Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Συνεντεύξεις’ Category

Σχόλια για μια εκδήλωση και για μια συνέντευξη

Posted by sarant στο 6 Μαρτίου, 2013

Παραδέχομαι πως ο τίτλος του σημερινού μου άρθρου δεν είναι καθόλου πρωτότυπος ή τραβηχτικός, έχει όμως το πλεονέκτημα της σαφήνειας, αφού αυτό ακριβώς είναι το περιεχόμενο του άρθρου. Η εκδήλωση είναι ένα τριήμερο συνέδριο (αλλά δεν λέγεται έτσι) με τίτλο «Η ελληνική γλώσσα, χθες, σήμερα, αύριο», που διοργανώνεται στην Ακαδημία Αθηνών στις 8-10 Μαρτίου, δηλαδή από μεθαύριο. Διοργανωτές είναι το συντηρητικό πνευματικό σωματείο «Ελληνική Γλωσσική Κληρονομία» και η ΚΕΔΕ-ΕΝΠΕ (Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας και Ένωση Περιφερειών, αντίστοιχα). Αν απορείτε για τη σχέση της τοπικής αυτοδιοίκησης με τη γλώσσα, η απάντηση είναι ότι οι δυο φορείς ανέλαβαν συνδιοργανωτές με τον παρά τους, αφού είναι χορηγοί της εκδήλωσης -πράγμα που δείχνει ότι ακόμα και στα πρόθυρα της χρεοκοπίας, ο δημόσιος κορβανάς απλόχερα μοιράζει λεφτά όταν πρόκειται για καλό σκοπό.

Το πρόγραμμα της εκδήλωσης το έχω ανεβάσει εδώ (περιέργως δεν το βρήκα ονλάιν) και αν το διαβάσετε, προσπερνώντας κάτι περίεργα σκουληκάκια που είναι πάνω από μερικά φωνήεντα, θα δείτε ότι συμμετέχουν αρκετοί επιφανείς καθηγητές, μέλη της Ακαδημίας, διανοούμενοι, αρκετοί ξένοι προσκεκλημένοι κτλ. Υπάρχει όμως κάτι το περίεργο: από τους 15 Έλληνες ομιλητές, γλωσσολόγος είναι ένας μόνο, ο Χ. Χαραλαμπάκης. Και, παρόλο που πρόκειται για επιστήμονα εγνωσμένης αξίας και αξιοσημείωτης νηφαλιότητας, η εκδήλωση δεν παύει να είναι ετεροβαρής. Το «ένας αλλά λέων» δεν ισχύει στα επιστημονικά συνέδρια -φανταστείτε συνέδριο Ιατρικής με έναν γιατρό, συνέδριο Μαθηματικών με έναν μαθηματικό, έστω ημερίδα για την οικονομική κρίση με έναν οικονομολόγο μόνο στους 15 ομιλητές!

Ομολογώ ότι όταν βλέπω τον γνωστό μας ακαδημαϊκό Αντ. Κουνάδη να απευθύνει εναρκτήριο χαιρετισμό με πιάνει ανησυχία -αναρωτιέμαι αν θα επαναλάβει τις τερατολογίες που είχε αναφέρει σε ομιλία του στην Ακαδημία πριν από τέσσερα χρόνια, ότι η ελληνική γλώσσα έχει 5 εκατομμύρια λέξεις και ότι αυτό πιστοποιείται από το βιβλίο Γκίνες. Βέβαια, ευτυχώς η ομιλία του κ. Κουνάδη είναι δεκάλεπτη, οπότε το όποιο κακό θα είναι μικρό, αλλά πολύ μεγαλύτερη ανησυχία μού προκαλεί το δελτίο τύπου της εκδήλωσης, στο οποίο απαντιούνται προκαταβολικά τα ερωτήματα τα οποία υποτίθεται ότι θα έπρεπε να απαντήσει η εκδήλωση: Η διαφύλαξη του ύψιστου αγαθού της πολιτιστικής κληρονομιάς μας, της ελληνικής γλώσσας, είναι εθνική υπόθεση που αφορά όλους μας, ιδιαίτερα μάλιστα μετά τα συνεχιζόμενα πλήγματα που αυτή ακόμα και σήμερα δέχεται με τις γνωστές επιπτώσεις τους στην αυξανόμενη λεξιπενία και την αδυναμία εκφράσεως της νέας γενιάς. Και ενώ όλα αυτά συμβαίνουν στη χώρα μας, η αξία και η σημασία της διδασκαλίας της Ελληνικής (Αρχαίας και Νέας) έχει αναγνωρισθεί από το Ευρωκοινοβούλιο αλλά και διεθνώς. Αυτό που μόλις διαβάσατε δεν είναι θέμα για έκθεση στις Πανελλήνιες, δεν είναι ανάρτηση ελληνοκεντρικού ιστολογίου, είναι δελτίο τύπου εκδήλωσης που την πληρώνουμε εγώ κι εσείς και που φιλοδοξεί να διερευνήσει το παρόν και το μέλλον της ελληνικής γλώσσας, προεξοφλώντας ότι όχι απλώς υπάρχει λεξιπενία, αλλά είναι και αυξανόμενη, θεωρώντας δεδομένη την αδυναμία «εκφράσεως» της νέας γενιάς! Κοντά σ’ αυτά, βλέπω ισχυρισμούς που φοβάμαι ότι αποτελούν μύθους (πότε το Ευρωκοινοβούλιο αναγνώρισε τη σημασία της διδασκαλίας τηε ελληνικής; Μήπως εννοούν τους βάσκους ευρωβουλευτές; )

Τέλος πάντων, για την εκδήλωση δεν έχω να πω περισσότερα. Από περιέργεια θα πήγαινα αν ήμουν στην Ελλάδα, για να μεταφέρω εδώ εντυπώσεις. Καθώς λείπω αυτές τις μέρες, θα αρκεστώ στο βίντεο που είπε ότι θα τραβήξει ένα παρανοϊκό ελληνοκεντρικό ιστολόγιο που υιοθέτησε με ιαχές ενθουσιασμού την εκδήλωση.

Ωστόσο, θα σχολιάσω τη συνέντευξη που έδωσε ο πρόεδρος του σωματείου που (συν)διοργανώνει την εκδήλωση, ο κ. Βασίλης Φίλιας, στον ηλεσταθμό Focus TV. Όχι όλη τη συνέντευξη, βέβαια, αφού διαρκεί λίγο πάνω από μισή ώρα -αν την απομαγνητοφωνούσα θα έπιανε σελίδες επί σελίδων- αλλά κάποια επιλεγμένα σημεία της. Η συνέντευξη, που δόθηκε στη δημοσιογράφο Φαίη Μαυραγάνη, χωρίζεται σε τρία μέρη (1, 2, και 3 επάνω αριστερά από την οθονίτσα που βλέπετε εδώ). Οπότε, προχωράμε σε ποδοσφαιρική περιγραφή, δηλαδή σχολιάζω αυτά που κρίνω αξιοπρόσεκτα. Να πω πριν ξεκινήσω ότι η κυρία Φαίη είναι καλή και χρυσή, αλλά μου φάνηκε εντελώς ακατάλληλη για συνεντεύξεις με θέμα τη γλώσσα. Το λιβάνισμα του ομιλητή δεν καλύπτει την έλλειψη γνώσεων και επαφής με το θέμα. Ο κ. Φίλιας, από την άλλη, μιλάει με άνεση και ευφράδεια, όσο κι αν η υπερβολική άνεση τον κάνει μερικές φορές να απλώνεται σε παρεκβάσεις, να ξεστρατίζει πολύ και τελικά να χάνει τον ειρμό -αυτό δεν με πειράζει, αλλά διαφωνώ με πολλές από τις απόψεις του και πιστεύω ότι διέπραξε ένα βαρύ δεοντολογικό σφάλμα (βοηθούμενος από την παρουσιάστρια).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Γιουτουμπάκια, Γλωσσικοί μύθοι, Λεξικογραφικά, Συνεντεύξεις | Με ετικέτα: , , , , , , , , , , | 138 Σχόλια »

Η συνέντευξη στη Lifo

Posted by sarant στο 22 Φεβρουαρίου, 2013

Στο τεύχος του περιοδικού Lifo που κυκλοφορεί αυτές τις μέρες, υπάρχει και μια δική μου συνέντευξη, που έδωσα στον Άρη Δημοκίδη και που συνέπεσε περίπου με την κυκλοφορία του βιβλίου Λέξεις που χάνονται μαζί με το κυριακάτικο Βήμα. Θα αναδημοσιεύσω σήμερα τη συνέντευξη αυτή, όχι τόσο για να συνεχίσω να βλογάω τα γένια μου, αλλά επειδή μπορεί να θέλετε να σχολιάσετε κάτι από αυτά που αναφέρονται εκεί, και προτιμότερο είναι η συζήτηση να γίνει εδώ. Έπειτα, υπάρχει ένα λαθάκι στην πρωτότυπη δημοσίευση και επίσης μού δίνεται η ευκαιρία να συζητήσω και μια λέξη που χρησιμοποίησε το περιοδικό στην εισαγωγή της συνέντευξης.

Την πρωτότυπη συνέντευξη (μαζί με μια φωτογραφία, χμ, διαφορετική από τη συνηθισμένη) μπορείτε να τη δείτε εδώ, με τον κολακευτικό τίτλο «Ο συλλέκτης των χαμένων λέξεων». Κολακευτική είναι και η εισαγωγή του περιοδικού: Με το βιβλίο του «Λέξεις που χάνονται» ο δημοφιλής και πολυπράγμων μπλόγκερ Νίκος Σαραντάκος κατόρθωσε να περισώσει εκείνες τις λέξεις της ελληνικής γλώσσας που χάνονται με το πέρασμα του χρόνου. Ο Άρης Δημοκίδης μίλησε μαζί του για την αξία των λέξεων, την ελληνική γλώσσα και τους Grammar Nazis… Ή δεν είναι; Εννοώ τη λέξη «πολυπράγμων», την οποία προφανώς το περιοδικό τη χρησιμοποίησε με τη θετική της σημασία. Όμως η λέξη έχει και θετική και αρνητική σημασία, και σύμφωνα με το ΛΚΝ η θετική σημασία (αυτός που καταπιάνεται με πολλά: έμπειρος και δραστήριος) είναι η σπανιότερη, ενώ συχνή είναι η αρνητική σημασία (περίεργος, αδιάκριτος, που αναμειγνύεται σε υποθέσεις (τρίτων) που δεν τον αφορούν).

Μάλιστα, σύμφωνα με το Λεξικό Μπαμπινιώτη (τουλάχιστον στη 2η έκδοση που έχω πρόχειρη) η λέξη είναι πάντοτε κακόσημη, και σημαίνει αφενός όποιον ασχολείται με πολλές υποθέσεις χωρίς να αντεπεξέρχεται σε καμία ή όποιον ανακατεύεται σε πολλά, τον ανακατωσούρη. Αν πήγαινα λοιπόν με τον Μπαμπινιώτη, θα έπρεπε να ενοχληθώ από τον χαρακτηρισμό, αφού ο πολυπράγμονας, κατά Μπαμπινιώτην, λίγο διαφέρει από τον μπιζιμπόντη, όπως αποκάλεσε χτες τον υπουργό κ. Στουρνάρα ο Απόστολος Κακλαμάνης. Όμως, οι σημασίες αλλάζουν και τα λεξικά καμιά φορά πιάνονται αδιάβαστα, και νομίζω ότι αυτό έχει γίνει με τη λέξη «πολυπράγμων», διότι βλέπω να χρησιμοποιείται πολλές φορές εγκωμιαστικά, οπότε κακώς ο Μπαμπινιώτης δεν σημειώνει και αυτή τη σημασία. Όχι όμως ότι έχει εξαφανιστεί και η αρνητική σημασία της λέξης: γκουγκλίζοντας βρίσκω πολλές περιπτώσεις αρνητικής χρήσης, ίσως περισσότερες από τις θετικές. Εσείς, πώς την καταλαβαίνετε τη λέξη «πολυπράγμων»;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λεξικογραφικά, Περιαυτομπλογκίες, Συνεντεύξεις, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , | 210 Σχόλια »

Η συνέντευξη στα 24 Γράμματα

Posted by sarant στο 11 Ιανουαρίου, 2013

 

Με τον Γ. Δαμιανό

Με τον Γ. Δαμιανό

Τα 24 Γράμματα είναι ένα αξιόλογο ηλεκτρονικό περιοδικό (ηλεπεριοδικό που το λέω εγώ), που μετράει κάμποσα χρόνια παρουσίας στο ελληνικό Διαδίκτυο. Η ύλη του είναι ποικίλη και πλούσια και ανανεώνεται κάθε βδομάδα. Γράφουν πολλοί συνεργάτες (ανάμεσά τους και ο Γ. Πρίμπας που σχολιάζει και εδώ πότε-πότε) με τον γενικό συντονισμό του Γ. Δαμιανού, που θα τον λέγαμε αρχισυντάκτη ή διευθυντή σε ένα συμβατικό περιοδικό. Συνεργάζομαι και εγώ, με την έννοια ότι έχω δώσει στους ανθρώπους του περιοδικού το ελεύθερο να αναδημοσιεύουν όποιο άρθρο του ιστολογίου θέλουν. Εδώ και λίγον καιρό, τα 24 Γράμματα έχουν αρχίσει να κάνουν βήματα και στη διαδικτυακή τηλεόραση, όχι μόνο παρουσιάζοντας βίντεο γυρισμένα από άλλους, αλλά και με δικές τους παραγωγές.

Πριν από μερικές μέρες, ο Γ. Δαμιανός μού πρότεινε να συμμετάσχω στην ηλεκπομπή «Συνομιλίες» των 24 Γραμμάτων, που είναι μια σειρά από βιντεοσκοπημένες συνεντεύξεις του με συγγραφείς, καλλιτέχνες, πανεπιστημιακούς (εδώ υπάρχει κατάλογος των συνεντεύξεων). Τη συζήτηση αυτή, που έχει ήδη ανέβει στον ιστότοπο των 24 Γραμμάτων, την παρουσιάζω τώρα και εδώ. Ίσως δεν πέφτει πολύ καλά, με την έννοια ότι μόλις προχτές παρουσίασα άλλη μια συνέντευξή μου, και δικαίως θα λέτε ότι τα παραευλόγησα τα γένια μου, αλλά αφού τώρα δημοσιεύτηκε δεν μπορώ να την παρουσιάσω σε δέκα-δεκαπέντε μέρες. Όμως, έχω ένα καλό νέο, ότι προς το παρόν οι περιαυτομπλογκίες σταματούν, καθώς δεν έχω άλλη συνέντευξή μου να παρουσιάσω (εκτός από ένα ντοκιμαντέρ, στο οποίο όμως μιλάω για τον Λαπαθιώτη, και το οποίο δεν ξέρω πότε θα προβληθεί). Να σημειώσω ότι όλα τα περιαυτολογικά υπάρχουν συγκεντρωμένα στη σελίδα About του ιστολογίου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μύθοι, Περιαυτομπλογκίες, Συνεντεύξεις | Με ετικέτα: , | 74 Σχόλια »

Η εκπομπή στη Σκόνη του χρόνου

Posted by sarant στο 8 Ιανουαρίου, 2013

Σύμφωνα με την παροιμία, ο παπάς πρώτα τα γένια του βλογάει, ο καθένας δηλαδή επιδιώκει να αντλήσει πρώτα ο ίδιος όφελος από κάτι και μετά, ενδεχομένως, να φροντίσει για το κοινό καλό. Η εικόνα της παροιμίας είναι παρμένη από τη θεία λειτουργία: όταν ο παπάς λέει «ευλογητός» και στη συνέχεια θυμιάζει με το θυμιατό, φαίνεται σαν πρώτα απ’ όλα να θυμιάζει τη γενειάδα του.

Η παροιμία υπάρχει και σε παραλλαγές, ας πούμε «Ο Χριστός πρώτα ευλόγησε τα γένια του και ύστερα των Αποστόλων».

Παράδειγμα χρήσης της παροιμίας θα μπορούσε να είναι:
– Μόλις ανέλαβε πρόεδρος της Βουλής, διόρισε την κόρη του μετακλητή υπάλληλο.
– Δεν το περίμενες; Ο παπάς πρώτα τα γένια του βλογάει.

Από την παροιμία γεννήθηκε και η παροιμιακή φράση «βλογάει τα γένια του», που λέγεται με τον ίδιο τρόπο όπως και η παροιμία, π.χ. για όποιον εκμεταλλεύεται τη δημόσια θέση του για να αποκομίσει προσωπικό όφελος. Για παράδειγμα, «Οι δικαστές ευλόγησαν τα γένια τους και επιδίκασαν αναδρομικές αυξήσεις στον εαυτό τους». Η φράση χρησιμοποιήθηκε πρόσφατα (αλλά δεν βρίσκω το απόσπασμα) για την επιτροπή του ΕΚΕΒΙ που αποφάσισε να αγοραστούν παιδικά βιβλία, κάποια από τα οποία είχαν γραφτεί από συγγραφείς-μέλη της επιτροπής (δεν θα μπω στην ουσία του θέματος, όμως).

Ψάχνοντας να βρω παραδείγματα χρήσης της παροιμιακής φράσης διαπίστωσα με λίγη έκπληξη ότι πολλοί τη χρησιμοποιούν με αρκετά διαφορετική σημασία. Δηλαδή, διαβάζω ότι «Ο Ολάντ ευλογεί τα γένια του» επειδή, σε ανακοίνωση της γαλλικής προεδρίας για την επιτυχή σύναψη της συμφωνίας, επαινούνται οι προσπάθειες του Γάλλου προέδρου. Ή, ο Ζαρντίμ ευλόγησε τα γένια του επειδή παίνεψε την ομάδα του για την αποδοσή της. Σημειώνω αυτή τη χρήση που τη θεωρώ αποκλίνουσα -δεν προλαβαίνω να ψάξω αν είναι κυρίαρχη, αλλά θα με ενδιέφερε να μου πείτε με ποια από τις δύο σημασίες χρησιμοποιείτε εσείς τη φράση, αν τη χρησιμοποιείτε: άντληση οφέλους ή αυτοέπαινο; Δεν είναι το ίδιο. Όταν ο προπονητής μιας ομάδας παινεύει τους παίκτες του ή ακόμα και τον εαυτό του δεν αντλεί αθέμιτο όφελος όπως ο (υποθετικός βέβαια) πρόεδρος της Βουλής που διορίζει συγγενείς του.

Αν έχετε φτάσει ως εδώ, ίσως απορείτε τι σχέση έχει ο τίτλος με όσα διαβάζετε. Η απορία θα σας λυθεί αμέσως.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Περιαυτομπλογκίες, Συνεντεύξεις | Με ετικέτα: , | 79 Σχόλια »