Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Ξενισμοί’ Category

Κατακαμένα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 28 Ιουλίου, 2018

Kατακαμένα όπως η καρδιά μας. Και κατακαημένα διαβάζονται. Έχει θέση ένα κατά κανόνα ευτράπελο άρθρο ως γλωσσική έστω ανασκόπηση μιας βδομάδας που κυριαρχήθηκε από τη μαυρίλα και τον θάνατο; Πιστεύω πως ναι, έστω κι αν δεν είμαι απόλυτα βέβαιος. Θα πείτε κι εσείς.

(Έτσι κι αλλιώς, πάντως, ως λαός δίνουμε προσοχή στα γλωσσικά. Παρακολουθούσα σε ένα μέσο κοινωνικής δικτύωσης μια συζήτηση τριών-τεσσάρων ατόμων, που συζητούσαν για την πυρκαγιά στο Μάτι, τι έπρεπε να γίνει και δεν έγινε κτλ, και ενώ ομονοούσαν στην κατάδειξη των υπαιτίων, ξάφνου κάποιος είπε «του Μάτι» και τότε άρχισε μια συζήτηση για την ετυμολογία του τοπωνυμίου και για το αν πρέπει να κλίνεται -κατ’ εμέ σαφώς και πρέπει- και στο τέλος παραλίγο να μαλώσουνε κανονικά).

* Αλλά δεν θα είναι όλα μας τα μεζεδάκια σχετικά με τη φονική πυρκαγιά. Και για ορντέβρ ξεκινάμε με ένα άρθρο για το Βελιγράδι και τον σιδηροδρομικό σταθμό του, όπου διαβάζουμε ότι επενδυτές έχουν αναλάβει την ανάπλαση «της δεξιάς όχθης του ποταμού Σάββα».

Δεν πάει έτσι. Ο Σάββας είναι όνομα ανθρώπων. Ο ποταμός λέγεται Σάβα στα σέρβικα και Σάβος στα ελληνικά, διότι γείτονες είμαστε και τον έχουμε εξελληνίσει.

* Κι ένα μαργαριτάρι σε σουπεράκι πριν από την πυρκαγιά.

«Οι φοβισμένοι και οι δηλοί κατασκευάζουν σενάρια». Τι δηλοί ο μύθος, θα σας γελάσω.

* Κι αυτό πριν από την πυρκαγιά. Σε άρθρο για τους Τούρκους που πέρασαν τα σύνορα στον Έβρο, διαβάζουμε:

Οι τέσσερις Τούρκοι εντοπίστηκαν να κινούνται χθες το απόγευμα στην παρέμβρια περιοχή μεταξύ Σοφικού και Ρηγίου και συνελήφθησαν καθώς δεν είχαν σχετική άδεια.

Τι να είναι αυτή η περίεργη παρέμβρια περιοχή; Δεν έχει σχέση με τα έμβρυα αλλά με τον ποταμό Έβρο -παρέβρια ήθελε να γράψει ο συντάκτης.

Φαἰνεται όμως ότι το περιβάλλον «ε-βρ» είναι στο νου μας συνδεδεμένο με τον φθόγγο μ (Σεπτέμβρης, Νοέμβρης, Δεκέμβρης) ώστε αναπτύσσεται κατ’αναλογία πρὀσθετο /μ/ όχι μόνο στον Οκτώβριο αλλά και στα παρέβρια.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in τούρκικα, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Ξενισμοί, Ορθογραφικά | Με ετικέτα: , , , , | 222 Σχόλια »

Πότε απολογούμαστε;

Posted by sarant στο 26 Μαρτίου, 2018

Το σημερινό άρθρο αρχικά το ειχα εντάξει στα προχτεσινά μεζεδάκια, τελικά ομως αποφάσισα να το αυτονομήσω επειδή επιανε πολύ χώρο στην πιατέλα, αφού μάλιστα το ενδιαφέρον που παρουσιάζει δεν είναι απλώς επικαιρικό.

Βέβαια, η αφορμή για να τεθεί το ζήτημα ήταν ένα μικρογεγονός της επικαιρότητας, και μάλιστα της διαδικτυακής, από εκείνα που όταν σκάνε προκαλούν μεγάλο θόρυβο («σάλο» κατά το κλισέ) αλλά την επομένη ή τη μεθεπομένη έχουν ξεχαστεί κι έρχεται η σειρά για να «προκαλέσει σάλο» κάποιο άλλο συμβάν, ίνα πληρωθεί το ρηθέν «κάθε θάμα τρεις ημέρες, το μεγάλο τέσσερις».

Την περασμένη βδομάδα λοιπόν είχαμε τη διαγραφή της Έλλης Παπαγγελή από τη ΝΔ, επειδή αποκάλεσε (περίπου) Βούλγαρους τους οπαδούς του ΠΑΟΚ σε ένα σχόλιό της στο Τουίτερ ή στη σελίδα της στο Φεισμπουκ. Η Έλλη Παπαγγελή είναι μοντέλο και συχνά εκφράζει ακραίες δεξιές θέσεις, καμιά φορά με αφέλεια, όπως όταν έγραψε ότι στα δεκαπέντε χρονια της διάβασε τον Μαρξ και τον απέρριψε και άλλοτε με σοβαρότητα, όπως όταν κατήγγειλε τη «μυθολογία» του Πολυτεχνείου.

Γράφω «περίπου» διοτι αν κατάλαβα καλά, η Ε.Π. σχολίαζε μια ανακοίνωση συλλογής υπογραφών μιας μερίδας φανατικών Παοκτζήδων, η οποία έλεγε ότι, σε περιπτωση που η ομάδα τιμωρηθεί τελεσίδικα, εκείνοι θα αγνοήσουν την πρόσκληση σε ενδεχόμενη επιστράτευση: «εμείς δεν πολεμάμε για την Ελλάδα σας«. Απαντώντας σε αυτό, η Ε.Π. σχολίασε «Θα πάνε στον πόλεμο, αλλά με το βουλγαρικό στρατόπεδο» (ή κάτι τέτοιο).

Προτιμώ να μη σχολιάσω ούτε τη μια ουτε την άλλη τοποθέτηση, πάντως θέλω να επισημάνω ότι με ενόχλησε το γεγονός ότι τα περισσότερα διαδικτυακά άρθρα που κάλυπταν τις δηλώσεις της κ. Παπαγγελή συνόδευαν το άρθρο με κάποια ημίγυμνη ή αποκαλυπτική φωτογραφία της, κάτι που το βρίσκω σεξιστικό -και θα παρακαλέσω στα σχόλια να μην βάλετε τέτοιες φωτογραφίες. Κάποιοι, σε παρομοιες συζητήσεις, αντέταξαν ότι «μόνο τέτοιες φωτογραφίες βγάζει», που ίσως θυμίζει, αν και δεν είναι εντελώς ίδια περιπτωση, το «εγώ δεν είμαι ρατσιστής, εκείνος είναι αράπης». Αλλά πλατειάζω.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λεξικογραφικά, Ξενισμοί | Με ετικέτα: , , , , , , , | 122 Σχόλια »

Μια παράκληση, αναγγελίες και άλλα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 26 Νοεμβρίου, 2009

Δεν έχω μεγάλο άρθρο για σήμερα, μόνο μερικά πράγματα σκόρπια, μεζεδάκια δηλαδή. Στην αρχή σκέφτηκα να βάλω καμιά αναδημοσίευση ή κάνα άρθρο απ’ αυτά που έχω στο συρτάρι, αλλά τελικά είπα να γράψω πολλά και διάφορα, διότι έχω και μια παράκληση προς το εκλεκτό κοινό του ιστολογίου.

* Κι ας ξεκινήσω από την παράκληση. Τις προάλλες σκέφτηκα (με αφορμή κάτι που έγραψε ο αγαπητός Άγγελος) το τραγουδάκι του Γαβριά από τους Αθλίους του Ουγκώ. Το συνθέτει και το τραγουδάει ενώ μαζεύει πυρομαχικά από τους σκοτωμένους στα οδοφράγματα κι ενώ γύρω του σφυρίζουν οι σφαίρες. Τελικά, μια σφαίρα τον βρίσκει -και με την τελευταία του πνοή λέει μια τελευταία στροφή. Να το δούμε ολόκληρο στα γαλλικά:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Ξενισμοί | Με ετικέτα: , , , , , , | 46 Σχόλια »

Πολλά μικρά της Κυριακής

Posted by sarant στο 22 Νοεμβρίου, 2009

Παλιότερα τις Κυριακές έβαζα (συνδέσμους προς) λογοτεχνικά κείμενα, τώρα τελευταία το έχω πιάσει συνήθειο να βάζω μικρά-μικρά, μεζεδάκια που τα λέω, που έχουν μαζευτεί από την προηγούμενη βδομάδα και θα μπαγιατέψουν αν μείνουν κι άλλο στο ψυγείο.

* Το πρώτο πάντως μεζεδάκι είναι ολόφρεσκο, μόλις σερβιρισμένο από τη σημερινή στήλη του Βασίλη Αγγελικόπουλου στην Καθημερινή: Να μου κοπεί το χέρι αν ποτέ γράψω την ελεεινή λέξη «ευπώλητο» • τουτέστιν μπεστ σέλερ στα ευπρεπή και κλασικίζοντα σύγχρονα ελληνικά • αλλά κι αυτό το … πουληστερό που ακούω τελευταία; • Βάι βάι βάι, δηλαδή. • Κατά το βραστερό, βγήκε πριν από μερικές δεκαετίες το διαβαστερό, • μετά εμφανίστηκε -μη λησμονήσουμε, αλίμονο!- το γαμηστερό, • ιδού τώρα και το πουληστερό. • Τι άλλο θα ακούσουμε; • Το ελληνικό μας κράτος, ας πούμε, διάγει βίον πολυτελή και δανειστερό. • Αμ πώς!

Κι ενώ συμμερίζομαι (αν και όχι μέχρι αυτοακρωτηριασμού) την ιερήν αγανάκτηση του Β.Α. για το ανεκδιήγητο «ευπώλητος», δεν καταλαβαίνω γιατί τόσο απόλυτα καταδικάζει το λαϊκό «πουληστερός» το οποίο βέβαια μόνο σε προφορικό λόγο μπορεί να χρησιμοποιηθεί. Πάντως, η αναζήτηση ελληνικού όρου για το μπεστσέλερ συνεχίζεται, αν και κάτι με το «επιτυχία» δεν είναι κακό. Το μόνο πλεονέκτημα του ευπώλητος, κατ’ εμέ, είναι ότι ριμάρει με το ξυπόλητος: «Μπατίρης και ξυπόλητος ή συγγραφέψ ευπώλητος;» Εδώ είναι το δίλημμα!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εφημεριδογραφικά, Κοτσανολόγιο, Μεζεδάκια, Ξενισμοί, Uncategorized | Με ετικέτα: , , , | 89 Σχόλια »

Τα έγγραφα είναι με μένα, και άλλοι αγγλισμοί της καθομιλουμένης

Posted by sarant στο 26 Οκτωβρίου, 2009

Ο μεταφραστής κ. Θ. Βαμβάκος έκανε σε άλλο νήμα κάποιες παρατηρήσεις για αγγλισμούς της καθομιλουμένης. Επειδή αφενός το κείμενό του έχει ψωμί για συζήτηση και αφετέρου δεν ταίριαζε ως σχόλιο σε εκείνο το νήμα (που αφορούσε τους τύπους «να παράξει»/»να παραγάγει») παίρνω το θάρρος -και χωρίς την άδειά του μάλιστα!- να  αναβαθμίσω το σχόλιο σε αυτοτελές νήμα ώστε να μπορεί η συζήτηση να γίνει πιο στρωτά. Δεν αλλάζω και δεν προσθέτω τίποτε στο σχόλιο του κ. Βαμβάκου, θα ήθελα δε τη γνώμη σας για τις περιπτώσεις που επισημαίνει.

Δεν ξέρω αν ρίχνω λάδι στη φωτιά αλλά στη συνέχεια παραθέτω διάφορα ξεπατικώματα (calques) αγγλικών εκφράσεων στην ελληνική γλώσσα που προέκυψαν από αφελή μετάφραση λέξη προς λέξη.
Το απαράδεκτο φαινόμενο της άκριτης εισαγωγής ξενόγλωσσων εκφράσεων, κυρίως αγγλικών και συγκεκριμένα με την κατά λέξη μετάφρασή τους, στην ελληνική καθομιλουμένη γλώσσα πρέπει να σταματήσει. Με τίποτα δεν πλουτίζει τις εκφραστικές μας δυνατότητες, απλώς μας “ομογενοποιεί” εκφραστικά με τους χρήστες της γλώσσας-πηγής και μας αποστερεί του δικαιώματος της διαφορετικότητας, ενώ ουσιαστικά βάλλει κατά της ελληνικής γλώσσας αφού “καταργεί” βαθμιαία τις ελληνικές ιδιωματικές εκφράσεις και στην θέση τους βάζει τις παραπάνω επι λέξει αποδόσεις ξένων εκφράσεων. Αν οι ιδιωματικές εκφράσεις μιάς γλώσσας, κληρονομιά αιώνων καμμιά φορά, δέν αποτελούν (μαζί φυσικά με την γραμματική,το συντακτικό και το λεξιλόγιο) την ιδιαίτερη ταυτότητα της γραπτής και προφορικής γλώσσας μας, τότε τί άραγε την αποτελεί !! ;
Στην συνέχεια κάποια παραδείγματα :
– Η γενικώς και ακρίτως απόδοση στα ελληνικά του αγγλικού ρήματος to mean με το δικό μας “εννοώ”.

Συγκεκριμένα, η απόδοση της αγγλικής φράσης ” She means it” (τουτέστιν Αυτή σοβαρολογεί, το λέει και το πιστεύει, δέν αστειεύεται) κατήντησε να είναι: ” Αυτή το εννοεί” !!!!
Το.. ατύχημα αυτό συμβαίνει τις … τρείς τελευταίες δεκαετίες. Παλιά, δέν θυμάμαι κανέναν συμπατριώτη μας να ήθέλε να πεί για κάποιον οτι μιλάει σοβαρά και είναι αποφασισμένος για κάτι και να έλεγε : ” αυτός το εννοεί” !! . Μπορεί να λέγαμε και τότε πχ. : ” δέν εννοεί να συμμορφωθεί…” ή ” δέν εννοεί αυτό αλλά το άλλο” αλλά ποτέ δέν λέγαμε “το εννοεί” με την έννοια “σοβαρολογεί”!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Ξενισμοί, Συνεργασίες | Με ετικέτα: , | 110 Σχόλια »