Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Πορτοκαλισμοί’ Category

Το σύνεργο που δεν μου αρέσει να κουβαλάω

Posted by sarant στο 28 Νοεμβρίου, 2016

umbrella_rainΕτοιμάζομαι για ένα μικρό διήμερο ταξίδι και φτιάχνω το σακ βουαγιάζ μου και μοιραία θα πάρω μαζί μου και ομπρέλα -στην Εσπερία το σύνεργο αυτό είναι απαραίτητο, βλέπετε. Δεν μου αρέσει να κουβαλάω ομπρέλα και ακόμα λιγότερο να τη χρησιμοποιώ -την έχω μαζί μου πιο πολύ αποτροπαϊκά, για ξόρκι. «Γιατί δεν ανοίγεις την ομπρέλα; Βρέχει» μου λέει η γυναίκα μου συχνά. «Μα τι λες; Αν την ανοίξω θα βραχεί», της απαντάω. Προτιμώ να ανεβάσω κουκούλα, ας πούμε -άλλωστε, όταν φυσάει δεν έχει νόημα η ομπρέλα.

Δεν μου αρέσει να τη χρησιμοποιώ, αλλά θα της αφιερώσω το σημερινό άρθρο.

Τη χαρακτήρισα «σύνεργο» που είναι μάλλον λάθος, μια και με τα σύνεργα (ή τα εργαλεία) φτιάχνουμε κάτι, αλλά πώς θα τη λέγατε εσείς; Κατά το λεξικό, η ομπρέλα είναι «φορητό αντικείμενο που αποτελείται από αδιάβροχο ύφασμα στερεωμένο επάνω σε ένα σκελετό με λαβή και χρησιμεύει για ατομική προστασία από τη βροχή ή τον ήλιο». Κυρίως από τη βροχή, βέβαια, διότι στην Ελλάδα, κι ας καίγεται από τον ήλιο, κυρίως απωανατολίτες τουρίστες βλέπουμε να χρησιμοποιούν ομπρέλες.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Άχθος Αρούρης, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Πορτοκαλισμοί, Σατιρικά, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , | 183 Comments »

Κινέζικα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 9 Ιουλίου, 2016

Τα λέω «κινέζικα» επειδή τη βδομάδα που μας πέρασε είχαμε την επίσκεψη του πρωθυπουργού και κυβερνητικού κλιμακίου στην Κίνα. Ωστόσο μην περιμένετε γλυκόξινη σάλτσα και σπρίνγκρολς στη σαββατιάτικη πιατέλα μας, τα μεζεδάκια μας μόνο χρονικά συνέπεσαν με την επίσημη επίσκεψη στην Κίνα.

Είδα βέβαια στα κοινωνικά μέσα κάποιες αρκετά έξυπνες λεζάντες σε φωτογραφίες από την επίσκεψη, όπως εκείνη με τον Τσίπρα στο Σινικό Τείχος, όπου ρωτάει τον Κινέζο επίσημο αν αληθεύει ότι το Τείχος είναι το μοναδικό ανθρώπινο δημιούργημα που φαίνεται από τη Σελήνη (κάτι που νομίζω πως είναι μύθος) και ο Κινέζος τού απαντάει «αυτό και το χρέος σας». Είδα και κάτι γουστόζικες φωτοσοπιές, όπως του αρχιτέκτονα με το κολωνάτο ποτήρι να αγναντεύει από το Σινικό Τείχος πλάι στον Πρωθυπουργό, αλλά δεν κράτησα καμία.

Αλλά για να μη μείνουμε χωρίς κινέζικη γεύση, ένα ανέκδοτο που το διηγήθηκε φίλη στο Φέισμπουκ:

«Καπου στο δεύτερο ημισυ της δεκαετίας του ΄70, το ΚΚΕεσ ανταποκρινόμενο σε επίσημη πρόσκληση της Κίνας, έστειλε αποστολή αποτελούμενη απο τους Μπάμπη Δρακοπουλο (Γ.Γ.), Μπάμπη Γεωργούλα (Γρ. του Ρηγα Φεραίου) και τα μέλη της Κ.Ε. Μπάμπη Δρακόπουλο (ο επονομαζόμενος μικρός για να ξεχωρίζει από τον θείο του) και Μπάμπη Θεοδωριδη. Κατά τις συστάσεις, οι κινέζοι θεωρώντας οτι το μπάμπης είναι τίτλος ανάλογος του σύντροφος και για λόγους αβροφροσύνης, προέταξαν το μπάμπης στα δικά τους ονόματα π.χ. μπάμπης Τενγκ Σιαο Πίνγκ. Οπως καταλαβαίνετε το μπέρδεμα ήταν απίστευτο, το δε ταξίδι για όλους όσοι συμμετείχαν αξέχαστο κυρίως από τα γέλια.»

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in ποδόσφαιρο, Λογοπαίγνια, Μαργαριτάρια, Μεταμπλόγκειν, Μεζεδάκια, Πορτοκαλισμοί | Με ετικέτα: , , , , , , | 184 Comments »

Νικολοβαρβαρικά μεζεδάκια, πάλι

Posted by sarant στο 5 Δεκεμβρίου, 2015

Νικολοβαρβαρικά επειδή τα μεζεδάκια γράφονται και θα τα διαβάσετε ενώ διανύουμε τα Νικολοβάρβαρα, τις συνεχόμενες γιορτές της Βαρβάρας χτες, του Σάββα σήμερα και του Νίκου (αλλά και του Νικοκύρη) αύριο. Και «πάλι», επειδή τον ίδιο τίτλο τον είχα χρησιμοποιήσει και το 2012, για αντίστοιχο άρθρο, αλλά μ’ αρέσει και θα τον χρησιμοποιήσω και σήμερα.

* Στο άρθρο του προηγούμενου Σαββάτου είχαμε δει, ανάμεσα στ’ άλλα, τα επίθετα του τύπου «πλατύς-πλατιά-πλατύ», και ότι η σχολική γραμματική δέχεται τους τύπους της γενικής «του πλατύ» και «του πλατιού», ενώ για ορισμένα από αυτά, όπως το «βαθύς», αναφέρει ότι κλίνονται όπως τα επίθετα της κατηγορίας «ευρύς-ευρεία-ευρύ». Και λέγαμε ότι θα ήταν λάθος αν ομαδοποιούσε αυτές τις δυο κατηγορίες, διότι ναι μεν λέμε «του βαθέος», όχι όμως και «του φαρδέος».

Ένας φίλος ψάρεψε ένα λάθος από την αντίπερα όχθη. Σε άρθρο για την κατάρριψη του ρωσικού μαχητικού, διαβάζουμε ότι Ο Βλαντιμίρ Πούτιν χαρακτήρισε «τεράστιο λάθος» την κατάρριψη του ρωσικού μαχητικού, τονίζοντας πως επιθυμεί ακόμα τη δημιουργία ενός ευρύ συνασπισμού εναντίον των τζιχαντιστών.

Ευρέος βέβαια, κι ας μην έχουν οι Εβραίοι ανάμιξη στο θέμα.

* Τις προάλλες, η Ντόρα Μπακογιάννη έκανε ερώτηση προς την κυβέρνηση για το θέμα της ανακεφαλαιοποίησης των τραπεζών, στην οποία μεταξύ άλλων αναφέρει: Εξυπηρετεί τα συμφέροντα του Δημοσίου το γεγονός ότι η πλειοψηφία των νέων ξένων επενδυτών είναι distressed funds;

Δεν θα σταθώ στην ουσία της ερώτησης. Ούτε όμως με ενοχλεί το «η πλειοψηφία», αντί του «πλειονότητα» που θέλουν οι καθαρολόγοι και οι λαθοθήρες (διότι δεν ψηφίζουν τα funds, θα σου πουν). Με ενδιαφέρει ο όρος distressed funds, που εγώ το ήξερα distress funds και μου φαίνεται να είναι πιο λογικό. Βλέπω ότι και οι δυο τύποι χρησιμοποιούνται αρκετά, ενώ υπάρχει και distressed debt, άρα και distressed debt fund.

Οπότε, παρακαλούνται οι οικονομολόγοι και λοιποί γνώστες να μας ξεδιαλύνουν την απορία.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεταμπλόγκειν, Μεζεδάκια, Περιαυτομπλογκίες, Πορτοκαλισμοί | Με ετικέτα: , , | 141 Comments »

Φωτογραφικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 26 Ιουλίου, 2014

Εντάξει,  δεν είναι όλα τα μεζεδάκια μας φωτογραφικά, αλλά κάμποσα συνοδεύονται από φωτογραφίες, οπότε είπα να βάλω αυτόν τον τίτλο (Πριν από λίγο καιρό είχα δημοσιεύσει ένα άρθρο που βασιζόταν αποκλειστικά σε φωτογραφίες γλωσσικού ενδιαφέροντος).

* Το πρώτο μας μεζεδάκι είναι μεν φωτογραφικό, αλλά δεν συνοδεύεται από φωτογραφία -και θα έλεγε κανείς ότι δεν είναι καν άξιο για μεζεδάκι, μια και αφορά ένα κοινότατο ορθογραφικό λάθος. Αλλά έχω τον λόγο μου που το παραθέτω.

Το μεζεδάκι είναι φωτογραφικό επειδή αφορά μια φωτογραφία που ίσως θα την είδατε: μια φωτογραφία με δυο αθλήτριες που τραβάνε μια σέλφη (είπα να εξελληνίσω τον όρο: η σέλφη, της σέλφης) και από πίσω ποζάρει (ή απλώς γελάει) η βασίλισσα Ελισάβετ.

Στη σχετική είδηση στο in.gr διαβάζουμε ότι: Ούτε η ίδια η βασίλισσα Ελισάβετ δεν μπόρεσε να αντισταθεί στην μόδα του photo bombing. Όταν δύο αθλήτριες του χόκεϊ τράβηξαν τη selfie τους, η βασίλισσα… εισέβαλλε στο πλάνο με παιχνιδιάρικο τρόπο.
Δεν «εισέβαλλε» βέβαια, δεν έμπαινε διαρκώς στο πλάνο των κοριτσιών, «εισέβαλε», μπήκε μόνο μια φορά. Το λάθος είναι κοινότατο και θα έπρεπε να είναι πολύ εύκολο να το αποφύγουμε, αφού αν βάλουμε ένα συνώνυμο ρήμα στη θέση του «εισβάλλω», π.χ. «μπαίνω» βλέπουμε καθαρά πως θα λέγαμε «μπήκε στο πλάνο».

Παρατηρώ πάντως ότι συχνότερα εμφανίζεται το λάθος με τα παραπανίσια λ, παρά το λάθος με τα λειψά λ, δηλαδή συχνότερα βλέπουμε, π.χ., «*έχει εισβάλλει» (που είναι πάντα λάθος), παρά «*αυτός εισβάλει» (που επίσης είναι πάντα λάθος). Ίσως να είναι εντύπωσή μου. Ίσως πάλι να υπάρχει κάποιος υποσυνείδητος ψυχολογικός μηχανισμός σε πολλούς, που να λέει ότι το να βάλεις ένα λ ενώ χρειάζονται δύο είναι περισσότερο στιγματισμένο, είναι λάθος αμορφωσιάς, ενώ το να βάλεις ένα παραπανίσιο λ είναι λιγότερο σοβαρό λάθος, για να μην πούμε ότι είναι και απλώς κιμπαριλίκι -το πολύ ποτέ δεν έβλαψε, σου λέει ο άλλος και γράφει «έχει υποβάλλει».

fotom3 Η πρώτη φωτογραφία μας, από δελτίο ειδήσεων του Αντένα. Κυκλοφόρησε αρκετά στο Φέισμπουκ, αλλά αν δεν συχνάζετε ίσως δεν την έχετε δει.

Ο μπασκετμπολίστας Κουφός είχε υποσχεθεί ότι θα παίξει με την Εθνική, αλλά τελικά άλλαξε γνώμη και θα λείψει (αν δεν κάνω λάθος, από το Μουντιάλ του μπάσκετ). Άλλαξε γνώμη, έκανε πίσω, ανέκρουσε πρύμναν, πολλές εκφράσεις θα μπορούσαμε να χρησιμοποιήσουμε. Ο δημοσιογράφος του Αντένα θέλησε να χρησιμοποιήσει μιαν άλλη, την «έκανε στροφή 180 μοιρών» -πράγματι, αν κάνετε στροφή 180 μοιρών θα κάνετε μεταβολή. Όμως, ο συντάκτης θέλησε να… υπερθεματίσει, ίσως πικαρισμένος από την άρνηση του Κουφού κι έτσι διπλασίασε τις μοίρες, πιστεύοντας ίσως πως έτσι διπλασάζεται η ασυνέπεια.

Το κακό είναι πως αν κάνεις στροφή 360 μοιρών κλείνεις πλήρη κύκλο και βρίσκεσαι στο ίδιο σημείο με πριν, κοιτάζοντας προς τα εκεί που κοίταζες. Και δυστυχώς ο Κουφός δεν… δεσμεύεται από το μαργαριτάρι κι έτσι δεν θα παίξει με την Εθνική!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in ποδόσφαιρο, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Πορτοκαλισμοί, Φρασεολογικά, Φωτογραφίες | Με ετικέτα: , , | 176 Comments »

Φαιδρά πορτοκάλεια στο Γιαχού

Posted by sarant στο 3 Απριλίου, 2013

Ο τίτλος «Φαιδρά πορτοκάλεια», που τον έχω χρησιμοποιήσει και σε ένα παλιότερο άρθρο, είναι εύρημα (εξαιρετικό) του φίλου μας του Άγγελου και, όπως θα καταλάβατε, δεν αναφέρεται σε πορτοκάλια και άλλα εσπεριδοειδή αλλά στον Γκας Πορτοκάλος, τον αξιαγάπητο πατέρα της πρωταγωνίστριας στην ταινία «Γάμος αλά ελληνικά» και στην εξίσου αξιαγάπητη συνήθειά του να βρίσκει ελληνική ρίζα για οποιανδήποτε λέξη οποιασδήποτε γλώσσας, όπως το κιμονό από τον χειμώνα (επειδή το φοράμε το χειμώνα που κρυώνουμε) ή το επώνυμο Μίλερ από το μήλο.

Παρόμοια με τον Γκας Πορτοκάλος, που στην παρετυμολογία αναζητούσε απαντοχή από τα βάσανα της ξενιτιάς, στις πρώτες δεκαετίες ζωής του ανεξάρτητου νεοελληνικού κράτους αρκετοί δημοδιδάσκαλοι έβρισκαν ηθική τόνωση επινοώντας απίθανες ετυμολογίες για λέξεις ξένης προέλευσης, όπως «εν πυρί ζέει όλη» για τη μπριζόλα (ιταλικό δάνειο στην πραγματικότητα) ή «αεί δέρεται» για τον γάιδαρο (περσοαραβικής προέλευσης ωστόσο). Κι αν αυτά είναι αθώες γραφικότητες, δεν μπορούμε να πούμε το ίδιο για όσους σήμερα πλασάρουν εξωφρενικές ετυμολογίες χωρίς να έχουν το ελαφρυντικό της άγνοιας, αφού σήμερα υπάρχουν όλες οι πηγές διαθέσιμες, ιδίως μάλιστα για όσους το κάνουν με το αζημίωτο. Εννοείται ότι κανείς δεν διανοείται να προτείνει μια κομπογιαννίτικη ξένη προέλευση: όλες οι τσαρλατάνικες ετυμολογήσεις ανάγουν ξένες λέξεις σε αρχαίες ελληνικές, κατά προτίμηση ομηρικές.

Βέβαια, πρέπει να πούμε ότι δεν είναι αποκλειστικότητα της ελληνικής γλώσσας οι βαρεμένοι ετυμολόγοι· όπως έχω ξαναγράψει, φρούτα παρόμοια ευδοκιμούν και σε άλλες γλώσσες: για παράδειγμα στα τούρκικα έχουμε τον αχτύπητο Πολάτ Καγιά, ο οποίος μάλιστα βάζει τα γυαλιά στους δικούς μας τσαρλατάνους, αφού δεν τον σταματάει ούτε η ηχητική ομοιότητα των λέξεων: εφαρμόζοντας διαδοχικούς αναγραμματισμούς, ο χαλκέντερος αυτός ζογκλέρ μπορεί στο πιτς φιτίλι να βγάλει τουρκική οποιαδήποτε λέξη οποιασδήποτε γλώσσας. Άλλωστε, η διεθνής ονομασία των παρόμοιων εθνογκαγκά θεωριών είναι γκοροπισμός, λέξη που δεν ανάγεται βεβαίως στον Θωμά Γκόρπα αλλά στον Ολλανδό λόγιο του 16ου αιώνα Γιοχάνες Γκορόπιους (ή Jan Gerartsen van Gorp), ο οποίος επέμενε ότι η μητέρα όλων των γλωσσών είναι η ολλανδική (και μάλιστα όχι όποια κι όποια ολλανδική, παρά η τοπική διάλεκτος της γενέτειράς του!)

Το Διαδίκτυο έχει αποτελέσει προνομιακό χώρο διάδοσης των πορτοκάλειων μύθων, αλλά και της ανασκευής τους. Ωστόσο, έχει σημασία και ο φορέας διάδοσης του μύθου. Άλλο είναι ένα μαζικό ηλεμήνυμα και άλλο ένα έγκυρο (με όσα εισαγωγικά θέλετε) έντυπο, π.χ. μια καθημερινή εφημερίδα, ή ένας ειδησεογραφικός ιστότοπος μεγάλης εμβέλειας. Το κείμενο με το οποίο ασχολούμαι σήμερα κυκλοφορούσε εδώ και λίγους μήνες σε ανυπόληπτα ελληνοκεντρικά ιστολόγια -προχτές όμως, φιλοξενήθηκε στο yahoo.gr. Θα μου πείτε ότι το yahoo.gr δεν είναι από τους σοβαρότερους ειδησεογραφικούς ιστότοπους, αλλά το όνομα yahoo, όπως και να το κάνουμε, είναι από τα 10-15 γνωστότερα του παγκόσμιου Διαδικτύου. Kατά σύμπτωση μάλιστα, ενώ προχτές το αγγλόφωνο Yahoo διερευνούσε την αλήθεια σχετικά με έναν γνωστό γλωσσικό μύθο (ότι παρά μία ψήφο τα γερμανικά δεν έγιναν επίσημη γλώσσα στις ΗΠΑ, μύθο που βέβαια κυκλοφορεί και σε ελληνική εκδοχή), το ελληνικό παράρτημα του πασίγνωστου ιστοτόπου προτίμησε να δημοσιεύσει ένα αξιοθρήνητο συμπίλημα από πορτοκαλισμούς που δεν έχουν καν την αφέλεια του αυθεντικού Γκας Πορτοκάλος.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αντιδάνεια, Γκας Πορτοκάλος, Γλωσσικά δάνεια, Γλωσσικοί μύθοι, Ετυμολογικά, Πορτοκαλισμοί | Με ετικέτα: , , | 122 Comments »

Φαιδρά πορτοκάλεια

Posted by sarant στο 8 Ιουνίου, 2011

Αν και σε καθεστώς υπολειτουργίας του ιστολογίου, πήρα τις προάλλες ένα ηλεμήνυμα από έναν καλό φίλο (στον οποίο οφείλω και τον ευρηματικό τίτλο) και το μετατρέπω σε αρθράκι -όλο το υλικό όμως προέρχεται από αλλού, εγώ κλέβω έτοιμη δουλειά.

Συγκεκριμένα, κλέβω μια παλιά ανάρτηση στο ιστολόγιο του φίλου μας του Στέλιου. Αλλά ας τον αφήσω να τα διηγηθεί:
Ήμουν σε ένα τραπέζι πριν κάποιες εβδομάδες, και δεν θυμάμαι πως πήγε η κουβέντα στην λέξη «άτι», οπότε τελείως αθώα εγώ τους λέω ότι προέρχεται από την τουρκική «at».
Ε δεν μπορείτε να φανταστείτε τι έγινε! Δύο κυρίες του τραπεζιού (δικηγόροι αμφότερες) αντέδρασαν λες και τις έβρισα!
«Όχι βέβαια, κάνεις μεγάλο λάθος» μου λέει η μία «είναι αρχαίο ελληνικό!», και η άλλη συμπληρώνει «και στον Όμηρο αναφέρεται: γοργοπόδαρα άτια»
Μάταια προσπάθησα να ψελίσω ότι απ’ ότι θυμόμουν, έτσι αναφερόταν στη μετάφραση και όχι στο γνήσιο, και ότι απ’ότι ήξερα το αρχαίο ήταν «ίππος», αμέσως με κατακεραύνωσαν «όχι όχι, οι Τούρκοι το πήραν από μας! Είναι αρχαίο!»

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικοί μύθοι, Ετυμολογικά, Μεταμπλόγκειν, Πορτοκαλισμοί | Με ετικέτα: | 380 Comments »