντλήθηκε τελικά για τον Έριχ Χόνεκερ…» Στο αυθεντικό, από αμερ. δελτίο ειδήσεων, ο εκφωνητής λέει, κατά λέξη:  «Overseas (πολύ σύντομη παύση) :   Time has finally run out for Erich Honecker…» [προφανέστατα, το Overseas για  «Εξωτερικές ειδήσεις» ή «Στο εξωτερικό»]  Οθονιά αριστερά.

Επ. 5, The Reagan revolution

7.01: «…ένα δημοκρατικό θεσμό…» (πεζά παντού) για «a Democratic  establishment», το κατεστημένο, οι βαρώνοι του Δημοκρατικού Κόμματος

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Αργκό, Επιγραφές, Ευπρεπισμός, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Νομανσλάνδη, Υπότιτλοι | Με ετικέτα: , , , , | 151 Σχόλια »

Πασχαλιάτικα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 27 Απρίλιος, 2019

Όπως και κάθε χρόνο, έτσι και φέτος το μόνο πρόβλημα που έχω για να τιτλοφορήσω το πολυσυλλεκτικό σαββατιάτικο άρθρο μας είναι να διαλέξω έναν τίτλο που να μην τον έχω χρησιμοποιήσει άλλη χρονιά. Λαμπριάτικα έχω πει, πασχαλινά ή και προπασχαλινά μεζεδάκια έχω πει, πασχαλιάτικα όχι, οπότε καπαρώνω τον τίτλο φέτος και του χρόνου βλέπουμε.

* Γλωσσικοί και σχετικοί με τη γλώσσα μύθοι δεν κυκλοφορούν, βεβαίως, μόνο στα καθ’ ημάς. Ιδού αυτό το αφισάκι, που παρουσιάζει έναν μύθο αρκετά διαδεδομένο σε νιου έιτζ κύκλους, ότι τάχα η αγγλική λέξη Easter προέρχεται από την Ιστάρ, τη θεά των πολιτισμών της Μεσοποταμίας.

Ή μάλλον το αφισάκι που βλέπετε παρουσιάζει την ανασκευή του μύθου αυτού, από τον φίλο Γιάννη Οικονόμου. Σκέφτομαι πως ίσως αυτός ο τρόπος ανασκευής είναι πιο επιδραστικός.

Όσο για την ετυμολογία της λέξης Easter, όπως έχουμε γράψει παλιότερα (και θα το επαναλάβουμε του χρόνου) «προέρχεται από μια παγανιστική γιορτή προς τιμήν μιας τευτονικής θεάς της άνοιξης και του φωτός, της ανατολής του ήλιου (άλλωστε east είναι η ανατολή). Κάτι ανάλογο ισχύει και στα γερμανικά (Ostern)».

* Τελικά τι θα κάνουμε με τους τιμητές;

Σε πρόσφατο άρθρο της η ΕφΣυν αναφερεται στους «τιμητές του Μουσολίνι στο Μιλάνο«.

Δεν εννοεί αυτούς που επικρίνουν τον Μουσολίνι, αλλά τους ακροδεξιούς οπαδούς της Λάτσιο, που με την ευκαιρία κάποιου ποδοσφαιρικού αγώνα βρέθηκαν στο Μιλάνο και επισκέφτηκαν την Πιατσάλε Λορέτο, τον τόπο όπου οι παρτιζάνοι κρέμασαν ανάποδα, το 1945, τα πτώματα του Μουσολίνι και της Κλαρέτας Πετάτσι, και εκεί ύψωσαν πανό που έγραφε «Τιμή στον Μπενίτο Μουσολίνι».

Πολλές φορές έχουμε γράψει για τη λέξη αυτή, που σημαίνει τον δριμύ επικριτή σύμφωνα με τα λεξικά (μια χρήση που ανάγεται στα ρωμαϊκά χρόνια και στους κήνσορες) αλλά η οποία, έχοντας χάσει σημασιολογική διαφάνεια, θεωρείται από πολλούς ότι σημαίνει «οπαδός, υμνητής» -διότι, σου λέει ο άλλος, τιμητής είναι αυτός που τιμά.

Καθώς όμως εξακολουθεί να είναι ζωντανή και η αρχική σημασία της λέξης, δύσκολα θα δεχτούμε χρήσεις με τη νέα σημασία, εννοώ όσοι από εμάς είμαστε επαγγελματίες γραφιάδες και διορθώνουμε κείμενα -θα επισημαίνουμε το λάθος και θα το διορθώνουμε, ώσπου να γείρει η πλάστιγγα, αν ποτέ γείρει.

Ως τότε, ο τιμητής μπαίνει στην ίδια κατηγορία λέξεων με τον «ευάριθμο». Λέξεις που προτιμότερο είναι να αποφεύγονται, επειδή ούτε αυτός που τις γράφει ξέρει πώς θα τις εκλάβουν οι αναγνώστες του, ούτε αυτός που διαβάζει ξέρει πώς τις εννοεί ο συντάκτης.

* Στο ίδιο άρθρο της ΕφΣυν, διαβάζω ότι «Το πανό φέρει επίσης την υπογραφή των Irreducibles, μιας από τις ακροδεξιές ομάδες της Λάτσιο».

Ακροδεξιοί είναι οι οπαδοί, αλλά είναι Ιταλοί, οπότε δεν μπορεί να υπογράφουν Irreducibles. Θα υπογράφανε έτσι αν ήταν Άγγλοι. Οι Ιταλοί (και αφού είναι εθνικιστές, ένας λόγος παραπάνω να γράφουν στα ιταλικά) υπογράψανε ως Irriducibili. Πείτε το «Αδιάλλακτοι».

* Aριστερά βλέπετε την πασχαλινή ευχετήρια κάρτα του Ευκλείδη Τσακαλώτου.

Eίναι ένας πίνακας του Μεξικανού ζωγράφου Ντιέγκο Ριβέρα. Σύμφωνα με το σχετικό ρεπορτάζ, ο τίτλος του πίνακα είναι «Η απελευθέρωση του Peon».

O αγγλικός τίτλος του πίνακα είναι Liberation of the Peon, αλλά αυτό δεν σημαίνει πως ο Peon είναι κύριο όνομα (αν ήταν δεν θα είχε άρθρο). Πρόκειται για την ισπανική λέξη peón, που σημαίνει περίπου «κολλήγος». (Εδώ πιο αναλυτικά για το peonage).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Κύπρος, Μύθοι, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Νομανσλάνδη, Πασχαλινά | Με ετικέτα: , , , , , | 194 Σχόλια »

Μεταφραστικά λάθη, ανθρώπινα και άλλα

Posted by sarant στο 15 Απρίλιος, 2019

Πριν από μερικές μέρες μίλησα σ’ ένα σεμινάριο σε φοιτητές του τμήματος Aγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας του ΑΠΘ. Δεν πήγα δυστυχώς στη Θεσσαλονίκη, το σεμινάριο ήταν διαδικτυακό, απ’ αυτά που τα λένε webinar στα αγγλικά.

Οι Αγγλοσάξονες αγαπούν πολύ αυτούς τους «τηλεσκοπικούς» σχηματισμούς νέων όρων -το βάζω σε εισαγωγικά επειδή νομίζω πως η επίσημη ορολογία είναι «λεκτικός συμφυρμός». Και παρόλο που έχουμε και στη γλώσσα μας τέτοια φαινόμενα, που τα έχουν εξαιρετικά μελετήσει ο Θανάσης Νάκας και η Γεωργία Κατσούδα σε βιβλίο τους (κάποτε πρέπει κι αυτό να το παρουσιάσω εδώ), νομίζω πως εμείς δεν δείχνουμε τόσο μεγάλη έφεση σε αυτή την κοπτοραπτική λέξεων -προτιμάμε να κρατάμε ακέραια ή σχεδόν, πάντως σαφώς πιο διαφανή τα συστατικά τους μέρη. Όπως έχω ξαναγράψει, από τη Μέρκελ και τον Σαρκοζί οι Αγγλοσάξονες πλάσανε τον όρο Merkozy για να δηλώσουν το δίδυμο που είχαν συμπήξει αυτοί οι δυο πολιτικοί, ενώ εμείς σε ανάλογες περιπτώσεις κάναμε λόγο για Σαμαροβενιζέλους το 2012 και Τσιπροκαμμένους το 2015.

Οπότε, το webinar δεν θα το πούμε, ξερωγώ, ιστο-νάριο, αλλά ιστοσεμινάριο ή διαδικτυακό σεμινάριο. Η πιάτσα βεβαίως το λέει webinar και κάνει τη δουλειά της.

Αλλά πλατειάζω. Αυτά τα σεμινάρια γίνονται πρώτη φορά φέτος, σε συνεργασία της υπηρεσίας μου, του τμήματος Ελληνικής Μετάφρασης του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του ΑΠΘ, με πρωτοβουλία της καθηγήτριας Κυριακής Κουρούνη. Κι άλλες φορές έχουμε δώσει διαλέξεις σε ελληνικά πανεπιστημιακά τμήματα, με φυσική παρουσία, όμως πρώτη φορά διοργανώνεται ολόκληρος κύκλος (διαδικτυακών, είπαμε) σεμιναρίων -η τεχνολογία δίνει πλέον απλές και αδάπανες λύσεις. Και παρόλο που η φυσική παρουσία υπερέχει πάντοτε, δεν πρέπει να παραβλέπουμε τα αναντίρρητα πλεονεκτήματα της διαδικτυακής επαφής -τόσα και τόσα μαθήματα παραδίδονται πλέον μέσω Skype.

Θα παραθέσω τώρα το κείμενο της εισήγησής μου, η οποία ήταν σύντομη επειδή την ίδια μέρα υπήρχε εισήγηση και άλλου συναδέλφου, που προηγήθηκε. Μίλησα για μεταφραστικά λάθη, παραθέτοντας κάποια παραδείγματα που θα σας είναι οικεία μια και τα έχω αναφέρει ξανά σε άλλες ομιλίες μου, και κάποια άλλα που δεν θα τα ξέρετε, κυρίως όσα αφορούν τα μεταφραστικά λάθη της αυτόματης μετάφρασης, που γίνεται από λογισμικό.

 

Καλημέρα, σας ευχαριστώ που ήρθατε να με ακούσετε και ευχαριστώ την Κυριακή Κουρούνη για την τιμητική πρόσκληση να σας μιλήσω. Παίρνοντας τη σκυτάλη από τον … θα σας μιλήσω για μεταφραστικά λάθη -και πώς να τα αποφεύγετε.

Από μιαν άποψη, είμαστε συνάδελφοι, εφόσον έχω τελειώσει το Αγγλικό τμήμα της Φιλοσοφικής του ΕΚΠΑ, φυσικά πριν από καμιά τριανταριά χρόνια. Ήταν όμως το δεύτερο πτυχίο μου, αφού έχω και πτυχίο Χημικού Μηχανικού από το ΕΜΠ.

Όταν σπούδαζα μηχανικός, μια συμβουλή που μας είχε δώσει ένας καθηγητής μας ήταν: στις επιστημονικές εργασίες σας, όπου έχετε πίνακα με ποσοστά, να προσέχετε το άθροισμα να βγαίνει 100, διότι αυτό το πράγμα το προσέχουν όλοι, είναι το πρώτο πράγμα που προσέχουν, ενώ πολλοί προσέχουν μόνο αυτό. Η συμβουλή αυτή διατηρεί την αξία της και για δικές σας εργασίες όπου υπάρχουν πίνακες ποσοστών, αλλά μια παρεμφερής συμβουλή που έχω να δώσω σε εσάς, σε σχέση με τις μεταφράσεις που θα κάνετε είναι η εξής: να δίνετε ιδιαίτερη προσοχή σε τίτλους έργων και σε κύρια ονόματα, διότι αν κάνετε λάθος εκεί, το λάθος αυτό χτυπάει στο μάτι και θα το δουν όλοι.

Θα έλεγα μάλιστα ότι η μετάφραση τίτλων είναι από τα πιο άχαρα πράγματα, διότι στην καλύτερη περίπτωση αυτό που μπορείτε να περιμένετε είναι να αποφύγετε την κριτική –κανείς δεν θα σας παινέψει αν αποδώσετε σωστά έναν τίτλο, θα θεωρηθεί ότι είναι το αυτονόητο. Αν όμως λαθέψετε, ακόμα κι αν η διαφορά είναι επουσιώδης, αν ας πούμε γράψετε «Ο γάμος του Φίγκαρο» και όχι «Οι γάμοι του Φίγκαρο» θα σπεύσουν αμέσως να το επισημάνουν πολλοί. [Κατά σύμπτωση, με το θέμα αυτό ασχοληθήκαμε προχτές στα μεζεδάκια].

Για παράδειγμα, ας δούμε αυτή τη φράση, όπως τη μετέφρασε το Google Translate:

In The Republic, Plato, speaking through his teacher Socrates, sets out to answer two questions. What is justice? Why should we be just? .

 

Στη Δημοκρατία, ο Πλάτων, μιλώντας μέσω του δασκάλου του Σωκράτη, θέλει να απαντήσει σε δύο ερωτήσεις. Τι είναι η δικαιοσύνη; Γιατί πρέπει να είμαστε δίκαιοι;

 

Όπως είπα, η μετάφραση αυτή προέρχεται από το Google Translate, αλλά έχω δει πάνω από μία φορά να αποδίδεται έτσι το έργο του Πλάτωνα. Θα σας δείξω ένα παράδειγμα πιο κάτω. Γιατί είναι λάθος;

Παρόλο που η λέξη Republic αποδίδεται πράγματι Δημοκρατία, το έργο του Πλάτωνα, που βεβαίως γράφτηκε στα ελληνικά, έχει τίτλο Πολιτεία και στα αγγλικά αποδίδεται Republic. Δεν είναι τώρα η στιγμή να υπεισέλθουμε σε λεπτομέρειες για τη διαφορά των όρων republic και democracy, που η γλώσσα μας δεν έχει εύκολο δεύτερο μονολεκτικό όρο για να την αποδώσει, αρκεί να δούμε ότι όταν υπάρχει ελληνικός τίτλος αυτονόητα αυτόν πρέπει να χρησιμοποιήσουμε στη μετάφρασή μας.

Αυτό το λάθος με τη… Δημοκρατία του Πλάτωνα θα το δείτε να επανέρχεται συχνά. Για παράδειγμα, σε άρθρο που δημοσιεύτηκε το 2015 σε διάφορους ιστοτόπους διαβάσαμε ότι:

Συγκεκριμένα, τα πέντε πιο σημαντικά ακαδημαϊκά έργα όλων των εποχών, σύμφωνα με την βρετανική δημοσκόπηση είναι «η Καταγωγή των Ειδών» του Κάρολου Δαρβίνου, «Το Κομμουνιστικό Μανιφέστο» του Καρλ Μαρξ και ο Φρίντριχ Ένγκελς, «τα Άπαντα του Σαίξπηρ,» η «Δημοκρατία» του Πλάτωνα και « η Κριτική του Καθαρού Λόγου» του Γερμανού φιλοσόφου Immanuel Kant.

Αναπόφευκτα ίσως, το άρθρο περιείχε κι άλλα λάθη σε τίτλους πασίγνωστων έργων:

Άλλες επιστημονικές εργασίες που περιλαμβάνονταν στην δημοσκόπηση και την ψηφοφορία ήταν ….. «Tο δεύτερο Φύλο» της Σιμόν ντε Μποβουάρ, «O πρίγκιπας» του Νικολό Μακιαβέλι, «1984» του George Orwell και το «Mια σύντομη Ιστορία της ώρας» του Στήβεν Χώκινγκ.

Φυσικά, το έργο του Χώκινγκ A Brief History of Time έχει αποδοθεί, και σωστά, στα ελληνικά ως “Το χρονικό του χρόνου”.

Όμως εδώ υπάρχει κι άλλο ένα λάθος, όχι τόσο σοβαρό και ίσως πιο δικαιολογημένο αλλά πάντως λάθος. Το πασίγνωστο έργο του Μακιαβέλι μπορεί να έχει τον τίτλο Il principe στο ιταλικό πρωτότυπο, The Prince στα αγγλικά, Le prince στα γαλλικά κτλ. αλλά στα ελληνικά έχει καθιερωθεί “Ο Ηγεμόνας” (ή, στις παλιές εκδόσεις, θα βρείτε και το καθαρευουσιάνικο “Ο Ηγεμών”).

Ας δούμε ένα άλλο παράδειγμα, αυτό δημοσιευμένο σε μεγάλη εφημερίδα πριν από δέκα χρόνια.

Άξονας της παράστασης είναι «Ο πόλεμος των Εβραίων» του ιστορικού Φλάβιους Ζοζέφ για τον πρώτο πόλεμο των Εβραίων με τους Ρωμαίους τον 1ο αι. μ.Χ.

 Εδώ υπάρχουν δύο λάθη. Το ένα στον τίτλο, το άλλο στο όνομα του συγγραφέα. Προφανώς το πρωτότυπο ήταν γαλλικό, όπου αναφερόταν ως Flavius Josèphe, ο δε τίτλος του έργου του αναφερόταν ως La Guerre des Juifs, και η δημοσιογράφος, που ήξερε γαλλικά, μετέφρασε αυτό που έβλεπε.

Όμως και πάλι πρόκειται για συγγραφέα της αρχαιότητας, που ήταν μεν Εβραίος, αλλά είχε και ελληνικό όνομα, στα ελληνικά ονομαζόταν Φλάβιος Ιώσηπος, και έγραψε ή μετέφρασε τα έργα του στα ελληνικά, και το συγκεκριμένο έργο είχε τον τίτλο “Περί του Ιουδαϊκού πολέμου”. Δεν χάλασε ο κόσμος αν το πούμε “Ιουδαϊκός πόλεμος” αλλά όχι και “Πόλεμος των Εβραίων”, και οπωσδήποτε όχι… Φλάβιους Ζοζέφ!

Αυτά τα λάθη παλιότερα, που δεν υπήρχαν οι ευκολίες του Διαδικτύου, ήταν πολύ συχνά. Σήμερα είναι πολύ εύκολο να πληκτρολογήσουμε το κύριο όνομα που μας ενδιαφέρει και να δούμε ποιος ήταν, πώς προφέρεται το όνομά του και αν κάποιο έργο του έχει ήδη κυκλοφορήσει στα ελληνικά και με ποιον τίτλο.

Δεν χρειάζεται δηλαδή να έχετε πλήρη εποπτεία της ελληνικής εκδοτικής κίνησης: αν θέλετε να δείτε πώς έχει μεταφραστεί στα ελληνικά ο τίτλος ενός βιβλίου, πηγαίνετε π.χ. στη biblionet.gr και βρίσκετε τον ελληνικό τίτλο. Κι έτσι αποφεύγετε ένα λάθος που είναι πολύ εύκολο να εντοπιστεί και να κακοχαρακτηρίσει τη μετάφρασή σας.

Να δούμε ένα άλλο παράδειγμα τίτλου, όχι και τόσο γνωστού, αν και ίσως εσείς τον ξέρετε. Στο πολύ ενδιαφέρον αλλά όχι πολύ καλά μεταφρασμένο βιβλίο του Έρικ Χόμπσμπομ “Συναρπαστικά χρόνια”, που είναι τα απομνημονεύματα του μεγάλου Βρετανού ιστορικού, διαβάζουμε:

Το θεατρικό έργο του Arnold Wesker Κοτόσουπα με τον Μπάρλεϋ, σχετικά με μια εβραϊκή εργατική οικογένεια που αμφιταλαντευόταν γύρω από την κομμουνιστική της πίστη

Arnold Wesker’s play Chicken Soup with Barley , about a Jewish working-class family struggling with its communist faith, gives a good idea

Πολύ κακομεταφρασμένη πρόταση. Εκτός του γεγονότος ότι δεν αμφιταλαντεύεται κανείς γύρω σε κάτι αλλά ανάμεσα σε δύο πράγματα, ποιος άραγε να είναι ο μυστηριώδης Μπάρλεϋ;

Εσείς θα ξέρετε μάλλον. Βέβαια, δεν ξέρω ποια θεατρικά έργα διδάσκεστε τώρα, πάντως θυμάμαι πως όταν σπούδαζα εγώ στο Αγγλικό είχαμε διδαχτεί για τον Ουέσκερ. Ο μυστηριώδης Μπάρλεϋ δεν είναι κάποιος αγγλοεβραίος συνδικαλιστής αλλά είναι το κοινότατό μας κριθάρι, διότι το έργο τιτλοφορείται Chicken Soup with Barley, κοτόσουπα με κριθάρι (η κοτόσουπα ήταν παροιμιώδες πιάτο στις εβραϊκές οικογένειες) και επιτέλους πρόκειται για γνωστό θεατρικό έργο, που όφειλε αν όχι να το έχει δει ή να το έχει διαβάσει, τουλάχιστον να το έχει υπόψη του ένας επαρκής μεταφραστής ή ο επιμελητής του βιβλίου.

Για να βρω ελαφρυντικά στον συνάδελφο, πρέπει να επισημάνω δυο πράγματα: α) ασφαλώς θα τον μπέρδεψε η συνήθεια των Άγγλων να γράφουν με κεφαλαίο αρχικό γράμμα τις (περισσότερες) λέξεις στους τίτλους των έργων, θα έχετε υποθέτω μάθει τους κανόνες της capitalisation, οπότε είναι πιο δύσκολο να ξεχωρίσει το κύριο όνομα από το ουσιαστικό. Κι ένα δεύτερο ελαφρυντικό είναι ότι η μετάφραση αυτή έγινε το 2003, όταν το Διαδίκτυο δεν είχε μπει εντελώς στη ζωή μας και όταν ήταν πιο δύσκολο να βρεις με ένα κλικ τις απαντήσεις στα πάντα -ενώ σήμερα μπορεί κανείς να βρει ακόμα και συνταγή για chicken barley soup.

Η περίπτωση του ανύπαρκτου Μπάρλεϋ μάς φέρνει σε μια κατηγορία μεταφραστικών λαθών που ανήκουν στο βασίλειο της Νομανσλάνδης, όπως το έχω ονομάσει.

Η Νομανσλάνδη είναι χώρα, μόνο που είναι χώρα ανύπαρκτη ή πιο σωστά χώρα φανταστική που κατοικείται από ανθρώπους ανύπαρκτους, ανθρώπους που έχουν γεννηθεί όχι από μάνα και πατέρα, αλλά από μεταφραστική αδεξιότητα.

Λοιπόν, η Νομανσλάνδη βρίσκεται κάπου στην Ευρώπη, μεταξύ Γαλλίας και Γερμανίας. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για την ευφάνταστη απόδοση του «No man’s land», όπως λέγεται στα αγγλικά η νεκρή ζώνη στο μέτωπο ανάμεσα στις γραμμές δύο αντιπάλων στρατών. Το μαργαριτάρι δημοσιεύτηκε σε ελληνική εφημερίδα το 1939, στις αρχές του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου

Είναι πάρα πολλοί οι κάτοικοι της Νομανσλάνδης και θα μπορούσαμε να μιλάμε πολλές ώρες γι’ αυτούς.

Αρκεί να σας αναφέρω τον εθνικό συνθέτη της Νομανσλάνδης, που είναι ο Μποχεμιάν. Στην πραγματικότητα, η μεταφράστρια των απομνημονευμάτων του Σοστακόβιτς, ενός βιβλίου που διεκδικεί με αξιώσεις τον τίτλο της χειρότερης μετάφρασης όλων των εποχών, διαβάζοντας «the Bohemian way of working», δηλ. ο μποέμικος τρόπος εργασίας, το απέδωσε ως «ο τρόπος δουλειάς του Μποχεμιάν».

Ένας άλλος κάτοικος της Νομανσλάνδης είναι ο ατρόμητος καουμπόϋ Τεν Μπακς. Πρόκειται για παρερμηνεία της ιδιωματικής φράσης «Ten bucks says…» δηλαδή «Πάω στοίχημα δέκα δολάρια ότι…» (buck είναι στην αργκό το δολάριο), η οποία σε υποτίτλους ενός γουέστερν μεταφράστηκε «Ο Τεν Μπακς λέει ότι…» 

Εδώ ο συνάδελφος μπερδεύτηκε από τη σύνταξη με ενικό, διότι έτσι συντάσσεται αυτή η ιδιωματική φράση -που παραπέμπει πιο εύκολα σε κύριο όνομα.

Να δούμε κι άλλες περιπτώσεις όπου το αρχικό κεφαλαίο γράμμα μπέρδεψε τον συνάδελφο.

 

Arson is suspected

Μεταφράστηκε σε υποτίτλους: Υποπτεύονται τον Arson, αντί για το σωστό: Υπάρχουν υποψίες ότι πρόκειται για εμπρησμό.

Στους υποτίτλους της ταινίας «Quiz Show», όπως είχε προβληθεί στην ΕΤ3 το 2011, εμφανίστηκε η φράση «Ωδή στον Γκρέσιαν Ουρν». Πρόκειται για το γνωστό ρομαντικό ποίημα «Ode on a Grecian Urn» (Ωδή σε μια ελληνική υδρία) του Τζον Κιτς που μάλλον θα το έχετε διδαχτεί και στη σχολή -εγώ τουλάχιστον θυμάμαι πως το είχα κάνει, όταν διδάχτηκα τους ρομαντικούς, αν και δεν θυμάμαι πολλά πράγματα. Όπως βλέπετε, η συνήθεια των Βρετανών να βάζουν κεφαλαία αρχικά γράμματα σε όλες τις λέξεις των τίτλων έχει κοστίσει πολλά τέτοια μαργαριτάρια, αν και φυσικά το on θα έπρεπε να εγείρει υποψίες, αφού αν ήταν πρόσωπο θα έβαζαν to, και εξάλλου η λέξη Grecian θα έπρεπε να υποψιάσει τον υποτιτλιστή. Αν και με τόσο χαμηλές αμοιβές που ισχύουν στον κλάδο…

Ένα ακόμα παράδειγμα.

Γράφτηκε το 2013 σε κουτσομπολίστικο ιστότοπο, σε λεζάντα φωτογραφίας: «O Holy Crap, ο γιος του Clint Eastwood, είναι πραγματικά υπέροχος!»

Όπως θα καταλάβατε, το αγγλικό σχόλιο ήταν «Holy Crap, Clint Eastwood’s Son Is Super Hot», και αυτό το Holy crap είναι  πασίγνωστο επιφώνημα έκπληξης, λίγο πιο ελαφρύ από το holy shit και πιο βαρύ από το holy cow, που μπορούμε να το αποδώσουμε με πολλούς τρόπους (το «Θεέ και Κύριε» είναι ένας από τους εύσχημους), και πάντως δεν είναι ονοματεπώνυμο, παρά τη συνήθεια να γράφεται κάθε λέξη με κεφαλαία.

Να φύγουμε από τη Νομανσλάνδη και να πάμε σε ένα συναφές θέμα. Στις επιστήμες υπάρχουν πολλοί διεθνείς όροι, που αποδίδονται με ομόρριζη λέξη στα αγγλικά και στα ελληνικά. Για παράδειγμα, στη χημεία oxygen είναι το οξυγόνο και hydrogen είναι το υδρογόνο. Όμως αυτό δεν αποτελεί γενικό κανόνα, κι έτσι ένας αμελής μεταφραστής έγραψε για το… νιτρογόνο, μεταφράζοντας έτσι το nitrogen, που είναι βέβαια το γνωστό μας άζωτο.

Επίσης σε μεγάλη εφημερίδα γράφτηκε σχετικά με τα ευρήματα που συγκέντρωσε στον πλανήτη Άρη ένα ρομποτικό διαστημικό σκάφος, ότι περιέχονται χημικά στοιχεία όπως «μαγνήσιο, σόδιο, ποτάσιο και άλλα».

Για το μαγνήσιο εντάξει, αλλά τα άλλα δύο μάλλον έρχονται κατευθείαν από το Γενικό Χημείο της Νομανσλάνδης. Θέλω να πω, στην ελληνική ορολογία τέτοια χημικά στοιχεία δεν υπάρχουν. Ναι μεν στα αγγλικά είναι sodium και potassium, αλλά στα ελληνικά λέμε νάτριο και κάλιο. Κι αυτό το ξέρουν χιλιάδες και χιλιάδες παιδιά που διδάσκονται χημεία στο γυμνάσιο και στο λύκειο, μια και το νάτριο (Na) και το κάλιο (K) είναι από τα πιο διαδεδομένα χημικά στοιχεία!

Μια άλλη κατηγορία λαθών οφείλονται στο ότι οι περισσότερες λέξεις δεν έχουν μία μόνο σημασία. Έχουν και άλλες, και βέβαια αν μεταφράσουμε με βάση την πρώτη σημασία που δίνει το λεξικό η μετάφρασή μας θα είναι λανθασμένη, ίσως μάλιστα και κωμική.

Για παράδειγμα, σε μια παιδική εκπομπή, μεταγλωττισμένη, ένας φυλακισμένος ρωτούσε τον επισκέπτη του αν έχει κρύψει τον φάκελο μέσα στην τούρτα. Προφανώς, στα αγγλικά ήταν file, αλλά file δεν είναι μόνο ο φάκελος -είναι και η λίμα, που αυτή θα ενδιέφερε τον φυλακισμένο που ήθελε να αποδράσει.

Μια πιο δύσκολη περίπτωση, στην είδηση για τη δολοφονία της βουλεύτριας Τζο Κοξ, το 2016, όπου σε μεγάλον ειδησεογραφικό ιστότοπο γράφτηκε ότι:

Το περιστατικό σημειώθηκε κοντά στο ιατρείο που διατηρεί [το θύμα]

Όμως, η Κοξ είχε σπουδάσει πολιτικές επιστήμες και οικονομικά.

Το πρωτότυπο έλεγε:

The man taken into custody was arrested in Market Street, not far from Birstall Library where Mrs Cox was holding a constituency surgery.

Το πρόβλημα είναι στον όρο surgery, που βέβαια παραπέμπει σε ιατρείο, αλλά στη βρετανική πολιτική χρησιμοποιείται επίσης για τις συναντήσεις που έχει ο βουλευτής, στην εκλογική του περιφέρεια, με τους ψηφοφόρους του.

Είναι μεν μια όχι πολύ γνωστή χρήση της λέξης, αλλά όχι και εντελώς δυσεύρετη. Στο Λεξικό Magenta θα βρείτε ότι surgery είναι και:

ώρες επαφής ή συνεντεύξεων βουλευτή με τους ψηφοφόρους.

Το βασικό που έπρεπε να υποψιάσει τον δημοσιογράφο ήταν βέβαια το ότι η δολοφονημένη βουλεύτρια δεν μπορούσε να διατηρεί ιατρείο αφού είχε κάνει εντελώς διαφορετικού είδους σπουδές.

Και ένα άλλο παράδειγμα.

Πρωτότυπο: It can also be used in custody suites for fingerprint recognition.

Ο μεταφραστής:

Μπορεί επίσης να χρησιμοποιηθεί σε υποθέσεις κηδεμονίας για αναγνώριση δακτυλικών αποτυπωμάτων.

Εδώ, ο μεταφραστής έπρεπε να υποψιαστεί πως κάτι δεν πάει καλά· τι σχέση έχει η κηδεμονία με τα δακτυλικά αποτυπώματα; Και τι είναι αυτό το περίεργο suites;

Αν ανοίξουμε το λεξικό, θα βρούμε βεβαίως ότι η πρώτη σημασία του custody είναι η κηδεμονία. Όμως custody δεν είναι μόνο η κηδεμονία, αλλά και η προφυλάκιση και η προσαγωγή, και αν ανατρέξουμε στην αγγλική Βικιπαίδεια θα δούμε ότι custody suites είναι ο χώρος προσωρινής κράτησης στα βρετανικά αστυνομικά τμήματα.

Προχωράμε σε ένα τελευταίο θέμα, που με αυτό θα κλείσουμε.

Είδατε στο σεμινάριο της περασμένης Τρίτης πώς χρησιμοποιούμε την τεχνολογία στις μεταφράσεις μας. Ωστόσο, τα τεχνολογικά βοηθήματα, που έχουν πράγματι αυξήσει κατακόρυφα την παραγωγικότητά μας, έχουν και τους δικούς της κινδύνους.

Οι μεταφραστικές μνήμες, ας πούμε, μας γλιτώνουν από πολλή επαναληπτική δουλειά αλλά αυτό δεν σημαίνει πως όταν βρίσκουμε ένα τμήμα/segment μεταφρασμένο κατά 100% δεν πρέπει να το ελέγχουμε. Πολλές φορές, η προηγούμενη μετάφραση μπορεί να βελτιωθεί.

Άλλοτε, αν και σπάνια, η μετάφραση που παρουσιάζεται ως 100% αντίστοιχη είναι εντελώς ακατάλληλη κι αν τη δεχτούμε θα κάνουμε σοβαρό λάθος. Θα σας διηγηθώ ένα πολύ σπάνιο, ευτυχώς, παράδειγμα.

Εδώ βλέπετε απόσπασμα σελίδας από την Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Πρόκειται για το παράρτημα μιας απόφασης για τις προδιαγραφές των σιδηροδρόμων και στη σελίδα αυτή βλέπετε κατάλογο χωρών και τις αντίστοιχες σιδηροδρομικές εταιρείες. Αν προσέξετε, αμέσως μετά την Τυνησία και πριν από το Τουρκμενιστάν (η σειρά είναι μεν αλφαβητική, αλλά στα αγγλικά) βλέπουμε μια εξωτική χώρα που ονομάζεται…. Κρέας Γαλοπούλας! Θα καταλάβατε ίσως τι συνέβη. Το πρωτότυπο προφανώς έγραφε “Turkey”, αλλά ο συνάδελφός μας μετέφραζε με χρήση μεταφραστικής μνήμης, και το πρόγραμμα ανέσυρε μια προηγούμενη μετάφραση της λέξης turkey, από τελωνειακούς κανονισμούς, όπου επρόκειτο για κρέας γαλοπούλας. Το λογισμικό δεν μπορεί να ξεχωρίσει ανάμεσα στη χώρα Turkey και στο πουλερικό (στο κάτω κάτω, το πουλί πήρε το όνομά του από τη χώρα, επειδή πίστευαν ότι προήλθε από εκεί).

Να πούμε εδώ ότι το λάθος έγινε επειδή το «τμήμα» (segment) στο οποίο χωρίζονται τα κείμενα για να μεταφραστούν ήταν μονολεκτικό, περιείχε μόνο τη λέξη Τurkey. Βρέθηκε λοιπόν ταύτιση 100%, που εμφανίζεται με πράσινο χρώμα στην οθόνη του υπολογιστή. Κουρασμένος ο συνάδελφος ή αφηρημένος, έπεσε στην πράσινη παγίδα, περίπου με τον ίδιο τρόπο που οι οδηγοί αποκοιμιούνται στον αυτοκινητόδρομο όταν οδηγούν σε μεγάλα διαστήματα με εντελώς ευθεία διαδρομή. Επικύρωσε λοιπόν τη λάθος μετάφραση που του πρότεινε το λογισμικό, κι έτσι αυτή η γκάφα δημοσιεύτηκε τελικά στην Επίσημη Εφημερίδα, αριθ. L 84/26.3.2008, σελ. 92.

Τέλος, θα κλείσω με μια μικρή ανθολογία από λάθη της αυτόματης μετάφρασης. Πρέπει να σας προειδοποιήσω πως το δείγμα που έχω είναι σχετικά περιορισμένο, διότι ο ρυθμός της δουλειάς δεν μας αφήνει τα χρονικά περιθώρια να καταγράφουμε κάθε αξιοσημείωτο μεταφραστικό λάθος που συναντάμε. Πάνω στη φούρια να προλάβουμε την προθεσμία παράδοσης του κειμένου, περιοριζόμαστε να χαμογελάσουμε, να διορθώσουμε το λάθος και να προχωρήσουμε με τη μετάφρασή μας -σπάνια μόνο έχουμε την πολυτέλεια να το καταγράψουμε.

Ένα πολύ χαρακτηριστικό και συχνό λάθος της αυτόματης μετάφρασης είναι ότι κάνει κακό parsing, αλήθεια πώς είναι ο ελληνικός όρος; Για παράδειγμα, εδώ:

Moreover, it is appropriate, in order to ensure the availability of fuel and/or energy consumption data from battery electric vehicles…..

Ο άνθρωπος-μεταφραστής ξέρει ότι εδώ γίνεται λόγος για fuel consumption data and/or energy consumption data, δηλαδή ο όρος consumption data αναφέρεται και στους δύο όρους που προηγούνται.

Το μηχάνημα δεν το ξέρει και μεταφράζει:

Επιπλέον, για να εξασφαλιστεί η διαθεσιμότητα καυσίμων και/ή δεδομένων κατανάλωσης ενέργειας από ηλεκτρικά οχήματα με συσσωρευτή…

αντί για:

Επιπλέον, για να εξασφαλιστεί η διαθεσιμότητα δεδομένων κατανάλωσης καυσίμου και/ή ενέργειας από ηλεκτρικά οχήματα με συσσωρευτή

Ένα άλλο κοινό λάθος είναι ότι το μηχάνημα διαλέγει μια άλλη σημασία για τον υπό μετάφραση όρο.

The Commission shall determine the content of that form and the modalities for the information by implementing acts.

Αποδόθηκε:

Η Επιτροπή καθορίζει το περιεχόμενο της εν λόγω μορφής και τις λεπτομέρειες των πληροφοριών μέσω εκτελεστικών πράξεων.

διότι form σημαίνει κατά πρώτο λόγο μορφή, όμως σημαίνει και το προς συμπλήρωση έντυπο.

Το σωστό ήταν:

Η Επιτροπή καθορίζει το περιεχόμενο του εν λόγω εντύπου και τις λεπτομέρειες των πληροφοριών μέσω εκτελεστικών πράξεων.

Μια άλλη περίπτωση, σε ένα κείμενο με τα πρακτικά της ακρόασης για τον ορισμό αξιωματούχου στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.

Λέει ο υποψήφιος:

In addition to my role on the European Central Bank (ECB) Governing Council, I lead an organisation of about 2000 people….

Μεταφράστηκε:

Πέραν του ρόλου μου στο Διοικητικό Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), έχω ως αποτέλεσμα την οργάνωση περίπου 2000 ατόμων

αντί για:

Πέραν του ρόλου μου στο Διοικητικό Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), διοικώ έναν οργανισμό περίπου 2000 ατόμων….

Ίσως το λάθος έγινε επειδή στα κείμενά μας το lead το χρησιμοποιούμε πολύ συχνά με τη μεταφορική σημασία “έχω ως αποτέλεσμα…, οδηγώ σε…” και όχι με τη σημασία “ηγούμαι, διοικώ”. Βέβαια, κακώς γίνεται η παρανόηση αφού η σημασία “έχω ως αποτέλεσμα” θα ήθελε σύνταξη με την πρόθεση to.

Κι άλλο ένα:

Underlines that various recent cases of money laundering within the Union are linked to capital, ruling elites, and/or citizens who come from Russia

Μεταφράστηκε:

υπογραμμίζει ότι διάφορες πρόσφατες υποθέσεις νομιμοποίησης εσόδων από παράνομες δραστηριότητες στο εσωτερικό της Ένωσης συνδέονται με την πρωτεύουσα, την ελίτ και/ή τους πολίτες που προέρχονται από τη Ρωσία

αντί για

συνδέονται με κεφάλαια, κυβερνώσες ελίτ και/ή πολίτες….

Βλέπετε ότι το μηχάνημα ξέρει ότι εμείς τον όρο money laundering προτιμάμε να τον αποδίδουμε με το μακροσκελέστατο “νομιμοποίηση εσόδων από παράνομες δραστηριότητες” αντί για το σχεδόν καθιερωμένο αλλά πιο λαϊκό “ξέπλυμα χρημάτων”, και το ξέρει επειδή είναι τροφοδοτημένο με δικές μας μεταφράσεις. Δεν μπορεί όμως να ξεχωρίσει ποια σημασία του capital χρησιμοποιείται.

Κι ένα τελευταίο, πιο κωμικό, από ένα νομοθετικό κείμενο για το Σύστημα Πληροφοριών Σένγκεν, το SIS:

As palm print data and DNA profiles are only stored in the SIS….

Μεταφράστηκε:

Δεδομένου ότι τα στοιχεία για την παραγωγή φοινικελαίου και τα προφίλ DNA αποθηκεύονται μόνο στο SIS….

Στα κείμενά μας ασχολούμαστε συχνά με το φοινικέλαιο, οπότε στα σώματα κειμένων βρίσκει κανείς πολύ περισσότερες αναφορές σε palm oil που σημαίνουν φοινικέλαιο παρά σε αποτυπώματα παλάμης. Κι έτσι έγινε το αστείο αυτό λάθος.

Το σωστό:

Δεδομένου ότι τα δεδομένα για τα αποτυπώματα παλάμης και τα προφίλ DNA αποθηκεύονται μόνο στο SIS….

Φυσικά, κάνουν και οι άνθρωποι αστεία μεταφραστικά λάθη, όπως είδαμε στο πρώτο μέρος. Καθώς το επάγγελμά μας μεταλλάσσεται, εσείς οι νεότεροι θα πρέπει να μάθετε και τα δικά σας λάθη να αποφεύγετε και τα λάθη του αυτόματου βοηθού σας να διορθώνετε. Μια γενική συμβουλή, βέβαια, είναι να διαβάζετε μια δεύτερη φορά αυτό που γράψατε και να αναρωτιέστε αν έχει νόημα.

Αν το κάνετε, είναι βέβαιο πως δεν θα γράψετε ούτε για κρέας γαλοπούλας ανάμεσα στις σιδηροδρομικές εταιρείες ούτε για φοινικέλαιο πλάι στα δακτυλικά αποτυπώματα.

Σας ευχαριστώ!

 

Posted in Μεταφραστικά, Μηχανική μετάφραση, Νομανσλάνδη, Τίτλοι | Με ετικέτα: , , , , | 156 Σχόλια »

Τα πρώτα μεζεδάκια της δεύτερης δεκαετίας

Posted by sarant στο 17 Φεβρουαρίου, 2019

Aυτή τη φορα δεν είχα δισταγμό για τον τίτλο που θα έβαζα στο καθιερωμένο σαββατιάτικο πολυσυλλεκτικό άρθρο μας για τα περίεργα και τα στραβά που ψάρεψε η απόχη μας μέσα στη βδομάδα που πέρασε. Σαββατιάτικο είπα; Από τη συνήθεια. Βλέπετε, ακριβώς εξαιτίας της περίστασης, το άρθρο που ήταν να δημοσιευτεί χτες μετατέθηκε για σήμερα κι έγινε κυριακάτικο. Ποια περίσταση; Ότι χτες το ιστολόγιο γιόρτασε τα δέκατα γενέθλιά του κι έτσι από σήμερα μπαίνουμε στη δεύτερη δεκαετία της ύπαρξής του.

Θα μπορούσα να βάλω και τίτλο «Δεκάχρονα μεζεδάκια» ή «Δέκα χρόνια μεζεδάκια» αλλά θα ήταν λιγότερο ακριβές, αφού, όπως θυμούνται οι πολύ παλιοί, τον πρώτο καιρό δεν δημοσιεύαμε τέτοιο πολυσυλλεκτικό άρθρο, ενώ πολύ συχνά αφιερώναμε ολόκληρο (μικρό βεβαίως) άρθρο σε ένα και μόνο μαργαριτάρι, είτε σε εφημερίδα, είτε σε δήλωση πολιτικού. Πέρασαν τρεις μήνες για να βάλω το πρώτο πολυσυλλεκτικό άρθρο με χρήση της λέξης «μεζεδάκια» στον τίτλο του. Εκεί έγραφα: Πολλές φορές βλέπω κάτι που αξίζει σχολιασμό αλλά όχι και ολόκληρο δημοσίευμα –και βρίσκομαι στο δίλημμα: να το σχολιάσω εδώ και τώρα ή να το κρατήσω στο συρτάρι μέχρι να βρεθούν και άλλα ομοειδή, με κίνδυνο να μπαγιατέψει ανεπανόρθωτα; Μια λύση που βρήκα είναι να τα σερβίρω όσο ακόμα είναι ζεστά, πολλά μαζί, σαν τις ποικιλίες στα μεζεδοπωλεία. Λοιπόν, παρουσιάζω εδώ την πρώτη πιατέλα από εφήμερα μεζεδάκια, κι αν αποδειχτούν νόστιμα μπορεί να το καθιερώσω το σύστημα αυτό.

Το σύστημα καθιερώθηκε, αλλά όχι σε εβδομαδιαία βάση. Τα πρώτα χρόνια του ιστολογίου τα μεζεδάκια δημοσιεύονταν σε άτακτα διαστήματα -καμιά φορά περνούσε πάνω από μήνας από το ένα μεζεδοάρθρο ως το άλλο. Κοιτάω τώρα τα αρχεία του ιστολογίου και βλέπω ότι η περίπου εβδομαδιαία συχνότητα καθιερώθηκε στις αρχές του 2012 και στις 21-1-2012 ήταν το πρώτο άρθρο που πήρε την ονομασία «meze» (στο URL). Το σημερινό είναι το υπ’ αριθ. 362 άρθρο με αυτή την ονομασία. Λίγο αργότερα καθιερώθηκε και η σταθερή σαββατιάτικη δημοσίευση -εκτός εξαιρέσεων, όπως σήμερα.

* Και μετά αυτά τα εισαγωγικά, ξεκινάμε τα καθαυτό μεζεδάκια.

Σε άρθρο για τις ασχήμιες δυο φιλάθλων της Σαουθάμπτον που ειρωνεύτηκαν τον θάνατο του Εμιλιάνο Σάλα με το ιδιωτικό αεροπλάνο, γράφτηκε:

Στις 19 Ιανουαρίου η Κάρντιφ ολοκλήρωσε την πιο δαπανηρή μεταγραφή της ιστορίας της, δίνοντας 17 εκατ. ευρώ στη Ναντ για χάρη του Αργεντινού φορ, Εμιλιάνο Σάλα. Δύο μέρες μετά, το αεροσκάφος στο οποίο είχε επιβιβαστεί ο 28χρονος, «πετώντας» για την πρωτεύουσα της Ιουλίας, εξασφανίστηκε από τα ραντάρ.

Ότι δεν ξανακοιτάνε αυτό που γράφουν είναι φανερό -αλλά παρακαλείται ο γεωγράφος της Απωνίας να συμπεριλάβει την Ιουλία στον Άτλαντα των αγνώριστων χωρών!

* Η φωτογραφία από παιχνιδομάγαζο, μάλλον από το εθνικό μας παιχνιδομάγαζο, διαφημίζει
«Σπαθί γίγας ιπποτικό αληθοφανή»

Το επίθετο «αληθοφανές» για κάποιο λόγο είναι αγαπημένο των παιχνιδάδων και στη Τζάμπα γραμματική είναι άκλιτο, «το αληθοφανή».

Ωστόσο, φταίω κι εγώ λιγάκι. Πριν από 2-3 χρόνια, φίλος είχε στείλει φωτογραφίες του Τζάμπο με «αληθοφανές πλαστικά», «αληθοφανές αλυσίδα» και «αληθοφανές δράκος. Είχαμε γράψει τότε στα μεζεδάκια και τους είχαμε ειρωνευτεί, οπότε οι άνθρωποι φαίνεται πως μας διάβασαν και διόρθωσαν το «αληθοφανές» σε «αληθοφανή».

(Οπότε τώρα θα λένε: «Βάζω αληθοφανές πλαστικά και μου λέτε να το διορθώσω σε αληθοφανή, βάζω αληθοφανή σπαθί και θέλετε να το διορθώσω σε αληθοφανές; Θα με τρελάνετε;»)

* Φίλος διάβαζε κάποιο άρθρο που είχε τη λέξη «εξίτηλα» («τα σημάδια θα ήταν εξίτηλα» σε άρθρο του Στέφ. Μάνου. Είτε επειδή δεν ήταν σίγουρος για τη σημασία της είτε για άλλο λόγο, κλικάρισε να δει τη μετάφρασή της στα αγγλικά.

Όπου το google translate παθαίνει κάποιο περίεργο κοκομπλόκο και αποδίδει το εξίτηλα…. Μαντέψτε πώς το αποδίδει.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επιγραφές, Εκπαίδευση, Κύπρος, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεταμπλόγκειν, Μεζεδάκια, Μηχανική μετάφραση, Νομανσλάνδη, Περιαυτομπλογκίες, Το είπε/δεν το είπε, Φέικ νιουζ | Με ετικέτα: , , , , , , , , , | 204 Σχόλια »

Μερκελικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 12 Ιανουαρίου, 2019

…που βέβαια τα λέμε έτσι επειδή χτες και προχτές είχαμε την επίσκεψη της Γερμανίδας καγκελαρίου, της Αγγέλας Μέρκελ, στη χώρα μας. Κι άλλη μια φορά είχαμε μεζεδάκια τιτλοφορημένα από επίσκεψη της κ. Μέρκελ αλλά τότε (το μακρινό 2014) τα είχαμε πει «Μεζεδάκια για την επίσκεψη της Αγγέλας». Όσο για τα ετυμολογικά της λέξης «καγκελάριος», σας παραπέμπω σε ένα άλλο άρθρο, του 2010.

Από την επίσκεψη της Μέρκελ και η φωτογραφία αριστερά, που την οφείλουμε στον φωτογράφο Γιώργο Κονταρίνη, και που έγινε ιότροπη στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, εξαιτίας της έκφρασης των προσώπων και κυρίως από τη στάση των χεριών και του σώματος του Τσίπρα, που θύμισε σε πολλούς σκηνές από τον παλιό ελληνικό κινηματογράφο.

Πολλοί έβαλαν αστείες λεζάντες στη φωτογραφία -γέλασα αρκετά με την εξής:

– Και μου λέει «θα φύγω». Και του λέω φύγε Πάνο. Δεν έχεις κανένα να σε περιμένει. Σε παράτησαν όλοι.
– Τι μου λέτε κύριε Αλέξη μου.

* Βγήκε βέβαια και ο άλλος, τάχαμ αναλυτής, και έγραψε ότι «η επίσκεψη της Μέρκελ στην Ελλάδα ελλοχεύει ορισμένους κινδύνους«. Η κοτσάνα είναι ασυγχώρητη για επαγγελματία γραφιά. Ελλοχεύω θα πει «παραμονεύω, καραδοκώ». Ο κίνδυνος μπορεί να ελλοχεύει, αλλά η επίσκεψη μόνο εγκυμονεί κινδύνους. Εκτός από τα μπούτια μας, καλό ειναι να αποφεύγουμε να μπερδεύουμε και τα κλισέ μας.

* Διαβάζω ρεπορτάζ για το βίντεο που κυκλοφόρησε στις ΗΠΑ και παρουσιάζει τη γερουσιάστρια Αλεξάντρια Οκάζιο-Κορτέζ να χορεύει, τον καιρό που ήταν φοιτήτρια. Στο ρεπορτάζ, η Οκάζιο-Κορτέζ αποκαλείται «νεαρή γερουσιαστής» και πιο κάτω γίνεται λόγος για «τη νεότερη, σε ηλικία, γερουσιαστή».

Δεν υπάρχει λόγος να φορέσουμε γραμματική μπούρκα στην Αλεξάντρια Ο-Κ, ούτε και σε καμιάν άλλη ομόλογή της. Δεν έχουμε στην Ελλάδα τον θεσμό της Γερουσίας (και όταν τον είχαμε οι γυναίκες δεν ψηφιζαν, ούτε εκλέγονταν βέβαια) αλλά καθώς συχνά συμβαίνει να αναφερόμαστε σε γερουσιάστριες άλλων χωρών, ιδίως των ΗΠΑ, καλό είναι να καθιερωθεί ο έμφυλος τύπος.

* Τα μεζεδάκια μας θα μπορούσα να τα αποκαλέσω και «χιονισμένα» αφού μεγάλο μέρος της χώρας γνώρισε χαμηλές θερμοκρασίες και σκεπάστηκε από το χιόνι. Είναι αναμενόμενο τα δελτία ειδήσεων να υπερβάλουν κάπως στην περιγραφή των φαινομένων, αλλά καλό είναι να μην προκαλούν θυμηδία, όπως η είδηση αριστερά, από κυπριακόν ιστότοπο.

Στην κατάψυξη, λοιπόν, θα παραμείνει η Κύπρος, μας λέει το άρθρο.

Κι αν διαβάσετε τρεις αράδες πιο κάτω, βλέπετε πως η θερμοκρασία θα φτάσει στους 16 βαθμούς, μάλιστα 18 στα παράλια και 6 στα ορεινά!

Συγγνώμη, κουμπάροι, αλλά 16 βαθμούς δεν το λέμε κατάψυξη!

* Από την άλλη, φίλος άκουσε στο ραδιόφωνο του Σκάι ότι:

Η χιονόπτωση προκάλεσε ρίψεις δένδρων.

Όχι ρίψεις, αδέρφια, όχι ρίψεις. Πτώσεις.

* Κι άλλο ένα που το είδα σε φιλικό τοίχο στο Φέισμπουκ:

Είναι κι εκείνο το ευχετήριο σποτ του Σκάι με τον Μαραβέγια να λέει ότι «πρεσβεύει πολλούς ανθρώπους» και μου θυμίζει μια παίκτρια του shopping star (η οποία μάλιστα δήλωνε φιλόλογος) που είχε πει «προσπαθώ να ακολουθώ τη μόδα στα πλαίσια του επιστητού».

Δεν παρακολουθώ τηλεόραση οπότε δεν ξέρω αν είναι ακριβής η μεταφορά. Φαντάζομαι πως ο συντάκτης του ευχετήριου κειμένου έχει την εντύπωση ότι πρεσβεύω σημαίνει «αντιπροσωπεύω».

* Κι ένα μαργαριτάρι από την γηραιά Εστία. Σε απόκομμα, διότι νομίζω πως δεν δημοσιεύει ονλάιν τα κείμενά της.

«Στην ουσία πρόκειται για την προετοιμασία ιδρυσης νεας πολιτικής κινήσεως στα δεξιά της ΝΔ, πέραν των ήδη υπαρχόντων».

Πέρα από τα γενικά ελαφρυντικά που ισχύουν για τα μαργαριτάρια της κατηγορίας αυτής, δηλαδή ότι ο σωστός τύπος, στη γενική του θηλυκού («των ήδη υπαρχουσών»), ακούγεται αφύσικος σε πολλούς, εδώ έχουμε και ένα επιπλέον ελαφρυντικό, ότι ίσως ο συντάκτης παρασύρθηκε έχοντας στο νου του κάτι σαν «των ήδη υπαρχόντων σχηματισμών».

* Φίλος στέλνει ηλεμήνυμα στο οποίο μου γράφει:

Δεν αντέχω να διαβάζω άλλο για το «συμπαγές τείχος» που θέλει να φτιάξει ο Τραμπ στα σύνορα με το Μεξικό. Πρέπει να το απέδωσε έτσι το ΑΠΕ-ΜΠΕ και το αναπαρήγαγαν όλοι άκριτα. Ενδεικτικά:

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ επανέλαβε σήμερα ότι θέλει ένα «συμπαγές» τείχος στα σύνορα με το Μεξικό, διαψεύδοντας τον υπό παραίτηση προσωπάρχη του Λευκού Οίκου, Τζον Κέλι (από εδώ).

Το τείχος όμως που θέλει να χτίσει ο πορτοκαλί ακατανόμαστος, είναι από σκυρόδεμα!  Όποιος έχει παρακολουθήσει λίγο την αμερικάνικη επικαιρότητα τους τελευταίους μήνες, το έχει σίγουρα αντιληφθεί.

Τα είπα και ξεθύμανα!

Το μπετόν είναι concrete, και πράγματι ο Τραμπ κάνει λόγο για concrete wall ή all-concrete wall. Δίκιο έχει ο φίλος μου.

* O Πρόεδρος Τραμπ, πάντως, κάνει συνεχή προπαγάνδα υπέρ της ανάγκης να ανεγερθεί το τείχος στα σύνορα με το Μεξικό, αν και κάποια τουί του είναι μάλλον συβιλλικά όπως αυτό που βλέπετε αριστερά:

We lose 300 Americans a week, 90% of which comes through the Southern Border. These numbers will be DRASTICALLY REDUCED if we have a Wall!

Τι εννοεί ο Πρόεδρος; Μήπως εννοεί ότι 300 Αμερικανοί φεύγουν κάθε βδομάδα από τη χώρα, το 90% από το Νότο; Θα υψώσει δηλαδή τείχος (του… αίσχους;) για να τους κρατήσει μέσα;

Όχι. Η διατύπωση είναι, ας πούμε, ελλειπτική, αντί για We lose 300 Americans a week to drugs, 90% of which comes through the Southern Border….

Και, ναι, συχνότερο θα ήταν το ρήμα comes στον πληθυντικό, 90% of which come…

* Συχνά πυκνά αναδημοσιεύω αποσπάσματα κειμένων από εφημερίδες και ιστότοπους που περιέχουν περιττά, κατά τη γνώμη μου, εισαγωγικά -αυτό που λέω «εισαγωγικομανία».

Με την ευκαιρία της επετείου από τον πρόωρο θάνατο του Γιάννη Χρήστου, πριν από 49 χρόνια, κυκλοφόρησε το απόκομμα εφημερίδας της εποχής, που βλέπετε αριστερά.

Κάποιος φίλος πρόσεξε τα εισαγωγικά στη λέξη «γλέντι».

Όμως, το 1970, αλλά και αρκετά χρόνια αργότερα, ήταν αρκετά συνηθισμένο να χρησιμοποιούνται εισαγωγικά για τις λαϊκές λέξεις, όπως και για τις ξενικές λέξεις.

Λειτουργούσαν δηλαδή τα εισαγωγικά κάπως σαν χειρουργικά γάντια ή σαν λαβίδα, που τα χρησιμοποιούμε για να πιάνουμε τη…. μιαρή λέξη για να μη μας μολύνει.

Σταδιακά, έχει ατονήσει αυτή η εκνευριστική συνήθεια. Πάντως συνεχιζόταν και τη δεκαετία του 80. Θυμάμαι έναν καιρό που ήμουν «αναγνώστης» σε εκδοτικό οίκο, δηλαδή διάβαζα χειρόγραφα υποψήφια προς έκδοση και έλεγα τη γνωμη μου. Μου είχαν δώσει να κρίνω ένα μυθιστόρημα, από μια όχι άγνωστη συγγραφέα, η οποία έκανε κατάχρηση στα εισαγωγικά-γάντια. Όλες τις λέξεις ξένης προέλευσης τις έβαζε σε εισαγωγικά, π.χ.: πήγαν στο «πάρτυ» και άρχισαν να λικνίζονται στους ήχους της «ροκ» κρατώντας ένα «κοκτέιλ» στο χέρι. Όσο διάβαζα, τόσο εκνευριζόμουν, και όταν έφτασα σε ένα σημείο όπου ο ήρωας: προχώρησε στο «χωλ» και άναψε το «αμπαζούρ», πέταξα το χειρόγραφο από το παράθυρο (μετά κατέβηκα και το μάζεψα, πάντως).

* Πολλές φορές έχουμε συζητήσει το πρόβλημα με τους τίτλους, που αναστρέφουν χάριν εντυπωσιασμού τη συνήθη σειρά των όρων της πρότασης (υποκείμενο-ρήμα-αντικειμενο), με αποτέλεσμα να προκύπτουν προτάσεις αμφίσημες ή/και κωμικές.

Τελευταίο κρούσμα, σε τίτλο άρθρου της Άθενς Βόις:

Εγκλωβισμένα πουλιά στην παγωμένη λίμνη της Καστοριάς σώζουν εθελοντές

Συγκινείται κανείς και θαυμάζει τα ηρωικά αυτά πουλιά, που αν και εγκλωβισμένα, αψήφησαν τον πάγο και τον κίνδυνο και έσπευσαν να σώσουν τους εθελοντές -κι ύστερα σκέφτεται πως μάλλον οι εθελοντές έσωσαν τα εγκλωβισμένα πουλιά.

Εγώ πάντως θα το έβαζα αντίστροφα, κι ας είναι λιγότερο φιγουράτο:

Εθελοντές σώζουν εγκλωβισμένα πουλιά στην παγωμένη λίμνη της Καστοριάς.

Αλλά αν κανείς είναι γαλουχημένος να αντιστρέφει τη συνήθη σειρά, θα καταλάβει πως τα πουλιά έσωσαν τους εθελοντές -δεν υπάρχει σωτηρία!

* Το σουπεράκι της ΕΡΤ επιμένει πως το Ιράν πήρε μέτρα εναντίον της Τεχεράνης.

Είναι περίεργο να μαίνεται τέτοιος εμφύλιος πόλεμος στη χώρα, να παίρνονται μέτρα εναντίον της πρωτεύουσας, και να μην έχουμε πάρει είδηση!

* Διαβάζω ρεπορτάζ για την παρουσίαση βιβλίου για το υποτιθέμενο μεγάλο Όχι της κυβέρνησης Καραμανλή στο Βουκουρέστι.

«Η Συμφωνία των Πρεσπών, με την παραχώρηση μακεδονικής γλώσσας και εθνότητας στους γείτονες, χωρίς “κόκκινες γραμμές”, όπως απεδείχθη από την προκλητική στάση Ζάεφ, πριν καν στεγνώσει το μελάνι των υπογραφών, εξάρει το παράδειγμα του Καραμανλή και της κυβέρνησής του, γιατί αποδεικνύει ότι υπάρχουν πολιτικοί που, όταν βάζουν «κόκκινες γραμμές», τις εννοούν», δήλωσε ο πρώην υπουργός και νυν καθηγητής του Ευρωπαϊκού πανεπιστημίου της Κύπρου, Θεόδωρος Ρουσόπουλος.

Ώστε η Συμφωνία των Πρεσπών … εξάρει το παράδειγμα του Καραμανλή;

Ο καθηγητής Ρουσόπουλος παίρνει εξάρι, σχολίασε φίλος.

* Θα έχετε πάρει πολλές φορές γράμμα από τη χήρα ή άλλον συγγενή κάποιου εκλιπόντος Αφρικανού μεγιστάνα που σας παρακαλεί να σας δωρίσει ένα αμύθητο ποσόν.

Ιδού ένα τελευταίο δείγμα, ξεκαρδιστικό στη μηχανομετάφρασή του:

Νόημα δεν βγαζει, κι έτσι δεν θα μάθουμε γιατί ο ψυχρός εκτελεστής καθάρισε τον συγγενή μας. Να φταίει που ήταν καθυστερημένος; Δεν είναι αυτό λόγος να σκοτώνεις ανθρώπους.

* Κυκλοφορεί στο Διαδικτυο μια αναφορά κάποιων που διαμαρτύρονται διότι στις καταιγίδες δίνονται αρχαία ελληνικά ονόματα. Δεν βαζω λινκ αλλά την παραθέτω:

Σας παρακαλούμε θερμά να σταματήσετε να δίνετε αρχαία ελληνικά ονόματα στα επικίνδυνα καιρικά φαινόμενα. Είναι πολύ κακό ενεργειακά και ψυχολογικά, να ταυτίζετε ονόματα όπως Μίνωας, Ξενοφών, Ορέστης και τώρα Πηνελόπη με καταστάσεις φόβου, ανησυχίας και κινδύνου. Αυτή η νοοτροπία αποδυναμώνει –είτε το καταλαβαίνετε είτε όχι- τα αρχέτυπα του Ελληνισμού.
Αναλογιστείτε ότι οι Αμερικανοί που μιμείστε, δεν έχουν διανοηθεί ποτέ να ονομάσουν τους τυφώνες τους Τζέφερσον, Λίνκολν, Φραγκλίνο ή Ουάσινγκτον! Τους δίνουν κοινά καθημερινά ονόματα.
Σας ζητούμε να σταματήσετε αυτή την απαράδεκτη νέα μόδα, αναλογιζόμενοι τις ολέθριες συνέπειες που έχει στο ομαδικό ελληνικό ασυνείδητο.

Πρέπει να είναι παλιότερη, διότι δεν αναφέρει τον Τηλέμαχο και την (αναμενόμενη) Υπατία. Πάντως, ειδα ότι συνεχίζει να υπογράφεται (όχι από πολλούς).

Οπότε, για το Φ να διαλέξουμε κάποιο καθημερινό όνομα, ας πούμε Φούφουτος.

* Και μια νέα προσθήκη στο τοπίο της Νομανσλανδης. Μάθαμε πώς λέγεται ο κεντρικός σιδηροδρομικός σταθμός της, λέγεται Federal Railways.

Ή αλλιώς, σε ρεπορτάζ από την Αυστρία, για ένα αγριοκάτσικο που παγιδεύτηκε στα χιόνια και το απεγκλώβισαν εργάτες των σιδηροδρόμων, διαβάζουμε:

Με επιτυχία στέφθηκε μετά από μεγάλη προσπάθεια η απόπειρα δυο εργατών στον σιδηροδρομικό σταθμό Federal Railways της Αυστρίας να απεγκλωβίσουν μέσα από παχιές στοιβάδες χιονιού μια άγρια κατσίκα.

Φυσικά, πρόκειται για εργάτες της ÖBB, των Αυστριακών Ομοσπονδιακών Σιδηροδρόμων -το αγγλικό πρωτότυπο θα είχε κάτι σαν Austrian Federal Railways, το οποίο περιέργως μετατράπηκε σε όνομα σιδηροδρομικου σταθμού, συμπληρώνοντας έτσι τις υποδομές της Νομανσλάνδης!

Παρεμπιπτόντως, το «στοιβάδες» είναι ανορθογραφία. Μπορεί να στοιβάζουμε σε στοίβες, αλλά οι στιβάδες γράφονται με γιώτα, έτσι από έμφυτη τζαναμπετιά.

* Και κλείνω εδώ, παραθέτοντας χωρίς όμως να σχολιάσω, τον σύνδεσμο προς τη μακροσκελή δήλωση του Κ. Ζουράρι για τη Συμφωνία των Πρεσπών. Λιγάκι μπερδεμένα τα λέει, αλλά στο υστερόγραφο το ρεζουμέ δίνεται σε απλή και κατανοητή γλώσσα:

Υ.Γ. Ἡ ὡς ἄνω ἄποψή μου συνυπάρχει μὲ τὴν πλήρη καὶ διαρκῆ ἐκ μέρους μου στήριξη πρὸς τὴν παροῦσα κυβέρνηση, μέχρις λήξεως τῆς ἐντολῆς. Σύμφωνα μὲ τὸ καθ’ ἡμᾶς συναμφότερον.

 

 

Posted in Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Μηχανική μετάφραση, Μιμίδια, Νομανσλάνδη | Με ετικέτα: , , , , , , , | 185 Σχόλια »

Μαυροσαββατιάτικα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 24 Νοέμβριος, 2018

Αφού χτες ήταν η Μαύρη Παρασκευή, που γιόρταζαν οι έμποροι, λογικά σήμερα έχουμε Μαύρο Σάββατο,  έτσι δεν είναι; Μαυροσαββατιάτικα λοιπόν τα μεζεδάκια μας, και μια ιδέα θα ήταν να τα διαβάσετε με υπόκρουση Μπλακ Σάμπαθ αλλά δεν είναι και πολύ του γούστου μου οπότε δεν σας το προτείνω.

Πολύς κόσμος τη Μπλακ Φράιντεϊ λογοπαίζοντας την αποκαλεί Βλακ Φράιντεϊ. Κάτι τέτοιο τόλμησε να κάνει και η Γ’ ΕΛΜΕ Θεσσαλονίκης, που καυτηρίασε τις πολλές απουσίες μαθητών σε ανακοίνωσή της εξαιτίας της Μαύρης Παρασκευής, αλλά η ανακοίνωση προκάλεσε την οργή του διαχειριστή της σελίδας της Lifo στο Φέισμπουκ, που χαρακτήρισε «προκλητική» την ανακοίνωση. Πάλι καλά που δεν την είπε και ασεβή, αφού αναφέρθηκε χλευαστικά στον ιερό θεσμό της κατανάλωσης!

* Χτες επίσης είχαμε τη συζήτηση στη Βουλή σε επίκαιρη ερώτηση του Κ. Μητσοτάκη για τη βία και ανομία στα πανεπιστήμια, όπου αναδείχτηκε και ένα ενδιαφέρον γλωσσικό θέμα. Δεν εννοώ τα μαργαριτάρια των πολιτικών αρχηγών -που από αυτά κατέγραψα δύο, πρώτα το «επιδέχονται κριτικής» (ή κάποιο άλλο ουσιαστικό με γενική) του Κ. Μητσοτάκη, αντί της καθιερωμένης σύνταξης με αιτιατική, και ύστερα το «να καταστείλονται» του Αλ. Τσίπρα αντί του «να καταστέλλονται».

Εννοώ το «Κολάμπια», όπως πρόφερε ο Κ.Μητσοτάκης το πανεπιστήμιο Columbia, μια προφορά που είναι σωστή στα αμερικάνικα αγγλικά ή και στα αγγλικά γενικώς, όμως ξενίζει στα ελληνικά. Στη δευτερολογία του ο πρωθυπουργός αναφέρθηκε στο πανεπιστήμιο Κολούμπια που συνεργάζεται με το ΕΜΠ, προσθέτοντας «ή Κολάμπια, αν προτιμάτε» (ή κάτι τέτοιο) απευθυνόμενος στον Κ. Μητσοτάκη.

Ο διάλογος προκάλεσε τη σχετική ιλαρότητα και είδα στο Φέισμπουκ και κάποιες αναφορές σε «Κωλάμπια» με τα εύλογα και εύκολα λογοπαίγνια που φαντάζεστε (έκανε αντιπολίτευση της Κωλάμπια, ας πούμε) αλλά ας το προσπεράσουμε αυτό να πάμε στην ουσία γιατί έχει ενδιαφέρον.

Έχει ενδιαφέρον και κανονικά χρειάζεται χωριστό άρθρο, αλλά θα πω μερικές σκέψεις προσπαθώντας να αποστασιοποιηθώ από τα πρόσωπα που χρησιμοποίησαν τους όρους. Μπορεί το Columbia να προφέρεται στα αγγλικά (κάπως σαν) Κολάμπια, αλλά στα ελληνικά έχει καθιερωθεί εδώ και δεκαετίες να λέμε «Κολούμπια», είτε για το πανεπιστήμιο, είτε για την ιστορική εταιρεία δίσκων και το εργοστάσιό της στη Ριζούπολη. Έτσι το έχει και η Βικιπαίδεια, έτσι το λέει και η συντριπτική πλειοψηφία (ή πλειονότητα) των ομιλητών. Θα μου πείτε, η σωστή προφορά είναι Κολάμπια. Θα απαντήσω πως δεν υπάρχει μία και μοναδική σωστή προφορά.

Λέγοντάς το αυτό δεν εννοώ μόνο τις διαφορές προφοράς μέσα στην ίδια γλώσσα (αν θεωρήσουμε μία και ενιαία γλώσσα τα αγγλικά). Και εδώ υπάρχουν μεγάλες διαφορές γενικώς, και ειδικώς για το όνομα Columbia, που ο Κ. Μητσοτάκης το πρόφερε στα νιουγιορκέζικα, αλλά που η γενικώς παραδεκτή προφορά του στα αγγλικά είναι αρκετά διαφορετική.

Εννοώ επίσης ότι η «σωστή» προφορά δεν είναι αποκομμένη από τη γλώσσα στην οποία μιλάμε κάθε φορά. Όταν μιλάμε ελληνικά θα πούμε Θάτσερ, προφέροντας κανονικά το ρο, όταν μιλήσουμε αγγλικά θα προφέρουμε, αν θέλουμε, πιο αχνά τον φθόγγο, όταν μιλήσουμε όμως γαλλικά θα πούμε Τατσέρ. Το σωστό στα γαλλικά είναι Τατσέρ για τη Θάτσερ και Ντυνίλ για το Ντάνχιλ (Dunhill) και παρομοίως το σωστό στα ελληνικά είναι Κολούμπια και όχι Κολάμπια.

Βέβαια, καθώς εξαπλώνεται η γλωσσομάθεια και καθώς ερχόμαστε σε επαφή με την προφορά των φυσικών ομιλητών της εκάστοτε γλώσσας, με αργούς, πολύ αργούς ρυθμούς αλλάζει η αντίληψή μας για το σωστό. Πριν από πενήντα χρόνια τον Τσε τον λέγαμε Γκουεβάρα (έτσι στο τραγούδι του Λοΐζου) ενώ τώρα τον λέμε Γκεβάρα. Αλλά είπαμε, χρειάζεται άρθρο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in ποδόσφαιρο, Επιγραφές, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Νομανσλάνδη | Με ετικέτα: , , , , , | 368 Σχόλια »

Κοτζιάμ μεζεδάκια

Posted by sarant στο 20 Οκτώβριος, 2018

Σύμφωνα με την εργασία του Μανόλη Τριανταφυλλίδη «Τα οικογενειακά μας ονόματα», το οικογενειακό όνομα (δηλ. επώνυμο) Κοτζιάς προέρχεται από το τουρκ. koca, που σημαίνει «μεγάλος, πελώριος, γέρος». Από την ίδια λέξη έχουμε δανειστεί και τον τύπο κοτζάμ ή κοτζαμάν, απ’ όπου και το επώνυμο Κοτζαμάνης.

Θα μπορούσε να πει κανείς πως η παραίτηση του Νίκου Κοτζιά από τη θέση του υπουργού Εξωτερικών είναι ετυμολογικώς συνεπής, με την έννοια ότι φαίνεται μεγάλη απώλεια, και αφήνει μια πολύ δυσάρεστη γευση σε όσους στηρίζουν τη συμφωνία των Πρεσπών αφού από τη σύγκρουση ανάμεσα στον αρχιτέκτονα της συμφωνίας και στον βασικό υπονομευτή της βγαίνει ηττημένος ο πρώτος. Από την άλλη, δεν είμαι βέβαιος ότι ο Ν.Κ. έκανε καλά που παραιτήθηκε. Τέλος πάντων, αυτά θα τα δούμε ίσως κάποια άλλη φορά, σήμερα το μενού έχει μεζεδάκια, τσιμπολόγημα από τα γλωσσικά (κυρίως) στραβά κι ανάποδα της εβδομάδας που πέρασε.

Πάντως, η παραίτηση του Ν. Κοτζιά γέννησε κάποια μεζεδάκια, όπως το αστείο λάθος στο σουπεράκι του Σκάι, που αντί για «παραίτηση Κοτζιά» έγραψε «παραίτηση Τσίπρα». Αναπόφευκτα ήταν τα σχόλια για «ευσεβείς πόθους».

Το πιο αστείο ήταν το πάθημα του (οΘντκ) δημοσιογράφου Γιάννη Λοβέρδου, ο οποίος έσπευσε στο Τουίτερ να χλευάσει «το μπάχαλο της Συριζο-ΕΡΤ» χωρίς να προσέξει ότι η γκάφα έγινε από τον Σκάι και οχι από την ΕΡΤ (το σήμα του Σκάι υπάρχει στην πάνω δεξιά γωνία της οθόνης αλλά δεν φαίνεται καλά επειδή το φόντο είναι ανοιχτόχρωμο επίσης).

* Κι άλλο ένα σχετικά με την παραίτηση Κοτζιά.

Μου γράφει φίλος στο Φέισμπουκ:

Πώς σχολιάζετε ως ειδικός -και όχι σε πολιτική βάση- το γλωσσικό έκτροπο του πρωθυπουργού με εκείνο το «ασυνείδητα» στο οιονεί διάγγελμά του μετά την ηχηρή παραίτηση Κοτζιά και δη στο παράθεμα «δεν πρόκειται να ανεχτώ από εδώ και στο εξής καμιά διγλωσσία από οποιονδήποτε και καμιά προσωπική στρατηγική στην εθνική γραμμή της χώρας, δεν θα ανεχτώ από κανέναν συνειδητά ή ασυνείδητα, εν προκειμένω ασυνείδητα, να διαταράξει την ομαλή πορεία της χώρας προς την έξοδο από την κρίση και τα μνημόνια».
Εξ όσων γνωρίζω το «ασυνείδητα» έχει αρνητικές υποδηλώσεις. Γι αυτό έχει προταθεί αντ αυτού το «ασύνειδα» ή περιφραστικά το «χωρίς συνείδηση ή επίγνωση». Δεν έχει ο πρωθυπουργός εγγράμματους και γλωσσικά ευαίσθητους συμβούλους;

Ο φίλος μας θεωρεί λάθος τη χρήση του «ασυνείδητα». Του απάντησα ως εξής:

Καλημέρα. Κατά τη γνώμη μου, δεν είναι έτσι που τα λέτε. Το «ασυνείδητα» έχει ΚΑΙ αρνητικές υποδηλώσεις, αλλά χρησιμοποιείται επίσης με τη σημασία «που δεν γίνεται συνειδητά» -για να βεβαιωθώ, κοίταξα όλα τα λεξικά, και όλα καταγράφουν αυτή τη σημασία.

Ειδικότερα, η φράση «συνειδητά ή ασυνείδητα» είναι παγιωμένη και στερεότυπη και χρησιμοποιείται πάμπολλες φορές (γκουγκλίστε, θα τη βρείτε και σε βιβλία), μεταξύ άλλων και από «εγγράμματους και γλωσσικά ευαίσθητους χρήστες της γλώσσας». Την έχω χρησιμοποιήσει κι εγώ κάμποσες φορές, όπως και (βρίσκω στο μπλογκ μου) ένας κλασικός φιλόλογος και άλλοι δόκιμοι χειριστές της γλώσσας.

Εσείς τι λέτε;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Νομανσλάνδη, Ονόματα, Τηλεοπτικά | Με ετικέτα: , , , , , | 191 Σχόλια »

Μεζεδάκια εξ αναβολής

Posted by sarant στο 2 Σεπτεμβρίου, 2018

Εξ αναβολής, αφού κανονικά το πολυσυλλεκτικό μας άρθρο με τα γλωσσικά στραβά κι ανάποδα της εβδομάδας δημοσιεύεται το Σάββατο -αλλά χτες που ήταν Σάββατο είχαμε και πρωτομηνιά.

* Κάποιοι συνεχίζουν ακόμα τις διακοπές τους -μαζί κι εγώ, μια και φέτος τις άρχισα αργά.

Ένας από αυτούς, δημοσίευσε τη φωτογραφία που βλέπετε αριστερά. Δικό του και το σχόλιο που προκύπτει αβίαστα:

Οι Έλληνες που δεν έχουν λόουερ, κολυμπάνε το πρωί

Οι αλλοδαποί κολυμπάνε το απόγευμα

Οι Έλληνες που έχουν λόουερ, πρωί-απόγευμα.

* Ο αντιπρόεδρος του Εδεσσαϊκού έπιασε δουλειά στο iefimerida.gr. Διαβάστε την πρώτη παράγραφο από άρθρο για την εμφάνιση αρκούδων σε χωριά των Τρικάλων:

Την ανησυχία τους για το καταστροφικό πέρασμα τους προκάλεσαν οι αρκούσες που μπήκαν σε τουλάχιστον δύο χωριά των Τρικάλων εκδήλωσαν οι κάτοικοι των οποίων φοβούνται και για τυχόν «τυχαίες συναντήσεις» με κάποιο από τα άγρια ζώα.

Δεν χρειάζονται σχόλια. Αρκούσε η τρικυμισμένη σύνταξη, ηρθαν και οι αρκούσες…

* Ο περίεργος τίτλος της εβδομάδας, στην iefimerida. Σε άρθρο της κατηγορίας «Σαν σήμερα», μαθαίνουμε (ή θυμόμαστε) ότι στςι 26 Αυγούστου 1960 εκτελέστηκε η Σταυρούλα Γκουβούση που είχε καταδικαστεί για τη δολοφονία της νύφης της. Ήταν, λέει ο τίτλος,

Η πρώτη γυναίκα που εκτελέστηκε λόγω θανατικής ποινής

Αυτό θυμίζει λίγο το murder by death της γνωστής κωμωδίας, αλλά ο υπέρτιτλος («Για ποινικό αδίκημα») έχει μια βάση που ο αρθρογράφος δεν μπορεί ή δεν θέλει να εκφράσει σαφέστερα.

Εκτελέσεις γυναικών είχαν γίνει πολλές στα χρόνια του Εμφυλίου -με πρώτη τη σλαβομακεδόνα δασκάλα Ειρήνη Γκίνη (το εξελληνισμένο όνομά της), αν δεν κάνω λάθος.

Και πράγματι, στο τέλος του άρθρου δηλώνεται ότι: Η Σταυρούλα Γκουβούση ήταν η πρώτη από τις τέσσερις γυναίκες που εκτελέστηκαν στην Ελλάδα μετά το τέλος του Εμφυλίου Πολέμου.

* Τη φωτογραφία αριστερά μού την έστειλε φίλος, από το αεροδρόμιο Θεσσαλονίκης.

Η αγγλική μετάφραση έχει ένα προβληματάκι, έστω κι αν δεν χτυπάει αμέσως στο μάτι.

Το πρόβλημα είναι ότι η «μεταφορά υγρών προϊόντων» αποδόθηκε «liquids transfer»

Θα ήταν προτιμότερη, λέει ο φίλος, η απόδοση transport ή carriage of liquids. Το transfer μπορεί να νοηθεί ως «μεταβίβαση» (νοερή, λογιστική, κυριότητας, συναισθημάτων…), «μετάθεση» (υπαλλήλου), ακόμα και «αποστολή» (εμπορευμάτων), αλλά όχι «μεταφορά πραγμάτων που κουβαλάς επάνω σου».

* Οι οιωνοί δεν είναι καλοί, τουλάχιστον στο in.gr.

Διαβάζουμε σε άρθρο του Β. Κανέλλη: Οποιος ασκεί κριτική στο μεγάλο αφεντικό, θα αντιμετωπίζεται ως οιωνεί μαφιόζος, διαπλέκομενος, αναξιοπρεπής, γλείφτης και άλλα πολλά.

Οιονεί βέβαια, αλλά οι μεταξωτές διατυπώσεις θέλουν επιδέξια χέρια. Και να πεις ότι το «οιωνεί» δεν το πιάνει ο Σπελ Τσέκερ; Το πιάνει, αλλά φαίνεται πως ούτε αυτόν χρησιμοποιούν στο in.gr.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επιγραφές, Κουίζ, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Νομανσλάνδη, Ορθογραφικά, Το είπε/δεν το είπε, Ψευδόφιλες λέξεις | Με ετικέτα: , , , , , | 171 Σχόλια »

Ηλιομακεδονικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 19 Μαΐου, 2018

Ο τίτλος φυσικά αναφέρεται στην είδηση που έγινε γνωστή χτες, ότι η γειτονική ακατονόμαστη χώρα πρότεινε να υιοθετησει το όνομα «Republika Ilindenska Makedonija», δηλαδή Δημοκρατία της Μακεδονίας του Ίλιντεν. Ξέρουμε βέβαια ότι η εξέγερση του Ίλιντεν θεωρείται το ιδρυτικό γεγονός του υπο διαμόρφωση έθνους, το δε Ίλιντεν είναι η ημέρα του Προφήτη Ηλία, αφού η εξέγερση έγινε στις 20 Ιουλίου 1903 με το παλιό (ιουλιανό) ημερολόγιο.

Αν η πρόταση επιβεβαιωθεί, ασφαλώς θα τη σχολιάσουμε ξανά στο ιστολόγιο -σήμερα κάτι τέτοιο είναι εντελώς πρόωρο, πολύ περισσότερο επειδή σε παρόμοιες διαπραγματεύσεις τέτοιες διαρροες πολυ συχνά γίνονται για να απορριφθούν. Πάντως, το θέμα συζητήθηκε στα κοινωνικά μέσα, με τρόπο καφενειακό βέβαια. Κι εκεί τεθηκε το ερώτημα πώς θα αποκαλούνται π.χ. οι κάτοικοι της υποθετικής Μακεδονίας του Ίλιντεν. Ιλιντενοί; Ιλιντενομακεδόνες; Κάπως έτσι λοιπον προέκυψαν και τα ηλιομακεδονικά μεζεδάκια μας, λέξη που προς το παρόν δεν γκουγκλίζεται.

* Πάντως δεν νομίζω να λυθεί γρηγορα το θέμα, διότι ο πρωθυπουργος, αντί να συζητάει με τον ομόλογό του της γειτονικής χώρας, συναντιέται, αν τουλάχιστον πιστέψουμε την ΕΡΤ, με τον Βέλιμιρ Ζάετς, την παλιά δοξα του Παναθηναϊκού.

Δεν λέω, καλός ποδοσφαιριστής ήταν -αλλά νομίζω πως για το όνομα της ΠΓΔΜ αρμοδιοτερος είναι ο Ζοραν Ζάεφ, ο πρωθυπουργός της χώρας.

Εναλλακτικά βέβαια, μπορεί απλώς το σουπεράκι της ΕΡΤ να είναι λάθος.

(Αν πρόκειται για φωτοσοπιά, ζητώ προκαταβολικά συγνώμη, δεν μπορώ να το ελέγξω).

* Συνεχιζοντας στο ιδιο θέμα, μεταφέρω εδώ την άποψη που δημοσίευσε στον τοίχο του στο Φέισμπουκ ένας γνωστός και καλός λόγιος:

Προς δημοσιογράφους: πολύ εύκολα, ακόμα και από την ελληνική wiki, μπορεί κανείς να πληροφορηθεί ότι «η Ονοματολογία είναι κλάδος της Γλωσσολογίας που ασχολείται με την έρευνα των κυρίων ονομάτων (ανθρωπωνύμια, τοπωνύμια κτλ.), την προέλευση τους κ.ά.» Να ξέρετε λοιπόν ότι αυτός ο νέος όρος που κοτσάρετε εσχάτως στα ρεπορτάζ για το «Μακεδονικό», το «ονοματολογικό», είναι εντελώς λάθος. Λέτε «οι διαπραγματεύσεις για το ονοματολογικό των Σκοπίων» αλλά εννοείτε για «το ζήτημα της ονομασίας της ΠΓΔΜ», εφόσον το θέμα είναι αποκλειστικά διπλωματικό και αφορά την ονομασία μιας χώρας, όχι βέβαια γλωσσολογικό που αφορά την ερμηνεία ή την προέλευση της ονομασίας μιας πόλης. Κόψτε το παρακαλώ λοιπόν αυτό το «ονοματολογικό», πονάνε τα αυτιά μας και τα μυαλά μας.

Έχει μια βάση η ένστασή του, αλλά όχι απόλυτα. Συχνά χρησιμοποιούμε το επίθημα -λογία για να δηλώσουμε τη συζήτηση για ένα θέμα, και μάλιστα δίνοντας ειρωνική ή απαξιωτική χροιά, π.χ. εκλογολογία είναι η (συχνά ατέρμονη ή άνευ αντικειμένου) συζήτηση περί εκλογών, σκανδαλολογία η (συχνά αβάσιμη ή υποβολιμαία) συζήτηση για σκάνδαλα κτλ. Μάλιστα, το Χρηστικό Λεξικό της Ακαδημίας αναγνωρίζει το επίθημα -λογία και με τη σημασία «λόγος για κάτι» πχ εκλογολογία.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ακλισιά, Αμφισημίες, Βουλή, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Νομανσλάνδη, Ορθογραφικά, Ομόηχα, Τηλεοπτικά | Με ετικέτα: , , , , | 256 Σχόλια »

Καψοκαλυβίτικα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 28 Απρίλιος, 2018

Ανάμεσα στα γεγονότα της περασμενης εβδομάδας που σχολιάστηκαν, και αφου προσπεράσουμε την αναμενόμενη αλλά αποκαρδιωτική υποκριτική κατακραυγή για την 22χρονη που γέννησε κρυφά και πέταξε το βρέφος στον ακάλυπτο (εκείνη είναι τέρας, ενώ ο πατέρας σφυρίζει αδιάφορα), βρίσκεται και εκείνο που δίνει τον τίτλο στο σημερινό μας πολυσυλλεκτικό άρθρο.

Εννοώ την παραίτηση του δρος Σταμάτη Κριμιζή από τη θέση του Προέδρου στον νεοσύστατο Ελληνικό Διαστημικό Οργανισμό με καταγγελίες για τις αρμοδιότητες που (δεν) ειχε και την αντικατάστασή του από τον Κύπριο μάνατζερ Χριστόδουλο Πρωτοπαππά ο οποίος έχει γερό μανατζέρικο βιογραφικό με διευθυντικές θέσεις σε εταιρείες δορυφόρων, σε αντίθεση με το λαμπρό επιστημονικό-ακαδημαϊκό του προκατοχου του. Παραδόξως ή όχι, ο νέος Προεδρος έχει γράψει και άρθρο για τον Άγιο Πορφυριο τον Καυσοκαλυβίτη, που είναι άγιος της εποχής μας αφού πρόλαβε το Ιντερνέτ, και ο οποιος:

Το μεγαλύτερο όμως και κατά την άποψή μου μοναδικό θαύμα που έχει καταγραφεί και έχει κάνει ο Άγιος Πορφύριος που συγκλονίζει τους τεχνολόγους και τους φυσικούς είναι η συστολή του χρόνου όχι για μερικά κλάσματα του δευτερολέπτου που πασχίζουν σήμερα οι φυσικοί που ασχολούνται με τη θεωρία της σχετικότητας και τη φυσική των υψηλών ενεργειών να πραγματοποιήσουν, αλλά πάνω από μια ώρα. Η μόνη αναφορά στην Ορθόδοξη Χριστιανική μας Πίστη παρόμοιου θαύματος για την επέμβαση στο χρόνο βρίσκεται στην Παλαιά διαθήκη όταν ο Ιησούς του Ναυΐ ύψωσε τα χέρια του σε σημείο του σταυρού για να «σταθεί ο ήλιος» και να παραταθεί η ημέρα για να νικήσουν οι Ισραηλίτες στο λόφο της Γαβαών.  Η διαφορά όμως στην περίπτωση του θαύματος του Αγίου Πορφυρίου, ήταν ότι η μεταβολή του χρόνου πραγματοποιήθηκε μόνο για μια ομάδα μοναχών και όχι για ολόκληρο τον κόσμο.  Μια τέτοια συστολή του χρόνου μπορεί να πραγματοποιηθεί σήμερα με βάση τη θεωρία της σχετικότητας για κάποιο αντικείμενο που κινείται με ταχύτητα μεγαλύτερη από αυτή της ταχύτητας του φωτός και πραγματικά ως τεχνολόγο επιστήμονα με αφήνει άφωνο διότι ακόμα δεν πραγματοποιήθηκε παρά σε κάποια σωματίδια που δεν έχουν μάζα.

Ο άγιος έκανε το θαύμα της επιλεκτικης συστολής του χρόνου σε μια ομάδα καλόγριες που είχαν πάει να τον επισκεφτούν και κατά την επιστροφή τους διένυσαν απόσταση πολλών χιλιομέτρων μέσα σε ένα τέταρτο της ώρας.

Το θαύμα του αγίου Πορφυρίου ειναι πράγματι πολύ πρακτικό, αλλά σε ένα διήγημα επιστημονικής φαντασίας παλιά είχα διαβάσει ένα ακόμα καλύτερο. Υπήρχαν χαπάκια που όχι μόνο συνέστελλαν αλλά και διέστελλαν τον χρονο. Ο παραλής μεσήλικας της ιστορίας, λοιπόν, έπαιρνε χαπάκια διαστολής του χρόνου ώστε να (του φαίνεται ότι) διαρκεί ώρες η εικοσαλεπτη συνεύρεση με την ευειδή φιλενάδα του -κολακευμένος μάλιστα διαπίστωσε ότι κι εκεινη χρησιμοποιούσε ανάλογα χαπάκια. Ευτυχως δεν πρόσεξε ότι εκείνη έπαιρνε τα άλλα, της συστολής του χρόνου, ώστε να κρατάει μόνο δευτερόλεπτα η δοκιμασία.

* Και προχωράμε με τα μεζεδάκια μας με ένα μεταφραστικό μαργαριτάρι (μεγέθους κοτρόνας) από το Χάφιποστ. Σε άρθρο για ένα πρωτότυπο εξώφυλλο του περιοδικού Vogue που περιλάμβανε ανάμεσα στ’άλλα κι ένα μοντέλο που φοράει μαντίλα, το άρθρο μεταφέρει σχόλια αναγνωστών, ανάμεσα και στο οποίο:

Κάποιος από τους χρήστες έγραψε χαρακτηριστικά: «Αυτή η κάλυψη μου προκαλεί ρίγος. Τόση πολύ ομορφιά σε μια σελίδα».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Νομανσλάνδη | Με ετικέτα: , , | 177 Σχόλια »

Οι ελληνικοί χαιρετισμοί και ο δύσμοιρος Ουμπέρτο Έκο

Posted by sarant στο 15 Φεβρουαρίου, 2018

Το σημερινό άρθρο είναι αφιερωμένο σε ένα θηριώδες μεταφραστικό μαργαριτάρι που εντόπισε φίλος του ιστολογίου σε βιβλίο -και προφανώς από τα μεταφρασμένα βιβλία έχουμε περισσότερες απαιτήσεις ποιότητας παρά από τις μεταφράσεις άρθρων σε ιστότοπους ή υποτίτλων.

Στην αρχή σκεφτόμουν να το αφήσω για τα μεζεδάκια του Σαββάτου, είδα όμως ότι δεν είναι μεμονωμένο κρούσμα, οπότε έγραψα το σημερινό άρθρο. Κι έτσι το ιστολόγιο θυμάται τις ρίζες του, διότι στον παλιό μου τον ιστότοπο η επισήμανση μεταφραστικών ατοπημάτων και γενικά η κριτική των μεταφράσεων καταλάμβανε συγκριτικά αρκετά μεγαλύτερο χώρο απ’ ό,τι στο ιστολόγιο -είχα μάλιστα και ειδική ενότητα με «μεταφραστικές γκρίνιες«.

Λοιπόν, πριν από μερικές μέρες, ο φίλος μας ο Skol έγραψε το εξής σχόλιο:

Την Κυριακή πήρα το Βήμα για να ρίξω μια ματιά στην Ιστορία της Φιλοσοφίας, ένα οχτάτομο έργο σε επιμέλεια Ουμπέρτο Έκο και Ρικάρντο Φεντρίγκα που μοιράζει το κυριακάτικο Βήμα. Έχει ενδιαφέροντα κείμενα, μερικά από τα οποία τα έχει γράψει ο ίδιος ο Έκο, αλλά η μετάφραση βγάζει μάτι ότι έγινε με το google translate. Παρακάτω ένα απόσπασμα από το κεφάλαιο “Το ηχοτοπίο του αρχαίου κόσμου”.

Ακόμα και ο Πορφύριος, Έλληνας φιλόσοφος και θεολόγος του 3ου αιώνα, μας πληροφορεί ότι οι ελληνικοί χαιρετισμοί σημείωσαν την ερμηνεία πολλών αντιληπτών διαφορών ανάμεσα στις φωνές των κοράκων και της κουρούνας, αλλά από ένα συγκεκριμένο σημείο και μετά, σταματούν ακόμα και οι ίδιοι και το αφήνουν να περάσει επειδή είναι ελάχιστα αντιληπτή από το ανθρώπινο αυτί!

Έτσι ακριβώς, δεν κάνω πλάκα!

Πρόκειται για τον 2ο τόμο («Από τους ελληνιστικούς χρόνους στον Άγιο Αυγουστίνο») από ένα οχτάτομο έργο που μοιράζει το Βήμα -ήδη έχουν διανεμηθεί οι τρεις πρώτοι τόμοι- και που το χαρακτηρίζει, κάπως μεγαλόστομα, «το κορυφαίο εκδοτικό γεγονός της χρονιάς«.

Ωστόσο, το απόσπασμα που παρέθεσε ο φίλος μας ο Skol περιέχει ένα χοντρό μεταφραστικό λάθος, ίσως «το λάθος της χρονιάς». Κι επειδή όλη η πρόταση δείχνει να έχει τα χάλια της, ζήτησα από τον φίλο μας και μου έστειλε σε φωτογραφία πέντε σελίδες του βιβλίου στις οποίες ο ίδιος είχε εντοπίσει μεταφραστικά προβλήματα και σε αυτο το μικρό δείγμα θα στηριχτω για το σημερινό άρθρο. Εξ όνυχος τον λέοντα.

Να ξαναδιαβάσουμε το επίμαχο απόσπασμα (στην εικόνα αριστερά δίνω περισσότερα συμφραζόμενα), που βρίσκεται στη σελίδα 253 του βιβλίου:

Ακόμα και ο Πορφύριος, Έλληνας φιλόσοφος και θεολόγος του 3ου αιώνα, μας πληροφορεί ότι οι ελληνικοί χαιρετισμοί σημείωσαν την ερμηνεία πολλών αντιληπτών διαφορών ανάμεσα στις φωνές των κοράκων και της κουρούνας, αλλά από ένα συγκεκριμένο σημείο και μετά, σταματούν ακόμα και οι ίδιοι και το αφήνουν να περάσει επειδή είναι ελάχιστα αντιληπτή από το ανθρώπινο αυτί!

Βγάζετε νόημα; Πολύ δύσκολα. Επιπλέον, επικρατεί συντακτική τρικυμία αφού «το αφήνουν» αλλά είναι «ελάχιστα αντιληπτή», οπότε δεν αδικώ τον φίλο μας τον skol που γνωμάτευσε πως η μετάφραση «έγινε με google translate». Έτσι δείχνει αν και κατά πάσα πιθανότητα έγινε από άνθρωπο. Φυσικά ο τόμος έχει όνομα μεταφραστή (μεταφράστριας για την ακρίβεια) και επιμελητή, αλλά το ζητούμενο δεν είναι να τους διασύρω -αν κάποιος αξίζει χλεύη είναι ο εκδότης, αυτός κυκλοφορεί το βιβλίο και το χαρακτηρίζει γεγονός της χρονιάς.

Μπόρεσα να βρω το ιταλικό πρωτότυπο, το οποίο έχει ως εξής:

Anche Porfirio, filosofo e teologo greco del III secolo, ci informa che gli auguri greci hanno annotato l’interpretazione di numerose differenze percepibili all’intemo delle voci di corvi e cornacchie; ma al di là di una certa soglia si arrestano perfino loro, e lasciano perdere, perche si tratta di sottigliezze scarsamente percepibili all’orecchio umano!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Κριτική μεταφράσεων, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Νομανσλάνδη | Με ετικέτα: , , , , , , , | 162 Σχόλια »

Παραδείσια μεζεδάκια

Posted by sarant στο 11 Νοέμβριος, 2017

Και βέβαια τα ονομάζω «παραδείσια» επειδή μέσα στην εβδομάδα έσκασε το σκάνδαλο με τα Paradise Papers, όπου μάθαμε πως ακόμα και η Ελισάβετ της Αγγλίας τις οικονομίες της τις φυλάει σε εξωχώριες εταιρείες -να έχει κι ένα αποκούμπι για τα γεράματα.

Τα Paradise Papers ονομάστηκαν έτσι από τους φορολογικούς παραδείσους όπου εμπιστεύονται τις οικονομιες τους, μακριά απ’το αγριεμένο πλήθος, οι πλούσιοι και οι διάσημοι του πλανήτη. Ο παράδεισος, πάντως, δεν έχει ετυμολογική σχέση με τον… παρά, παρόλο που όλο το παραδάκι σε παραδείσους κρύβεται.

Αλλά επειδή σήμερα είναι Σάββατο και κατ’ εξαίρεση δεν λεξιλογούμε, δεν θα ασχοληθώ σε τούτο το άρθρο με τα πολύ ενδιαφέροντα λεξιλογικά του παραδείσου αλλά και των havens/heavens. Αυτά θα μείνουν γι’ άλλο άρθρο -εμείς προχωράμε ευτράπελα και πολυσυλλεκτικά με τα αλιεύματα της εβδομάδας, μαργαριταρένια και μη.

Και ξεκινάω με μια πολύ ωραία λαπαλισάδα στον τίτλο άρθρου για την αποφυλάκιση της Βίκης Σταμάτη: Εκτός της φυλακής η Βίκυ Σταμάτη, γιατί αποφυλακίστηκε!

Η λαπαλισάδα είναι λέξη λέξη που την χρησιμοποιεί ο φίλος μου ο Γιώργος Κεντρωτής. Λέγεται και «αλήθεια του ντε Λα Παλίς», εννοώντας την αυτονόητη αλήθεια, την πρόδηλη κοινοτοπία -όπως ο γενναίος ντε Λα Παλίς, που ένα τέταρτο πριν πεθάνει ήταν ζωντανός ακόμα. Βέβαια, ο Λα Παλίς αξίζει άρθρο, πάντως ο τίτλος του άρθρου για τη Βίκυ Σταμάτη όντως αποτελεί λαπαλισάδα, παρόλο που θεωρητικά θα μπορούσε να είναι «εκτός της φυλακής» η Βίκυ Σταμάτη όχι επειδή αποφυλακίστηκε αλλά επειδή π.χ. απέδρασε ή επειδή είχαν απεργία οι σωφρονιστικοί υπάλληλοι.

* Την Κυριακή έχουμε και τις εκλογές της κεντροαριστεράς και δυστυχώς δεν παρακολούθησα το τελευταίο ντιμπέιτ, ούτε την σχετική συζήτηση, οπότε δεν μπορώ να σας σερβίρω παρά μόνο ένα μεζεδάκι και δη απο δεύτερο χέρι, από σχόλιο φίλου στο Φέισμπουκ:

[…] θα πω ένα στίγμα επιγραμματικό […]

Η Φώφη μιλάει και πίσω στα ράφια της βιβλιοθήκης αυτοκτονούν μαζικά γραμματικές και συντακτικά

* Τα άχρηστα εισαγωγικά της εβδομάδας σε άρθρο αθλητικού ιστοτόπου:

Αποπνικτική ήταν η ατμόσφαιρα λίγο πριν την έναρξη του ντέρμπι στο ΟΑΚΑ Η αστυνομία έκανε χρήση χημικών στα επεισόδια που σημειώθηκαν με οπαδούς της ΑΕΚ της Θύρας 35.

Όπως φαίνεται και από τις εικόνες, οι παίκτες της ΑΕΚ και του ΠΑΟΚ «δάκρυσαν» μόλις εισέπνευσαν τα δακρυγόνα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εφημεριδογραφικά, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Νομανσλάνδη, Το είπε/δεν το είπε, Υπότιτλοι, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , , | 243 Σχόλια »

Μεζεδάκια του ΟΧΙ

Posted by sarant στο 28 Οκτώβριος, 2017

Αφού δημοσιεύονται ανήμερα στις 28 Οκτωβρίου, ο τίτλος μού φάνηκε αυτονόητος -το περίεργο είναι που δεν είχε παρουσιαστεί ξανά η ιδια περίσταση.

Καθώς είναι σήμερα η μέρα μιας ιστορικής επετείου, δεν είναι περίεργο που τα μεζεδάκια μας είναι κι αυτά έμφορτα (άλα το κλισέ!) ιστορίας.

* Και ξεκινάμε ακριβώς με ένα ιστορικό μαργαριτάρι από το Βήμα, που από τότε που πέρασε σε νέα ιδιοκτησία ξύνει με όλο και μεγαλύτερη επιμονή τον πάτο της ανυποληψίας.

Σε άρθρο για τη «μακρά περιπλάνηση των σεφαραδιτών Εβραίων στην Ευρώπη«, ο υπότιτλος μας πληροφορεί πως αυτό έγινε: «Μετά τον ξεριζωμό τους από την Ισπανία του Φράνκο το 1942″

Πώς προέκυψε η θηριώδης κοτσάνα; Μέσα στο κείμενο, η χρονολογία εκδίωξης των Εβραίων από την Ισπανία γράφεται σωστά, 1492. Ο υλατζής που έβαλε τους τίτλους, όμως, φαίνεται πως το… αναριθμήτισε ή το αναρίθμησε (αφού όταν γράψουμε ΠΕΡΤΑ αντί για ΠΕΤΡΑ έχουμε αναγραμματισμό, όταν το 1492 το κάνουμε 1942 θα έχουμε αναριθμητισμό ή αναρίθμηση)

Και αφού το 1492 έγινε 1942, στη συνέχεια κάποιος άλλος (ή και ο ίδιος, ποιος ξέρει) βλέποντας το 1942 και γνωρίζοντας (σωστά) ότι το 1942 κυβερνούσε ο Φράνκο, θεώρησε καλό να… επιμορφώσει το αναγνωστικό του κοινό προσθέτοντας αυτή την εγκυκλοπαιδική πληροφορία, «ίνα το κακόν αθάνατον γένηται»!

* Το οποίο μού θύμισε έναν αθλητικογράφο στην παλιά Ελευθεροτυπία, με ιταλοπρεπές επώνυμο, που είχε τη συνήθεια να διανθίζει τα κείμενά του με εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες, μερικές σωστές. Όταν αναγνώστης εξέφρασε τη γνώμη ότι, τέλος πάντων, οι πολλές παρεκβάσεις δεν ωφελούν, εκείνος απάντησε ότι τα άρθρα του δεν έχουν μόνον ενημερωτικό, παρά και εκπαιδευτικό χαρακτήρα!

* Η φωτογραφία είναι από την έκθεση κινέζικης ζωγραφικής που γίνεται αυτό τον καιρό στο Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης.

Τα Lesser Khinghan mountains αποδόθηκαν «Όρος Λεσερκινγκαν» (δεν ξερω πού τονίζεται και δεν θέλω να μάθω) χαρίζοντας ένα ακόμα βουνό στη Νομανλάνδη.

Το λάθος είναι πολλαπλό -καταρχάς πρόκειται για Όρη και όχι για Όρος, και, το σημαντικότερο, το Lesser του αγγλικού δεν είναι βέβαια κινέζικη λέξη ώστε να παρατίθεται αμετάφραστη! (Και δεν θα μπορούσε να είναι, σκέφτομαι εγώ που δεν ξέρω κινέζικα, διότι οι Κινέζοι δεν έχουν ρο, αν και βέβαια στην αγγλική λέξη lesser δεν ακούγεται ρο).

Πρόκειται για τα Όρη Σινγκ Αν, όπως με ενημερώνει ο κινεζομαθής φίλος που το αλίευσε και το φωτογράφισε. Τέτοια λάθη ειναι, θαρρώ, απαράδεκτα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ισλάμ, Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Νομανσλάνδη, Χόακες | Με ετικέτα: , , , , | 200 Σχόλια »

Χενετικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 23 Σεπτεμβρίου, 2017

Όπως και την προηγούμενη βδομάδα, έτσι και σήμερα ο τίτλος του πολυσυλλεκτικού μας άρθρου είναι παρμένος από ένα μεζεδάκι της πιατέλας. Κι αυτό το είχα από την (προ)προηγούμενη εβδομάδα, αλλά δεν είναι από τα μεζεδάκια που μπαγιατεύουν.

Και πάλι, τη φωτογραφία μού την έστειλε φίλος από το Ηράκλειο Κρήτης.

Όπως μου λέει, η πινακίδα της φωτογραφίας βρίσκεται σε στάση του Αστικού ΚΤΕΛ και δείχνει τη διαδρομή ενός λεωφορείου που φέρνει τους τουρίστες κοντά στα αξιοθέατα της πόλης.

Κάτω δεξιά, είναι το Henetian Port και στην άκρη του δεσπόζει το Koule Fort. Το Koule Fort είναι πλεονασμός που θα μπορούσε να δικαιολογηθεί, αλλά τι να πει κανείς για το Henetian Port;

Οι τουρίστες θα αναρωτιούνται ποιος είναι αυτός ο άγνωστος λαός, οι Henetians, εκτός αν σκεφτούν ότι η λέξη  αναφέρεται σε κάποια ιδιαίτερη τεχνική κατασκευής λιμανιών…

(Φυσικά στα αγγλικά είναι Venetian. Πάντως, ο ληξίαρχος της αγγλικής πτέρυγας της Νομανσλάνδης παρακαλείται να εγγράψει τους Henetians στα κιτάπια του -και εξ αντανακλάσεως εμείς τους Χενετούς).

* Ξεκινάμε με μια είδηση για ένα κορίτσι που το απήγαγε ο πατέρας του, που δεν έχει την επιμέλειά του. Στη σχετική ειδησεογραφία χρησιμοποιείται συνήθως ο όρος «αρπαγή» στον τίτλο της είδησης, αλλά στο κυρίως κείμενο χρησιμοποιείται το ρήμα «απομακρύνθηκε» και μάλιστα με τρόπο που κάθε άλλο παρά σαφής είναι:

Η Ειρήνη Ζ., έχει ύψος 1,30 μ., ζυγίζει 29 κιλά, έχει καστανά μαλλιά και καστανά μάτια. Την ημέρα που απομακρύνθηκε από τον πατέρα της φορούσε πολύχρωμο κολάν, λευκή μπλούζα με μαύρες καρδιές και μωβ σαγιονάρες.

Όταν διαβάζω «απομακρύνθηκε από τον πατέρα της» καταλαβαίνω πως το κορίτσι μόνο του πήγε πιο πέρα, χωρίς ο πατέρας να το πάρει είδηση, και τελικά χάθηκε -και νομίζω πως κι εσείς το ίδιο καταλαβαίνετε, και μόνο αυτό. Δεν καταλαβαίνω ότι ο πατέρας πήρε το παιδί και δεν το επέστρεψε όπως ήταν το συμφωνημένο. Για να το καταλάβω αυτό πρέπει ή να χρησιμοποιηθεί άλλο ρήμα (π.χ. απήχθη) ή να πούμε: την απομάκρυνε ο πατέρας της.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεταμπλόγκειν, Μεζεδάκια, Νομανσλάνδη, Φρασεολογικά, Φωτογραφίες | Με ετικέτα: , , , , , | 223 Σχόλια »