Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Συνεντεύξεις’ Category

Έντεκα ερωτήσεις για τη γλώσσα

Posted by sarant στο 12 Μαΐου, 2017

Πριν από καμιά δεκαπενταριά μέρες, ο δημοσιογράφος Γιώργος Μυλωνάς, από τον ιστότοπο oneman.gr, μού ζήτησε μια συνέντευξη για θέματα γλώσσας. Επειδή εκείνη τη μέρα έφευγα από την Ελλάδα, η συνέντευξη έγινε όχι ζωντανά, αλλά με μέιλ. Ο κ. Μυλωνάς μού έστειλε 11 ερωτήσεις για θέματα γλώσσας, απάντησα -και η συνέντευξη δημοσιεύτηκε χτες με τον αβανταδόρικο τίτλο «Ήξερες ότι το ‘surgeon’ προέρχεται από τη λέξη ‘χειρουργός’;» Διαπίστωσα με χαρά ότι διαβάστηκε αρκετά και μαλιστα από ένα κάπως διαφορετικό κοινό από το κοινό που συνήθως διαβάζει το ιστολόγιο. Όπως συνηθίζω, αναδημοσιεύω και εδώ τη συνέντευξη, αν και αναγνωρίζω ότι για τους ταχτικούς φίλους του ιστολογίου αρκετά από τα θέματα που θίγω (όχι όμως όλα) είναι γνωστά και έχουν ξανά συζητηθεί. Κάνω και κάποιες προσθήκες (σε αγκύλες) ενώ ίσως θα άξιζε να συζητηθεί αν και πώς θα πρέπει να αλλάξουν τα διδακτικά προγράμματα για να πάρουν υπόψη τους την τεχνολογική επανάσταση.

Πρόλογος από τον Γ. Μυλωνά:

Η σωστή χρήση της ελληνικής γλώσσας είναι ταυτισμένη με τον Γιώργο Μπαμπινιώτη. Στις περισσότερες σχετικές συζητήσεις που προκύπτουν σε παρέες, στην πρώτη διαφωνία σχεδόν πάντα εμφανίζεται -ή έστω εμφανιζόταν- κάποιος ο οποίος μεταξύ σοβαρού και αστείου θα παραπέμψει την ομήγυρη στον Μπαμπινιώτη. Μια παραπομπή διόλου παράλογη, αν σκεφτούμε πως ο Μπαμπινιώτης είναι ένας από τους πιο αναγνωρίσιμους γλωσσολόγους της χώρας, έχει διατελέσει πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών από το 2000 μέχρι το 2006, ενώ έχει γράψει κάμποσα ελληνικά λεξικά.

Τα τελευταία 2-3 χρόνια όσες φορές έχω βρεθεί σε αντίστοιχες συζητήσεις, σαν παράδειγμα για τη σωστή χρήση -και όχι μόνο- της ελληνικής γλώσσας δεν χρησιμοποιήθηκε ο γνωστός πρύτανης, αλλά ο Νίκος Σαραντάκος και το ιστολόγιο του, ‘Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία’. Ένα ιστολόγιο που ασχολείται με διάφορα θέματα που αφορούν την ελληνική γλώσσα. Από την αναζήτηση της ρίζας κάποιων λέξεων και την επαναφορά στο προσκήνιο ξεχασμένων λημμάτων μέχρι την κατάρριψη γλωσσικών μύθων και τα γλωσσικά δάνεια.

Δεν τίθεται θέμα, ούτε υπάρχει λόγος σύγκρισης των γλωσσολογικών γνώσεων των δύο προαναφερθέντων κυρίων (ποιος θα μπορούσε να την κάνει άλλωστε;), ωστόσο η όλο και πιο συχνή εμφάνιση κειμένων του συγγραφέα του προαναφερθέντος ιστολογίου αλλά και δύο συλλογών με διηγήματα και βιβλίων για την ελληνική γλώσσα, Νίκου Σαραντάκου, στα social media με έκαναν να τον αναζητήσω και να τον ρωτήσω την άποψή του σχετικά με θέματα που αφορούν την ελληνική γλώσσα και την εξέλιξή της.

Η συνέντευξη:

Πώς ξεκίνησε η αγάπη σας για την ελληνική γλώσσα;

»Κοιτάξτε, γεννήθηκα σε ένα σπίτι γεμάτο βιβλία, σε μια οικογένεια που όχι μόνο διάβαζε πολύ αλλά έγραφε κιόλας. Έτσι αγάπησα τα βιβλία, το διάβασμα και ειδικά τη λογοτεχνία –έγραφα κιόλας κι εγώ. Ασχολήθηκα επαγγελματικά με τη μετάφραση, κάτι που μου έδωσε την ευκαιρία να προβληματιστώ για τις λεπτές διαφορές των σημασιών.

Αργότερα, βρέθηκα στο εξωτερικό, σε πολυγλωσσικό περιβάλλον, και εκεί συνειδητοποίησα με μεγαλύτερη ενάργεια τις ομοιότητες και τις διαφορές των γλωσσών, όπως και το σαγηνευτικό φαινόμενο του γλωσσικού δανεισμού και αντιδανεισμού, αλλά και τους ποικίλους τρόπους με τους οποίους μπορεί η γλώσσα να εκφράζει καταστάσεις. Έτσι γεννήθηκε η αγάπη προς τη γλώσσα, που συντηρείται πλέον με την καθημερινή ενασχόληση».

Ποια είναι η αγαπημένη σας λέξη;

»Καλή ερώτηση. Κάποτε, στον μεσοπόλεμο, ένα περιοδικό ποικίλης ύλης, ρώτησε διάφορους γνωστούς λογοτέχνες, αλλά και πολιτικούς, ποια είναι κατά τη γνώμη τους η ‘ωραιότερη’ λέξη της ελληνικής γλώσσας: ο Παλαμάς είχε αναφέρει τη λέξη ‘δημοτικισμός’, ο Ξενόπουλος την ‘αισιοδοξία’, κάποιος άλλος τη ‘μάνα’.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Γενικά γλωσσικά, Γκρίκλις, Γκας Πορτοκάλος, Γλωσσικοί μύθοι, Λαθολογία, Περιαυτομπλογκίες, Συνεντεύξεις | Με ετικέτα: , , | 133 Σχόλια »

Μια ώρα με τον κ. Κώστα Βάρναλη (συνέντευξη του 1932)

Posted by sarant στο 12 Ιουνίου, 2016

Το ιστολόγιο ασχολείται συχνά με τον ποιητή Κώστα Βάρναλη και ακόμα πιο συχνά με τον Γιώργο Κοτζιούλα. Στο σημερινό φιλολογικό άρθρο συνδυάζω αυτούς τους δυο αγαπημένους συγγραφείς, αφού παρουσιάζω μια φιλολογική τους συνάντηση, και συγκεκριμένα μια συνέντευξη που πήρε ο δεύτερος από τον πρώτο.

Το 1932 ο Γιώργος Κοτζιούλας δημοσίευσε στο περιοδικό Μπουκέτο τρεις συνεντεύξεις με φτασμένους λογοτέχνες:  τον Κωστή Παλαμά, τον Κώστα Βαρναλη και την ποιήτρια Αιμιλία Δάφνη, ενώ είχε προηγηθεί, τον Οκτώβριο του 1931, συνέντευξη με τον Λάμπρο Πορφύρα. Οι τρεις συνεντεύξεις του 1932 είχαν τον γενικό τίτλο «Φιλολογικές εκστρατείες» και καθώς δημοσιεύτηκαν με τακτική συχνότητα (κάθε δεκαπέντε μέρες) δίνεται η εντύπωση ότι ο Κοτζιούλας είχε σκοπό να συνεχίσει και με άλλες συνεντεύξεις: ωστόσο, λίγο αργότερα έπαθε νευρική κατάρρευση και γύρισε στο χωριό του, την Πλατανούσα για να αναρρώσει, ενώ τον ίδιο καιρό ήρθε και σε ρήξη με το επιτελείο του Μπουκέτου -ίσως γράψουμε άλλη φορά γι αυτό το θέμα. Έτσι, οι συνεντεύξεις αυτές διακόπηκαν.

Ο Κοτζιούλας ήταν 23 χρονών την εποχή εκείνη, φοιτητής της Φιλοσοφικής, και είχε αρχίσει να ακούγεται στα ελληνικά γράμματα, τόσο ως ποιητής (στις αρχές του 1932 κυκλοφόρησε την πρώτη του ποιητική συλλογή, Εφήμερα) όσο και ως κριτικός (με τακτική συνεργασία σε διάφορα έντυπα). Ο Βάρναλης, από την άλλη, είχε τα διπλά χρόνια του Κοτζιούλα (και κάτι παραπάνω, ήταν 48) και βρισκόταν στο τέλος της δημιουργικής δεκαετίας του (όπως την ονόμασε, εκ των υστέρων βέβαια, ο Γιάννης Δάλλας), τη δεκαετία 1923-33 μέσα στην οποία δημοσίευσε τα περισσότερα μεγάλα έργα του που του χάρισαν την καταξίωση. Λίγο καιρό πριν παρθεί η συνέντευξη, ο Κοτζιούλας είχε δημοσιεύσει στο λογοτεχνικό περιοδικό Μελέτη-Κριτική μια ευνοϊκή αλλά και ουσιαστική κριτική για την Αληθινή απολογία του Σωκράτη του Βάρναλη. Επιπλέον, οι δυο τους ήταν και ομοϊδεάτες -αν και ο Κοτζιούλας δεν είχε δημόσια εκδηλωθεί για αριστερός.

Έχει ενδιαφέρον να αναδημοσιεύουμε σήμερα, 84 χρόνια μετά, μια συνέντευξη, ένα είδος που, εν πάση περιπτώσει, είναι μάλλον εφήμερο; Πιστεύω πως ναι και όχι μόνο για τους μελετητές, αφού ο Βάρναλης εξακολουθεί, και δίκαια, να διαβάζεται από ευρύ κοινό. Οπότε σκέφτηκα να την ψηφιοποιήσω για να είναι προσιτή -το Μπουκέτο υπάρχει βέβαια ονλάιν (έως το 1934) αλλά σε αρχεία pdf χωρίς δυνατότητα αναζήτησης.

Μεταφέρω σε μονοτονικό και εκσυγχρονίζω την ορθογραφία.

kotzbarn

Μετά τον κ. Κωστή Παλαμά, το γενάρχη και το σχολάρχη, όπως τον ονόμασαν, των ποιη­τών μας, έρχεται σήμερα η σειρά του κ. Κώστα Βάρναλη, ποιητή όχι της τελευταίας ώρας (αυτοί συνηθίζουν να σβύνουνται με την ίδια ευκολία που επιβάλλονται), αλλά της πρωτοπορίας. Ο παραπάνω τίτλος, τόσο ζηλευτός και τιμητικός για την ανήσυχη κι αεικίνητη εποχή μας, αξίζει ολωσδιόλου δίκαια να του δοθεί, γιατί ο Βάρναλης δεν αντιπροσωπεύει και δεν πραγματοποιεί μονάχα μια απλή ποιη­τική αναζήτηση, από τις πολύ φυσικές και συ­νηθισμένες στην ιστορία της τέχνης, αλλά βρίσκεται επικεφαλής —στον τομέα βέβαια της ιδικής του ασχολίας— ενός κινήματος με γενικότερη σημασία και με απροσδιόριστα ακόμη αποτελέσματα. Γι’ αυτό και οι σημερινοί νέοι, οι φυσικοί σημαιοφόροι, και πρόμαχοι κάθε καινούργιας ιδέας, καλλιτεχνικής ή κοινωνικής, που δεν έπιασε ακόμη ρίζες μες στο χώμα, αναγνωρίζουν στον ποιητή του «Καλού πολίτη» τον αποκλειστικό ποιητή τους, μ’ ένα φανατισμό ολότελα νεανικό, φτάνοντας κάποτε ως την αδικία με το να μην παραδέχονται κανέναν άλλον επί γης. Οι «Μοιραίοι» του, που μες στους καπνούς και τις βρισιές της υπόγειας ταβέρνας κλαίνε την τύχη τους κι ανιστοράνε τις κακομοιριές των, έχουν γίνει ένα από τα δημοτικότερα ποιήματα της νέας γενεάς κι έχουν ανυψωθεί σε αληθινό σύμβολο, μολονότι, εδώ που το ’φερε ο λόγος, δεν πρόκειται παρά για ένα ποίημα με μέτρια τεχνική αξία, από τα παλιότερ’ άλλωστε του ποιητή.

kbmpoukΓια το Βάρναλη κυκλοφορεί η φήμη πως περνάει τον καιρό του στα κρασο­πουλειά, άμα δε ραχατεύει στον καφενέ της Δεξαμενής παίζοντας τάβλι, και πως σπάνια μπορείς να τον πετύχεις αλλού πουθενά. Όμως η διάδοσις αυτή, όπως κι όλες τους, είναι υπερβολική και μπορώ, νομίζω, να την διαψεύσω. Εγώ τουλάχιστο ομολογώ πως δεν εδυσκολεύτηκα καθόλου να τον ανταμώσω και πως κατόρθωσα να του πάρω τη συνέντευξη από την πρώτη στιγμή που τον είδα και τον εγνώρισα. Τον εβρήκα στο σπίτι του, ένα καθόλου πολυτελές ανώγειο της οδού Ζαλοκώστα, το μεσημέρι την ώρα που είχε στρωμένο το τραπέζι κι έτρωγε…  ντολμάδες. Ομοτράπεζός του ήταν η κυρία του, με το πατρικό ό­νομα Μοάτσου, που υπηρετεί στην Α­θήνα ως καθηγήτρια της γαλλικής και γράφει και η ίδια στίχους —έχει εκδώσει κιόλας μια συλλογή— ολότελα βέ­βαια διαφορετικούς από τους επαναστα­τικούς και υπέροχους του αντρός της.

Η ώρα ήταν ακατάλληλη φυσικά για τη δουλειά που πήγα εγώ —ο άνθρωπος πεινούσε κι ήθελε να φάει— αλλά ο ποιητής πρόθυμος κι ευγενικός, μου ’δωσε την άδεια ν’ αρχίσω. Κι έτσι μαζί με τις μπουκιές του… κατάπινε και τις ερωτήσεις μου.

— Θα σάς ρωτήσω ό,τι θυμηθώ και θα μου απαντήσετε όπως σας αρέσει. Θα σας ακούω και δε θα κρατώ ση­μειώσεις…

— Σύμφωνοι. Λέγετε!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Περιοδικά, Συνεντεύξεις, Φιλολογία | Με ετικέτα: , , | 118 Σχόλια »

Τα γκρίκλις, η σλανγκ και η γλώσσα που αλλάζει (μια παλιά συνέντευξη του Φοίβου Παναγιωτίδη)

Posted by sarant στο 9 Οκτώβριος, 2015

Επειδή ο Μέρφι δουλεύει υπερωρίες αυτό τον καιρό, δεν προλάβαινα να γράψω κάτι για σήμερα (κι αυτό θα μου ξανασυμβεί, φοβάμαι, στον επόμενο μήνα), οπότε είχα να διαλέξω ανάμεσα σε μιαν ακόμα επανάληψη παλιότερου άρθρου ή σε τίποτα υπερσύντομο, κανένα σφηνάκι. Ωστόσο, το δίλημμα τελικά λύθηκε με μια τρίτη λύση που τη βρίσκω καλύτερη: θα αναδημοσιεύσω μια παλιά αλλά πολύ καλή συνέντευξη που είχε δώσει πρόπερσι τέτοιον καιρό ο φίλος Φοίβος Παναγιωτίδης, καθηγητής γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, στον κ. Hulot και στη Lifo. με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου του «Μίλα μου για γλώσσα» , ενός πολύ καλού εκλαϊκευτικού βιβλίου γλωσσολογίας , που το έχουμε παρουσιάσει εδώ παλιότερα και που το θεωρώ εξαιρετικά χρήσιμο ανάγνωσμα.

Ο λόγος που ξαναθυμήθηκα τούτη την παλιά συνέντευξη είναι ότι ξαναήρθε πρόσφατα στην επιφάνεια σε μια γλωσσολογική ομάδα του Φέισμπουκ που παρακολουθώ. Εκεί η συζήτηση επικεντρώθηκε στα γκρίκλις, και πιστεύω ότι αυτό αδικεί τη συνέντευξη γιατί είναι πραγματικά πολύ πλούσια για πολλά θέματα. Ο Φοίβος Παναγιωτίδης μιλάει για θέματα που κι εδώ τα συζητάμε, αφού εμείς εδώ λεξιλογούμε και γλωσσολογούμε, και μπορεί να μας δώσει κάμποσα εναύσματα για συζήτηση. Μάλιστα, οι ερωτήσεις είναι όλες σχεδόν καίριες, με αποτέλεσμα, όπως λέει και ο ίδιος, κάθε απάντηση να σηκώνει δοκίμιο ολόκληρο. Για παράδειγμα, σκεφτόμουν να γράψω κάτι για το γένος των δανείων, που αν το γράψω θα είναι ανάπτυξη της απάντησης που δίνεται στη συνέντευξη.

Ιδού λοιπόν η συνέντευξη με την εισαγωγή του κ. Hulot:

Ο Φοίβος Παναγιωτίδης είναι διδάκτορας του Πανεπιστημίου του Essex και καθηγητής γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο Κύπρου. Το βιβλίο του με τίτλο «Μίλα μου για Γλώσσα» είναι μία μικρή εισαγωγή στη γλωσσολογία για όσους βαριούνται τη γλωσσολογία, μία απολαυστική ανάλυση του γλωσσικού φαινομένου –κυρίως της ελληνικής γλώσσας- σε σύντομα κεφάλαια που διαβάζεται «μονορούφι» και δεν έχει καμία σχέση με αυτό που φαντάζεσαι όταν ακούς την τρομακτική φράση «γλωσσική επιστήμη». Τον πετύχαμε μεταξύ Αμερικής και Κύπρου και μας έλυσε (σχεδόν) όλες τις απορίες μας.

— Πόσο καιρό ασχολείστε με τη γλώσσα; Τι σας έχει προσφέρει αυτό;
Κανονικά εδώ απαντάμε «με τη γλώσσα ασχολούμαι από μικρό παιδί», ε; Αλλά μπα. Πρωτοενδιαφέρθηκα κάπως στη Β’ Λυκείου, αλλά ως φοιτητής δεν ήξερα αν προτιμούσα να ασχοληθώ με τη λογοτεχνία. Τελικά, στράφηκα στη Γλωσσολογία χάρη στον Γ. Μπαμπινιώτη και στη Δ. Θεοφανοπούλου-Κοντού, ενώ την οριστική ώθηση προς τα εκεί μού την έδωσε, με πλάγιο τρόπο, μια συμβουλή του Γ. Γιατρομανωλάκη. Η Γλωσσολογία μού έχει προσφέρει χαρά και το ωραίο ταξίδι. Είμαι πάρα πολύ τυχερός που κάνω τη δουλειά που μου αρέσει, κι αυτό χάρη σε μια υποτροφία του ΙΚΥ και στην υποστήριξη των δικών μου ανθρώπων.
— Έχουν κοινή καταγωγή οι γλώσσες;
Δεν ξέρουμε. Μάλλον όχι. Η εικασία ότι οι γλώσσες έχουνε κοινή καταγωγή έχει χρησιμοποιηθεί για να εξηγήσουμε τις εντυπωσιακές κατά βάθος ομοιότητες μεταξύ των γλωσσών. Από την άλλη, νέες γλώσσες δημιουργούνται συνεχώς, όπως οι κρεολές, και δημιουργούνται από ευτελή και περιορισμένα υλικά. Και αυτές οι γλώσσες είναι κατά βάθος όπως όλες οι άλλες, οι — ας πούμε — προγονικές.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αναδημοσιεύσεις, Γενικά γλωσσικά, Συνεντεύξεις | Με ετικέτα: , , | 157 Σχόλια »

Η συζήτηση με τον Ελευθεριακό

Posted by sarant στο 19 Νοέμβριος, 2014

Την περασμένη εβδομάδα, που είχα κατεβεί στην Αθήνα, συναντήθηκα με τον υπεύθυνο του ιστολογίου Ελευθερία ή τίποτα, και κάναμε μια συζήτηση που τη μαγνητοσκόπησε και την ανέβασε στο ιστολόγιό του και στο κανάλι του στο Γιουτούμπ. Ο Ελευθεριακός, όπως είναι το ψευδώνυμό του, έχει ανεβάσει πολλές τέτοιες βιντεοσκοπημένες συζητήσεις, που μπορείτε να τις δείτε αν διατρέξετε τις σελίδες του ιστολογίου του. Φυσικά η συνάντηση δεν έγινε τυχαία ούτε αποφασίστηκε την τελευταία στιγμή: μου το είχε προτείνει εδώ και αρκετόν καιρό και μου είχε στείλει από πριν τον κατάλογο των ερωτήσεων -αν και τελικά κάποιες τις παρέλειψε, ίσως επειδή εγώ φλυάρησα στις απαντήσεις μου, ενώ νομίζω ότι έκανε και καναδυό ερωτήσεις εκτός καταλόγου.

Παρόλο που εγώ προτιμώ να διαβάσω κάτι παρά να το δω σε βίντεο και παρόλο που την τηλεόραση δεν την αντέχω, βρίσκω πολύ ενδιαφέρουσα αυτή τη δραστηριότητα με τα βιντεάκια που κυκλοφορούν στο Διαδίκτυο, και καταλαβαίνω πως για αρκετούς έχει μεγαλύτερη αμεσότητα, ειδικά τώρα που πολύς κόσμος έχει σύνδεση που του επιτρέπει να παρακολουθεί βίντεο χωρίς μεγάλο πρόβλημα. Ίσως βέβαια συζητήσεις σαν κι αυτήν, που είναι αναγκαστικά στατικές, και που διαρκούν πολύ, να κουράζουν. Κολακεύτηκα ωστόσο με ένα σχόλιο στο Γιουτούμπ, ότι «τέλειωσε κιόλας; … νόμισα ότι πέρασαν είκοσι λεπτά το πολύ». Καταλαβαίνω όμως ότι άλλοι θα βρουν κουραστικό το στατικό στυλ συζήτησης -αλλά να σηκωθώ και να πηγαίνω πέρα-δώθε δεν γινόταν.

Για την ιστορία, η συζήτηση κράτησε μια ώρα και τρία τέταρτα (όσο ένα ματς ποδοσφαίρου μαζί με το ημίχρονο -αν και χωρίς τις καθυστερήσεις). Την πιο πολλή ώρα βέβαια μιλάω εγώ και, τώρα που ακούω ξανά τη συζήτηση, διαπιστώνω με φρίκη ότι πολύ εύκολα πηδάω από το ένα θέμα στο άλλο και ότι πλατειάζω ασύστολα. Δεν αποκλείεται μάλιστα, σε τόσα που λέω από μνήμης, να έχω πει κάμποσες ανακρίβειες και κοτσάνες.

Εδώ μπορείτε να δείτε τη συζήτησή μου με τον Ελευθεριακό.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γιουτουμπάκια, Περιαυτομπλογκίες, Συνεντεύξεις, Το είπε/δεν το είπε | Με ετικέτα: , | 287 Σχόλια »

Μια συνέντευξη και μια εκδήλωση

Posted by sarant στο 26 Φεβρουαρίου, 2014

logia aeraE35690D6435BC6BCC1ABAE5787FF15BDΣήμερα στις 6 μ.μ. γίνεται στον Ιανό (Σταδίου 24) η παρουσίαση του βιβλίου μου Λόγια του αέρα. Θα μιλήσουν ο γιατρός και λαογράφος Γεράσιμος Ρηγάτος, ο καθηγητής της Γλωσσολογίας Χριστόφορος Χαραλαμπάκης και εγώ. Περισσότερα για την εκδήλωση μπορείτε να δείτε εδώ, ενώ κάποια στιγμή τις επόμενες μέρες ελπίζω να ανεβάσω τις ομιλίες (είτε σε κείμενο είτε ηχητικό), φωτογραφίες κτλ. σε μια σελίδα που θα φτιάξω και θα είναι προσαρτημένη στην ειδική σελίδα που έχω φτιάξει για το βιβλίο μου αυτό.

Για σήμερα, ανεβάζω το κείμενο μιας συνέντευξης που έδωσα στη δημοσιογράφο Δήμητρα Νικολάου για το διαδικτυακό περιοδικό IANOS Magazine. Προς το παρόν, η συνέντευξη δεν έχει δημοσιευτεί: το περιοδικό, αν δεν κάνω λάθος, βρίσκεται ακόμα σε στάδιο προετοιμασίας, οπότε ίσως προτρέχω -πάντως, όπως θα δείτε οι ερωτήσεις δεν αφορούν τόσο πολύ το βιβλίο Λόγια του αέρα και τη σημερινή εκδήλωση, αλλά επεκτείνονται σε πολύ γενικότερα θέματα, γλωσσικά και άλλα. Από την άλλη, δεν βρίσκω αταίριαστο να προλογίσω, ας πούμε, τη σημερινή εκδήλωση με αυτή τη συνέντευξή μου.

Και βέβαια, περιμένω να δω κάποιους από εσάς το απόγευμα στον Ιανό!

Συνέντευξη στη Δήμητρα Νικολάου και στο IANOS Magazine.

  1. Η επιστημονική σας κατάρτιση μοιράζεται μεταξύ χημείας- ή καλύτερα χημικού μηχανικού και αγγλικής φιλολογίας. Πώς ερμηνεύεται αυτή η δημιουργική μίξη μεταξύ των δύο σας ιδιοτήτων; Πώς προκύπτει αυτή η όμορφη αντίθεση;

Πράγματι, αυτά είναι τα πτυχία μου. Όταν τελείωσα το Πολυτεχνείο αποφάσισα ότι δεν ήθελα να πάω για μεταπτυχιακά στην Αμερική, όπως ήταν το αρχικό μου σχέδιο, και άρχισα να ασχολούμαι με τη λογοτεχνική μετάφραση και να γράφω διηγήματα, κι έτσι άλλαξα εντελώς προσανατολισμό, με την υποστήριξη και των γονιών μου, που δεν δυσανασχέτησαν όταν εγκατέλειψα την ευθεία οδό της καριέρας του μηχανικού για ένα αβέβαιο ταξίδι στον απέραντο ωκεανό της γλώσσας. Σήμερα, κακά τα ψέματα, μόνο τυπικά είμαι μηχανικός· βέβαια, μου έχει μείνει η ματιά του μηχανικού στα πράγματα, ίσως και στον τρόπο δουλειάς, αλλά, ύστερα από δεκαετίες ενασχόλησης με τη γλώσσα και τη μετάφραση το μίγμα περιέχει πολύ περισσότερο από το δεύτερο συστατικό παρά από το πρώτο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εκδηλώσεις, Παρουσίαση βιβλίου, Περιαυτομπλογκίες, Συνεντεύξεις | Με ετικέτα: , , , , , | 48 Σχόλια »

Η πρωτεύουσα του κόσμου στον μεσοπόλεμο: ο Κ. Βάρναλης στο Παρίσι

Posted by sarant στο 15 Δεκέμβριος, 2013

Η συνέντευξή μου που θα ανεβάσω σήμερα δημοσιεύτηκε την περασμένη Κυριακή στην εφημερίδα «Αυγή» και αφορά, μεταξύ άλλων, το πρόσφατο βιβλίο που εκδόθηκε σε δική μου επιμέλεια, τα «Γράμματα από το Παρίσι» του Κ. Βάρναλη. Θυμίζω βέβαια ότι το βιβλίο αυτό, όπως και οι άλλες εκδόσεις του πρωτοεμφανιζόμενου εκδοτικού οίκου «Αρχείο» πρόκειται να παρουσιαστεί αύριο στις 8.15 στο αμφιθέατρο του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών. (Βασιλέως Κωνσταντίνου 48, Μετρό Ευαγγελισμός).

Πριν όμως παρουσιάσω τη συνέντευξη, μια μικρή αγγελία: Αναζητούνται εθελοντές για πληκτρολόγηση του κειμένου της επόμενης Κυριακής που θα είναι χριστουγεννιάτικο και φιλολογικό για τον Παπαδιαμάντη, τον Βλαχογιάννη και τον Μαλακάση. Επειδή τα κείμενα είναι μεγάλα, και ίσως παρουσιαστούν σε δυο συνεχόμενες Κυριακές, θα χρειαστούν τουλάχιστον δύο εθελοντές. Όσοι πιστοί λοιπόν, ας αφήσουν σχόλιο πιο κάτω και/ή ας γράψουν στο sarantπαπάκιpt.lu.

Η συνέντευξη που ακολουθεί δόθηκε στον φίλο Στρατή Μπουρνάζο. Οι εικόνες που τη συνοδεύουν είναι παρμένες από το βιβλίο.

neos-varnalis

Ο Κ. Βάρναλης στο Παρίσι

Το 1926 ο Κώστας Βάρναλης επισκέφθηκε τη Γαλλία, ως ανταποκριτής της Προόδου των Αθηνών. Στη στήλη «Γράμματα από το Παρίσι» ή «Παρισινά γράμματα» της εφημερίδας, το καλοκαίρι του ίδιου έτους, κατέγραψε τις εντυπώσεις του από την πόλη των Φώτων και άλλα μέρη της Γαλλίας. Ρέκτης και δεινός ερευνητής, ο Νίκος Σαραντάκος τα εντόπισε (όχι πλέον σε κάποιες σκωληκόβρωτες και σκονισμένες σελίδες παλιών εφημερίδων, αλλά ψηφιοποιημένα στο διαδίκτυο), τα συγκέντρωσε, τα επιμελήθηκε και τα σχολίασε σε ένα ωραίο τομίδιο που μόλις κυκλοφόρησε από έναν καινούργιο εκδοτικό οίκο, το «Αρχείο». Το βιβλίο, μαζί με άλλες πρόσφατες εκδόσεις του «Αρχείου», θα παρουσιαστεί την άλλη Δευτέρα 16 Δεκεμβρίου, στις 20.15, στο αμφιθέατρο του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών. Με την ευκαιρία αυτή μιλήσαμε με τον φίλο και συνεργάτη μας Νίκο Σαραντάκο για τον Βάρναλη και το βαρναλικό έργο, για το Παρίσι του Μεσοπολέμου και τους διανοούμενους, το Διαδίκτυο.

Τι είναι αυτό που σε οδήγησε να επιμεληθείς  το βιβλίο; Τι είναι αυτό δηλαδή που σε κινητοποίησε, αλλά και τι μας προσφέρει όσον αφορά τον Βάρναλη και  την εποχή του;

Εδώ και καιρό μελετάω τη λογοτεχνία αλλά και την ιστορία του Μεσοπολέμου, ανάμεσα στ’ άλλα και μέσα από πρωτογενείς πηγές, κι έτσι μου είναι αρκετά οικεία η εποχή. Μου αρέσει να φυλλομετράω παλιές εφημερίδες, όπου βρίσκω όχι λίγα διαμαντάκια· ας πούμε, παλιότερα είχα βρει και είχα εκδώσει τα αντιπολεμικά διηγήματα του Θεόδωρου Λασκαρίδη, αρχισυντάκτη του Ριζοσπάστη το 1920· έτσι βρήκα και τα συγκεκριμένα κείμενα του Βάρναλη, που ήξερα αόριστα την ύπαρξή τους. Διαβάζοντάς τα είδα ότι δεν έχουν γεράσει, ότι έχουν και σήμερα αρκετά να μας πουν, και όχι μόνο επειδή συμπληρώνουν την εικόνα ενός μέγιστου λογοτέχνη. Έπειτα, δεν σου κρύβω ότι από καιρό ήθελα να καταπιαστώ με ένα ανέκδοτο έργο του Βάρναλη, οπότε τα χρονογραφήματα αυτά μου φάνηκαν σαν ένα βατό πρώτο εγχείρημα, για να δοκιμάσω τις δυνάμεις μου πριν προχωρήσω σε κάτι εκτενέστερο και εκδοτικά πιο απαιτητικό, ας πούμε.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βάρναλης, Διαφημίσεις, Συνεντεύξεις, Φιλολογία | Με ετικέτα: , , , , | 33 Σχόλια »

Περιαυτομπλογκίες κατακαλόκαιρο

Posted by sarant στο 18 Αύγουστος, 2013

Σήμερα έλεγα να μη βάλω άρθρο, Κυριακή είναι κι έχω και διάφορα τρεχάματα, είπα όμως να μη σπάσω το σερί. Θα μπορούσα βέβαια να βάλω κάποιο λογοτεχνικό έργο, όπως κάνω τις Κυριακές, ένα διήγημα ας πούμε, αλλά σκέφτηκα πως θα το αδικούσα, μια και η σημερινή μέρα είναι από τις πιο λιγοσύχναστες της ιστολογικής χρονιάς, Κι αφού το σημερινό άρθρο δεν θα το δουν πολλοί, ευκαιρία είναι ν’ αμαρτήσω και να ευλογήσω λίγο τα γένια μου, παναπεί να περιαυτομπλογκήσω, δηλαδή να προβάλω δικές μου δραστηριότητες, κάτι που αναπόφευκτα κάνω στο ιστολόγιο πότε-πότε, αν και προσπαθώ να το περιορίζω. Παρεμπιπτόντως, αν σας ενδιαφέρει η έκφραση «βλογάει/ευλογεί τα γένια του», δείτε ένα παλιότερο άρθρο, όπου το είχαμε συζητήσει μ’ αφορμή κάποιες άλλες περιαυτομπλογκίες.

Τις συνεντεύξεις που δίνω κατά καιρούς, τις συγκεντρώνω στη σελίδα About του ιστολογίου (όταν είναι τεχνικά εύκολο -δυο συνεντεύξεις ραδιοφωνικές που έδωσα το Πάσχα δεν έχω ακόμα αξιωθεί να τις απομονώσω και να τις ανεβάσω). Εκεί είναι καταταγμένες σε χρονολογική σειρά, αλλά καμιά φορά η σειρά ανάρτησης διαφέρει.

Για παράδειγμα, στις αρχές Ιουνίου είχα πάρει μέρος σε μια εκδήλωση στα Γιάννενα, αλλά το βίντεο της εκδήλωσης έγινε διαθέσιμο πριν από λίγες μέρες, χάρη στα παιδιά του βιβλιοπωλείου Αναγνώστης, που είχαν διοργανώσει και την εκδήλωση, οπότε μόλις τώρα το ανέβασα. Μπορείτε να δείτε όλη την εκδήλωση εδώ, σε τέσσερα βιντεάκια.  Συμμετέχουν η φίλη καθηγήτρια Αθηνά Βογιατζόγλου και ο δημοσιογράφος Φιλήμων Καραμήτσος.

Μια άλλη συνέντευξη που έδωσα (σχετικά) πρόσφατα, ήταν στη Ράνια Μπουμπουρή και στον βιβλιολογικό ιστότοπο diastixo.gr. Η συζήτηση περιστράφηκε κυρίως γύρω από το τελευταίο βιβλίο μου, τις Οπωροφόρες λέξεις.

Αντίθετα, η συνέντευξη στον Γεράσιμο Μπόγρη και το περιοδικό Αναπνευστήρας είχε πιο γενική θεματολογία -αποσπώ μια ερώτηση-απάντηση για ένα θέμα που το έχουμε συζητήσει κι εδώ και θα το ξανασυζητήσουμε:

Α: Διδασκαλία αρχαίων ελληνικών στα σχολεία: Θεωρείτε ότι πρέπει να γίνεται; Αν ναι, πώς (τάξεις, μέθοδος, προσέγγιση κ.α.);

Ν.Σ.: Παλιότερα έλεγα «ας διδάσκονται». Εγώ τα διδάχτηκα. Τώρα που πέρασαν τα παιδιά μου από το Γυμνάσιο και το Λύκειο, έχω αλλάξει γνώμη και φοβάμαι ότι κακώς διδάσκονται στο Γυμνάσιο -το αντεπιχείρημα, βέβαια, είναι ότι το Λύκειο έχει μετατραπεί σε μηχανισμό προετοιμασίας για τις εξετάσεις, οπότε αν τα διδάξεις μόνο στο Λύκειο ουσιαστικά τα παιδιά της θετικής κατεύθυνσης θα προσέχουν μόνο στην 1η Λυκείου.

Πάντως, υπολόγισε πόσες εκατοντάδες ώρες αφιερώνονται αυτή τη στιγμή στη διδασκαλία των αρχαίων στα έξι χρόνια της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, και πόσο ασήμαντο είναι το αποτέλεσμα αφού κανείς απόφοιτος δεν μπορεί να διαβάσει πρίμα βίστα ένα αρχαίο κείμενο. Με πολύ λιγότερες ώρες, τα παιδιά μαθαίνουν πολύ καλά μια ξένη γλώσσα.

Πολλοί θεωρητικοί της εκπαίδευσης και γλωσσολόγοι έχουν προτείνει να καταργηθεί η διδασκαλία των αρχαίων στο Γυμνάσιο και να φτιαχτούν κλασικά λύκεια που να βγάζουν λίγους αλλά πολύ γερούς φιλόλογους.

Αυτή τη στιγμή, υπάρχει υπερπροσφορά και υπερπαραγωγή φιλολόγων, και αυτό είναι το βασικό εμπόδιο σε μια πρόταση κατάργησης της διδασκαλίας των αρχαίων. Στις διάφορες φιλοσοφικές σχολές φοιτούν χιλιάδες φοιτητές -τι θα γίνουν όλοι αυτοί; Το πιο ειρωνικό είναι πως οι περισσότεροι δεν ξέρουν και πολύ καλά αρχαία αλλά θα κληθούν να τα διδάξουν.

Και κλείνω με την πρόσφατη συνέντευξη στον Γ. Δαμιανό για την Ελευθεροτυπία, στην οποία συμμετείχα μαζί με άλλους τρεις διαχειριστές ιστολογίων/ιστοτόπων. Το θέμα της ήταν η μπλογκόσφαιρα, το Διαδίκτυο γενικότερα. Εδώ παραθέτω τις απαντήσεις τις δικές μου συγκεντρωμένες, όπως τις έστειλα.

  1. Η μπλογκόσφαιρα είναι πράγματι μια επανάσταση στην επικοινωνία και την ενημέρωση ή συνέβαλε στην παραπληροφόρηση;

Κάθε νόμισμα έχει δυο όψεις· δεν χωράει αμφιβολία ότι πολλά ιστολόγια συμβάλλουν στην παραπληροφόρηση, αλλά στη μπλογκόσφαιρα δίνεται και η δυνατότητα για ανασκευή των χαλκευμένων πληροφοριών. Πέρσι το καλοκαίρι, η Φωνηεντιάδα, δηλ. η εκστρατεία των σκοταδιστών εναντίον της νέας γραμματικής διαδόθηκε μεν από τη μπλογκόσφαιρα αλλά και βρήκε εκεί τον αντίλογο και τελικά κατατροπώθηκε.

  1. Τι ιδιαίτερο θεωρείτε ότι πρόσφερε στον αναγνώστη/θεατή ο δικός σας ιστότοπος;

Θα ξεχώριζα τρία πράγματα: πρώτον, τη συμμετοχή πολλών εξαιρετικά καταρτισμένων σχολιαστών που εμπλουτίζουν σημαντικά το αρχικό άρθρο μου, δεύτερον τη διατήρηση πολιτισμένου κλίματος στις αντιπαραθέσεις, χωρίς προσωπικές αιχμές και βαριές εκφράσεις και τρίτον τη συστηματική ενασχόληση με τις λέξεις της επικαιρότητας. Α, και κάτι ακόμα: τη συστηματική ανασκευή εθνικιστικών και άλλων μύθων, που κάποτε είναι άχαρη δουλειά («ρίχνει ο παλαβός μια πέτρα στο ποτάμι και σαράντα γνωστικοί παλεύουν να τη βγάλουν») αλλά κάποιος πρέπει να την κάνει.

  1. Έπειτα από χρόνια εμπειρίας και πειραματισμών στο Διαδίκτυο, τι είναι αυτό που σας ενοχλεί περισσότερο;

Η ευκολία με την οποία άνθρωποι μορφωμένοι αναπαράγουν εμφανώς ασύστατους μύθους -αλλά το έχω πια φιλοσοφήσει. Άλλωστε αν πολλοί άνθρωποι θέλουν να κατασκευάσουν έναν μύθο θα το καταφέρουν, όπως έγινε με τον ανύπαρκτο «ήρωα» Κ. Κουκίδη, που μέχρι και ταινία για τη ζωή του γύρισαν. Επίσης με απογοητεύουν οι κοινωνικοί αυτοματισμοί και το μίσος που διαπνέει τις παρεμβάσεις των ανώνυμων σχολιαστών στους μεγάλους ιστοτόπους.

  1. Πολλοί θεωρούν το Διαδίκτυο ως μέσο των νέων. Είσαστε σίγουροι ότι οι νέοι απομακρύνονται εκτός από συγκεκριμένους χώρους κοινωνικής διαδικτύωσης; Ποιο είναι το προφίλ των επισκεπτών σας;
    [Η ερώτηση δεν είναι πολύ καλά διατυπωμένη, το «απομακρύνονται εκτός» ίσως θα έπρεπε να είναι «επισκέπτονται και άλλους χώρους πέρα από….»]

Στον δικό μου ιστότοπο συμμετέχουν κυρίως σχολιαστές του δικού μου ηλικιακού εύρους, δηλαδή πενηντάρηδες. Νέους μόνιμους σχολιαστές (ας πούμε, κάτω των 30) έχουμε βέβαια, αλλά είναι σχετικά λίγοι.

  1. Μια συμβουλή στους νέους Μπλόγκερ;

Να μην αναπαράγουν τίποτε ανεξέταστα και να διατηρήσουν νηφαλιότητα και υγιή δυσπιστία -οι αρχαίοι αυτό το λέγανε «νάφε και μέμνασο απιστείν»

  1. Θα θέλατε να μας προτείνετε 3 αξιόλογους, κατά τη γνώμη σας, ιστότοπους (πάσης φύσεως);

Θα μπορούσα και θα ήθελα να προτείνω ιστολόγια, αλλά είναι τόσο πολλά τα αξιόλογα που μοιραία θα αδικούσα κάποιους, οπότε τα εξαιρώ. Έτσι διαλέγω:

* Το μεταφραστικό φόρουμ Λεξιλογία
* Το Κόκκινο σημειωματάριο, Red Notebook
* Την ποιητική ανθολογία Παμπάλαιο Νερό

Posted in Περιαυτομπλογκίες, Συνεντεύξεις | Με ετικέτα: , , , , , , | 53 Σχόλια »

Σχόλια για μια εκδήλωση και για μια συνέντευξη

Posted by sarant στο 6 Μαρτίου, 2013

Παραδέχομαι πως ο τίτλος του σημερινού μου άρθρου δεν είναι καθόλου πρωτότυπος ή τραβηχτικός, έχει όμως το πλεονέκτημα της σαφήνειας, αφού αυτό ακριβώς είναι το περιεχόμενο του άρθρου. Η εκδήλωση είναι ένα τριήμερο συνέδριο (αλλά δεν λέγεται έτσι) με τίτλο «Η ελληνική γλώσσα, χθες, σήμερα, αύριο», που διοργανώνεται στην Ακαδημία Αθηνών στις 8-10 Μαρτίου, δηλαδή από μεθαύριο. Διοργανωτές είναι το συντηρητικό πνευματικό σωματείο «Ελληνική Γλωσσική Κληρονομία» και η ΚΕΔΕ-ΕΝΠΕ (Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας και Ένωση Περιφερειών, αντίστοιχα). Αν απορείτε για τη σχέση της τοπικής αυτοδιοίκησης με τη γλώσσα, η απάντηση είναι ότι οι δυο φορείς ανέλαβαν συνδιοργανωτές με τον παρά τους, αφού είναι χορηγοί της εκδήλωσης -πράγμα που δείχνει ότι ακόμα και στα πρόθυρα της χρεοκοπίας, ο δημόσιος κορβανάς απλόχερα μοιράζει λεφτά όταν πρόκειται για καλό σκοπό.

Το πρόγραμμα της εκδήλωσης το έχω ανεβάσει εδώ (περιέργως δεν το βρήκα ονλάιν) και αν το διαβάσετε, προσπερνώντας κάτι περίεργα σκουληκάκια που είναι πάνω από μερικά φωνήεντα, θα δείτε ότι συμμετέχουν αρκετοί επιφανείς καθηγητές, μέλη της Ακαδημίας, διανοούμενοι, αρκετοί ξένοι προσκεκλημένοι κτλ. Υπάρχει όμως κάτι το περίεργο: από τους 15 Έλληνες ομιλητές, γλωσσολόγος είναι ένας μόνο, ο Χ. Χαραλαμπάκης. Και, παρόλο που πρόκειται για επιστήμονα εγνωσμένης αξίας και αξιοσημείωτης νηφαλιότητας, η εκδήλωση δεν παύει να είναι ετεροβαρής. Το «ένας αλλά λέων» δεν ισχύει στα επιστημονικά συνέδρια -φανταστείτε συνέδριο Ιατρικής με έναν γιατρό, συνέδριο Μαθηματικών με έναν μαθηματικό, έστω ημερίδα για την οικονομική κρίση με έναν οικονομολόγο μόνο στους 15 ομιλητές!

Ομολογώ ότι όταν βλέπω τον γνωστό μας ακαδημαϊκό Αντ. Κουνάδη να απευθύνει εναρκτήριο χαιρετισμό με πιάνει ανησυχία -αναρωτιέμαι αν θα επαναλάβει τις τερατολογίες που είχε αναφέρει σε ομιλία του στην Ακαδημία πριν από τέσσερα χρόνια, ότι η ελληνική γλώσσα έχει 5 εκατομμύρια λέξεις και ότι αυτό πιστοποιείται από το βιβλίο Γκίνες. Βέβαια, ευτυχώς η ομιλία του κ. Κουνάδη είναι δεκάλεπτη, οπότε το όποιο κακό θα είναι μικρό, αλλά πολύ μεγαλύτερη ανησυχία μού προκαλεί το δελτίο τύπου της εκδήλωσης, στο οποίο απαντιούνται προκαταβολικά τα ερωτήματα τα οποία υποτίθεται ότι θα έπρεπε να απαντήσει η εκδήλωση: Η διαφύλαξη του ύψιστου αγαθού της πολιτιστικής κληρονομιάς μας, της ελληνικής γλώσσας, είναι εθνική υπόθεση που αφορά όλους μας, ιδιαίτερα μάλιστα μετά τα συνεχιζόμενα πλήγματα που αυτή ακόμα και σήμερα δέχεται με τις γνωστές επιπτώσεις τους στην αυξανόμενη λεξιπενία και την αδυναμία εκφράσεως της νέας γενιάς. Και ενώ όλα αυτά συμβαίνουν στη χώρα μας, η αξία και η σημασία της διδασκαλίας της Ελληνικής (Αρχαίας και Νέας) έχει αναγνωρισθεί από το Ευρωκοινοβούλιο αλλά και διεθνώς. Αυτό που μόλις διαβάσατε δεν είναι θέμα για έκθεση στις Πανελλήνιες, δεν είναι ανάρτηση ελληνοκεντρικού ιστολογίου, είναι δελτίο τύπου εκδήλωσης που την πληρώνουμε εγώ κι εσείς και που φιλοδοξεί να διερευνήσει το παρόν και το μέλλον της ελληνικής γλώσσας, προεξοφλώντας ότι όχι απλώς υπάρχει λεξιπενία, αλλά είναι και αυξανόμενη, θεωρώντας δεδομένη την αδυναμία «εκφράσεως» της νέας γενιάς! Κοντά σ’ αυτά, βλέπω ισχυρισμούς που φοβάμαι ότι αποτελούν μύθους (πότε το Ευρωκοινοβούλιο αναγνώρισε τη σημασία της διδασκαλίας τηε ελληνικής; Μήπως εννοούν τους βάσκους ευρωβουλευτές; )

Τέλος πάντων, για την εκδήλωση δεν έχω να πω περισσότερα. Από περιέργεια θα πήγαινα αν ήμουν στην Ελλάδα, για να μεταφέρω εδώ εντυπώσεις. Καθώς λείπω αυτές τις μέρες, θα αρκεστώ στο βίντεο που είπε ότι θα τραβήξει ένα παρανοϊκό ελληνοκεντρικό ιστολόγιο που υιοθέτησε με ιαχές ενθουσιασμού την εκδήλωση.

Ωστόσο, θα σχολιάσω τη συνέντευξη που έδωσε ο πρόεδρος του σωματείου που (συν)διοργανώνει την εκδήλωση, ο κ. Βασίλης Φίλιας, στον ηλεσταθμό Focus TV. Όχι όλη τη συνέντευξη, βέβαια, αφού διαρκεί λίγο πάνω από μισή ώρα -αν την απομαγνητοφωνούσα θα έπιανε σελίδες επί σελίδων- αλλά κάποια επιλεγμένα σημεία της. Η συνέντευξη, που δόθηκε στη δημοσιογράφο Φαίη Μαυραγάνη, χωρίζεται σε τρία μέρη (1, 2, και 3 επάνω αριστερά από την οθονίτσα που βλέπετε εδώ). Οπότε, προχωράμε σε ποδοσφαιρική περιγραφή, δηλαδή σχολιάζω αυτά που κρίνω αξιοπρόσεκτα. Να πω πριν ξεκινήσω ότι η κυρία Φαίη είναι καλή και χρυσή, αλλά μου φάνηκε εντελώς ακατάλληλη για συνεντεύξεις με θέμα τη γλώσσα. Το λιβάνισμα του ομιλητή δεν καλύπτει την έλλειψη γνώσεων και επαφής με το θέμα. Ο κ. Φίλιας, από την άλλη, μιλάει με άνεση και ευφράδεια, όσο κι αν η υπερβολική άνεση τον κάνει μερικές φορές να απλώνεται σε παρεκβάσεις, να ξεστρατίζει πολύ και τελικά να χάνει τον ειρμό -αυτό δεν με πειράζει, αλλά διαφωνώ με πολλές από τις απόψεις του και πιστεύω ότι διέπραξε ένα βαρύ δεοντολογικό σφάλμα (βοηθούμενος από την παρουσιάστρια).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Γιουτουμπάκια, Γλωσσικοί μύθοι, Λεξικογραφικά, Συνεντεύξεις | Με ετικέτα: , , , , , , , , , , | 136 Σχόλια »

Η συνέντευξη στη Lifo

Posted by sarant στο 22 Φεβρουαρίου, 2013

Στο τεύχος του περιοδικού Lifo που κυκλοφορεί αυτές τις μέρες, υπάρχει και μια δική μου συνέντευξη, που έδωσα στον Άρη Δημοκίδη και που συνέπεσε περίπου με την κυκλοφορία του βιβλίου Λέξεις που χάνονται μαζί με το κυριακάτικο Βήμα. Θα αναδημοσιεύσω σήμερα τη συνέντευξη αυτή, όχι τόσο για να συνεχίσω να βλογάω τα γένια μου, αλλά επειδή μπορεί να θέλετε να σχολιάσετε κάτι από αυτά που αναφέρονται εκεί, και προτιμότερο είναι η συζήτηση να γίνει εδώ. Έπειτα, υπάρχει ένα λαθάκι στην πρωτότυπη δημοσίευση και επίσης μού δίνεται η ευκαιρία να συζητήσω και μια λέξη που χρησιμοποίησε το περιοδικό στην εισαγωγή της συνέντευξης.

Την πρωτότυπη συνέντευξη (μαζί με μια φωτογραφία, χμ, διαφορετική από τη συνηθισμένη) μπορείτε να τη δείτε εδώ, με τον κολακευτικό τίτλο «Ο συλλέκτης των χαμένων λέξεων». Κολακευτική είναι και η εισαγωγή του περιοδικού: Με το βιβλίο του «Λέξεις που χάνονται» ο δημοφιλής και πολυπράγμων μπλόγκερ Νίκος Σαραντάκος κατόρθωσε να περισώσει εκείνες τις λέξεις της ελληνικής γλώσσας που χάνονται με το πέρασμα του χρόνου. Ο Άρης Δημοκίδης μίλησε μαζί του για την αξία των λέξεων, την ελληνική γλώσσα και τους Grammar Nazis… Ή δεν είναι; Εννοώ τη λέξη «πολυπράγμων», την οποία προφανώς το περιοδικό τη χρησιμοποίησε με τη θετική της σημασία. Όμως η λέξη έχει και θετική και αρνητική σημασία, και σύμφωνα με το ΛΚΝ η θετική σημασία (αυτός που καταπιάνεται με πολλά: έμπειρος και δραστήριος) είναι η σπανιότερη, ενώ συχνή είναι η αρνητική σημασία (περίεργος, αδιάκριτος, που αναμειγνύεται σε υποθέσεις (τρίτων) που δεν τον αφορούν).

Μάλιστα, σύμφωνα με το Λεξικό Μπαμπινιώτη (τουλάχιστον στη 2η έκδοση που έχω πρόχειρη) η λέξη είναι πάντοτε κακόσημη, και σημαίνει αφενός όποιον ασχολείται με πολλές υποθέσεις χωρίς να αντεπεξέρχεται σε καμία ή όποιον ανακατεύεται σε πολλά, τον ανακατωσούρη. Αν πήγαινα λοιπόν με τον Μπαμπινιώτη, θα έπρεπε να ενοχληθώ από τον χαρακτηρισμό, αφού ο πολυπράγμονας, κατά Μπαμπινιώτην, λίγο διαφέρει από τον μπιζιμπόντη, όπως αποκάλεσε χτες τον υπουργό κ. Στουρνάρα ο Απόστολος Κακλαμάνης. Όμως, οι σημασίες αλλάζουν και τα λεξικά καμιά φορά πιάνονται αδιάβαστα, και νομίζω ότι αυτό έχει γίνει με τη λέξη «πολυπράγμων», διότι βλέπω να χρησιμοποιείται πολλές φορές εγκωμιαστικά, οπότε κακώς ο Μπαμπινιώτης δεν σημειώνει και αυτή τη σημασία. Όχι όμως ότι έχει εξαφανιστεί και η αρνητική σημασία της λέξης: γκουγκλίζοντας βρίσκω πολλές περιπτώσεις αρνητικής χρήσης, ίσως περισσότερες από τις θετικές. Εσείς, πώς την καταλαβαίνετε τη λέξη «πολυπράγμων»;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λεξικογραφικά, Περιαυτομπλογκίες, Συνεντεύξεις, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , | 210 Σχόλια »

Η συνέντευξη στα 24 Γράμματα

Posted by sarant στο 11 Ιανουαρίου, 2013

 

Με τον Γ. Δαμιανό

Με τον Γ. Δαμιανό

Τα 24 Γράμματα είναι ένα αξιόλογο ηλεκτρονικό περιοδικό (ηλεπεριοδικό που το λέω εγώ), που μετράει κάμποσα χρόνια παρουσίας στο ελληνικό Διαδίκτυο. Η ύλη του είναι ποικίλη και πλούσια και ανανεώνεται κάθε βδομάδα. Γράφουν πολλοί συνεργάτες (ανάμεσά τους και ο Γ. Πρίμπας που σχολιάζει και εδώ πότε-πότε) με τον γενικό συντονισμό του Γ. Δαμιανού, που θα τον λέγαμε αρχισυντάκτη ή διευθυντή σε ένα συμβατικό περιοδικό. Συνεργάζομαι και εγώ, με την έννοια ότι έχω δώσει στους ανθρώπους του περιοδικού το ελεύθερο να αναδημοσιεύουν όποιο άρθρο του ιστολογίου θέλουν. Εδώ και λίγον καιρό, τα 24 Γράμματα έχουν αρχίσει να κάνουν βήματα και στη διαδικτυακή τηλεόραση, όχι μόνο παρουσιάζοντας βίντεο γυρισμένα από άλλους, αλλά και με δικές τους παραγωγές.

Πριν από μερικές μέρες, ο Γ. Δαμιανός μού πρότεινε να συμμετάσχω στην ηλεκπομπή «Συνομιλίες» των 24 Γραμμάτων, που είναι μια σειρά από βιντεοσκοπημένες συνεντεύξεις του με συγγραφείς, καλλιτέχνες, πανεπιστημιακούς (εδώ υπάρχει κατάλογος των συνεντεύξεων). Τη συζήτηση αυτή, που έχει ήδη ανέβει στον ιστότοπο των 24 Γραμμάτων, την παρουσιάζω τώρα και εδώ. Ίσως δεν πέφτει πολύ καλά, με την έννοια ότι μόλις προχτές παρουσίασα άλλη μια συνέντευξή μου, και δικαίως θα λέτε ότι τα παραευλόγησα τα γένια μου, αλλά αφού τώρα δημοσιεύτηκε δεν μπορώ να την παρουσιάσω σε δέκα-δεκαπέντε μέρες. Όμως, έχω ένα καλό νέο, ότι προς το παρόν οι περιαυτομπλογκίες σταματούν, καθώς δεν έχω άλλη συνέντευξή μου να παρουσιάσω (εκτός από ένα ντοκιμαντέρ, στο οποίο όμως μιλάω για τον Λαπαθιώτη, και το οποίο δεν ξέρω πότε θα προβληθεί). Να σημειώσω ότι όλα τα περιαυτολογικά υπάρχουν συγκεντρωμένα στη σελίδα About του ιστολογίου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μύθοι, Περιαυτομπλογκίες, Συνεντεύξεις | Με ετικέτα: , | 74 Σχόλια »

Η εκπομπή στη Σκόνη του χρόνου

Posted by sarant στο 8 Ιανουαρίου, 2013

Σύμφωνα με την παροιμία, ο παπάς πρώτα τα γένια του βλογάει, ο καθένας δηλαδή επιδιώκει να αντλήσει πρώτα ο ίδιος όφελος από κάτι και μετά, ενδεχομένως, να φροντίσει για το κοινό καλό. Η εικόνα της παροιμίας είναι παρμένη από τη θεία λειτουργία: όταν ο παπάς λέει «ευλογητός» και στη συνέχεια θυμιάζει με το θυμιατό, φαίνεται σαν πρώτα απ’ όλα να θυμιάζει τη γενειάδα του.

Η παροιμία υπάρχει και σε παραλλαγές, ας πούμε «Ο Χριστός πρώτα ευλόγησε τα γένια του και ύστερα των Αποστόλων».

Παράδειγμα χρήσης της παροιμίας θα μπορούσε να είναι:
– Μόλις ανέλαβε πρόεδρος της Βουλής, διόρισε την κόρη του μετακλητή υπάλληλο.
– Δεν το περίμενες; Ο παπάς πρώτα τα γένια του βλογάει.

Από την παροιμία γεννήθηκε και η παροιμιακή φράση «βλογάει τα γένια του», που λέγεται με τον ίδιο τρόπο όπως και η παροιμία, π.χ. για όποιον εκμεταλλεύεται τη δημόσια θέση του για να αποκομίσει προσωπικό όφελος. Για παράδειγμα, «Οι δικαστές ευλόγησαν τα γένια τους και επιδίκασαν αναδρομικές αυξήσεις στον εαυτό τους». Η φράση χρησιμοποιήθηκε πρόσφατα (αλλά δεν βρίσκω το απόσπασμα) για την επιτροπή του ΕΚΕΒΙ που αποφάσισε να αγοραστούν παιδικά βιβλία, κάποια από τα οποία είχαν γραφτεί από συγγραφείς-μέλη της επιτροπής (δεν θα μπω στην ουσία του θέματος, όμως).

Ψάχνοντας να βρω παραδείγματα χρήσης της παροιμιακής φράσης διαπίστωσα με λίγη έκπληξη ότι πολλοί τη χρησιμοποιούν με αρκετά διαφορετική σημασία. Δηλαδή, διαβάζω ότι «Ο Ολάντ ευλογεί τα γένια του» επειδή, σε ανακοίνωση της γαλλικής προεδρίας για την επιτυχή σύναψη της συμφωνίας, επαινούνται οι προσπάθειες του Γάλλου προέδρου. Ή, ο Ζαρντίμ ευλόγησε τα γένια του επειδή παίνεψε την ομάδα του για την αποδοσή της. Σημειώνω αυτή τη χρήση που τη θεωρώ αποκλίνουσα -δεν προλαβαίνω να ψάξω αν είναι κυρίαρχη, αλλά θα με ενδιέφερε να μου πείτε με ποια από τις δύο σημασίες χρησιμοποιείτε εσείς τη φράση, αν τη χρησιμοποιείτε: άντληση οφέλους ή αυτοέπαινο; Δεν είναι το ίδιο. Όταν ο προπονητής μιας ομάδας παινεύει τους παίκτες του ή ακόμα και τον εαυτό του δεν αντλεί αθέμιτο όφελος όπως ο (υποθετικός βέβαια) πρόεδρος της Βουλής που διορίζει συγγενείς του.

Αν έχετε φτάσει ως εδώ, ίσως απορείτε τι σχέση έχει ο τίτλος με όσα διαβάζετε. Η απορία θα σας λυθεί αμέσως.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Περιαυτομπλογκίες, Συνεντεύξεις | Με ετικέτα: , | 79 Σχόλια »