Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Ονόματα’ Category

Γιατί δεν έβαλαν τον Παπαδόπουλο;

Posted by sarant στο 26 Ιουνίου, 2018

Ο τίτλος του άρθρου δεν νοσταλγεί τον θλιβερό πρωτοδικτάτορα, ούτε λιγουρεύεται μπισκότα. Είναι λογοπαίγνιο, αν και ίσως όχι πολύ πετυχημένο, πάνω στον τίτλο του αστυνομικού μυθιστορήματος της Αγκάθας Κρίστι Why didn’t they ask Evans? Βέβαια, στο αγγλικο μυθιστόρημα το κλειδί είναι ότι ο τίτλος δεν προσδιορίζει φύλο, και τελικά δεν προκειται για κάποιον Ίβανς αλλά για μια κυρία Ίβανς -αλλά δεν είναι αναγκη να επεκταθούμε προς τα εκεί. Ας πούμε ότι συνεχίζω το άρθρο της προηγούμενης εβδομάδας για τα αστυνομικά μυθιστορήματα, μόνο που τώρα θα επεκταθώ στα ονοματολογικά.

Στη νουβέλα του Ντάσιελ Χάμετ Το ξεθεμέλιωμα του Κάφιναλ (The gutting of Couffignal, ήμουν πολύ νέος όταν το μετέφρασα για τον Καστανιώτη, δεν ξέρω αν σήμερα θα το απέδιδα έτσι), ο αρχικακός είναι ένας φαινομενικά άκακος γεροντάκος, ο Παπαντοπουλος, ελληνικής βέβαια καταγωγής. Δεν είχε μόνο κακούς Έλληνες ήρωες ο μεγάλος αστυνομικός συγγραφέας. Ο ντετέκτιβ του μυθιστορήματος Ο αδύνατος άντρας, που ήταν το μπεστ σέλερ του Χάμετ, αν και δεν το πληρώθηκε γερά διότι στο μεταξύ έγινε κομμουνιστής και μεταπολεμικά μπήκε στη μαύρη λίστα του Μακάρθι και στη φυλακή, ήταν κι αυτός Έλληνας. Χαραλαμπίδης, αλλά τελικά Νικ Τσαρλς, όπως κούρεψε το επώνυμο του πατέρα του ο υπάλληλος στο Ιμιγκρέσιο. «Και Χ να τον έλεγαν, ο γέρος μου θα το δεχόταν», λέει -παραθέτω απο μνημης.

Ξερουμε βέβαια πως Παπαδοπουλος είναι το συχνοτερο ελληνικό επώνυμο, μια και κάθε χωριό έχει ιερέα και οι παπάδες κάνουν παιδιά, και μάλιστα πολλά («επειδή χρόνο-χρονικής μένουν κοντά στις γυναίκες τους», εξηγεί ένας παπάς ήρωας του Παπαδιαμάντη –και πάλι παραθέτω από μνήμης, μη με διορθώσετε). Η συγκριτική συχνότητα των επωνύμων είναι θέμα γι’ άλλο άρθρο, πάντως ο Παπαδόπουλος είναι το αντίστοιχο του Σμιθ των αγγλοσαξόνων.

Για τον Χάμετ, ένας Παπαντόπουλος, που αν θυμάμαι καλά το γράφει και Papadopolous σε κάποιο σημείο, όπως τυπικά τσαλακώνουν οι Αμερικάνοι την χαρακτηριστική κατάληξη των επωνυμων μας, είναι κάτι το εξωτικο, που όμως θα το αναγνωριζαν οι αναγνώστες του -και αυτό είναι το ζητούμενο: αν βάλεις έναν Έλληνα ήρωα σε αμερικάνικη νουβέλα, θα βάλεις Παπαδόπουλο ή Χαραλαμπίδη, δεν θα βάλεις, λέμε τώρα, Παραπραστανίτη, Μπρη ή Τσουρουκτσόγλου (υπαρκτα επώνυμα ολα τους, ένας τελευταίος ήταν συμμαθητής μου, εγγονός προκρίτου της Σμύρνης που βρήκε ηρωικό θάνατο μαζί με τον Χρυσόστομο το 1922).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in ποδόσφαιρο, Αστυνομική λογοτεχνία, Λογοτεχνία, Ονόματα, Ψευδώνυμα | Με ετικέτα: , , , , , , , | 205 Σχόλια »

Ο κ. Μπαμπινιώτης, η διάσκεψη του 1977 και η μακεδονική γλώσσα

Posted by sarant στο 8 Ιουνίου, 2018

Τις τελευταίες μέρες, καθώς συνεχίζονται οι συνομιλίες με την πΓΔΜ για το ζήτημα του ονόματός της («το ονοματολογικό» όπως κακώς έχει επικρατήσει να το λένε οι δημοσιογράφοι) και καθώς άλλοτε φαίνεται να πλησιάζουμε σε λύση και άλλοτε η λύση να απομακρύνεται, διάφορα ζητήματα έρχονται ή ξανάρχονται στην επιφάνεια.

Καθώς προτείνονται διαφορες συνθετες ονομασίες, που περιεχουν και τον όρο Μακεδονία, και φαίνεται εφικτή η επίτευξη συμφωνίας, ανακύπτει και το ερώτημα του πώς θα ονομαστεί η γλώσσα της γειτονικής χώρας ή μάλλον η γλώσσα της πλειονότητας των κατοίκων της.

Κι έτσι, ένα θέμα που ήρθε ή επανήλθε στην επιφάνεια είναι και το αν η Ελλάδα έχει ήδη αποδεχτεί ή αναγνωρίσει τον όρο «μακεδονική γλώσσα». Αυτή η θέση είχε διατυπωθεί πριν απο μερικούς μήνες, στα τέλη Ιανουαρίου, απο τον ΥΠΕΞ Νικο Κοτζιά σε τηλεοπτική εκπομπή, με συγκεκριμένη αναφορά σε μια διάσκεψη του ΟΗΕ που έγινε στην Αθήνα το 1977. Τότε είχε γραφτεί κι ένα σχετικό άρθρο στην Εφημερίδα των Συντακτών. Καθώς τον Ιανουάριο δεν ήταν το όνομα της γλώσσας στο προσκήνιο των συζητήσεων, αφού δεν υπήρχε προσέγγιση ούτε για το όνομα της χώρας, το θεμα δεν προσέχτηκε πολύ.

Περασαν οι μηνες, και τώρα το όνομα της γλώσσας ήρθε στο προσκήνιο. Την περασμένη Παρασκευή λοιπόν, ο καθηγητής Γ. Μπαμπινιώτης, σε άρθρο του στο Protagon, υποστήριξε ότι η Ελλάδα ουδέποτε εχει αναγνωρίσει τον όρο «μακεδονική γλώσσα» και έκανε εκτενείς αναφορές στη διασκεψη του 1977. Την Κυριακή ο Ν. Κοτζιάς έδωσε νέα συνέντευξη στην ΕΡΤ, στην οποία απάντησε στον Γ. Μπαμπινιώτη, ο οποίος ανταπάντησε με δηλωση, μάλλον προφορική, που δημοσιεύτηκε στον ιστότοπο tanea.gr.

Με το θέμα ασχολήθηκε, κακώς κατά τη γνώμη μου (θα εξηγήσω στη συνέχεια) ο ιστότοπος ellinikahoaxes, ο οποίος αρχικά υιοθέτησε απολυτα τη θέση του Γ. Μπαμπινιώτη, στη συνέχεια όμως, ύστερα απο καίρια παρέμβαση του φίλου Παναγιώτη Αλεβαντή προσέθεσε ενα υστερόγραφο που ουσιαστικά ακυρώνει, ή έστω μετριάζει καθοριστικά την αρχική του ετυμηγορία. (Προσθήκη: Τελικά, τα ellinikahoaxes απέσυραν το άρθρο τους, αναγνωρίζοντας ότι προσέγγισαν βεβιασμενα ένα πολύπλοκο θέμα και, πράγμα σπάνιο οσο και αξιέπαινο, ζήτησαν συγγνωμη).

Το θεμα το θίξαμε σε σχόλια άσχετου άρθρου, έκρινα όμως ότι είναι καλύτερο να γράψω κάτι αυτοτελές για να μπορούμε να το συζητήσουμε με άνεση έχοντας συγκεντρωμένα όλα τα δεδομένα.

Καταρχάς, παραθετω εδώ εκτενη αποσπασματα από το άρθρο του Γ. Μπαμπινιώτη:

Μια γρήγορη έστω αναδρομή στα σχετικά Πρακτικά τής Διάσκεψης δείχνει χωρίς καμιά αμφιβολία ότι στη Συνάντηση αυτή συζητήθηκε (ως συνέχεια άλλων προηγηθεισών Διασκέψεων) ως μόνο θέμα και για πολλές χώρες και γλώσσες (Κινεζική, Αραβική, Εβραϊκή, Ινδική, Ασιατικές γλώσσες κ.ά.) πώς θα μεταγραμματίζονται τα τοπωνύμιά τους με λατινικούς χαρακτήρες («romanization») βάσει ενός συστήματος μεταγραμματισμού (transliteration) των γραμμάτων τού αλφαβήτου τους που θα διευκολύνει να διαβάζονται ευρύτερα.

Η ελληνική αντιπροσωπία, απαρτιζόμενη από γλωσσολόγους, ιστορικούς, μέλη τής γεωγραφικής υπηρεσίας στρατού κ.ά., παρέστη ειδικά για το σύστημα μεταγραμματισμού τού ελληνικού αλφαβήτου, επιφυλασσόμενη να προτείνει δικό της σύστημα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αλφάβητο, Γεωγραφία, Επικαιρότητα, Μακεδονικό, Ονόματα, Τοπωνύμια | Με ετικέτα: , , , , , , , | 247 Σχόλια »

Κωνσταντίνου και Ελένης λοιπόν

Posted by sarant στο 21 Μαΐου, 2018

Εδώ στην Εσπερία σήμερα είναι αργία και όπως έγραψα προχτές έχω πάει μια μικρή εκδρομή. Στην Ελλάδα, πάλι, δεν είναι αργία (αν και ήταν πολύ παλιότερα) ωστόσο γιορτάζει η μισή Ελλάδα κατά το κοινώς λεγόμενο: Κωνσταντίνου και Ελένης, λίγες θα είναι οι οικογένειες που δεν θα έχουν κάποιον ή κάποια που να γιορτάζει (εγώ έχω την αδερφή μου, χώρια θείους και ξαδέρφια). Οπότε, αφού άρθρο δεν προλαβαίνω να γράψω, επαναλαμβάνω ένα εορταστικο παλιότερο που τελευταία φορά το είχαμε δημοσιεύσει πριν από τρια χρόνια και παρακαλώ τους ισχυρομνήμονες να με συγχωρησουν για την επανάληψη (αν γιορτάζουν, δεν δικαιούνται να παραπονεθούν όμως).

Λοιπόν, σήμερα έχουμε μεγάλη γιορτή, μιαν από τις σπουδαιότερες στο εορτολόγιό μας. Αν πιστέψουμε τον πίνακα συχνοτήτων των ελληνικών ονομάτων του Χάρη Φουνταλή, βρίσκουμε τον Κωνσταντίνο στην τρίτη θέση, πολύ κοντά στον δεύτερο Δημήτρη και στον τέταρτο Γιάννη -πρωτος μακράν είναι ο Γιώργος-  και την Ελένη επίσης δεύτερη στα γυναικεία πίσω από την αναμφισβήτητη πρωταθλήτρια Μαρία. Δεν ξέρω αν η κατάταξη αυτή είναι απόλυτα σωστή, αλλά δίνει μια ιδέα της σχετικής συχνότητας των ονομάτων και της εορτολογικής σπουδαιότητας της μέρας. Και μην ξεχνάμε ότι και η Κωνσταντίνα είναι αρκετά διαδεδομένο όνομα, 14ο στον γυναικείο κατάλογο -ο Έλενος βέβαια είναι σπανιότατος (αν είναι το αρσενικό της Ελένης) κι έτσι κι αλλιώς γιορτάζει τον Νοέμβριο, όπως κι ο Λένος. Οπότε, σπουδαία γιορτή η σημερινή και να πω και χρόνια πολλά στην αδερφή μου τη Λένα και στον θείο και τον ξάδερφό μου τον Κώστα, αν διαβάζουν, και σε όλους τους άλλους εορτάζοντες φίλους του ιστολογίου, είτε φανερούς είτε ψευδώνυμους. Όμως θα προειδοποιήσω ότι είναι αδύνατο να εξαντλήσω όλες τις πτυχές των δυο ονομάτων, θα κορφολογήσω μερικές και θα αφήσω ενδεχομένως σε σας τη συμπλήρωση.

Ο λόγος που τα δυο ονόματα γιορτάζουν μαζί, είναι βέβαια ότι η αγία Ελένη ήταν η μητέρα του Ρωμαίου αυτοκράτορα Κωνσταντίνου, που έπαιξαν κι οι δυο τον καθοριστικό ρόλο που ξέρουμε στην επικράτηση του χριστιανισμού, γι’ αυτό άλλωστε και η εκκλησία τούς θεωρεί ισαπόστολους, παραβλέποντας, καλώς ή κακώς δεν θα σταθούμε, ότι ο αυτοκράτορας δολοφόνησε τον γιο του και (με εντολή της μητέρας του) τη σύζυγό του. Και στις καλύτερες οικογένειες άλλωστε συμβαίνουν τέτοια μικροκαβγαδάκια.

Αν όμως το όνομα του Κωνσταντίνου έγινε διάσημο από τον Ρωμαίο αυτοκράτορα, της Ελένης ήταν ήδη ξακουστό από την πανέμορφη βασίλισσα της Σπάρτης και της Τροίας.

Διότι, παρόλο που εορτολογικά συμπίπτουν, ετυμολογικά τα δυο ονόματα διαφέρουν: το όνομα Ελένη είναι αρχαίο ελληνικό, το Κωνσταντίνος λατινικό. Η Ελένη έχει άγνωστη ετυμολογία και ήδη από την αρχαιότητα είχαν διατυπωθεί παρετυμολογικές εξηγήσεις και συσχετίσεις, π.χ. με τη σελήνη, ενώ ο Κωνσταντίνος προέρχεται από το λατινικό επίθετο constans (σταθερός), δηλαδή ετυμολογικά ο Κώστας είναι ένα είδος εξευρωπαϊσμένου Στάθη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επαναλήψεις, Ετυμολογικά, Εορταστικά, Λαπαθιώτης, Ονόματα, Σατιρικά, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , , | 161 Σχόλια »

Η Γωγού και το Μάστερ Σεφ

Posted by sarant στο 8 Μαρτίου, 2018

Το έχω ξαναγράψει, τηλεόραση ελάχιστα βλέπω, κι έτσι στην αρχή δεν μπορούσα να καταλάβω τι είδους μανία είχε πιάσει τους φίλους μου στο Φέισμπουκ να ρωτάνε αν είναι σωστή η γενική «της Γωγούς» ή να μέμφονται την ακλισιά του ονόματος «Τιμολέων» (π.χ. του Τιμολέων). Δεν καταλάβαινα γιατί τους απασχολούσαν ειδικά αυτά τα δύο ονόματα.

Ύστερα πληροφορήθηκα ότι υπάρχει εκπομπή ονόματι Μάστερ Σεφ -ή μάλλον να το λατινογράψω, Master Chef, μια και είμαι βέβαιος πως όσοι το γράφουν έτσι το προφέρουν με ένα παχύτατο σίγμα, σαν τη Ντόρα Μπακογιάννη όταν λέει τη λέξη chοκολάτα -δεν λέω για τον γέρο Καραμανλή για να μην προδώσω την ηλικία μου.

Αλλά πλατειάζω. Υπάρχει λοιπόν αυτη η εκπομπή, που δεν την έχω δει ποτέ αλλά υποθέτω πως είναι η μαγειρική παραλλαγή των παιχνιδιών «ανάδειξης ταλέντων», όπου συμμετέχουν η Γωγώ και ο Τιμολέων, που τα ονόματά τους κακοπαθαίνουν, του ενός επειδή μένει άκλιτο και της άλλης επειδή αρχαιοκλίνεται.

Το Σαββάτο που μας πέρασε, παρέθεσα την άποψη μιας φίλης που είδα στο Φέισμπουκ και που με βρισκει σύμφωνο, οπότε την επαναλαμβάνω:

«Της Γωγούς και του Τιμολέων» ακούω όλη την ώρα στο Μάστερ Σεφ και πραγματικά αναρωτιέμαι πώς γίνεται από το αρχαιόπληκτο «της Γωγούς» να πηγαίνουμε στο λανθασμένο γραμματικά ακόμη και σήμερα, τουλάχιστον με τους τυπικούς κανόνες, «του Τιμολέων». Και μάλλον καταλήγω στο εξής: ότι και τα δύο έχουν την ίδια ρίζα αρχαιοπληξίας. Τα ονόματα, καθότι δεν ακολουθούν τους γνωστούς μηχανισμούς κλίσης της νέας ελληνικής, είναι αδιαφανή. Έτσι, σε ένα περιβάλλον που κυριαρχεί το «εμπρός-πίσω» στη γλωσσική συζήτηση, που θεωρείται δηλαδή ότι το ομιλούν πρόσωπο κερδίζει πόντους αν μιλήσει αρχαιοπρεπώς (είναι αστείο ότι τα περισσότερα «αρχαιοπρεπή» είναι λανθασμένα), σε ένα περιβάλλον που προτιμά να λέει «της Σαπφούς» από «της Σαπφώς», «τα mails» από «τα μέιλ», τα «bars» από τα «μπαρ», γιατί να μην προτιμάει να λέει «της Γωγούς» και γιατί να μην προτιμάει να λέει «του Τιμολέων»; Ακούγονται τόσο όμορφα αρχαία και τα δύο.

Για την ακλισιά του Τιμολέοντα δεν έχω να πω πολλά. Πέρα από τον παράγοντα που επισήμανε η φίλη, ότι δηλαδή το «Τιμολέων» ακουγεται πολύ επίσημο και γκλαμουράτο,  ο άλλος παράγοντας που συμβάλλει στο να αφήνεται άκλιτο το όνομα είναι ότι δεν συμμορφώνεται με κάποιο συνηθισμένο κλιτικό υπόδειγμα όπως βλεπουμε και στην επισημοποιημένη πλέον ακλισία ανάλογων επωνύμων π.χ. του συγγραφέα Μάνου Κοντολέων. Βέβαια, το όνομα «Τιμολέων» μέχρι πρότινος θα έμενε θαμμένο στα επίσημα κατάστιχα, διότι μέχρι πρότινος κανένας λογικός άνθρωπος νέας ηλικίας δεν θα σκεφτόταν να αυτοαποκαλείται και να αυτοσυστήνεται έτσι -θα το έκανε Τίμος, κάτι που δεν εμπόδισε τον φιλο μου στο δημοτικό να γίνει καθηγητής πρώτα στο ΕΜΠ και μετά στη Μελβούρνη. Αλλά με το θέμα του εξοβελισμού των συντομευμένων μορφών θα ασχοληθούμε σε αλλο άρθρο.

Οπότε αφηνουμε ήσυχο τον… Τιμολέων και περναμε στη Γωγώ. Η γενική «της Γωγούς», που όπως ακούω δίνει και παίρνει στο Μάστερ Σεφ, μου θύμισε ένα από τα βιβλία που κληρονόμησα από τον παππού μου, ένα θεατρικό έργο του 19ου αιώνα, μια φάρσα του Άννινου, στο οποίο υπάρχει μια πολύ διασκεδαστική σκηνή ανάμεσα σε έναν δάσκαλο, που μιλάει καθαρεύουσα, και στην υπηρέτρια του σπιτιού, τη Μαριγώ. Η Μαριγώ έχει παρακαλέσει τον δάσκαλο να της κάνει μια εξυπηρέτηση, και ο δάσκαλος λέει:

– Ας ικανοποιήσω την επιθυμίαν της αγαπητής μου Μαριγούς

– Δεν με λένε Mαριγού, Μαριγώ με λένε, διορθώνει η κοπέλα.

– Ναι, καλή μου, αλλά κλίνεσαι!

– Και γιατί να κλείνομαι; Καμιά ασκημομούρα είμαι;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Θηλυκό γένος, Μεταμπλόγκειν, Νεοκαθαρεύουσα, Ονόματα, Τηλεοπτικά | Με ετικέτα: , , , , , | 151 Σχόλια »

Το χρηματιστήριο των ονομάτων

Posted by sarant στο 7 Φεβρουαρίου, 2018

Τις προάλλες, καθώς πήγαινα στη δουλειά, άκουσα στο γαλλικό ραδιόφωνο μια είδηση για τα ονόματα που έδωσαν οι Γάλλοι στα παιδιά τους μέσα στο 2017, ποια ονόματα δηλαδή ήταν τα συχνότερα. Δεν έδωσα ιδιαίτερη σημασία εκείνη τη στιγμή και δεν συγκράτησα τα ονόματα που πλειοψήφησαν, χτες όμως για κάποιο λόγο θέλησα να ξαναβρώ την είδηση -και κατά απίστευτη σύμπτωση, ακριβώς τη στιγμή που έψαχνα στο Γκουγκλ, η φίλη μας η Μαρία μού έστειλε ηλεμήνυμα, ακριβώς με την ίδια είδηση!

Το θεώρησα σημαδιακό κι έτσι γράφω το σημερινό άρθρο.

Λοιπόν, τον χρόνο που μας πέρασε, στη Γαλλία πλειοψήφησαν τα ονόματα Lucas για τα αγόρια και Emma για τα κορίτσια. Μιλάμε για τις ονοματοδοσίες που έγιναν μέσα στο 2017, στα νεογέννητα της χρονιάς (αφού η ονοματοδοσία γίνεται αμέσως ή λίγες μέρες μετά τη γέννηση). Ωστόσο, όπως δειχνει ο χάρτης, κάθε περιφέρεια είχε τις δικές της προτιμήσεις και στους περισσότερους γαλλικούς νομούς πρώτευσαν άλλα ονόματα: στη Λωραίνη, ας πούμε, στα αγόρια προηγείται ο Jules, ενώ στην περιοχή της Κυανής Ακτής στα κορίτσια προηγείται η Mila.

Ίσως αναμενόμενο είναι ότι και στον Δήμο του Λουξεμβούργου προηγούνται τα ίδια ονόματα, Lucas (και παραλλαγές) και Emma, σύμφωνα με περσινό άρθρο (δεν βρήκα νεότερο) αλλά βέβαια με πολύ μικρότερα μεγέθη, κάπου 60 μωράκια για το κάθε όνομα που επικράτησε.

Τα ονόματα έχουν κι αυτά τη μόδα τους ή ίσως το χρηματιστήριό τους. Η συχνότητα των ονομάτων, δηλαδή, δεν μένει σταθερή διαχρονικά, κάποια σταδιακά εγκαταλείπονται ενώ άλλα γίνονται του συρμού. Οι Γάλλοι, που τα παρακολουθούν αυτά, μας δίνουν μια καλή αποτύπωση των εξελίξεων.

Όπως βλέπετε, στο σχετικό άρθρο της γαλλικής Βικιπαίδειας παρατοθεται πίνακας με το δημοφιλέστερο όνομα ανά περιφέρεια από το 1946 έως το 2015, το 1946 επικρατούσαν τα ονόματα Ζαν και Μισέλ για τα αγόρια και Μαρί και Φρανσουάζ για τα κορίτσια. Το 2015 σε καμία περιφέρεια δεν πρωτεύει κάποιο από τα ονόματα αυτά. Μάλιστα, αν δείτε τη δεκαεξάδα των συχνότερων ονομάτων, στην αρχή του άρθρου, δεν περιλαμβάνεται κανένα από τα συχνότερα ονόματα του 1946!

Αυτό σημαίνει ότι ο Ζαν και η Μαρί μεγάλωσαν και έκαναν παιδιά, αλλά τα παιδιά τους -κάποια από αυτά- διάλεξαν να δώσουν άλλα ονόματα στα εγγονάκια. Ωστόσο, αν κοιτάξουμε, πάντα στην ίδια σελίδα, τα συχνότερα ονόματα για το σύνολο της περιόδου 1946-2011, βλέπουμε ότι προς το παρόν εξακολουθούν να είναι συχνότερα τα παλιά ονόματα. Στους άντρες προηγούνται Ζαν, Φιλίπ, Μισέλ, Αλέν, Πατρίκ και στις γυναίκες Μαρί, Ναταλί, Ιζαμπέλ, Συλβί, Κατρίν. Όσοι έκαναν γαλλικά τα παλιά χρόνια στο γυμνάσιο, θα θυμούνται ότι στο βιβλίο που είχαμε, το Vers la France, πρωταγωνιστούσε ένα ζευγάρι εφήβων, ο Φιλίπ και η Κατρίν. Αναρωτιέμαι αν σε σημερινή έκδοση του βιβλίου θα είχαν αντικατασταθεί από τον Λουκά και την Έμμα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γαλλία, Ονόματα | Με ετικέτα: , , | 381 Σχόλια »

Χρήστος ή Χρίστος;

Posted by sarant στο 22 Δεκέμβριος, 2017

Όπως και χτες, έτσι και σήμερα ο τίτλος του άρθρου μας είναι διλημματικός -αλλά σήμερα το δίλημμα δεν είναι γαστριμαργικό, όπως το χτεσινό, αλλά ορθογραφικό.

Πώς γράφεται το κύριο όνομα που γιορτάζει τη Δευτέρα; Χρήστος ή Χρίστος;

Επειδή ακριβώς γιορτάζει ανήμερα Χριστούγεννα, ο Χρήστος (ή Χρίστος) είναι όνομα εορταστικώς αδικημένο, με την έννοια ότι η μεγαλύτερη γιορτή όλων επισκιάζει την ονομαστική των λίγων. Όχι και πολύ λίγων, πάντως, μια και, σύμφωνα με την έρευνα του Χάρη Φουνταλή, το αντρικό όνομα βρίσκεται στην έκτη θέση ως προς τη συχνότητα (αν και αρκετά μακριά από τον πέμπτο, που είναι ο Νίκος) ενώ το γυναικείο στην 13η της αντίστοιχης κατάταξης.

Επίσης, ο Χρήστος/Χρίστος είναι και αρθρογραφικώς αδικημένο όνομα διότι κανονικά το σημερινό άρθρο θα έπρεπε να δημοσιευτεί ανήμερα της γιορτής του ονόματος -η οποία, όπως είπαμε, επισκιάζεται κτλ.

Όμως Χρήστος ή Χρίστος; Πώς γράφεται;

Σύμφωνα με κάποιους, πρόκειται για δύο διαφορετικά ονόματα: πρόκειται για δύο ομόηχες λέξεις, που, συχνά, συγχέονται. Το όνομα Χρίστος παράγεται από το χριστός (< κεχρισμένος < ο φέρων το χρίσμα < αρχ. ελλ. ρήμα: χρίω). …. Η γραφή Χρήστος παράγεται από το ρήμα “χρή” και προσδιορίζει αυτόν που ζει με τους πρέποντες κανόνες, τον ηθικό (π.χ. “τα χρηστά ήθη”).

Δεν είναι και πολύ επιστημονική η διατύπωση, αλλά η κεντρική ιδέα είναι σαφής. Ωστόσο, δεν νομίζω ότι έχουμε διαφορετικά ονόματα, αλλά διαφορετικές γραφές του ίδιου ονόματος, που η καθεμιά έχει τη δική της ετυμολογική τεκμηρίωση.

Τη δική του απάντηση στο ορθογραφικό δίλημμα έχει δώσει ο Κ.Π.Καβάφης. Ο μεγάλος ποιητής μας λιγοστά πεζά έχει γράψει, όμως ένα από αυτά πραγματεύεται ακριβώς την ορθογραφία του ονόματος. Από σεβασμό, αλλά και επειδή έχει χάρη η καθαρεύουσά του, παραθέτω ολόκληρη την επιχειρηματολογία του Καβάφη, που φαίνεται μάλιστα πειστική, αλλά θα σας παρακαλούσα να μη σταματήσετε εκεί την ανάγνωση.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εορταστικά, Καβαφικά, Ονόματα, Χριστούγεννα | Με ετικέτα: , , , , | 122 Σχόλια »

Χρόνια πολλά στον Νικο(κύρη)!

Posted by sarant στο 6 Δεκέμβριος, 2017

Ή αλλιώς, Νίκος κερνάει και Νίκος πίνει. Tόσα χρόνια το ιστολόγιο έχει δημοσιεύσει ευχετήρια άρθρα για αρκετά ονόματα, αντρικά και γυναικεία, αλλά, όπως τα παιδιά του ράφτη είναι παροιμιωδώς τα πιο κουρελιάρικα της γειτονιάς έτσι και ο Νικοκύρης δεν έτυχε ως τώρα ν’ αφιερώσει άρθρο στο δικό του τ’ όνομα. Κάλλιο αργά παρά ποτέ, επανορθώνω σήμερα.

Σύμφωνα με την έρευνα για τα ελληνικά ονόματα, που έχει κάνει ο Χάρης Φουνταλής, στην ιεραρχία των αντρικών ονομάτων ο Νίκος βρίσκεται σταθερά στην πέμπτη θέση, πίσω από τους «τέσσερις μεγάλους» (πρώτο τον Γιώργο και μετά την τριάδα Δημήτρη-Κώστα-Γιάννη) και πολύ μπροστά από τους υπόλοιπους (Χρήστο, Παναγιώτη, Βασίλη και λοιπές ονομαστικές δυνάμεις).

Με τη γυναικεία εκδοχή του ονόματος τα πράγματα μπλέκουν. Η Νίκη είναι στην 37η θέση, αλλά είναι τάχα όλες οι ανευρέσεις αυθεντικές ή υποκρύπτουν κάποιαν Ανδρονίκη; Υπάρχει όμως και η Νικολέτα που είναι στην 55η θέση, ενώ πολύ πιο πίσω έρχονται η Νικολίνα και η Νικόλ. Πάντως η γυναικεία εκδοχή του ονόματος είναι αισθητά σπανιότερη απο την ανδρική, που όπως είπαμε βρίσκεται στην πέμπτη θέση.

Βρίσκεται στην πέμπτη θέση πανελλαδικά αλλά στα Δωδεκάνησα και στην Κρήτη έχει σαφώς μεγαλύτερη συχνότητα και πρέπει να βρίσκεται πολύ κοντά στην πρώτη θέση (το λέω εμπειρικά, δεν ξέρω αν έχει δημοσιευτεί σχετική μελέτη). Ο λόγος για την αυξημένη δημοτικότητα του ονόματος στα νησιά είναι φυσικά ότι ο Άγιος Νικόλαος είναι θαλασσινός άγιος, ο προστάτης των ναυτικών και διάδοχος του Ποσειδώνα.

Να πούμε όμως ότι το όνομα Νικόλαος, παρόλο που έγινε δημοφιλές χάρη στον άγιο των ναυτικών, είναι προχριστιανικό, αρχαίο ελληνικό. Νίκη του λαού, άλλωστε, η ετυμολογία του είναι διάφανη. Ο αρχαιότερος Νικόλαος που έχει καταγραφτεί στην αρχαία γραμματεία είναι ένας Σπαρτιάτης, μέλος της αντιπροσωπείας που πήγε στα Σούσα επί πελοποννησιακού πολέμου για να ζητήσει ελληνοπρεπώς τη βοήθεια του Μεγάλου Βασιλέα κατά των Αθηναίων -απο τη Σπάρτη πήγαν οι Ανήριστος, Νικόλαος και Πρατόδαμος. Ο επόμενος ήταν ο Νικόλαος ο Δαμασκηνός, περιπατητικός φιλόσοφος του 1ου αι. μ.Χ. που έγραψε πολλά από τα οποία σώθηκαν ελάχιστα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γιουτουμπάκια, Ονόματα, Παροιμίες, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , | 201 Σχόλια »

Δυο λόγια για την Αρλέτα

Posted by sarant στο 9 Αύγουστος, 2017

Η θλιβερή είδηση του θανάτου της έγινε γνωστή χτες το απόγευμα και παρόλο που ήδη τη μνημονεύσαμε στα σχόλια του χτεσινού άρθρου, βρίσκω πως της αξίζει να της αφιερώσουμε ειδικό άρθρο -αν μη τι άλλο σημάδεψε τα νιάτα μας.

Μιλάω βέβαια για την Αρλέτα, που έφυγε από τη ζωή χτες. Την Αρλέτα της ανεξάντλητης τρυφερότητας, το κορίτσι με την κιθάρα που καλύτερα από κάθε άλλον ενσάρκωσε το νέο κύμα και που συνέχισε να εκπροσωπεί τον κόσμο των μπουάτ μέχρι πολύ πρόσφατα.

Η Αρλέτα γεννήθηκε το 1945 στην Αθήνα όπου έζησε διαρκώς, ανάμεσα σε Εξάρχεια και Κυψέλη (στο δίπατο σπίτι της στην οδό Δεληγιάννη έμεινε ο Γιώργος Ιωάννου οταν κατέβηκε στην Αθήνα). Σπούδασε στη Σχολή Καλών Τεχνών και ποτέ δεν άφησε εντελώς τη ζωγραφική. Ωστόσο, όπως διηγείται η ίδια, όταν ήταν πρωτοετής την άκουσε να τραγουδάει σε μια εκδρομή ο Γιώργος Παπαστεφάνου και την πήγε στον Πατσιφά, που τότε ξεκινούσε στη ΛΥΡΑ και καθώς δεν είχε τη δυνατότητα να προσελκύσει καθιερωμένους καλλιτέχνες αναζητούσε νέες φωνές και με πρωτοστάτη τον Γιάννη Σπανό προωθούσε το κίνημα που έμεινε γνωστό ως «νέο κύμα».

Ακριβώς σε μουσική Γιαννη Σπανού και στίχους Γιώργου Παπαστεφάνου ήταν το πρώτο τραγούδι που έκανε γνωστή την Αρλέτα, το Μια φορά θυμάμαι

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γιουτουμπάκια, Εις μνήμην, Ονόματα, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , , , | 186 Σχόλια »

Στην Κολμάρ

Posted by sarant στο 26 Ιουλίου, 2017

Όταν είχα πάει στο Κολμάρ

Συζητούσα προχτές με μια συνάδελφο, και μου έλεγε πως το σαββατοκύριακο είχε πάει εκδρομή «στην Κολμάρ». Της απάντησα πως είχα πάει κι εγώ πέρυσι, και πως μου άρεσε πολύ το κέντρο της πόλης με τα χαρακτηριστικά αλσατικά σπίτια και με τα κανάλια. Ωστόσο, εγώ δεν πήγα στην Κολμάρ, αλλά στο Κολμάρ.

Όπως θα καταλάβατε, το σημερινό άρθρο δεν θα είναι ταξιδιωτικό αλλά θα εξετάσει ένα όχι ιδιαίτερα φλέγον πρόβλημα, το γένος των ξένων τοπωνυμίων. Η φίλη μου που είπε «στην Κολμάρ» τεκμηρίωσε την επιλογή της με το επιχείρημα ότι υπονοείται η λέξη «πόλη»: «στην (πόλη) Κολμάρ».

Το επιχείρημα αυτό δεν είναι αβάσιμο, και προσωπικά το εφαρμόζω για τους τίτλους εντύπων. Κι έτσι, γράφω:

  • η (εφημερίδα) Μοντ, η Μοντ, παρόλο που κάποιοι γράφουν «ο Μοντ» επειδή σημαίνει «κόσμος» ή επειδή στα γαλλικά είναι αρσενικού γένους (Le Monde).
  • η Τζουμχουριέτ, η Ελ Παΐς (παρόλο που το ελ είναι άρθρο και δη αρσενικό), η Ρεπούμπλικα, η Λιμπερασιόν, η Σαν, η Μπιλντ, η Φρανκφούρτερ Αλγκεμάινε
  • σε πιο αμφισβητούμενες περιπτώσεις, γράφω επίσης: η Τάιμς, η Γκάρντιαν, η Νιου Γιορκ Τάιμς (και όχι «ο» Γκάρντιαν ή «οι» Τάιμς)
  • το Εκόνομιστ (διότι «περιοδικό»), το Νιου Γιόρκερ (αν και πολλοί γράφουν «ο»)

Αλλά ας επιστρέψουμε στα τοπωνύμια, όπου τα πράγματα δεν είναι τόσο απλά.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γεωγραφία, Γλωσσικά ταξίδια, Ονόματα, Τίτλοι, Τοπωνύμια | Με ετικέτα: , , , | 212 Σχόλια »

Μια άρια από τον Τροβατόρε

Posted by sarant στο 21 Ιουλίου, 2017

Δίνεται σήμερα στο Ηρώδειο η πρεμιέρα του Τροβατόρε, της δημοφιλέστατης όπερας του Τζουζέπε Βέρντι, σκέφτηκα λοιπόν, μια που δεν μπορώ να πάω, να αφιερώσω το σημερινό άρθρο στην όπερα αυτή. Θα συζητήσουμε για τον τίτλο της όπερας και θα δούμε την υπόθεσή της και μια από τις πιο γνωστές της άριες.

Βέβαια, ο τσαγκάρης δεν έχει αρμοδιότητα παραπάνω απ’ τον αστράγαλο, οπότε τα δικά μου σχόλια δεν θα είναι μουσικολογικά, όσο λεξιλογικά. Δεν κρύβω πάντως ότι μου αρέσει πολύ η ιταλική όπερα μέχρι και τον Βέρντι. Στο ιστολόγιο δεν έχω φανερώσει τόσο πολύ αυτή την κλίση μου, αν και πριν από τρεις μήνες είχα δημοσιεύσει ένα άρθρο για μιαν άρια από τον Κουρέα της Σεβίλλης.

Η όπερα του Βέρντι έχει καθιερωθεί να αναφέρεται στην πατρίδα μας με τον ιταλικό της τίτλο αμετάφραστο, Τροβατόρε (στα ιταλικά Il trovatore). Ο αντίστοιχος ελληνικός όρος είναι «τροβαδούρος», μεταφορά του γαλλ. troubadour.

Οι τροβαδούροι ήταν περιπλανώμενοι λυρικοί ποιητές και μουσικοί που έζησαν στην Προβηγκία και γενικά στη νότια Γαλλία από τον 11ο έως τον 13ο αιώνα. Τραγουδούσαν κυρίως ερωτικά ιπποτικά θέματα στη λεγόμενη γλώσσα του οκ. Την ίδια εποχή στη Βόρεια Γαλλία άκμασαν οι τρουβέροι, που είχαν όμως πιο πολύ πολεμική θεματολογία.

Και οι δυο κατηγορίες τραγουδιστάδων έχουν παρεμφερή ετυμολογία και στην αρχή της αλυσίδας βρίσκεται η ελληνική λέξη τρόπος. Η λέξη περνάει στα λατινικά ως tropus, με πολλές σημασίες μεταξύ των οποίων «ρητορικό σχήμα». Από εκεί παράγεται το υστερολατινικό ρήμα contropare που σημαίνει «μιλώ μεταφορικά», «κάνω συγκρίσεις», καθώς και μια αμάρτυρη παραλλαγή του, το *tropare με σημασία «συνθέτω, εφευρίσκω».

Αυτό το *tropare πήρε λοιπόν δύο σημασίες που σιγά-σιγά χωρίστηκαν, αφενός τη «συνθέτω ένα ποίημα» και αφετέρου τη σημασία «ανακαλύπτω, εφευρίσκω». Από το παλαιοπροβηγκιανό ρήμα trobar, που παραδίδεται και με τις δύο παραπάνω σημασίες, γεννήθηκε η λέξη trobador που δήλωνε τους περιπλανώμενους αυτούς συνθέτες και τραγουδιστές. Η λέξη διαδόθηκε στις άλλες γλώσσες της περιοχής, και στα γαλλικά ως troubadour. Εν τω μεταξύ στα γαλλικά παράγωγο του *tropare ήταν το ρήμα trouver που σιγά-σιγά πήρε αποκλειστικά τη σημασία «βρίσκω» και είναι σήμερα ένα από τα κοινότερα ρήματα της γαλλικής γλώσσας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in όπερα, Αντιδάνεια, Ετυμολογικά, Μεταφραστικά, Ονόματα | Με ετικέτα: , , , , , | 83 Σχόλια »

Χάρι Πότερ, είκοσι χρόνια μετά

Posted by sarant στο 27 Ιουνίου, 2017

Την επέτειο την είχα προσέξει αλλά τελικά μού ξέφυγε -το σημερινό άρθρο έπρεπε να δημοσιευτεί χτες. Ποιαν επέτειο; θα αναρωτηθείτε. Σαν χτες πριν από 20 χρόνια, στις 26 Ιουνίου 1997, κυκλοφόρησε το βιβλίο της Τζ.Κ.Ρόουλινγκ «Ο Χάρι Πότερ και η φιλοσοφική λίθος», το πρώτο από τα βιβλία της εξαιρετικά επιτυχημένης σειράς εφηβικών βιβλίων με ήρωα τον Χάρι Πότερ.

Ακολούθησαν άλλα έξι βιβλία, σύνολο εφτά, που όλα τους έγιναν πρωτοφανή μπεστ-σέλερ και βέβαια μεταφέρθηκαν στον κινηματογράφο, καθώς και ηλεκτρονικά παιχνίδια και άλλα παραφερνάλια με τους ήρωες του Χόγκουαρτς και τον κόσμο των μάγων που δημιούργησε η Τζ.Κ.Ρόουλινγκ. Θα έλεγε κανείς ότι η πρωτοφανής εμπορική επιτυχία θα δελέαζε τη συγγραφέα να αθετήσει το αρχικό της σχέδιο και να παρατείνει με κάποιο τρόπο τη λογοτεχνική ζωή του ήρωά της, αλλά η Ρόουλινγκ αντιστάθηκε στον πειρασμό. Το έβδομο βιβλίο της σειράς κυκλοφόρησε το 2007 και από τότε δεν δόθηκε συνέχεια, αν εξαιρέσουμε ένα θεατρικό έργο που ανεβηκε πέρυσι και παρουσιάζει τον ενήλικο Χάρι Πότερ να έρχεται σε σύγκρουση με τον έφηβο γιο του.

Το βιβλίο «Ο Χάρι Πότερ και το καταραμένο παιδί», που κυκλοφόρησε με αφορμή το θεατρικό έργο («σενάριο της πρόβας» χαρακτηρίζεται) το είχαμε παρουσιάσει πέρυσι τον Νοέμβριο, και βέβαια με την ευκαιρία αυτή είχα γράψει κι εγώ τη γνώμη μου για ολόκληρη τη σειρά των βιβλίων και είχατε κι εσείς πει τη δική σας, οπότε σήμερα για να τιμήσω την επέτειο έπρεπε να βρω κάτι άλλο.

Σκέφτηκα λοιπόν, τιμής ένεκεν, να αναδημοσιεύσω τρία από τα (αρκετά) παλιά άρθρα που είχα γράψει την περίοδο 2005-2008 στον παλιό μου ιστότοπο σχετικά με διάφορα μεταφραστικά προβλήματα των (ελληνικών) βιβλίων του Χάρι Πότερ.

Όπως είχα γράψει τότε, πολλοί ενήλικες αρέσκονται να αντιμετωπίζουν με περιφρόνηση τα παιδικά έργα και ειδικότερα τον Χάρι Πότερ· δεν συμμερίζομαι την άποψή τους. Αν όμως για τα παιδιά μου ο κόσμος του Χάρι Πότερ είναι μαγευτικός, για μένα σαν μεταφραστή παρουσιάζει ενδιαφέρον και σε ένα άλλο επίπεδο: με ενδιαφέρει πολύ να δω πώς αντιμετωπίστηκαν τα εκατοντάδες λογοπαίγνια της συγγραφέας στην ελληνική μετάφραση, ενδεχομένως δε και σε άλλες γλώσσες.

Γιατί αυτό είναι το εντυπωσιακό στοιχείο με τον Χάρι Πότερ. Χάρη στην τεράστια του δημοτικότητα, και πριν ακόμα έρθει η κινηματογραφική μεταφορά να την εκτινάξει στα ύψη, κάθε νέος τόμος της σειράς μεταφράζεται πολύ γρήγορα από τα αγγλικά σε δεκάδες γλώσσες στις οποίες και κυκλοφορεί λίγους μήνες αργότερα. Επιπλέον, χάρη στο Internet υπάρχει μια αφοσιωμένη διεθνής κοινότητα φανατικών του Χάρι Πότερ που διυλίζουν την κάθε λέξη, που λέει ο λόγος, με αποτέλεσμα το έργο των μεταφραστών να διευκολύνεται τελικά.

Το σύνολο των χαριποτερικών άρθρων μου μπορείτε να το βρείτε εδώ. Για το έβδομο βιβλίο (που κυκλοφόρησε το 2007) είχα γράψει κάμποσα άρθρα, που τα βρισκετε εδώ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επετειακά, Λογοτεχνία, Μεταφραστικά, Ονόματα | Με ετικέτα: , , | 144 Σχόλια »

Πορτογαλικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 27 Μαΐου, 2017

Δεν θα σας σερβίρω κροκέτες μπακαλιάρου, γαρίδες, γουρουνόπουλο και παστέις ντε νάτα. Τα μεζεδάκια είναι πορτογαλικά απλώς και μόνο επειδή εγώ βρίσκομαι για λίγες μέρες στη Λισαβόνα. Ίσως ανεβάσω και κάποιο ταξιδιωτικό άρθρο από βδομάδα, αλλά δεν το υπόσχομαι. Να επισημάνω επίσης ότι τα σημερινά μεζεδάκια δημοσιεύονται μεν το Σάββατο αλλά κατά βάση έχουν γραφτεί στα μέσα της εβδομάδας, οπότε ίσως δεν έχουν τα πιο φρέσκα δείγματα, αν και μπαγιάτικα δεν τα λες.

* Και ξεκινάω με ακόμα ένα κρούσμα κακομεταφρασμένου κειμένου, που δημοσιεύτηκε απαράλλαχτο σε αρκετούς ιστότοπους προφανώς επειδή η πηγή είναι μία (ή το ΑΠΕ ή το Κέντρο Διανομής Κακών Μεταφράσεων). Εννοώ το άρθρο της Νιου Γιορκ Τάιμς για τους Έλληνες αναρχικούς, όπου ο τίτλος κιόλας έχει ένα καραμπινάτο λάθος που στρεβλώνει το νόημα. Το Anarchists Fill Services Void Left by Faltering Greek Governance αποδόθηκε (στο nooz.gr, στο thetoc.gr και σε άλλους ιστότοπους): «Οι αναρχικοί γεμίζουν το κενό των υπηρεσιών, παραβιάζοντας την ελληνική διακυβέρνηση».

Στην πραγματικότητα, ο τίτλος αποδίδεται «Οι αναρχικοί καλύπτουν το κενό υπηρεσιών που έχει αφήσει η παραπαίουσα ελληνική διακυβέρνηση». Μπορούμε να συζητήσουμε αν το governance θα το αποδώσουμε «διακυβέρνηση» ή «δημοσια διοίκηση» αλλά η παρερμηνεία-αντιστροφή νοήματος βρίσκεται στην απόδοση του faltering, που δεν συναρτάται με τους αναρχικούς αλλά με την governance.

Πιο κάτω, ένα ακόμα σοβαρό λάθος, όταν, εκεί που γίνεται λόγος για τον Ρουβίκωνα, δηλώνεται ότι στόχος της συλλογικότητας είναι ο militant unionism, «ο μαχητικός συνδικαλισμός» θα το απέδιδα εγώ. Ο… μάγος που το μετέφρασε το μεταμόρφωσε σε «σκοπός είναι να γίνει στρατιωτική (!) οργάνωση», προδίδοντας πλήρη άγνοια της λέξης militant, που δεν είναι πάντοτε εύκολο να αποδοθεί.

Αυτά τα δυο λάθη είναι τόσο χοντρά, και σε θέματα ουσίας, που δικαιολογημένα δημιουργούν υποψίες ότι η διαστρέβλωση είναι σκόπιμη, αν και βέβαια ο χρυσός κανόνας στις περιπτώσεις αυτές είναι να μην αποδίδεις σε δόλο ό,τι εύκολα εξηγείται από την ανικανότητα.

Είμαι βέβαιος ότι υπάρχουν κι άλλα λάθη, αν κοιταξουμε πιο προσεχτικά το ελληνικό κείμενο. Παρεμπιπτόντως, το πρώτο λάθος, την απόδοση του «faltering» ως «παραβιάζοντας» το κάνει και το google translate, που μεταφράζει την επίμαχη φράση: Οι αναρχικοί συμπληρώνουν τις άδειες των υπηρεσιών, παραβιάζοντας την ελληνική διακυβέρνηση.

(Το thetoc.gr έχει κατεβάσει το επίμαχο άρθρο -είναι πιο εύκολο αυτό παρά να διορθώσουν τα λάθη).

* Για να προλάβω ερώτηση ή παρατήρηση, προτιμώ να γράφω «η» Νιου Γιορκ Τάιμς και όχι «οι», όπως και «η» Μοντ ή «η» Γκάρντιαν (και όχι «ο»), αλλά και «το» Εκόνομιστ και όχι «ο». Ο λόγος είναι ότι για να γράψω στα ελληνικά δεν θα καθίσω να δω τι σημαίνει ο τίτλος του κάθε εντύπου, που μπορεί να είναι και σε γλώσσα που δεν ξέρω. Οπότε, για όλες τις εφημερίδες χρησιμοποιώ το θηλυκό (η Τάιμς, η Μοντ, η Γκάρντιαν, η Σαν) και για όλα τα περιοδικά το ουδέτερο (το Εκόνομιστ, το Σάιενς, το Πουάν).

* Η γενικομανία της εβδομάδας, από αθλητικόν, και δη οπαδικόν ιστότοπο. Ο προπονητής της ομάδας μπάσκετ της ΑΕΚ φέρεται να έχει δηλώσει ότι «δεν αντέχει κριτικής το παιχνίδι», εννοώντας την ήττα της ομάδας του από τον Παναθηναϊκό.

Όπως φαίνεται, ένοχος για τη γενικομανία είναι ο δημοσιογράφος και όχι ο προπονητής ο οποίος μάλλον είπε «δεν αντέχει κριτική» -αλλά ο συντάκτης του άρθρου θέλησε να το… ευπρεπίσει. Συνηθισμένη εδώ είναι και η εμπρόθετη σύνταξη, που εγώ συνήθως την προτιμώ: δεν αντέχει σε κριτική.

* Η ακλισιά της εβδομάδας από άρθρο για το κλείσιμο του διάσημου τσίρκου Μπάρνουμ: «Ένα από τα αρχαιότερα και διασημότερα τσίρκο του κόσμου, το Ringling Bros. and Barnum & Bailey Circus, κατέβασε για πάντα ρολά».

Όπως σχολίασε ο φίλος που το εντόπισε: Το κλείνετε, αλλά δεν το κλίνετε.

Διότι βέβαια το τσίρκο του τσίρκου, τα τσίρκα των τσίρκων, όπως και το πιάνο του πιάνου, το παλτό τα παλτά των παλτών, του πόστου, του παραπέτου κτλ.

* Η φονική επίθεση στο Μάντσεστερ αποτέλεσε την αφορμή και για κάμποσα μαργαριτάρια τηλεοπτικών σταθμών, καθώς η τσαπατσουλιά φαίνεται περισσότερο όταν υπάρχει έκτακτη είδηση. Ήδη σχολιάσαμε εδώ το «Μάντσεστερ του Λονδίνου», όπως έγραψε το σουπεράκι στην εκπομπή του Βερύκιου, και γελάσαμε αρκετά -αν και κάποιοι θα έγραφαν στα σοβαρά και χωρίς να το θεωρούν γελοίο «στο Τέτοβο των Σκοπίων».

Για το ίδιο γεγονός, ο Σκάει μας πληροφορεί ότι «Ανάμεσα στους νεκρούς πολλοί αγνοούμενοι».

Ωστόσο, αγνοούμενος είναι κάποιος που δεν ξέρουμε πού βρίσκεται, που δεν είναι γνωστή η τύχη του ή η θέση του ύστερα από ένα δυστύχημα ή σε έναν πόλεμο κτλ. Υποθέτω ότι εδώ υπάρχουν πτώματα («σοροί» κατά την καινούργια ορολογία) που δεν έχουν ταυτοποιηθεί/αναγνωριστεί, που δεν είναι γνωστή η ταυτότητά τους.

* Μια Αγγλίδα, λέει, αγόρασε από ένα παζάρι ένα φο μπιζού και τελικά αποδείχτηκε πως ήταν διαμάντι πολλών καρατίων. Στο σχετικό άρθρο υπάρχει ένας αναχρονισμός: Έναν θησαυρό στο χέρι της, δίχως να το γνωρίζει, είχε για τρεις δεκαετίας μία γυναίκα από τη Μεγάλη Βρετανία, καθώς το «φο μπιζού» το οποίο είχε αγοράσει από παζάρι πριν από 30 χρόνια, αντί 12 ευρώ, αποδείχθηκε πως ήταν τελικά διαμάντι 26,27 καρατίων.

Ο φίλος που το στέλνει, παρατηρεί: Πριν από 30 χρόνια δεν υπήρχε ευρώ και στη Μεγάλη Βρετανία δεν υπήρξε ποτέ. Ας έγραφε «οκτώ λίρες (σημερινά 12 ευρώ)». Ή είναι πολύ αυστηρός;

* Μεγάλη φάμπρικα μάς άνοιξε η είδηση με τη μελέτη των παλαιοντολόγων του πανεπιστημίου της Τυβίγγης (εντάξει, του Τύμπινγκεν) ότι ο διαχωρισμός του κλάδου των προανθρώπων από τους χιμπατζήδες ίσως να μην έγινε στην Αφρική, αλλά στη νοτιοανατολική Μεσόγειο, δηλαδή στα μέρη μας. Μοιραία, μέσα από διάφορα λογικά άλματα, αυτό διατυπώθηκε, στους μεν σοβαρότερους ιστότοπους ως «Ο πρώτος προάνθρωπος έζησε στην Ελλάδα», και στα λιγότερο σοβαρά μέσα ξεφτιλισμένα μέσα ως «ήταν Έλληνας», έστω με την επιφύλαξη «πιθανόν να ήταν Έλληνας».

Το λαθάκι που έκανε Home Sapiens, λες και είναι κανένα σύστημα οικιακής ψυχαγωγίας, τον Homo Sapiens είναι απλώς το κερασάκι στην τούρτα, το εξωφρενικό είναι αυτό το «ήταν Έλληνας», για κάτι που συνέβη πριν από 7 εκατομμύρια χρόνια. Ούτε το «έζησε στην Ελλάδα» είναι ακριβές: έζησε στη γεωγραφική περιοχή που σήμερα λέγεται Ελλάδα.

Πάντως θα μας μείνει η λέξη «Γκρεκοπίθηκος» που δεν αποκλείω να μπει και στην ψηφοφορία για τη λέξη της χρονιάς. Εκτός αν οι μανιακοί του Χελένικ θελήσουν να την πουν «ελληνοπίθηκο» -υποψιάζομαι πως δεν θα σπεύσουν.

* Την Τρίτη που μας πέρασε, στον τηλεοπτικό Σκάι, ειπώθηκε περίπου το εξής, σχετικά με την ταινία του Λάνθιμου: Oι ταινίες του Λάνθιμου είναι στο ύψος των Κιούμπρικ, Χάνεκε, …., των μεγάλων σκηνοθετών που ΣΤΙΓΜΑΤΙΣΑΝ την ιστορία του Κινηματογράφου.

Όμως, το «στιγματίζω» έχει μόνο αρνητική σημασία. Μπορείς να πεις «άφησαν το στίγμα τους», αλλά το «στιγμάτισαν» μόνο κακό μπορεί να είναι.

* Πολύ γέλιο έπεσε στο Τουίτερ και στο Φέισμπουκ με τη φωτογραφία αριστερά -που πρέπει να είναι αυθεντική.

Ο Αϊσταϊν δεν ξέρω αν είναι κάποιος Στάιν που άγιασε ή ο Αϊνστάιν που έχασε το νι του, αλλά απορώ πώς σκέφτηκε ο υπεύθυνος που έφτιαξε την ταμπέλα όταν επέλεξε να μεταγράψει το Πλ. (= Πλατεία) σε Pl. (=  Plumber?). Για το Ainstain υπάρχει τουλάχιστον το ελαφρυντικό της πιστής μεταγραφής, αν και κατά τη γνώμη μου το Einstein θα ήταν προτιμότερο.

* Φίλος στέλνει είδηση από λευκαδίτικον ιστότοπο για την εύρεση ενός πτώματος στη θάλασσα έξω από τη Λευκάδα και σημειώνει ότι, από την επίσημη ανακοίνωση του Λιμενικού επιβεβαιώνεται ότι η λέξη «σορός» έχει αλλάξει πια σημασία:

Ενημερώθηκε πρωινές ώρες σήμερα, η Λιμενική Αρχή Λευκάδας, από ιδιώτη για τον εντοπισμό σορού γυναικός να επιπλέει στη θαλάσσια περιοχή Γύρα Λευκάδας και συγκεκριμένα έμπροσθεν δεύτερου Μύλου.

Άμεσα στην περιοχή μετέβη περιπολικό όχημα Λ.Σ.-ΕΛ.ΑΚΤ. το πλήρωμα του οποίου ανέσυρε την ανωτέρω σορό, ηλικίας περίπου 55 ετών και φορούσε μαύρο κοντό παντελόνι (α.λ.σ.).

Στη συνέχεια η ανωτέρω σορός μεταφέρθηκε με ασθενοφόρο όχημα του ΕΚΑΒ στο Γενικό Νοσοκομείο Λευκάδας όπου διαπιστώθηκε ο θάνατός της.

Η ανακοίνωση δίνει αρκετές λαβές για σχολιασμό, έτσι όπως αποπνέει υπηρεσιακή καθαρεύουσα, αλλά βέβαια με τις απαραίτητες ασυνταξίες (και φορούσε μαύρο παντελόνι).

Ενδιαφέρον έχει ότι «διαπιστώθηκε ο θάνατος» της σορού, ενώ το εντός παρενθέσεως «(α.λ.σ.)» ομολογώ πως δεν ξέρω τι είναι -κάθε βοήθεια δεκτή.

* Κλείνω με κάτι παλιό, με ένα βαφτιστικό όνομα που δεν θυμάμαι να το έχω ξανακούσει.

Η είδηση είναι από το 1955, για έναν κεραυνό που έπεσε στο χωριό Πύργος της Τήνου, και χτύπησε το σπίτι του κ. Φορμόζη Ξυπολυτίδη και «κατέκαυσε το ράδιον και έθραυσε και τα τζάμια της οικίας» (προσέξτε την αμήχανη καθαρεύουσα).

Φορμόζης, από το formoso = εύμορφος, όνομα που, όπως βλέπω γκουγκλίζοντας, κυρίως ως επώνυμο επιβιώνει, αλλά μάλλον ακούγεται ακόμα και ως μικρό όνομα -στην Τήνο πάντοτε. Το έχουμε ξαναπεί ότι το κάθε νησί είναι ένα ξεχωριστό και πολύτιμο γλωσσικό οικοσύστημα.

* Κι άλλο μεταφραστικό, για το μακελειό στο Μάντσεστερ. Σε άρθρο του Σκάει, που τώρα διορθώθηκε αλλά διατηρείται αναδημοσιευμένο σε πολλούς ιστότοπους, διαβάσαμε ότι «Δύο άστεγοι άνδρες αναγκάστηκαν να βγάλουν ακόμα και νύχια από τα πρόσωπα των μικρών παιδιών, με τα γυμνά τους χέρια για να σώσουν τα θύματα του Manchester Arena»

Νύχια; Μαύρα κοράκια (με νύχια γαμψά) έκαναν την επίθεση;

Όχι βέβαια, αλλά η αγγλική γλώσσα, επειδή…. είναι φτωχή, έχει την ίδια λέξη, nail, και για τα νύχια και για τα καρφιά.

Κι αυτό ήταν το τελευταίο νύχι στο κοφίνι, αν με εννοείτε.

* Και επί του πιεστηρίου, ένα μαργαριτάρι σχετικό με τη δολοφονική απόπειρα κατά του Λουκά Παπαδήμου, όπου ο δαίμων του φωτογραφείου έβαλε την ουρά του κι έτσι το ρεπορτάζ του Βήματος βρέθηκε να κοσμείται από τη φωτογραφία του Πέτρου Δούκα αντί για τον Λουκά Παπαδήμο. Μέσα στη βιασύνη, τέτοια λάθη γίνονται. Δεν ζει πια και ο Παναγιώτης Παπα-δούκας να το σχολιάσει.

Posted in Επιγραφές, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Ονόματα, Τίτλοι | Με ετικέτα: , , , , , | 189 Σχόλια »

Ο στέφανος του Στέφανου

Posted by sarant στο 27 Δεκέμβριος, 2016

Το ιστολόγιο δημοσιεύει κατά καιρούς άρθρα αφιερωμένα σε βαφτιστικά ονόματα, κι αυτό θα κάνουμε και σήμερα, που γιορτάζουν ο Στέφανος και η Στεφανία. Είναι μια γιορτή κάπως παραμελημένη, έτσι όπως βρίσκεται στη σκιά των Χριστουγέννων, αλλά βέβαια όσοι έχουν δικούς τους ανθρώπους την ξέρουν καλά. Θα αφιερώσω το σημερινό άρθρο σε δυο καλούς φίλους που περιμένουν τον μονογενή τους από τα ξένα.

Ο Στέφανος είναι από τα λιγοστά κύρια ονόματα που συμπίπτουν απόλυτα με ένα ουσιαστικό, τον στέφανο. (Άλλο τέτοιο αντρικό όνομα είναι ο Άγγελος. Στα γυναικεία έχουμε περισσότερα: Σοφία, Πίστη, Αγάπη και Ελπίδα, ας πούμε, που γιορτάζουν και την ίδια μέρα).

Ο στέφανος είναι αρχαία λέξη, που προέρχεται από το ρήμα στέφω, ήδη ομηρικό. Επίσης αρχαία είναι η στεφάνη.

Στους τέσσερις μεγάλους αγώνες της αρχαιότητας οι νικητές έπαιρναν για έπαθλο έναν στέφανο, γι’ αυτό οι αγώνες αυτοί λέγονταν «στεφανίται αγώνες». Στα Ολύμπια το στεφάνι ήταν από αγριελιά, ο κότινος. Στα Πύθια ήταν δάφνινο, στα Νέμεα από αγριοσέλινο, ενώ στα Ίσθμια από πεύκο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ετυμολογικά, Εορταστικά, Ονόματα | Με ετικέτα: , , , , , | 243 Σχόλια »

Χορεύοντας με τους Νίκους

Posted by sarant στο 6 Δεκέμβριος, 2016

Ο Κέβιν Κόστνερ βεβαίως χόρευε με τους λύκους, αλλά εμείς σήμερα χορεύουμε με τους Νίκους και δεν χρειάζεται να μας σκηνοθετήσει κάποιος Κέβιλ Κόστλερ, διότι, απλούστατα, σήμερα οι Νίκοι γιορτάζουν και μαζί ο Νικοκύρης του σπιτιού -ή έστω του ιστολογίου.

Κι άλλα άρθρα έχουμε γράψει για ονόματα τη μέρα της γιορτής τους -πρόσφατα, ας πούμε, είπαμε χρόνια πολλά στην Κατερίνα– αλλά, όπως τα παιδιά του ράφτη είναι παροιμιωδώς τα πιο κακοντυμένα, έτσι και, τόσα χρόνια που λειτουργεί το ιστολόγιο, δεν έχουμε ανεβάσει άρθρο για τους Νίκους -ας επανορθώσουμε λοιπόν σήμερα.

Η επίσημη μορφή του ονόματος είναι Νικόλαος και βλέπουμε αμέσως ότι είναι όνομα ελληνικής αρχής με διάφανη ετυμολογία -νίκη και λαός, που βέβαια μπορεί να ερμηνευτεί και ως κυρίαρχος επί του λαού. Παρόλο όμως που το όνομα είναι αρχαίο και μη χριστιανικό, δεν είχε και τόσο μεγάλη διάδοση στα αρχαία χρόνια -ο μόνος προχριστιανικός Νικόλαος που μου έρχεται στον νου είναι ο Νικόλαος ο Δαμασκηνός, ιστορικός του 1ου π.Χ. αιώνα που έγραψε, λέει, εκατοντάδες τόμους από τους οποίους σώθηκαν ελάχιστα. Στα χρόνια των Αποστόλων υπήρξε ένας Νικόλαος Αντιοχέας που αργότερα έδωσε τ’ όνομά του στην αίρεση του Νικολαϊτισμού, ενώ τον 4ο αιώνα είχαμε τον επίσκοπο Μύρων Λυκίας Κιλικίας, που τον έλεγαν Νικόλαο και άγιασε κι έγινε ο Αγιονικόλας.

Επειδή κάποια θαύματά του είχαν να κάνουν με τη θάλασσα, ο Άγιος Νικόλαος ανέλαβε τη δουλειά του Ποσειδώνα και είναι προστάτης των ναυτικών και όσων ταξιδεύουν στις θάλασσες -και γι’ αυτό είναι από τους πιο συμπαθείς αγίους και έχει και πολλά παραθαλάσσια ξωκλήσια.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ονόματα, Τραγούδια, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , | 262 Σχόλια »