Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Πολιτική ορθότητα’ Category

Ένα γλωσσάρι που ενοχλεί

Posted by sarant στο 12 Ιουλίου, 2018

Παρουσιάστηκε πριν από μερικές μέρες στη Λευκωσία ένα «Γλωσσάρι για τη δημοσιογραφία», με τίτλο Words that matter / Λέξεις που έχουν σημασία / Önem taşıyan kelimeler, ένα γλωσσάρι που απευθύνεται σε ελληνοκυπρίους και τουρκοκυπρίους δημοσιογράφους που καλύπτουν τα ενδοκοινοτικά θέματα, και έχει σκοπό να προωθήσει ορολογία που να μην προσβάλλει την αντίθετη πλευρά.

Ποια ορολογία, θα ρωτήσετε. Πρόκειται, για να δώσω μερικά παραδείγματα αντλημένα από την ελληνοκυπριακή ορολογία, για όρους όπως Τούρκος εισβολέας (αντιπροτείνονται οι όροι Τουρκία / τουρκικός στρατός / τουρκική κυβέρνηση), εγκάθετος ηγέτης (αντιπροτείνεται ο όρος Τουρκοκύπριος ηγέτης), ψευδοκυβέρνηση (προτείνεται ο όρος τουρκοκυπριακή διοίκηση).

Οι εναλλακτικές αντιπροτάσεις έχουν προκύψει από συνεργασία ελληνοκυπρίων και τουρκοκυπρίων. Ωστόσο, δεν έχει επιτευχθεί συναίνεση για όλους τους «προσβλητικούς» όρους. Για παράδειγμα, για όρους όπως εισβολή, κατοχή και ψευδοκράτος δεν έχει βρεθεί κάποιος όρος που να τον δέχονται και τα δύο μέρη.

Η πρωτοβουλία της σύνταξης του γλωσσαριού ανήκει, αν κατάλαβα καλά, στο Γραφείο Ελευθερίας του Τύπου του ΟΑΣΕ. Παράλληλα πραγματοποιούνται και άλλες πρωτοβουλίες, όπως η απόσπαση δημοσιογράφων που θα δουλέψουν για μία εβδομάδα σε εφημερίδες της άλλης πλευράς (ελληνοκύπριοι σε τουρκοκυπριακές και τουρκοκύπριοι σε ελληνοκυπριακές).

Οι προτάσεις του γλωσσαρίου φυσικά είναι προαιρετικές, έχουν τον χαρακτήρα προτάσεων που εθελοντικά καλούνται να υιοθετήσουν οι δημοσιογράφοι ώστε να διευκολυνθεί η συνεννόηση.

Στην Κύπρο έχει προκληθεί σάλος από το γλωσσάρι, περισσότεροι από 170 δημοσιογράφοι υπέγραψαν κείμενο στο οποίο διαμαρτύρονται «για οποιεσδήποτε ενέργειες, πρωτοβουλίες, ακόμη και σκέψεις έχουν αναπτυχθεί τον τελευταίο καιρό γύρω από τον περιορισμό της ελευθερίας έκφρασης και κατ’ επέκταση της αυτονομίας της σκέψης» και θεωρούν ότι οι υποδείξεις για αποφυγή ορισμένων όρων υπηρετούν μια λογική που «μετατρέπει τους δημοσιογράφους σε άβουλα όργανα μετάδοσης πληροφοριών».

Εξίσου αρνητικές ήταν οι αντιδράσεις αρκετών φίλων και γνωστών σε συζητήσεις που έγιναν στο Φέισμπουκ.

Ολόκληρο το γλωσσάρι, που πιάνει περίπου 90 σελίδες, μπορείτε να το διαβάσετε εδώ. Πιο κάτω θα παραθέσω ορισμένα δείγματα, όπως τα βρήκα σε κυπριακή εφημερίδα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Γενικά γλωσσικά, Εθνικισμός, Ελευθερία του λόγου, Κύπρος, Πολιτική ορθότητα | Με ετικέτα: , , , , | 207 Σχόλια »

Τσιγγάνοι και όχι γύφτοι

Posted by sarant στο 31 Οκτώβριος, 2013

Το σημερινό άρθρο, κατ’ εξαίρεση, είναι κατά κάποιο τρόπο συνέχεια του προχτεσινού. Συνήθως δεν το κάνω αυτό: όταν έχω ομοειδή άρθρα φροντίζω να περνάει λίγος καιρός ανάμεσά τους. Γράφοντας όμως το προχτεσινό άρθρο κατάλαβα ότι θα παραβάραινε αν, πλάι στη λέξη ‘τσιγγάνος’ ερευνούσα και τη λ. ‘γύφτος’, κι έτσι αποφάσισα να το χωρίσω στα δύο. Μάλιστα, θα τα έβαζα και σε συνεχόμενες μέρες, αλλά επειδή μεσολάβησε η παρουσίαση του βιβλίου μου Οπωροφόρες λέξεις είπα να ευλογήσω τα γένια μου κι έτσι χτες παρενέβαλα ένα άρθρο σχετικό με πωρικά. Σήμερα λοιπόν, θα δούμε την ιστορία της λέξης γύφτος, έχοντας αφήσει πίσω μας τη μικρή Μαρία (τ. ξανθό αγγελούδι, νυν γυφτάκι) να πορεύεται τον Γολγοθά της τώρα που την έσωσε το ελληνικό κράτος. [Σήμερα είναι και τα γενέθλια του αγαπημένου μου Ναπ. Λαπαθιώτη, που γεννήθηκε στις 31 Οκτωβρίου 1888 -συνηθίζω κάθε χρόνο τέτοιες μέρες να βάζω ένα άρθρο στη μνήμη του: θα το δημοσιεύσω την Κυριακή που μας έρχεται].

Σύμφωνα με τον ορισμό που αντιγράφω από το ΛΚΝ, γύφτος είναι: 1. (μειωτ.) ο τσιγγάνος της Ελλάδας: Γύφτοι στήσανε τα τσαντίρια τους έξω από τη Λάρισα. Γέμισε ο τόπος γύφτους. Ήρθε μια γύφτισσα να μου πει τη μοίρα μου. ΦΡ τρέμει / κρυώνει σαν ~, κρυώνει πάρα πολύ. ΠAΡ Είδε ο ~ τη γενιά* του κι αναγάλλιασε η καρδιά του. Όλοι οι γύφτοι μια γενιά*. 2. (παρωχ.) α. τεχνίτης σιδηρουργός. β. οργανοπαίχτης: Φώναξαν τους γύφτους στο πανηγύρι. 3. (μτφ.) α. άνθρωπος μικροπρεπής και φιλάργυρος: Είναι μεγάλος ~, πεντάρα δεν του παίρνεις από τα χέρια του. β. αυτός που ζει σε συνθήκες βρομιάς και ακαταστασίας: Γίναμε γύφτοι. Zούμε σαν γύφτοι. γ. άνθρωπος υπερβολικά μελαχρινός. γυφτάκι το YΠΟKΟΡ. γυφτάκος ο YΠΟKΟΡ. γύφταρος ο MΕΓΕΘ.

Παρόμοιο είναι και το λήμμα του λεξικού Μπαμπινιώτη, μόνο που παραλείπει τις παρωχημένες σημασίες του σιδερά και του οργανοπαίχτη, καθώς και (περιέργως) τη σημασία 3β. για τη βρομιά και την ακαταστασία.

Η λέξη γύφτος εμφανίζεται ήδη στα μεσαιωνικά ελληνικά, και προέρχεται, όπως θα έχετε ακούσει, από το εθνωνύμιο «Αιγύπτιος». Σε λόγια κείμενα, άλλωστε, χρησιμοποιείται για τους τσιγγάνους το «Αιγύπτιος» και αναφέραμε στο προχτεσινό άρθρο ένα απόσπασμα του Μάζαρι (1416) που συγκαταλέγει τους Αιγύπτιους στα εφτά έθνη που κατοικούσαν τότε την Πελοπόννησο. Στον δημώδη Κρασοπατέρα λέγεται ότι ο πότης αναζητάει το κρασί με την ίδια λαχτάρα όπως «ο ταπεινός ο Αίγυπτος τα παλαιοκόσκινά του» -σε μιαν άλλη παραλλαγή, ο ίδιος στίχος αναφέρει «ο δε μαυροκατζίβελος το γυροκόσκινόν του».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Πολιτική ορθότητα, Ρατσισμός, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , | 152 Σχόλια »

Κουφός είσαι ρε; Δεν ακούς;

Posted by sarant στο 4 Νοέμβριος, 2010

Αύριο, Παρασκευή 5 Νοεμβρίου, στις 6 το απόγευμα, παρουσιάζεται στον Ιανό το βιβλίο της φίλης Σοφίας Κολοτούρου «Κουφός είσαι ρε; Δεν ακούς;» που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις ΚΨΜ. Ο υπότιτλος του βιβλίου: Κουφές ιστορίες καθημερινής τρέλας, κατατοπίζει κάπως για το περιεχόμενό του. Περισσότερα δεν θα γράψω, γιατί το βιβλίο δεν το έχω δει, αλλά πρέπει να είναι πρωτότυπο αν κρίνω από το ότι περιλαμβάνει και κόμικ (ή κόμικς; ) του Σπύρου Δερβενιώτη.

Ομιλητές:
Σπύρος Δερβενιώτης, σκιτσογράφος του βιβλίου
Γκάζι Καπλάνι, δημοσιογράφος, συγγραφέας,
Δημήτρης Αρμάος, φιλόλογος, ποιητής
Νέστορας Πουλάκος, δημοσιογράφος, εκδότης «Βακχικόν»
Δημήτρης Σούλης, ιατρός καρδιολόγος, ομοιοπαθητικός
και η ίδια η Σοφία Κολοτούρου.

Συντονίζει εκ μέρους των εκδόσεων ΚΨΜ, ο Δημήτρης Γκόβας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Εκδηλώσεις, Πολιτική ορθότητα | Με ετικέτα: , , | 185 Σχόλια »

Πόσες μπούκες κάνει ο μέσος Ρουμάνος στη Βούλα;

Posted by sarant στο 3 Φεβρουαρίου, 2010

Δεν θέλω να το παίξω πολιτίκαλι κορέκτ και δεν αποφεύγω οπωσδήποτε κάποιες καθιερωμένες εκφράσεις, παροιμιακές και άλλες, που μπορούν σήμερα να θεωρηθούν προσβλητικές, αλλά διαβάζοντας σήμερα ένα άρθρο του Α. Πανούτσου στο protagon.gr ενοχλήθηκα από μια «ρατσιστική» (το βάζω σε εισαγωγικά, αλλά θα δούμε αν πρέπει να μείνουν ή να φύγουν) ατάκα του. Να διευκρινίσω ότι, αν και υπάρχουν πολλοί τακτικοί αναγνώστες του αθλητικογράφου, εγώ δεν συγκαταλέγομαι σ’ αυτούς, αλλά με τράβηξε ο τίτλος, διότι συμπαθώ πολύ τον Σαλπιγγίδη του Παναθηναϊκού.

Γράφει λοιπόν, ακριβώς για τον Σαλπιγγίδη, ο Α. Πανούτσος: Παρ’ όλο όμως που το συμβόλαιο του Σαλπιγγίδη λήγει το καλοκαίρι και αρνείται να το ανανεώσει, ο Παναθηναϊκός συνεχίζει να τον χρησιμοποιεί σαν βασικό και αυτός το ανταποδίδει με το καλύτερο που μπορεί. Το οποίο δεν είναι λίγο. Στο ματς με την ΑΕΚ έκανε περισσότερες μπούκες στην περιοχή από ρουμάνο στην Βούλα, είχε ένα δοκάρι και ύψωσε το 1.σκάρτο70 του αναστήματος του για να σκοράρει με κεφαλιά.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Πολιτική ορθότητα, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , | 124 Σχόλια »