Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Συνεργασίες’ Category

Ο διάλος να ‘μπει μέσα σου και να ‘ναι και τσαγκάρης (ένα διήγημα του Dryhammer)

Posted by sarant στο 9 Μαΐου, 2021

Κι άλλες φορές έχουμε παρουσιάσει κείμενα του φίλου μας του Ξεροσφύρη: ταξιδιωτικά αφηγήματα από τον καιρό που έκανε στα καράβια και ειδικότερα από τα ταξίδια του στο Μούρμανσκ και στην Κίνα, μετά δυο ευτράπελες διηγήσεις του συστεγασμένες με άλλη μία του Δημήτρη Μαρτίνου, πρόπερσι ένα διήγημα πολιτικής φαντασίας και πέρυσι δυο ιστορίες της τρικυμίας και της παλίρροιας., κι ύστερα, τον Σεπτέμβρη, άλλες τρεις ιστορίες από το πρωί ως αργά το απόγευμα.

Το σημερινό διήγημα γράφτηκε κατά κάποιο τρόπο κατά παραγγελία -δική μου παραγγελία. Πριν από είκοσι περίπου μέρες, σε ένα άρθρο για την έκφραση «να μπεις στα παπούτσια του», η συζήτηση αναπόφευκτα ξεστράτισε κι έφτασε στα καλαπόδια, που τα χρησιμοποιούσαν οι παλιοί μαστόροι τότε που τα παπούτσια γίνονταν επί παραγγελία, εξατομικευμένα. Εκεί λοιπόν ο φίλος μας ο Ξεροσφύρης έκανε ένα πολύ ωραίο σύντομο σχόλιο, για τον πατέρα του, που ήταν τσαγκάρης, και για τα καλαπόδια του. «Πολύ ωραίο σχόλιο, υλικό για διήγημα!» σχολίασα κι εγώ. Ο Ξεροσφύρης στην αρχή έδειξε κάποιο δισταγμό, αλλά λίγες μέρες μετά μου έστειλε με μέιλ «το παραγγελμένο». Και αφού πέρασαν οι γιορτές, με πολλή χαρά αλλά και συγκίνηση (και καμάρι) το δημοσιεύω.

Σημειώνω ότι την έκφραση του τίτλου την ξέρω με παραλλαγή: Ο διάολος να’μπει μέσα σου και να’ναι και θηλυκός [για να γεννήσει κι άλλους]

Ο διάλος να ‘μπει μέσα σου και να ‘ναι και τσαγκάρης

«Ο διάλος νά ‘μπει μέσα σου και νά ‘ναι και τσαγκάρης» είπε ο τρίτος του λαδά που άλλο τού ‘πε κι άλλο έφερε.

«Γιατί τσαγκάρης μαστροΠαναγιώτη;»

«Για να σου κοπανά όλη μέρα με το σφυρί. Άντε μαλάκα πίσω και φέρε μου…»

 

Κι όλη μέρα από τη γωνιά ακόμα άκουγες το ντάκα ντούκα του σφυριού που έβγαινε από το τσαγκαράδικο κι όσο πλησίαζες δυνάμωνε. Ήτανε η σταθερή μουσική υπόκρουση που συνόδευε κάθε δραστηριότητα μέσα και γύρω από το μαγαζάκι. Πλησιάζοντας άκουγες κουβέντες. «Όλοι οι άεργοι κι οι ακαμάτες εδώ έρχονται» έλεγε ο μαστρο Κώστας, και μπαίνοντας από την πόρτα σου χτύπαγε η μυρωδιά της βενζινόκολλας, ανάμικτη με τσιγαρίλα και αψιά μυρωδιά από πετσί (και ολίγη ποδαρίλα) που τη γλύκαινε κάπως η τσίκνα από το σουβλάκι στα κάρβουνα του διπλανού σουβλατζήδικου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διηγήματα, Ενδύματα και υποδήματα, Συνεργασίες | Με ετικέτα: , , | 48 Σχόλια »

Δέκα χρόνια χωρίς τον Θανάση Βέγγο (μια συνεργασία του Σταύρου Παύλου)

Posted by sarant στο 3 Μαΐου, 2021

Δημοσιεύω σήμερα με πολλή χαρά μια συνεργασία που μου έχει στείλει ο φίλος μας ο Σταύρος, γνωστός και ως ΣΠ, για την επέτειο του θανάτου του κοσμαγάπητου Θανάση Βέγγου. Ο Σταύρος παλιότερα μας έχει δώσει άρθρα για διάφορα «εξωτικά» αθλήματα όπως το μπέιζμπολ. Το σημερινό έχει την ίδια πληρότητα στην προσέγγιση και τέχνη στη συγγραφή.

Η μέρα που πέθανε το γέλιο – 10 χρόνια χωρίς τον Θανάση Βέγγο

Ο τίτλος, βέβαια, θυμίζει τον στίχο the day the music died από το τραγούδι American pie του Don McLean, που αναφέρεται στην ημέρα που έχασαν την ζωή τους σε αεροπορικό δυστύχημα οι μουσικοί του ροκ εντ ρολ Buddy Holly, Ritchie Valens και J. P. Richardson. Τον δανείστηκα παραλλαγμένο για να χαρακτηρίσω την μέρα που πέθανε ο πολυαγαπημένος ηθοποιός Θανάσης Βέγγος. Ακριβώς δέκα χρόνια από τότε και μία μέρα μετά την Παγκόσμια Ημέρα Γέλιου θέλησα να γράψω κάτι για τον καλό μας άνθρωπο.

Όμως, τι θα μπορούσε να γράψει κανείς για τον Θανάση Βέγγο που να μην έχει γραφτεί ή ειπωθεί μέχρι τώρα; Υπάρχουν άρθρα στο Διαδίκτυο, τηλεοπτικά αφιερώματα, το βιβλίο του Γιάννη Σολδάτου Ένας άνθρωπος παντός καιρού, το ντοκιμαντέρ με τον ίδιο τίτλο, συνεντεύξεις κλπ. Σκέφτηκα λοιπόν να παρουσιάσω την κινηματογραφική πορεία του, επισημαίνοντας κάποια στοιχεία, κάποιες λεπτομέρειες που δεν έχουν προβληθεί και δεν είναι πολύ γνωστά. Ως οδηγό είχα τον ιστότοπο http://www.veggos.gr, που έχει τα πληρέστερα και ακριβέστερα στοιχεία για τον Θανάση Βέγγο. Έχω συμβάλει κι εγώ στην συμπλήρωση και την διόρθωση αυτών των στοιχείων μέσα από το φόρουμ του ιστότοπου, όταν αυτό λειτουργούσε.

Ο Βέγγος έκανε με επιτυχία και θέατρο και τηλεόραση και διαφημίσεις ακόμα και τραγούδι, όπως μπορεί να δει κανείς στον παραπάνω ιστότοπο, αλλά ήταν κατά βάση ηθοποιός του κινηματογράφου. Η λίστα με την φιλμογραφία του περιλαμβάνει 120 κινηματογραφικές ταινίες. Σε διάφορες ιστοσελίδες ίσως δει κανείς μικρότερα ή μεγαλύτερα νούμερα αλλά αυτό οφείλεται στο ότι δεν έχουν συμπεριλάβει όλες τις ταινίες ή έχουν προσθέσει και τις βιντεοταινίες ή τις τηλεταινίες. Στο τέλος έχω βάλει λίστα με τους τίτλους των ταινιών κατά χρονολογική σειρά.

Η λίστα, από όσο μπορώ να γνωρίζω, είναι πλήρης. Δεν υπάρχει άλλη ταινία στην οποία να έχει συμμετάσχει. Όσο για το αν έχει συμμετάσχει σε όλες αυτές τις ταινίες, μπορώ να βεβαιώσω ο ίδιος την συμμετοχή του στις 114 από αυτές, αφού τις έχω δει. Οι έξι, που δεν έχω δει και ελπίζω κάποτε να τις βρω, είναι: Το εισπρακτοράκι (1958), Μηδέν πέντε (1958), Οι καυγατζήδες (1958), Ένας Έλληνας στο Παρίσι (1959), Ποιος θα κρίνει την κοινωνία (1961), Υπέροχη οπτασία (1962). Δυστυχώς δεν έχουν προβληθεί ποτέ στην τηλεόραση ούτε υπάρχουν στο Διαδίκτυο έστω και κάποιες σκηνές τους. Πάντως η συμμετοχή του στις πέντε από αυτές τεκμηριώνεται και από άλλες πηγές, όπως είναι το βιβλίο του Γιάννη Σολδάτου, παλιά δημοσιεύματα και αφίσες. Όμως, δεν έχω καταφέρει να βρω καμία τεκμηρίωση για την ταινία Μηδέν πέντε και έχω αμφιβολίες για την συμμετοχή του σε αυτή. Το γεγονός ότι το βιβλίο του Γ. Σολδάτου δεν περιλαμβάνει την ταινία στην φιλμογραφία του δεν σημαίνει κατ’ ανάγκη ότι ο Βέγγος δεν έπαιξε σ’ αυτή. Κάποιες ταινίες λείπουν από την λίστα του βιβλίου, παρ’ όλο που η συμμετοχή του σε αυτές είναι βεβαιωμένη. Οπότε, μέχρι να τεκμηριωθεί η συμμετοχή του στην συγκεκριμένη ταινία, ίσως πρέπει να θεωρούμε ότι οι ταινίες στις οποίες έχει εμφανιστεί είναι 119. Η τεκμηρίωση είναι δύσκολη δεδομένου ότι, σύμφωνα με την βάση κινηματογραφικών δεδομένων IMDb, η ταινία μάλλον έχει χαθεί.

Η φιλμογραφία του Βέγγου διακρίνεται σε τρεις περιόδους. Κατά την πρώτη περίοδο (1954-1963) ο Βέγγος εμφανίστηκε σε κάθε είδους μικρούς και δεύτερους ρόλους όχι μόνο σε κωμωδίες, αλλά και σε μελοδράματα, βουκολικά δράματα, περιπέτειες κλπ. Αξίζει όμως να αναφερθεί η συμμετοχή του στις σημαντικές ταινίες Μαγική πόλις (1954) – η πρώτη του εμφάνιση – και Ο δράκος (1956) του Ν. Κούνδουρου, Το κορίτσι με τα μαύρα (1956) του Μ. Κακογιάννη, Ποτέ την Κυριακή (1960) του Ζιλ Ντασέν. Ακόμα και σε δραματικές ταινίες είχε συχνά κωμικό ρόλο συμμετέχοντας με κάποιες αστείες ατάκες ή με σύντομες κωμικές σκηνές, που έμπαιναν για αποφόρτιση από την ένταση της κεντρικής ιστορίας (αυτό που στα αγγλικά περιγράφεται με τον όρο comic relief).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επετειακά, Εις μνήμην, Κινηματογράφος, Συνεργασίες | Με ετικέτα: , , | 186 Σχόλια »

Η Λευκάδα και το Εικοσιένα μέσα από τις λέξεις (μια συνεργασία του Βασίλη Φίλιππα)

Posted by sarant στο 23 Απριλίου, 2021

Μια από τις μεγαλύτερες συγκινήσεις που αισθανόμαστε όλοι εμείς που γράφουμε, βιβλία ή άρθρα εννοώ, είναι όταν βλέπουμε άλλους να προσέχουν τη δουλειά μας, που τόσο μόχθο της έχουμε αφιερώσει, και μάλιστα να αφιερώνουν κι αυτοί με τη σειρά τους τον χρόνο τους στο έργο μας και να παρουσιάζουν κάτι δικό τους.

Αυτήν ακριβώς τη συγκίνηση την αισθάνθηκα πριν από μερικές μέρες, όταν ο φίλος μας Βασίλης Φίλιππας από τη Λευκάδα, δεινός μελετητής του λευκαδίτικου ιδιώματος, που σχολιάζει περιστασιακά και στο ιστολόγιο, μου έστειλε ένα εκτενές κείμενό του με τίτλο «Το ζορμπαλίκι των ραγιάδων: αναζητώντας τις κοινές λέξεις του βιβλίου του Ν. Σαραντάκου με αυτές του λευκαδίτικου ιδιώματος».

Με άλλα λόγια, ο φίλος μας ερεύνησε ποια από τις 300 λήμματα του βιβλίου Ζορμπαλίκι των ραγιάδων υπάρχουν και στο λευκαδίτικο ιδίωμα, και μάλιστα ποιες σημασίες έχουν πάρει στη συνέχεια. Σε αυτό άντλησε υλικό από το πλουσιότατο λεξικό που συντάσσει εδώ και χρόνια -με αποτέλεσμα να προκύψει μια πολυσέλιδη και πολύ ενδιαφέρουσα μελέτη που περιλαμβάνει τις λέξεις από το Ζορμπαλίκι που εμφανίζονται και στο λευκαδίτικο ιδίωμα.

Δεν μπορώ να παρουσιάσω το σύνολο της μελέτης του Βασίλη Φίλιππα αφού ξεπερνάει τις 12.000 λέξεις. Από τα 139 «κοινά» λήμματα, διάλεξα μερικά, με κριτήριο το ενδιαφέρον για έναν τρίτο ή την αναπάντεχη σημασιακή εξέλιξη -όπως, ας πούμε, τη λέξη «κόνσολας», δηλαδή πρόξενος, που έχει φτάσει σήμερα στη Λευκάδα να χρησιμοποιείται σαν συνώνυμο του παλιόπαιδου! Να θυμίσω ότι στο ιστολόγιο έχουμε δημοσιεύσει πολλές ακόμα συνεργασίες φίλων για ντοπιολαλιές και λέξεις από διάφορα μέρη. Κάποτε θα παρουσιάσω ένα άρθρο-ευρετήριο, με χάρτη.

Θα (ανα)δημοσιεύσω επίσης εκτενή αποσπάσματα από την εισαγωγή του Β. Φίλιππα, διότι περιέχουν άγνωστες σχετικά πληροφορίες για τη Λευκάδα κατά την τουρκοκρατία και την επανάσταση. Όμως δεν λέω περισσότερα προς το παρόν. Δίνω τον λόγο στον Β. Φίλιππα -δικά μου σχόλια, αν βάλω, θα είναι μέσα σε [αγκύλες].

(…)

Το ζορμπαλίκι των ραγιάδων, όπως ανέφερα και στην αρχή του κειμένου, μού έδωσε το έναυσμα για μια σύγκριση των λέξεων του λημματολογίου του με αυτές του ιδιώματος της Λευκάδας —που επί πολλά χρόνια ερευνώ— τόσο για την αναζήτηση των κοινών τους λέξεων όσο και για τον εντοπισμό των διαφορών που αυτές συχνά έχουν τόσο στη μορφή τους όσο και στην ερμηνεία τους.

Ένας από τους λόγους που με οδήγησαν σε αυτήν τη συγκριτική μελέτη είναι το ότι η Λευκάδα είναι η μόνη από τα Επτάνησα που βρέθηκε επί μεγάλο χρονικό διάστημα στα χέρια των Οθωμανών (συγκεκριμένα, από το 1479 έως το 1684. Στην Κεφαλονιά 1479-1500, τη Ζάκυνθο 1479-1485 και στα Κύθηρα από το 1715 έως και το 1718), αλλά και λόγω της γειτνίασής της με την ηπειρωτική χώρα και τις αρπακτικές βλέψεις των Οθωμανών αξιωματούχων, μεταξύ των οποίων και του Αλή Πασά, με κορύφωση την προσπάθεια του τελευταίου να την καταλάβει το 1807. Οι εμπορικές, οικονομικές κ.ά. άλλες σχέσεις, τα διασυνοριακά θέματα, η καταφυγή στη Λευκάδα αρματολών που είχαν πέσει σε δυσμένεια, φυγάδων, καταζητούμενων κ.ο.κ. διαμόρφωσαν και την ανάλογη γραπτή επικοινωνία των αξιωματούχων των δύο πλευρών.

Το λευκαδίτικο λεξιλόγιο περιλαμβάνει πολύ μεγαλύτερο αριθμό λέξεων τουρκικής ρίζας απ’ ότι τα υπόλοιπα Επτάνησα, στα οποία το ποσοστό των τουρκικών λέξεων είναι αμελητέο. Παρά τους δύο ολόκληρους αιώνες, όμως, που έμειναν στο νησί οι Οθωμανοί, οι τουρκικές λέξεις αυτούσιες, παρεφθαρμένες ή ως μέρος σύνθετων λέξεων, είναι κατά πολύ λιγότερες του αναμενόμενου, γύρω στο 5% του κατεγραμμένου γλωσσικού υλικού. Η οθωμανική περίοδος άφησε και λιγοστά τοπωνύμια, που αποτελούν δήλωση ιδιοκτησίας: «Πασά», «Mπέη», «Kουζούντελη». Οι αναγκαίοι περιορισμοί στην έκταση του παρόντος κειμένου καθιστούν αδύνατη περαιτέρω ανάλυση του φαινομένου, αλλά ας σημειωθεί ότι οι τουρκικές λέξεις παρέμειναν σε χρήση μετά το τέλος της τουρκοκρατίας λόγω και των έποικων από την απέναντι Στερεά και Ήπειρο, των αδιάκοπων εμπορικών συναλλαγών με τον απέναντι οθωμανοκρατούμενο χώρο αλλά και του ότι χιλιάδες φτωχοί Λευκαδίτες χωρικοί έφευγαν κάθε χρόνο από το νησί για να δουλέψουν στα εκεί χωράφια. Επίσης, και εξαιτίας του ότι κλειστοί κόσμοι, όπως αυτοί των χωριών, αποβάλλουν με μεγαλύτερη καθυστέρηση γλωσσικά στοιχεία. Το τελευταίο δικαιολογεί και τη διατήρηση περισσοτέρων τουρκικών λέξεων στα χωριά σε σχέση με την πόλη.

Οι ιδιωματικές λέξεις της Λευκάδας έχουν, βέβαια, στη συντριπτική τους πλειοψηφία ελληνική (αρχαία, μεταγενέστερη ή μεσαιωνική) και ιταλική (κυρίως βενετική) ρίζα και συναντώνται συχνά σε όλον τον ιόνιο νησιωτικό χώρο.

Η σύγκριση των λημμάτων του βιβλίου του Ν. Σαραντάκου έγινε με αυτά του ανέκδοτου μέχρι στιγμής λεξικού του λευκαδίτικου ιδιώματος, το οποίο αποτελεί προϊόν της τριακονταετούς μου συστηματικής συλλογής γλωσσικού υλικού, τόσο του προφορικού λόγου —της καθημερινής ζωής και των ιδιαίτερων επαγγελματικών ιδιωμάτων— βάσει ερωτηματολογίων, όσο και του γραπτού με την αποδελτίωση του συνόλου της λευκαδίτικης εργογραφίας από το 1845 έως τις ημέρες μας (αποδελτιώθηκαν γύρω στα 1.300 βιβλία, λεξικά, γλωσσάρια, μελέτες, άρθρα περιοδικών και εφημερίδων, λογοτεχνικά έργα, διδακτορικά, μεταπτυχιακά, φοιτητικές εργασίες, χειρόγραφες συλλογές κατατεθειμένες σε βιβλιοθήκες, σε αρχεία πανεπιστημίων, στην Ακαδημία Αθηνών κ.α.). Αποδελτίωσα επίσης πάμπολλα συμβόλαια, προικοσύμφωνα κ.λπ. της περιόδου της βενετοκρατίας (1684-1797) που βρίσκονται στο Αρχείο (ΓΑΚ νομού Λευκάδας), ενώ πλούσιους καρπούς απέδωσε και η σύγκριση του τοπικού ιδιώματος με αυτά των υπόλοιπων Ιόνιων Νησιών, της Ακαρνανίας και της Ηπείρου, χρησιμοποιώντας γι’ αυτό τον σκοπό 33 λεξικά των κατά τόπους ιδιωμάτων. Το ανέκδοτο Ιδιωματικό Λεξικό της Λευκάδας εκτείνεται σε 3.402 σελίδες (χωρίς τα προλογικά και χωρίς τα όσα αφορούν τις γλωσσικές ιδιαιτερότητές του (τα τελευταία θα εκδοθούν σε ξεχωριστό τόμο) και οι λέξεις που περιλαμβάνει ανέρχονται σε 28.132, με 26.936 λήμματα. Από αυτές, 11.386 εντοπίστηκαν μετά από την έρευνά μου, 3.291 από τις οποίες δεν παρουσιάζονται πουθενά αλλού καταγραμμένες. Σε πολλές χιλιάδες ανέρχονται, επίσης, οι αποδελτιωμένες λέξεις στις οποίες δόθηκε ερμηνεία μετά από έρευνα (τόσο βιβλιογραφική όσο και με τη βοήθεια ηλικιωμένων), καθώς και αυτές που είτε συμπληρώθηκαν με σημασίες άγνωστες στην ως τώρα βιβλιογραφία, είτε εμπλουτίστηκαν με φράσεις, παροιμίες, αινίγματα, κατάρες, απαγορεύσεις, ξόρκια, γλωσσοδέτες κ.λπ., και αποσπάσματα από συμβόλαια, κώδικες λαϊκής ιατρικής κ.ο.κ. Στο Λεξικό δεν συμπεριλήφθηκαν οι χιλιάδες κοινές ελληνικές λέξεις που καταγράφονται στα παλαιότερα λευκαδίτικα γλωσσάρια ως τοπικές.

Στο Λεξικό κατέγραψα τις πηγές κάθε λήμματος, δίνοντας έτσι δυνατότητα στους ερευνητές και τους φιλίστορες να το χρησιμοποιήσουν ως βιβλιογραφικό οδηγό. Σε αυτό κατέγραψα επίσης την ιστορική (πρώτη χρονική) αναφορά σε κάθε λέξη, όπου αυτό στάθηκε δυνατό. Επιχείρησα με χρήση επιστημονικής βιβλιογραφίας και εξειδικευμένων λεξικών την ετυμολόγηση των λημμάτων. Σημείωσα, τέλος, όπου στάθηκε δυνατό, την επιστημονική ονομασία σε φυτά, ζώα, πτηνά, ψάρια και οστρακοειδή.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in 1821, Όχι στα λεξικά, Ντοπιολαλιές, Συνεργασίες | Με ετικέτα: , , | 106 Σχόλια »

Γιατί είναι τόσο δύσκολο να αλλάξει ένα σύστημα ορθογραφίας;

Posted by sarant στο 22 Απριλίου, 2021

Για την ορθογραφία και τις αλλαγές της έχουμε συζητήσει πολλές φορες στο ιστολόγιο, είτε με αναφορά σε συγκεκριμένα ορθογραφικά προβλήματα είτε εξετάζοντας το πρόβλημα συνολικά. Στο τέλος του άρθρου θα βάλω λινκ προς παλιότερα άρθρα. Στο τέλος του άρθρου βάζω επίσης το λινκ για την αποψινή συζήτηση στην οποία θα πάρω μέρος.

Το σημερινό άρθρο το πρότεινε ο φίλος μας ο GeoKar, που το διάβασε στο περιοδικό Economist, στο τεύχος της 10.4.21, στη στήλη του Johnson που συχνά ασχολείται με γλωσσικά θέματα. Ο φίλος μας προθυμοποιήθηκε να το μεταφράσει για να το παρουσιάσουμε στο ιστολόγιο.

Φυσικά, το άρθρο κάθε άλλο παρά εξαντλεί το θέμα, είναι όμως μια βάση για σχολιασμό -και έχει το πλεονέκτημα ότι αναφέρεται σε πολλές γλώσσες, όχι ειδικώς στα αγγλικά ή στα ελληνικά.

Επειδή το χούι βγαίνει τελευταίο, με την άδεια του GeoKar έκανα δευτερεύουσες αλλαγές στη μετάφραση, αν και ο φίλος μας μεταφράζει πιο ελεύθερα από μένα, πράγμα που πολλές φορές το σεβάστηκα. Πρόσθεσα μια εικόνα που διαφημίζει τον διαγωνισμό ορθογραφίας Spelling bee, για τον οποίο γίνεται λόγος στο άρθρο.

Γιατί είναι τόσο δύσκολο να αλλάξει η παραδοσιακή ορθογραφία;
Διότι αυτοί που την κατέχουν, έχουν όλη την εξουσία

Το κλείσιμο των σχολείων έχει εξΩντΟτικές συνέπειες” για τα παιδιά. Αυτό το τουίτ, με τέτοιο ορθογραφικό λάθος (“DevEstating” στα Αγγλικά) αναρτήθηκε στον επίσημο λογαριασμό του Ρεπουμπλικανικού κόμματος των ΗΠΑ, πριν αποσυρθεί βιαστικά μετά την πληθώρα ειρωνικών σχολίων. Και δεν είναι μόνον οι συντηρητικοί της Αμερικής που, ακόμα κι όταν γράφουν για την εκπαίδευση, σκοντάφτουν σε ορθογραφικά λάθη. Απαντώντας -εγγράφως- σε κοινοβουλευτική έρευνα, ο επικεφαλής σχολικός επιθεωρητής των Βαλεαρίδων Νήσων της Ισπανίας έγραψε “recoje” αντί του ορθού “recoge” (σημαίνει, μεταξύ άλλων, “συγκεντρώνω / συλλέγω”).

Τα ορθογραφικά συστήματα μπερδεύουν και δυσκολεύουν ανθρώπους σε όλες τις χώρες του κόσμου. Στην Κίνα σήμερα πολλοί χρησιμοποιούν το λατινικό αλφάβητο για να βρουν και να καταχωρήσουν τους πολύπλοκους κινεζικούς χαρακτήρες στο τηλέφωνο ή στον υπολογιστή τους – κάτι που σημαίνει ότι όλο και περισσότεροι δεν μπορούν να γράψουν πολλούς κινεζικούς χαρακτήρες χωρίς βοήθεια. Οι Γάλλοι μαθητές φοβούνται την dictée, μια άσκηση που συνίσταται στο να γράψουν ένα απόσπασμα κειμένου που τους υπαγορεύει ο δάσκαλός τους. Και δεν είναι λίγοι εκείνοι που, καθώς δεν κατέχουν απόλυτα το διαβόητα δύσκολο σύστημα ορθογραφίας των Αγγλικών, ταπεινώνονται δημοσίως σε σχολικούς διαγωνισμούς ορθογραφίας τύπου spelling bee. Πολύ σπάνια ένα ορθογραφικό σύστημα θεωρείται κομψό, ακριβές και απολύτως ταιριαστό με τη γλώσσα την οποία αφορά. Μία τέτοια περίπτωση είναι το αλφάβητο Hangul στην Κορέα όπου, μάλιστα, είναι τόσο αγαπητό ώστε έχει θεσπιστεί η Ημέρα του Hangul για να γιορτάζεται η καθιέρωσή του. Γιατί, λοιπόν, δεν αναθεωρούνται ποτέ ορθογραφικά συστήματα που φαίνονται παράλογα;

Οι ήχοι κάθε ανθρώπινης γλώσσας μπορούν να περιγραφούν με το Διεθνές Φωνητικό Αλφάβητο (ΔΦΑ / IPA), ένα σύνολο συμβόλων που απεικονίζουν τα φωνήματα -δηλ. τις βασικές μονάδες ήχου- κάθε γνωστής γλώσσας στον πλανήτη. Μία οποιαδήποτε γλώσσα χρησιμοποιεί ένα υποσύνολο των συμβόλων αυτων, συνήθως μερικές δεκάδες. Αν λοιπόν απομνημονεύσετε μερικά απ’ αυτά τα καλικαντζαράκια μπορείτε να γράψετε οποιαδήποτε λέξη προφέρετε και να προφέρετε οποιαδήποτε λέξη διαβάζετε  – και πάντα με ακρίβεια.

Το ΔΦΑ, όμως, είναι σύγχρονη εφεύρεση, ενώ τα συστήματα γραφής προέκυψαν μέσα από χαοτικές συνθήκες. Για παράδειγμα, η μπερδεμένη ορθογραφία των Αγγλικών προέκυψε από τη σύγκλιση διαφόρων παραγόντων: το Λατινικό αλφάβητο επιστρατεύτηκε για μία γλώσσα Γερμανικής προέλευσης, ενώ κατόπιν οι Νορμανδοί κατέλαβαν την Αγγλία και έφεραν μαζί τους τα γαλλικά ορθογραφικά έθιμα. Και ενόσω δεν είχαν σταθεροποιηθεί ακόμη οι κανόνες, το αγγλικό σύστημα φωνηέντων υπέστη μια σημαντική αλλαγή, τη λεγόμενη Μεγάλη Αλλαγή -προφοράς- των Φωνηέντων (Great Vowel Shift).

Μία προσπάθεια επικαιροποίησης, επομένως, φαίνεται λογική επιλογή. Το αντεπιχείρημα που προβάλλουν οι υποστηρικτές της παράδοσης είναι ότι, επειδή αντικατοπτρίζει την ετυμολογία, η ορθογραφία αποκαλύπτει σημαντικές πληροφορίες. Για παράδειγμα, οι παλιοί Άγγλοι γραφείς διατήρησαν το “p” στη λέξη “receipt” (απόδειξη) για να καταδείξουν την προέλευσή του από το Λατινικό “receptus”, μολονότι αυτό το “p” δεν προφέρεται. Το ίδιο αυτό “p” χρησιμεύει για να συνδέει -νοηματικά και ετυμολογικά- τη λέξη αυτή με τις λέξεις receptive (δεκτικός) και recipient (αποδέκτης), κάτι που δεν θα μπορούσε να γίνει αν αντί για “receipt” γράφαμε “reseet” – όπως δηλαδή προφέρεται. Όσο ενδιαφέρουσα κι αν είναι, όμως, η ετυμολογική προσέγγιση, δεν μπορεί να θεωρηθεί τόσο κρίσιμη ώστε να επιβάλλει -εις τον αιώνα- ορθογραφικές λύσεις τόσο αντίθετες με την κοινή λογική.

Οι περισσότεροι δεν γνωρίζουν ότι οι αγγλικές λέξεις “whole” (ολόκληρος) και “health” (υγεία) προήλθαν από την ίδια παλαιογερμανική ρίζα (που σημαίνει -κατά προσέγγιση- “άθικτος”) από την οποία προέρχεται και η λέξη “holy” (ιερός). Εντούτοις, ουδείς θα πρότεινε να αλλάξουμε τη γραφή αυτών των λέξεων σε “hole” και “holth”, αντίστοιχα, ώστε να προβάλλεται η ετυμολογική τους συγγένεια.

Οι υπέρμαχοι της αδράνειας έχουν και πιο πειστικά επιχειρήματα. Ένα από αυτά είναι η κατά τόπους γλωσσική ποικιλία. Για παράδειγμα, η προφορά των Άγγλων διαφέρει πολύ από εκείνη των Σκωτσέζων, των Αμερικανών, των Ιρλανδών, κ.ά. – θα ήταν αδύνατο μια νέα ρύθμιση της γραφής να τις αποτυπώσει όλες. Ένα άλλο επιχείρημα είναι ότι η προφορά διαρκώς μεταβάλλεται, έστω και σταδιακά. Επομένως, ακόμη και μία πετυχημένη αναθεώρηση της ορθογραφίας, απλώς θα κέρδιζε χρόνο· σε δύο αιώνες η γραφή πολλών λέξεων θα μπορούσε και πάλι να φαίνεται περίεργη, καθώς ο τρόπος που θα προφέρονται οι λέξεις αυτές θα είχε και πάλι αλλάξει.

Περιορισμένες τροποποιήσεις θα μπορούσαν, επομένως, να αποδειχτούν αποτελεσματικότερες από μία δραστική αναθεώρηση. Δεν χρειάζεται να επινοηθεί ένα τέλειο ή αιώνιο σύστημα, απλώς ένα σύστημα ευκολότερο από το σημερινό. Όμως, ακόμη και περιορισμένης έκτασης αλλαγές είναι δύσκολο να επιβληθούν. Πριν από λίγα χρόνια επιχειρήθηκε μία περιορισμένη ορθογραφική μεταρρύθμιση στη γερμανική γλώσσα -που περιλάμβανε, μεταξύ άλλων, την αντικατάσταση του χαρακτήρα “ß” με το “ss” σε ορισμένες περιπτώσεις. Παρά ταύτα προκλήθηκε εθνική κατακραυγή πριν γίνει τελικά αποδεκτή ακόμη κι αυτή η μικρή αλλαγή. Επομένως, οι εκτεταμένες αλλαγές που απαιτούνται για να “τακτοποιηθεί” η αγγλική ορθογραφία μπορεί να αποδειχτούν κοινωνικά απαράδεκτες. Ριζική αναθεώρηση της παραδοσιακής ορθογραφίας έχει εφαρμοστεί κυρίως από αυταρχικά / απολυταρχικά καθεστώτα, όπως έγινε στην Τουρκία τη δεκαετία του 1920 όταν ο Κεμάλ Ατατούρκ αντικατέστησε την αραβική γραφή με μία προσαρμοσμένη εκδοχή του λατινικού αλφαβήτου ή όπως ήταν η απλοποίηση των κινεζικών χαρακτήρων που επέβαλε ο Μάο Τσε Τουνγκ τη δεκαετία του 1950.

Ο κυριότερος λόγος που φαίνεται να δυσκολεύει τη ριζική αναθεώρηση ορθογραφικών συστημάτων σε πιο φιλελεύθερες κοινωνίες είναι ότι αυτοί που μπορούν να αλλάξουν τους κανόνες έχουν μάθει -και χρησιμοποιούν- τους παλιούς. Για να το θέσουμε αλλιώς, αυτοί που σήμερα κυβερνούν τον κόσμο είναι εκείνοι που κέρδιζαν παλιότερα σε διαγωνισμούς ορθογραφίας. Από την άλλη πλευρά, εκείνοι που θα ωφελούνταν περισσότερο από την απλοποίηση της ορθογραφίας έχουν περιορισμένη επιρροή και φωνή, καθώς πρόκειται κυρίως για μικρούς μαθητές ή αγράμματους ενήλικες, που οι πολιτικοί μπορούν ατιμώρητα να τους αγνοούν. Για τους πολλούς που τα κουτσοκαταφέρνουν ανάμεσα στους δυο αυτούς πόλους, η τεχνολογία κάνει πλέον ευκολότερο να κρύβει κανείς την άγνοιά του. Όπως φαίνεται, τα παράλογα ορθογραφικά συστήματα ήρθαν για να μείνουν, οπότε καλά θα κάνουν οι πολιτικοί να περνάνε από τον κορέκτορα τα τουίτ τους.

Δικό μου σχόλιο: Συμφωνώ με τον αρθρογράφο του Εκόνομιστ σε γενικές γραμμές. Όπως έχω ξαναγράψει, με αφορμή μια πρόταση για ριζική απλοποίηση της ορθογραφίας, αφενός η γενιά που θα εφαρμόσει το (ριζικά) νέο ορθογραφικό σύστημα είναι και εκείνη που θα υποστεί την ταλαιπωρία της αλλαγής, καθώς θα αναγκαστεί να ξεμάθει, άρα η αντίσταση θα είναι πολύ μεγάλη, και αφετέρου οι δυνατότητες της τεχνολογίας καθιστούν όλο και πιο εύκολο να γράφει κανείς ορθογραφημένα -σκεφτείτε σε λίγα χρόνια, όταν/αν έχει γενικευτεί η υπαγόρευση/αναγνώριση φωνής ως μέθοδος παραγωγής γραπτού κειμένου. Θα μου πείτε, θα έχουμε μια γενιά που θα γράφει ορθογραφημένα στην επιφάνεια χωρίς να ξέρει τους κανόνες (κι έτσι δεν θα αποφεύγει εντελώς τα νέα λάθη, αν ας πούμε γράψει κάποιος στα αγγλικά cat για το ρήμα «κόβω»). Αλλά ήδη έχουμε μια γενιά που χρησιμοποιεί υπολογιστές χωρίς να ξέρει και πολλά για τους μηχανισμούς τους -και πολλές γενιές που κάνουν το ίδιο με το αυτοκίνητό τους.

Επιλεγμένα άρθρα του ιστολογίου για θέματα ορθογραφίας:

Ιστορική ορθογραφία: άταφος νεκρός ή αναγκαίο κακό;

Μπίρα με φιστίκια ή το επίμονο ύψιλον

Ο Ατατούρκ και το ξίδι

Ο τρόμος για την απλοποίηση και για τις αλλαγές της ορθογραφίας

Τα ρο της ηχορύπανσης

Τσηρώτο σ’ ένα κτίριο που γκρεμίζεται

Ωχ, το καθίκι!

Γιατί βρόμικος;

Εία ή ία; Το φριχτό δίλημμα

Ελάτε να μαζέψουμε ορθογραφικά λάθη

Η πολυθρόνα στην πυλωτή

Η φενάκη της «διατήρησης της αρχικής ορθογραφίας»

ΥΓ

Θυμίζω ότι απόψε στις 7 μμ ώρα Ελλάδος θα πάρω μέρος σε συζήτηση που διοργανώνει το Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Μεσαιωνική και Νέα Ελληνική Φιλολογία» της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Θα μιλήσουμε για το βιβλίο μου Το ζορμπαλίκι των ραγιάδων με την Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας Αθηνά Βογιατζόγλου. Τη συζήτηση θα συντονίσει η Επίκουρη Καθηγήτρια Νεοελληνικής Φιλολογίας Αγγέλα Γιώτη.

Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί μέσω MS Teams.

Κωδικός εγγραφής στην ψηφιακή αίθουσα: pbipkx1

Σύνδεσμος παρακολούθησης διάλεξης 22/04:

https://teams.microsoft.com/l/meetup-join/19%3a6822d5517e1e4abaa667cd10c8098149%40thread.tacv2/1618471717467?context=%7b%22Tid%22%3a%2208bea52a-5ad3-4627-9549-5ff3a65676be%22%2c%22Oid%22%3a%22b31018cd-b1b7-4606-b56c-5cb7bbe4621a%22%7d

Posted in Αναδημοσιεύσεις, Ορθογραφικά, Συνεργασίες | Με ετικέτα: , , , , | 133 Σχόλια »

Trivia Homerica (συνεργασία από ΣτοΔγιαλοΧτηνος)

Posted by sarant στο 21 Μαρτίου, 2021

Το κείμενο που δημοσιεύουμε σήμερα είναι γραμμένο από τον φίλο μας ΣτοΔγιαλοΧτηνος. Πριν από τρία χρόνια είχαμε δημοσιεύσει ένα άλλο δικό του πεζό, που το είχαμε χαρακτηρίσει διήγημα επιστημονικής φαντασίας ενώ πέρυσι παρουσιάσαμε ένα δοκίμιο παιγνιώδους λεξικογραφίας. Τα δυο σημερινά πεζά έχουν αναφορές στα ομηρικά έπη. Δεν είναι εκτενή αλλά τα πεζά του Χτήνους είναι όπως τα στρείδια του Αστερίξ.

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΙΚΩΝ  ΕΥΡΗΜΑΤΩΝ

Ας μπούμε αμέσως στο θέμα, αντιπαρερχόμενοι  τις ανυπόστατες κακοήθειες που θέλουν  τον ακάματο πλάστη και τα συμπαγή, ευθύβολα συζυγικά τσόκαρα να έχουν πολλά να διηγηθούν σχετικά με τις συνθήκες υπό τις οποίες πολύτιμος χρόνος επιστημονικής έρευνας θυσιάστηκε στον βωμό της ματαιοδοξίας, απλώς για να  αποσπαστεί η συναίνεση του δυστυχούς Ερρίκου στην απαθανάτιση της εριτίμου Κυρίας Σοφίας στολισμένης με τα κρεματζούλια και τα τζοβαϊρικά της Ωραίας Ελένης.

Και το θέμα είναι πως το αμείλικτο ερώτημα παραμένει: γι αυτό ιδροκοπούσε νύκτωρ με το πτυοσκάπανο στον κάμπο της Τρωάδας ο τραγικά ανεπαρκής χερ Σλήμαν? Για μια χούφτα χρυσά μπιχλιμπίδια? Για ένα πουκάμισο αδειανό, για μια φωτογραφία?

Κρίνοντας εκ του αποτελέσματος, δυστυχώς ναι. Φευ, θα μπορούσε να είχε κάνει πολύ, πολύ πιο μεγάλα πράγματα.

Ας σοβαρευτούμε κι ας το σκεφτούμε επιστημονικά, με  ψυχρή, τετράγωνη λογική, επιδεικνύοντας  μηδενική ανοχή σε φτηνά κουτσομπολιά και παιδιάστικες ονειροφαντασίες.  Ελάτε, ας πιάσουμε το άθραυστο νήμα του ατράνταχτου συλλογισμού, αυτό που απέτυχε να ακολουθήσει ο υπερεκτιμημένος Τεύτων:

Εφόσον ο σεβάσμιος, αόμματος γέρων μας διαβεβαιώνει πως οι τολμητίες Δαναοί οι κρυμμένοι μέσα στην κοιλιά του Δούρειου Ίππου είχαν την προστασία της Παλλάδας, δεν μας μένει παρά να συμφωνήσουμε. Τουλάχιστον η ταπεινή γραφίδα του υποφαινομένου  δεν έχει ούτε την πρόθεση, ούτε πολύ περισσότερο τη σκευή να αμφισβητήσει τον γεραρό Πατριάρχη της Ελληνικής Ποίησης.

Η ως άνω παραδοχή μας οδηγεί στο λογικό συμπέρασμα ότι μάλλον ανησυχούσαν λιγότερο για την πιθανότητα να τους αντιληφθούν οι Τρώες και περισσότερο για τα φίλια, μεθανιούχα  πυρά που θα εξαπέλυε -φωνάχτε αμέσως τον Αλή-  μέσα σε εκείνον τον ασφυκτικά περιορισμένο χώρο κάποιος από τους έγκλειστους  Επιλέκτους. Ω της δυσωδίας, της πνιγμονής και του ολέθρου! Και τι άδοξος, βρομερός επίλογος για το κορυφαίο Έπος της Ελληνικής Γραμματείας! Δύσοσμο, θανατηφόρο υδρόθειο αντί δοξαστικής, ευωδιαστής κνίσας! Ας μην αναφερθεί  καν ο συνακόλουθος αιώνιος στιγματισμός των Ελλήνων ως των επονείδιστων -αν και ακούσιων- εφευρετών του πρώτου θαλάμου αερίων! Οποία ανεξάλειπτος καταισχύνη για το Γένος!

Με δεδομένη εν τούτοις τη γνωστή επιτυχή έκβαση της επιχείρησης, το επόμενο λογικό συμπέρασμα είναι ότι θα πρέπει να θεωρείται απολύτως βέβαιη η λήψη σχετικών μέτρων από το Ανώτατο Στρατηγείο των Αχαιών, το οποίο με Κατεπείγον Άκρως  Απόρρητο  Σήμα Ειδικού Χειρισμού  θα όριζε  τον αποκλεισμό από τη διανομή των λαφύρων -πιθανώς δε και την καταναγκαστική επ’ αόριστον απασχόληση στα αποχωρητήρια του στρατοπέδου-  ως ποινή για τους ιδιοκτήτες αφρόνων  αφεδρώνων που θα εξέθεταν σε θανάσιμο κίνδυνο τους συμμετέχοντες στο παράτολμο εγχείρημα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ευτράπελα, Πεζογραφία, Συνεργασίες | Με ετικέτα: , , , | 117 Σχόλια »

Πώς γράφεται ο Ομέρ Βρυώνης; (Μια συνεργασία του Σπ. Βλιώρα)

Posted by sarant στο 19 Μαρτίου, 2021

Πλησιάζουμε προς την 25η Μαρτίου, και τη συμπλήρωση των 200 χρόνων από τη συμβολική ημερομηνία έναρξης της επανάστασης. Υπό κανονικές συνθήκες, η στρογγυλή αυτή επέτειος θα γιορταζόταν με μεγάλη πομπή αλλά φέτος ο κορονοϊος αλλιώς το αποφάσισε κι έτσι οι μέχρι στιγμής γιορταστικές εκδηλώσεις, όσες λίγες μπόρεσαν να γίνουν, έχουν περάσει απαρατήρητες -θα μπορούσε κανείς να το θεωρήσει ένα από τα όχι πολλά οφέλη που είχαμε από την πανδημία. Ωστόσο, το ιστολόγιο τίμησε και συνεχίζει να τιμά τα διακοσάχρονα της επανάστασης χωρίς παράτες, μίζες και πομφόλυγες αλλά με άρθρα για την εποχή και για τους πρωταγωνιστές της. Μια σειρά άρθρων δημοσιεύονται κάθε δεύτερη Τρίτη (το επόμενο θα δημοσιευτεί στις 23 του μηνός), ενώ έχουμε και πολλά έκτακτα άρθρα. Τον κατάλογο τον δίνω στο τέλος του σημερινού άρθρου.

Σήμερα θα δημοσιεύσω ένα σύντομο κείμενο του φίλου μας Σπ. Βλιώρα (θυμίζω την πρόσφατη προηγούμενη συνεργασία του με το ιστολόγιο) σχετικά με έναν από τους πρωταγωνιστές της Επανάστασης από την άλλη πλευρά, τον Ομέρ Βρυώνη. Το άρθρο του Βλιώρα είναι καθαρά ετυμολογικό-ορθογραφικό, αλλά δεν βλάφτει να πούμε δυο λόγια για τη σημαντική αυτή προσωπικότητα. Ο Ομέρ Βρυώνης λοιπόν (ακολουθώ την καθιερωμένη ορθογραφία) ανήκε στο περιβάλλον του Αλήπασα, όπως και τόσοι σπουδαίοι οπλαρχηγοί και πολιτικοί της Ηπείρου και της Ρούμελης. Μάλιστα είχε φτάσει να είναι θησαυροφύλακας του Αλή και είχε υπό την προστασία του τη Λιβαδειά, από την οποία εισέπραττε και ειδικό φόρο, τον χαζναταριέ.

Όταν ο Αλήπασας συγκρούστηκε με την Πόρτα, ο Βρυώνης άλλαξε στρατόπεδο παίρνοντας σε αντάλλαγμα το πασαλίκι του Μπερατιού. Ανέλαβε δράση κατά των εξεγερμένων Ελλήνων από την αρχή του ξεσηκωμού -στην Αλαμάνα κόντρα στον Διάκο και στη Γραβιά κόντρα στον Ανδρούτσο.

Στα τέλη του 1822 συμμετείχε στην αποτυχημένη πολιορκία του Μεσολογγιού και θεωρήθηκε υπεύθυνος για την αποτυχία. Έτσι ανακλήθηκε βορειότερα, κυκλοφόρησαν μάλιστα φήμες ότι θανατώθηκε από τον σουλτάνο. Δεν έχει άλλη ανάμιξη σε ελληνοτουρκικές συγκρούσεις αλλά μνημονεύεται και πάλι στον ρωσοτουρκικό πόλεμο του 1828. Δεν βρήκα πουθενά στοιχεία για τον θάνατό του -περιμένω από τη συλλογική σας σοφία. Η ελληνική Βικιπαίδεια γράφει ότι ο Βρυωνης θανατώθηκε εξαιτίας της αποτυχίας του.

Στα κείμενα της εποχής διαβαζουμε πολλές αναφορές στον Βρυώνη και μετά το 1823, ειδήσεις ή φήμες ότι ο Βρυώνης παύθηκε (έγινε άζλης) ή κυνηγήθηκε (έγινε φιρμανλής), που κρύβουν την ελπίδα ή τον ευσεβή πόθο ότι ο σπουδαίος στρατιωτικός θα στρεφόταν εναντίον της Πόρτας. Στο Αρχείο Μαυροκορδάτου υπάρχει μάλιστα επιστολή του 1823 προς Βρυώνη, που ισως την παρουσιάσω κάποτε.

Αλλά έγραψα πολλά. Δίνω τον λόγο στον Σπ. Βλιώρα

Πώς γράφεται ο Ομέρ Βρυώνης;

Πώς γράφεται ο Ομέρ Βρυώνης; Στα ελληνικά συνηθίζεται να γράφεται με –υ– και –ω–: Βρυώνης. Η Οικογένεια Βρυώνη [Βριόνη(;), Βριόνι(;), Βριώνη(;)] (άλλα γνωστά της μέλη, εκτός από τον Ομέρ, ήταν ο Ιλίαζ Βριόνι —έτσι τον γράφει η Βικιπαίδεια—, ο Omer Pasha Vrioni II κ.ά.) ήταν Αλβανοί Τόσκηδες (Τόσκος βλέπω να έχει το λεξικό του Μπαμπινιώτη για ενικό: «ο Αλβανός τής Τοσκαρίας (περιοχή στην Κ. και Α. Αλβανία, νοτίως τού ποταμού Σκούμπι»), που ονομάστηκαν έτσι επειδή κατάγονταν από το χωριό Virjon ή Virion (definite Albanian form: Virjoni, Virioni), που σήμερα ονομάζεται Ullinjas.

Το Albanian Etymological Dictionary του Vladimir Orel έχει το λήμμα «virua ~ virue m, pl. vironj ‘brook, rivulet’. Borrowed from Slav pl. *virove of *virъ ‘whirlpool, water-pit’ ◇ MEYER Wb. 473 (from Slav *virъ)», με τη σημασία «ποταμάκι, ρυάκι» ενώ το An historical Albanian–English dictionary του Stuart Mann το μεταφράζει «spring, fountain, gush», ενώ έχει και το λήμμα vir: «groove; channel, canal, ditch».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in 1821, Αλβανία και Αλβανοί, Ετυμολογικά, Ορθογραφικά, Συνεργασίες, Τοπωνύμια | Με ετικέτα: , , , , , , | 85 Σχόλια »

Αναζητώντας τον χορό Romaica (μια συνεργασία του Corto)

Posted by sarant στο 6 Ιανουαρίου, 2021

Ο φίλος μας ο Corto μού έστειλε το άρθρο που θα δημοσιεύσω σήμερα, που γεννήθηκε από ένα απόσπασμα των απομνημονευμάτων του πρίγκιπα Ν. Σούτσου, μεγάλου λογοθέτη της Μολδαβίας. Παραθέτω το κείμενο που μου έστειλε ο Corto και στο τέλος λέω τη γνώμη μου.

Με την άδεια του Νίκου, καταθέτω ένα ερώτημα ιστορικού και φιλολογικού χαρακτήρα, συγκεντρώνοντας και όλα τα σχετικά στοιχεία που μπόρεσα να μαζέψω. Υπερευχαριστώ τον Νίκο για την προθυμία του να φιλοξενήσει το ερώτημά μου! Ευχαριστώ επίσης και τους φίλους αναγνώστες για την υπομονή τους!

Καταθέτω το ζήτημα το οποίο με απασχόλησε με τον φίλο μου (και συνάδελφό μου) Σ.Β.:

Η σύζυγος του φίλου μου, η οποία είναι από την Ρουμανία και έχει σπουδάσει ιστορία, διαβάζει το εξής έργο:

Memoriile Principelui Nicolae Suțu mare Logofăt al Moldovei

Το βιβλίο αποτελεί μετάφραση από τα γαλλικά, όπου κυκλοφόρησε με τίτλο:

Mémoires du prince Nicolas Soutzo, grand-logothète de Moldavie, 1798-1871

Πρόκειται (από όσο κατάλαβα) για απομνημονεύματα του πρίγκηπα Νικολάου Σούτσου, που έδρασε στις Παρίστριες ηγεμονίες (και μάλιστα έτυχε και σε επιδημία χολέρας). Το κείμενο αυτό, το οποίον θεωρείται σπουδαιότατο ιστορικό κειμήλιο για την πολιτική της εποχής στην οποίαν αναφέρεται, γράφηκε κατά πάσαν πιθανότητα στα γαλλικά και πρωτοεκδόθηκε σε αυτήν την γλώσσα, μετά τον θάνατό του, το έτος 1899 από τον Παναγιώτη Ρίζο στην Βιέννη.

Σε μια συζήτηση για το βιβλίο, προέκυψε η εξής απορία:

Στο παράρτημα του βιβλίου παρουσιάζεται λιθογραφία Ελλήνων ψαράδων (μάλλον της Προποντίδος ή της Κωνσταντινουπόλεως) οι οποίοι χορεύουν χορό τον οποίον η λεζάντα αποκαλεί «ROMAICA«.

Iδού η λιθογραφία:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Απορίες, Αναμνήσεις, Λαογραφία, Συνεργασίες | Με ετικέτα: , , , , , , , | 159 Σχόλια »

Η Βίκη μας

Posted by sarant στο 27 Νοεμβρίου, 2020

Το σημερινό άρθρο το εμπνεύστηκα από μια δημοσίευση που έκανε στο Φέισμπουκ ο φίλος Ρογήρος, που θα την παραθέσω ολόκληρη στη συνέχεια.

Η Βίκη, την οποία παίνεψε ο Ρογήρος, δεν είναι κάποια γυναίκα με το όνομα αυτό, είναι φυσικά η Βικιπαίδεια -το χαϊδευτικό της, ας πούμε, που βρίσκω πως ταιριάζει, αφού η επαφή με τη Βίκη είναι σχεδόν καθημερινή.

Στη φωτογραφία έβαλα τον λογότυπο της γαλλικής Βικιπαίδειας, αλλά η αρχαιότερη και μεγαλύτερη είναι η αγγλική έκδοση της Βικιπαίδειας, η Wikipedia, που ξεκίνησε στις 15 Ιανουαρίου 2001, άρα σε λίγο θα γιορτάσει τα 20 χρόνια της. To όνομά της είναι συμφυρμός της λέξης wiki, που δηλώνει τα συνεργατικά εγχειρήματα σε υπερκείμενο, και του (encyclo)pedia. H πρώτη λέξη έρχεται από τα χαβανέζικα, όπου wikiwiki θα πει «γρήγορος».

Να μια οθονιά από τις πρώτες μέρες της αγγλικής Βικιπαίδειας:

Η ιδιαιτερότητα της Βικιπαίδειας είναι ότι ο καθένας μπορεί να συμμετάσχει και να γράψει ένα άρθρο, ή να τροποποιήσει ένα υπάρχον άρθρο, αν και πρέπει να τηρεί τους αρκετά αυστηρούς κανόνες που ισχύουν. Θα περίμενε κανείς αυτο να επιδρά αρνητικά στην αξιοπιστία της Βικιπαίδειας, αλλά το μαγικό με τα βικιεγχειρήματα είναι πως, όταν συμμετέχουν πολλοί, το τελικό αποτέλεσμα είναι αξιόπιστο, όπως δείχνει η σύγκριση με συμβατικές εγκυκλοπαίδειες. Βέβαια, η Βικιπαίδεια συνήθως προβάλλει την κατεστημένη άποψη -αλλά μήπως το ίδιο δεν έκαναν και οι συμβατικές εγκυκλοπαίδειες;

Η επιτυχία της Βικιπαίδειας ήταν τόση που, ουσιαστικά, έχει αχρηστέψει τις παραδοσιακές εγκυκλοπαίδειες -τουλάχιστον στην αγγλική γλώσσα. Κατά τη γνώμη μου, πρόκειται για ένα από τα μεγαλύτερα επιτεύγματα του διαδικτύου -και μια από τις αποδείξεις της εφικτότητας του κομμουνισμού.

Η αγγλική Wikipedia είναι η μεγαλύτερη από τις περίπου 300 γλωσσικές εκδόσεις που υπάρχουν. Έχει 6,2 εκατομμύρια άρθρα. Αν σας ρωτούσα να μαντέψετε ποια είναι η δεύτερη μεγαλύτερη (από πλευράς αριθμού άρθρων) γλωσσική έκδοση της Βικιπαίδειας, μάλλον δεν θα το βρίσκατε.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βικιεγχειρήματα, Γλώσσες, Διαδίκτυο, Συνεργασίες | Με ετικέτα: , , , | 236 Σχόλια »

Δυο ή τρία πράγματα που ξέρω γι’ αυτήν… (Συνεργασία του Γιάννη Ρέντζου για τα Βόρεια Ιδιώματα)

Posted by sarant στο 19 Οκτωβρίου, 2020

Τις προάλλες, στο άρθρο για τη Μισοριξιά και το γιορτόπιασμα, εκεί που συζητούσαμε για το αν θα αποδώσουμε με απόστροφο ή όχι λέξεις που γράφονται όπως προφέρονται στα βόρεια ιδιώματα, έκανα ένα σχόλιο για το τι θα ίσχυε αν είχε αναγνωριστεί ως ξεχωριστή γλώσσα η «βορειοϊδιωματική». Στη συζήτηση που άρχισε μπήκε ο φίλος μας ο Δημόσιος Χώρος, που είναι παλιός φίλος και συνάδελφός μου και ξέρω ότι ασχολείται εδώ και πολλά χρόνια με τον τρόπο γραφής των Βόρειων Ιδιωμάτων, και επειδή εκδηλώθηκε ενδιαφέρον τον παρακάλεσα να γράψει ένα άρθρο για το ιστολόγιο -κάτι που έκανε πολύ πρόθυμα.

Εγώ τη δουλειά του Γιάννη την ήξερα επειδή εδώ και καιρό την εκθέτει στο ΦΒ, όπου μάλιστα βάζει και κείμενα σε ΒΙ. Μου αρέσει ιδιαίτερα που εξετάζει τη ΒΙ όχι σαν ιδίωμα της νέας ελληνικής ή ακόμα χειρότερα σαν παραφθορά αλλά σαν αυτοτελή γλώσσα.

Στο βιβλίο «Διάλεκτοι και ιδιώματα της Νέας Ελληνικής» του Νικ. Κοντοσόπουλου βρίσκουμε ότι τα Βόρεια Ιδιώματα είναι εκείνα που μιλιούνται στο (βόρειο) μεγαλύτερο τμήμα του ελλαδικού χώρου -Θράκη, Μακεδονία, Ήπειρο (πλην Θεσπρωτίας), Στερεά Ελλάδα πλην Αττικής και Βοιωτίας και νότιας Εύβοιας, καθώς και στα νησιά Λέσβο, Βόρειες Σποράδες, Λήμνο, Θάσο, Σαμοθράκη, Σάμο, και εν μέρει σε Άνδρο και Τήνο (στη Μακεδονία υπάρχουν κάποιες περιοχές όπου ομιλούνται ημιβόρεια ιδιώματα). Χοντρικά, λέει ο Κοντοσόπουλος, «θεωρείται σαν νότιο άκρο των βορειοελλαδικών ιδιωμάτων ο 38ος παράλληλος» -αυτός που χωρίζει τις Κορέες. Βέβαια, αυτός περνάει από την οδόν Αγίου Μελετίου, αλλά είπαμε: χοντρικά, λέει. Αλλά χάρτες δίνει και ο φίλος μας ο Γιάννης, με κάποιες μικρές διαφορές.

Δίνω όμως τη σκυτάλη στον φίλο μας, κατά κόσμον Γιάννη Ρέντζο, που έχει φροντίσει και για την πλούσια εικονογράφηση του άρθρου.

ΔΥΟ Ή ΤΡΙΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΠΟΥ ΞΕΡΩ ΓΙ’ ΑΥΤΗΝ…

Θα πω μερικά πράγματα γι’ αυτή τη γλώσσα (ή τη διάλεκτο ή το ιδίωμα), όχι βέβαια σαν ειδικός αλλά με τα αισθήματα του γλωσσικού ακτιβιστή που μιλάει για τη γλώσσα του περιβάλλοντος στο οποίο μεγάλωσε και που σε κάποια στιγμή πληροφορήθηκε πως η γλώσσα του είναι τα …«Βλάχικα». Αυτός ήταν ο συνηθισμένος ή υπονοούμενος αθηναϊκός όρος για τα βόρεια ιδιώματα (ΒΙ). Τον ακούγαμε και τον ακούμε και σε ελληνικές ταινίες. Χρειάζεται να πω πως μεγάλωσα στην Πρέβεζα, μέσα στην πόλη, με πολλούς φίλους Βλάχους, αλλά είναι άλλο πράγμα τα ΒΙ. Δυστυχώς δεν είχα την ευκαιρία να βιώσω και το γεωργοκτηνοτροφικό λεξιλόγιο της υπαίθρου και να εμβαθύνω σε αυτό. Θυμάμαι που ένας ΒΙ-ικός ομιλητής μας εξηγούσε πως το «ζγούρ» είναι το αρνάκι που στο γύρισμα του 12μήνου σγουραίνει το μαλλί του… Μάλλον όμως είναι «ζυγούρι», από το ζυγό, δεύτερο, χρόνο του. Ωστόσο οι ονομασίες των περισσότερων φρούτων διατηρούσαν στην πόλη μου, εκτός εμπορίου εννοείται, την παραδοσιακή τους ονομασία: Σκάμνα (μούρα), γατσούμπρα (βατόμουρα), κούμπλα (κορόμηλα), μπαρδάκις (δαμάσκηνα), ζέρδιλα (βερίκοκα), χ’μουν’κά (ή «χχμουννκά»:  καρπούζια). Επίσης και άλλοι καρποί είχαν παραδοσιακά τοπικά ονόματα π.χ. καστραβέτσα (τα αγγούρια) καθώς και τα θαλασσινά π.χ. καπουσάντις (τα χτένια).

Κατά καιρούς φτάνουν ειδήσεις και πληροφορίες για προστασία, χρήση των ιδιωμάτων ή για θεμελιωμένη αμφισβήτηση, έστω και σατιρική, της κεντρικής νόρμας. Τα ελβετικά χαρτονομίσματα (επάνω αριστερά) αναγράφουν στα δικά τους βλάχικα, τα ραιτορομανικά, με λέξεις που θα τις ζηλεύε ο καλύτερος δικος μας ΒΙ-ικός ομιλητής, «Μπάνκα Νατζιουνάλα Σβίτσρα», χωρίς, μάλιστα, κάποια επανορθωτική απόστροφο εκεί στο Σβιτσ’ρα. Στη μεγάλη ημερήσια εφημερίδα της Κολωνίας την «Κέλνερ Στατ Άντσαϊγκερ» υπήρχε καθημερινά ‒και δεν ξέρω αν συνεχίζεται‒ δίστηλο άρθρο στα κολωνέζικα. Στο περιοδικό Courrier της UNESCO εμφανίζονταν συχνά άρθρα για την υποστήριξη της παγκόσμιας γλωσσικής Βαβέλ, ως κληρονομιάς  και ο Ιάπωνας συγγραφέας Χισάσι Ινόουε (Inoue Hisashi, 1934-2010) είχε γράψει το 1981 το σημαντικό σατιρικό μυθιστόρημα με τίτλο Kirikirijin «Οι άνθρωποι του Κιρικίρι» ή «Οι Κιρικιριώτες». Με αυτό ο συγγραφέας, σκιαγραφώντας την πολιτική «διαχωρισμού» που εφαρμόζεται σε βάρος των Κιρικιριωτών, αμφισβητεί την πολιτική, πολιτιστική και γλωσσική υπεροχή του Τόκιο.    

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αλφάβητο, Γενικά γλωσσικά, Ντοπιολαλιές, Συνεργασίες | Με ετικέτα: , , | 317 Σχόλια »

Παλιά ονόματα και υποκοριστικά (μια συνεργασία του Άρη Γαβριηλίδη)

Posted by sarant στο 28 Σεπτεμβρίου, 2020

Το σημερινό άρθρο είναι μια συνεργασία του φίλου μας Άρη Γαβριηλίδη, που κι άλλη φορά έχουμε δημοσιευσει κείμενά του, ένα διήγημα πέρυσι και ένα άρθρο για τις μωρουδίστικες λέξεις πριν από δυο μήνες.

Με τη σημερινή συνεργασία, που μου την έστειλε πριν από μερικές μέρες, με προλαβαίνει στη στροφή, που λέμε. Πράγματι, είχα σκοπό αυτές τις μέρες να γράψω ένα άρθρο για την προϊούσα εξαφάνιση των χαϊδευτικών-υποκοριστικών ονομάτων, που θα το τιτλοφορούσα «Ο θάνατος του Αλέκου». Ωστόσο, βλέπω ότι ο Άρης εξετάζει το θέμα από ελαφρώς διαφορετική γωνία, οπότε χαίρομαι που με πρόλαβε, αφού μου αφήνει τη δυνατότητα και για το δικό μου άρθρο αλλά και καλύπτει πτυχές που εγώ δεν θα τις έπιανα. Έτσι κι αλλιώς, το ιστολόγιο έχει γνωστό ενδιαφέρον για τα ονόματα, οπότε δεν πειράζει να έχουμε πολλά άρθρα για το θέμα.

Αυτή είναι η δική μου εισαγωγή. Δίνω τον λόγο στον Άρη και σας προτρέπω (αν και είναι περιττό) να προσθέσετε τις δικές σας συμπληρώσεις. Λίγα δικά μου σχόλια είναι κλεισμένα [σε αγκύλες].

Ονομάτων «επίσκεψις»

Παλιά υποκοριστικά και ονόματα

Αν πας σε μια παιδική χαρά και ακούσεις τις μαμάδες να φωνάζουν τα αγόρια τους θα νομίσεις ότι βρίσκεσαι σε βασιλική αυλή γεμάτη γαλαζοαίματους: Κωνσταντίνε, από εδώ, Αλέξανδρε, από εκεί. Κώστας ή Αλέκος πουθενά!

Τα υποκοριστικά, στα μέσα του περασμένου αιώνα που γεννήθηκα και πολλά χρόνια μετά, ήσαν πολλά, ποικίλα και διαφορετικά. Ας δούμε μερικά, από τα σήμερα θεωρούμενα «λαϊκά», που σήμερα ακούγονται από σπάνια έως καθόλου:

Αντρίκος

Μήτσος

  • Παρτσαλίδης, πολιτικός,
  • Λυγίζος, σκηνοθέτης,
  • Κασόλας, λογοτέχνης,
  • Ευθυμιάδης, θεατρικός συγγραφέας,
  • Έγινε και η ταινία «Μήτσος ο ρεζίλης» με Μουστάκα και Φωτόπουλο, που δεν σημείωσε όμως επιτυχία.
  • Έχουμε και τους «Δέκα μικρούς Μήτσους», κατ’ απομίμησιν των «Δέκα μικρών νέγρων» (Ten Little Indians), της Αγκάθα Κρίστι. Εδώ ο Λαζόπουλος επέλεξε αυτό το όνομα για να τονίζει το λαϊκό στοιχείο των Μήτσων του.

  Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ονόματα, Συνεργασίες, Υποκοριστικά | Με ετικέτα: , , , | 545 Σχόλια »

Ο θεϊκός Αχιλλέας και ο ανθρώπινος Οδυσσέας (δυο ποιήματα του Gpointofview)

Posted by sarant στο 20 Σεπτεμβρίου, 2020

Πολλές φορές έχουμε δημοσιεύσει στο ιστολόγιο διηγήματα του φίλου μας του Τζι, το τελευταίο πριν απο ένα δίμηνο και εκεί θα βρείτε λινκ προς τα προηγούμενα.

Το ιστολόγιο κατά καιρούς δημοσιεύει διηγήματα, πεζογραφήματα και αφηγήματα φίλων, όπως ο Δημήτρης Μαρτίνος ή ο DryHammer, αλλά ως τώρα δίσταζα να δημοσιεύσω ποιήματα φίλων, θεωρώντας ότι δεν προσφέρεται το μέσο. Ο ενδοιασμός ισχύει, αλλά σήμερα κάνουμε μια εξαίρεση, αφού τα δυο έργα του Τζι είναι, ας πούμε, ποιητικοί στοχασμοί πάνω σε ομηρικούς στίχους. (Ο Τζι, που ξέρει τον ενδοιασμό μου, μου τα έστειλε βάζοντας στο μέιλ τίτλο «Στη γραμμή του οφσάιντ»).

Οι δυο φωτογραφίες που συνοδεύουν τα ποιήματα είναι επίσης επιλογή του Τζι.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ομηρικά, Ποίηση, Συνεργασίες | Με ετικέτα: , , | 98 Σχόλια »

Στα αποκαΐδια…

Posted by sarant στο 10 Σεπτεμβρίου, 2020

Το Κέντρο Υποδοχής και Ταυτοποίησης στη Μόρια κάηκε ολοσχερώς προχτές τη νύχτα. Λέγεται, αλλά δεν έχει σημασία, ότι η φωτιά ξεκίνησε γύρω στα μεσάνυχτα, όταν ξέσπασαν επεισόδια επειδή πρόσφυγες που είχαν βρεθεί θετικοί στον κορονοϊό αρνήθηκαν να μπουν σε απομόνωση.

Λέγεται, αλλά δεν έχει σημασία. Και δεν έχει σημασία επειδή η προχτεσινή συμφορά ήταν προδιαγεγραμμένη. Όταν σε έναν χώρο που έχει χωρητικότητα 3.500 ατόμων στοιβάζονται 13.000 μέσα σε συνθήκες πανδημίας, τότε η σπίθα που θα ανάψει τη φωτιά είναι θέμα χρόνου.

Η πανδημία δεν ήρθε χτες. Εδώ και μήνες πολλοί το φώναζαν, ότι επίκειται ανθρωπιστική καταστροφή. Ότι δεν μπορείς να τηρήσεις αποστάσεις όταν οι άνθρωποι είναι στοιβαγμένοι σαν σωροί σκουπιδιών. Ότι δεν μπορείς να έχεις ατομική υγιεινή όταν αντιστοιχεί μία βρύση σε 1300 άτομα.

Mεγάλες είναι οι ευθύνες της κυβέρνησης, που από τότε που ανέλαβε τα ηνία της χώρας ειδικά στο μεταναστευτικό κάνει συνεχώς σπασμωδικές κινήσεις καθώς θέλει να καθησυχάσει το καθόλου ευκαταφρόνητο ξενοφοβικό κομμάτι της εκλογικής της βάσης. Αμέσως μετά τις εκλογές κατάργησε το υπουργείο Μετανάστευσης, σε ένα συμβολικό κλείσιμο ματιού στην αδωνομπογδανική της πτέρυγα, για να αναγκαστεί μερικούς μήνες μετά να το επανιδρύσει. Σχετικά νωρίς προανάγγειλε -και πολύ σωστά- ότι θα συνεχίσει την αποσυμφόρηση των νησιών -μάλιστα ο κ. Χρυσοχοΐδης, το διάστημα που ηταν αυτός αρμόδιος για τη μετανάστευση είχε δώσει και χρονοδιάγραμμα- για να υποχωρήσει κακήν κακώς με τους πρώτους κρωγμούς μιας δράκας ακροδεξιών που διαδήλωναν έξω από τους χώρους που είχαν προδιαγραφεί για την υποδοχή όσων θα έρχονταν απο τα νησιά.

Βέβαια, παρέλαβε μιαν ήδη δύσκολη κατάσταση -τον Ιούλιο του 2019 η Μόρια είχε ήδη ξεπεράσει τα όρια της χωρητικότητάς της, καθώς στέγαζε 5.500 άτομα. Και βέβαια μεσολάβησαν δυο αστάθμητοι παράγοντες που δυσκόλεψαν πολύ τα πράγματα, αφενός η απόφαση του Ερντογάν να εκβιάσει την ΕΕ ανοίγοντας τη στρόφιγγα του προσφυγικού, και αφετέρου η πανδημία. Οπότε, πρέπει να αναγνωρίσουμε σαφή ελαφρυντικά, αλλά πρέπει να καταδικάσουμε και την ιδεοληψία της κυβέρνησης, που την επανέλαβε ο πρωθυπουργός χτες, ότι (με εξαίρεση 400 ασυνόδευτους ανήλικους) δεν θα μεταφερθεί κανείς στην ενδοχώρα. Αλλά η υπόσχεση του πρωθυπουργού για ταχείες διαδικασίες ασύλου και ταχείες απελάσεις ήταν χιμαιρικές -πώς ν’ αντεπεξέλθει ο υποστελεχωμένος μηχανισμός του ελληνικού κράτους όταν χώρες πολύ πιο ρονταρισμένες από τη δική μας, όπως Γερμανία και Σουηδία, γνωρίζουν τεράστιες καθυστερήσεις στη διεκπεραίωση των διαδικασιών;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δικαιώματα, Επικαιρότητα, Ευρωπαϊκή Ένωση, Μετανάστες, Προσφυγικό, Συνεργασίες | Με ετικέτα: , | 164 Σχόλια »

Επακούμβηση, μια νέα λέξη (σε συνεργασία με τον Παντελή Μπουκάλα)

Posted by sarant στο 27 Αυγούστου, 2020

Για ένα πράγμα δεν θα έχουμε παράπονο από το 2020, παρόλο που σε πολλά άλλα έχει αποδειχτεί annus horribilis: κι αυτό το ένα είναι ότι έχει γεννήσει πολλές νέες λέξεις. Βέβαια, οι περισσότερες από αυτές αναφέρονται στην πανδημία, με προεξάρχοντα τον κορονοϊό ή κοροναϊό ή κόβιντ (έχουν πολλά ονόματα οι κακοποιοί). Ωστόσο, η λέξη του σημερινού μας άρθρου καμιά σχέση δεν εχει με τα πανδημικά, αφού την ακούσαμε σε συνάρτηση με την ένταση στις ελληνοτουρκικές σχέσεις και την ΑΟΖ όταν η ελληνική φρεγάτα Λήμνος έπεσε πάνω στο τουρκικό Κεμάλ Ρεΐς.

Για να είμαστε δίκαιοι, η επακούμβηση δεν είναι φετινής κοπής λέξη. Είχε ξανακουστεί και πρόπερσι, σε ανάλογο επεισόδιο ελαφράς πρόσκρουσης πλοίων. Ωστόσο, λόγω της έντασης και της αυξημένης ευαισθησίας, φέτος η λέξη ακούστηκε πολύ περισσότερο παρά πρόπερσι.

Ο φίλος Παντελής Μπουκάλας δημοσίευσε την περασμένη εβδομάδα στην Καθημερινή ένα άρθρο για τις γλωσσικές (και όχι μόνο) πτυχές του θέματος, που το ανέφερε κάποιος στα σχόλια. Σημείωσα τότε ότι θα ήθελα να αναδημοσιεύσω το άρθρο του Μπουκάλα γαρνιρισμένο με μερικά δικά μου σχόλια -κι έτσι προέκυψε το σημερινό άρθρο.

Και ξεκινάω με τον φίλο Παντελή (το μεταφέρω από εδώ):

Η επακούμβηση και οι Βρυξέλλες

Λέξη των ημερών η «επακούμβηση», δεν ακούστηκε πάντως πρώτη φορά τώρα, μετά τη σύγκρουση της φρεγάτας «Λήμνος» με το  τουρκικό πολεμικό «Κεμάλ Ρέις» που συνοδεύει το σεισμογραφικό «Ορούτς Ρέις». Οι στενές επαφές ανεπιθύμητου τύπου ανάμεσα σε πολεμικά σκάφη είναι αναπόφευκτες όποτε η συστηματικά αναθεωρητική Τουρκία νιώθει να τη στενεύουν οι συμφωνίες που έχει υπογράψει και διεκδικεί στο Αιγαίο μερίδιο αντίστοιχο των νεοοθωμανικών βλέψεών της. Στην τελευταία δεκαετία του 20ού αιώνα ο Τύπος αναπαρήγε συνήθως τον όρο «παρακούμβηση» της ναυτικής ορολογίας, αλλά πλέον έχει υιοθετήσει την «επακούμβηση», που, όπως γράφουν οι εξοικειωμένοι με τα στρατιωτικά, δηλώνει μια ήπια επαφή σκαφών, ενδεχομένως τυχαία, όχι σκόπιμη ή ύπουλη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Επικαιρότητα, Εθνικά, Λεξικογραφικά, Νεολογισμοί, Συνεργασίες | Με ετικέτα: , , , , , , | 110 Σχόλια »

Η μητέρα μου μιλούσε σπαστά ελληνικά… (ένα κείμενο της Λώρης Κέζα)

Posted by sarant στο 24 Αυγούστου, 2020

Διάβασα τις προάλλες στο Φέισμπουκ μια δημοσίευση της φίλης δημοσιογράφου Λώρης Κέζα, που με άγγιξε, και που θεωρώ πως ενδιαφέρει το ιστολόγιο, αφού πιάνει ζητήματα διγλωσσίας και πολυγλωσσίας, μεταναστών που ζουν πολλά χρόνια σε ξένη χώρα, αλλά και το γενικότερο: πώς κρίνουμε κάποιον που μιλάει τη γλώσσα με προφορά διαφορετική από την κοινώς αποδεκτή.

Το δημοσιεύω και στη συνέχεια γράφω κάποια σχόλια δικά μου.

* Με άγγιξε ιδιαίτερα μια αφήγηση της Κάμαλα Χάρις, για τη Ινδή μητέρα της. Την θυμάται να μιλά με βαριά προφορά και τον κόσμο να υποθέτει ότι είναι χαμηλής νοημοσύνης.

* Πόσες φορές δεν άκουσα τη δική μου μητέρα να λέει το ίδιο, επειδή τα ελληνικά της ήταν σπαστά. Δεν τα κατάφερνε με τα τρία γένη. Το ουδέτερο δεν υπάρχει σε καμία από τις γλώσσες που μιλούσε και μονίμως το μπέρδευε. Και τις ομόηχες λέξεις και τους χρόνους των ρημάτων. Τα ελληνικά ήταν η πέμπτη γλώσσα που έμαθε.

* Γεννημένη στο Μόντρεαλ σε γαλλόφωνη οικογένεια, πήγε σε αγγλόφωνο σχολείο στην Οτάβα και κατείχε άριστα τις δυο γλώσσες. Έμαθε καλά ιταλικά, ισπανικά και λίγα ελληνικά πριν ακολουθήσει τον πατέρα μου στην γενέτειρά του.

* Το είχε παράπονο, ότι την περνάνε για ηλίθια λόγω της κακής προφοράς και των σφαλμάτων γραμματικής. Συχνά όταν ρωτούσε κάτι, της απαντούσαν σαν να είναι αργόστροφη. Θυμάμαι την αντίδραση, «είμαι ξένη, δεν είμαι παιδί». Της μιλούσαν όπως στα πεντάχρονα.

* Η απαξία που υπέστη δεν την εμπόδισε να ξεκινήσει μαθήματα ρωσικών σε ηλικία 55 ετών. Ήθελε να διαβάσει τους κλασικούς στο πρωτότυπο. Το εγχείρημα ήταν βαρύ και έτσι το άφησε. Έμαθε λοιπόν πεντέμισι γλώσσες και την κορόιδευαν άτομα που κατείχαν μόνο την μητρική τους.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Λουξεμβούργο, Συνεργασίες | Με ετικέτα: , | 233 Σχόλια »