Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Συνώνυμα’ Category

Καρατόμηση;

Posted by sarant στο 19 Φεβρουαρίου, 2016

Δύο ήταν τα θέματα που απασχόλησαν χτες την επικαιρότητα και προκάλεσαν τρικυμία στο ποτηράκι της ελληνικής μπλογκόσφαιρας. Το ένα ήταν ο θάνατος του λαϊκού τραγουδιστή Παντελή Παντελίδη, αλλά με αυτό δεν έχω σκοπό να ασχοληθώ καθόλου.

Θα περιοριστώ στο δεύτερο, τη μετάθεση του υποστράτηγου Μανώλη Σφακιανάκη της ΕΛΑΣ από τη θέση του διοικητή της Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος προς μια διοικητική υπηρεσία, μετάθεση που θεωρήθηκε δυσμενής, προκάλεσε την προσφυγή του ενδιαφερόμενου αξιωματικού και εντονότατες αντιδράσεις από μεγάλη μερίδα του πολιτικού κόσμου και τελικά ανακλήθηκε ή μάλλον μισοανακλήθηκε.

Ο συγκεκριμένος αξιωματικός βρίσκεται στο τιμόνι της ΔΗΕ επί 20 και πάνω χρόνια και θεωρείται απόλυτα επιτυχημένος από τα συστημικά μέσα ενημέρωσης, που προβάλλουν τις πολύ καλές επιδόσεις της υπηρεσίας στην αποτροπή αυτοκτονιών, τις οποίες νέοι, συχνά ανήλικοι, προαναγγέλλουν στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ανακοινώθηκε μάλιστα, στο τέλος του 2015, ότι τα τελευταία 11 χρόνια η ΔΗΕ έχει αποτρέψει 1424 αυτοκτονίες (τις 1300 από αυτές τα τελευταία πέντε χρόνια). Ένας άλλος τομέας στον οποίο έχει παρουσιάσει καλές επιδόσεις η ΔΗΕ είναι η πάταξη της παιδοφιλίας.

Λέγεται ότι για αυτές τις επιτυχίες του, ο Μ. Σφακιανάκης έχει βραβευτεί τρεις φορές από το FBI. Βέβαια, ο δημοσιογράφος Κώστας Εφήμερος, που τον άκουσα στο ραδιόφωνο χτες, ισχυρίζεται ότι δεν μπόρεσε να βρει κανένα ίχνος των βραβεύσεων αυτών στην ιστοσελίδα του FBI, ίσως όμως να είναι απόρρητες -ή να μην έψαξε σωστά (ολόκληρη την εκπομπή μπορείτε να την ακούσετε εδώ)

Σε κάθε περίπτωση, αξίζει έπαινος για αυτή τη δραστηριότητα, ιδίως αν είναι υπαρκτή. Ωστόσο δεν ήταν μόνο αυτή η δραστηριότητα της ΔΗΕ επί Σφακιανάκη. Όσοι ασχολούμαστε λίγο με το Διαδίκτυο θυμόμαστε μια σειρά από ελευθεροκτόνες ενέργειες στις οποίες είχε πρωταγωνιστήσει η ΔΗΕ και ο Μ. Σφακιανάκης προσωπικά, όπως την αποκάλυψη της ταυτότητας του Παστίτσιου (ή, πολύ παλιότερα, το κυνηγητό του διαχειριστή της ιστοσελίδας blogme.gr επειδή είχε λινκ προς κάποια μπλογκ που έθιγαν τον Λιακόπουλο), ή ακόμα την αποκάλυψη του νεαρού που «έβρισε» τους νεκρούς αξιωματικούς της Κινάρου.

Ακόμα πιο ζοφερή είναι η καταγγελλόμενη προσωπική εμπλοκή του Μ. Σφακιανάκη στην υπόθεση του αείμνηστου μουσικού Παναγιώτη Βήχου, ο οποίος κατάγγειλε κύκλωμα σωματεμπορίας στη Σαντορίνη με συμμετοχή του τοπικού αστυνομικού διοικητή και βρέθηκε κατηγορούμενος για παιδική πορνογραφία (αθωώθηκε ύστερα από έναν πολύχρονο μαραθώνιο αφού δικαιώθηκε και από τα ευρωπαϊκά δικαστήρια). Υπάρχουν και άλλες καταγγελίες, π.χ. για δημοσιογράφο που κλήθηκε στη ΓΑΔΑ επειδή τάχα στο ιστολόγιό της υπήρχε σχόλιο με προαναγγελία αυτοκτονίας -και συνελήφθη.

Θέλω να πω, η εικόνα της αριστείας που επίμονα προβάλλεται για τον όντως υπερδραστήριο αξιωματικό κάθε άλλο παρά ακηλίδωτη είναι. Και το ζήτημα δεν είναι να βάλουμε στο ένα τάσι της ζυγαριάς τα υπέρ και στο άλλο τα κατά, και αν τα υπέρ υπερτερούν να ξεχάσουμε τα αρνητικά, διότι εδώ έχουμε να κάνουμε με αδικήματα.

Υπάρχει ωστόσο ο αντίλογος ότι σε αυτές τις περιπτώσεις καταπάτησης των ελευθεριών ο Μ. Σφακιανάκης δεν ενεργούσε μόνος του, αυτόβουλα, αλλά κατόπιν εισαγγελικής παραγγελίας. Ο ίδιος πάντως διεκδικεί ακέραιο τον έπαινο για τις απαράδεκτες αυτές ενέργειες: Πού ήταν η εκκλησία, αναρωτήθηκε, όταν εγώ κυνήγησα τον Παστίτσιο;

Έπειτα, προσωπικά δεν είμαι και τόσο βέβαιος για τις φοβερές γνώσεις πληροφορικής του αξιωματικού -νομίζω ότι ξέρει απλώς τόσα όσα για να εντυπωσιάζει και να τρομάζει τους πιο αδαείς από αυτόν και να τους κάνει να εκχωρούν την ελευθερία στο όνομα μιας αναπόδεικτης ασφάλειας. Για την αδαημοσύνη του Μ. Σφακιανάκη κυκλοφορούν διάφορα ανέκδοτα στο Διαδίκτυο, όπως όταν προσπάθησε να ψαρέψει τους συντονιστές του Ιντυμήντια, αλλά δεν μπορώ να πάρω όρκο για το αν αληθεύουν. Βέβαια, έχει γράψει και βιβλία για το Διαδίκτυο -έχω μεγάλη περιέργεια να τα φυλλομετρήσω και κρίμα που δεν μπόρεσα να τα δω πριν γράψω το άρθρο.

Κι έπειτα, όσο κι αν μια υπηρεσία όπως η ΔΗΕ έχει ιδιαιτερότητες, δυσκολεύομαι να κατανοήσω πώς δικαιολογείται υπηρεσιακά η παραμονή του ίδιου διοικητή για τόσο μεγάλο διάστημα -21 χρόνια! Η πολύχρονη παραμονή ενός αξιωματούχου στο ίδιο πόστο ευθύνης είναι κάτι που αποφεύγεται, διότι δημιουργεί κουλτούρα φέουδου, αλλά και δεν επιτρέπει στον ίδιο τον αξιωματούχο να ακονίσει τις δεξιότητές του σε άλλους τομείς -πολύ περισσότερο όταν το πόστο του συνδέεται με τεχνολογίες αιχμής.

Τέλος, βλέποντας ποιοι και πώς συμπαραστάθηκαν στον αξιωματικό όταν ανακοινώθηκε η μετάθεσή του, δεν μπορώ να μη συνταχθώ, έστω και αυθόρμητα, με την αντίθετη άποψη. Πάντως, δεν είναι αυτό το βασικό μου κριτήριο.

Όμως, εμείς εδώ λεξιλογούμε. Κι έτσι, θα σταθώ στις διάφορες λέξεις που χρησιμοποιήθηκαν για την αποπομπή του Μ. Σφακιανάκη και στα συνώνυμά τους.

Πολλοί, ας πούμε, έκαναν λόγο για «καρατόμηση», που είναι βέβαια μια μεταφορική χρήση, αφού κυριολεκτικά σημαίνει «αποκεφαλισμός». Καρατομώ το ρήμα. Θα θυμόσαστε την «κάρα», που είναι αρχαία λέξη για το κεφάλι, και που σήμερα χρησιμοποιείται ειδικά για την κεφαλή λειψάνου κάποιου αγίου, που φυλάσσεται σε ναό για ιερό προσκύνημα.

Η καρατόμηση με τη σημασία της αποπομπής στελέχους έχει βεβαίως λεξικογραφηθεί εδώ και χρόνια. Το ΛΚΝ, που είναι κάπως παλιότερο (1998) ορίζει το ρ. καρατομώ ως «απομακρύνω βίαια ή παράνομα την ηγεσία ενός συλλογικού οργάνου», ενώ ο Μπαμπινιώτης δίνει ευρύτερο ορισμό «διώχνω κάποιον από τη θέση την οποία κατέχει, τον απολύω, τον διαγράφω». Οι δημοσιογράφοι έκαναν λόγο για «καρατόμηση του Σφακιανάκη», ενώ αν πάμε με τον ορισμό του ΛΚΝ, που απηχεί παλιότερη χρήση, θα λέγαμε για «καρατόμηση της ΔΗΕ».

Άλλοι μίλησαν για «ξήλωμα» και πράγματι με το ρήμα «ξηλώνω» δηλώνουμε επίσης την αποπομπή ενός διευθυντικού στελέχους από τη θέση του. Τον ξήλωσαν λέμε, που δεν είναι ίδιο με το «του τα ξήλωσαν», που λέγεται για στρατιωτικό που καθαιρείται -εννοείται, «τα γαλόνια».

Και για την υπόθεση Σφακιανάκη κάποιοι έκαναν λόγο για καθαίρεση, αλλά είναι ανακριβές αφού ο αξιωματικός διατηρεί τον βαθμό του.

Έχουμε επίσης την «εκπαραθύρωση» που βέβαια κυριολεκτικά σημαίνει το να δολοφονείς κάποιον ρίχνοντάς τον από το παράθυρο στο κενό, όπως ήταν η περίφημη εκπαραθύρωση της Πράγας το 1619 που στάθηκε το έναυσμα για τον Τριακονταετή πόλεμο, αλλά μεταφορικά δηλώνει απλώς την αποπομπή κάποιου από αξίωμα -γκουγκλίζοντας βρίσκω να χρησιμοποιείται η λέξη για προπονητές, υπουργούς ή διευθυντές οργανισμών.

Πάμε σε άλλα συνώνυμα. Αν θέλουμε να το πούμε ουδέτερα, θα κάνουμε λόγο για «απομάκρυνση». Μπορούμε επίσης να πούμε για «αποπομπή». Σε άλλες περιπτώσεις έχουμε και απόλυση ή παύση. Πριν από το 1911 που ο Βενιζέλος καθιέρωσε τη μονιμότητα των δημοσίων υπαλλήλων και μας έκανε την πρώτη και τελευταία Σοβιετία, ήταν συνηθισμένο οι δημόσιοι υπάλληλοι να παύονται όταν άλλαζε η κυβέρνηση -από εκεί και το περιπαιχτικό «Παυσανίας», για κάποιον που είχε παυθεί.

Ένας αλλος γενικός όρος είναι η «εκδίωξη» ή το «διώξιμο», όχι όμως η δίωξη. Αν αυτός που αποπέμπεται είναι εστεμμένος, θα πούμε για «εκθρόνιση», αν είναι κληρικός για «αποσχηματισμό», αν είναι στρατιωτικός για «απόταξη». Για έναν πρωθυπουργό μπορεί και να πούμε για «ανατροπή». Οι αρχαίοι είχαν τον εξοστρακισμό, που τον χρησιμοποιούμε καμιά φορά, ενώ υπάρχει και ο εξοβελισμός -που βέβαια έχει και κυριολεκτική σημασία.

Και κάποιες φράσεις έχουμε που δηλώνουν αποπομπή. Ας πούμε, «του έδωσα τα παπούτσια στο χέρι» -σημαίνει «τον έδιωξα» και λέγεται όχι μόνο για αποπομπή υπαλλήλου αλλά και για μνηστήρα ή σύζυγο. Οι επισκέπτες, σε πολλά μέρη, έβγαζαν τα παπούτσια τους μπαίνοντας στο σπίτι. Το να τους δώσει ο οικοδεσπότης τα παπούτσια ήταν σαφέστατο σημάδι αποπομπής. Υπάρχει επίσης η έκφραση «του έδωσα το πανί του» με την ίδια σημασία, όπως επίσης «του έδωσα πασαπόρτι» συνήθως για ερωτικό σύντροφο. (Να μην μετρήσουμε εδώ και το «του έριξα χυλόπιτα», που είναι απόρριψη μάλλον παρά αποπομπή).

Όταν η αποπομπή γίνεται με σκαιό τρόπο, λέμε «τον έστειλαν από εκεί που ήρθε». Φράσεις αποπομπής έχουμε επίσης πολλές: άδειασέ μας τη γωνιά, ξεκουμπίσου, πάρε τον αέρα σου, και «αέρα στα μπατζάκια σου» -όπως, ας πούμε, στον Καπετάν Μιχάλη όπου υπάρχει η φράση:

— Σού’δωκε τα παπούτσια στο χέρι, κακομοίρη … δεν το κατάλαβες; Αέρα στα μπατζάκια σου, δάσκαλε!

Πάντως, τελικά φαίνεται ότι βρέθηκε μια συμβιβαστική λύση. Ο Μ. Σφακιανάκης δεν παραμένει στη θέση του, ούτε τοποθετείται στη διοικητική υπηρεσία όπου είχε αρχικά μετατεθεί, αλλά τοποθετείται βοηθός της νέας επιτελάρχισσας της Αστυνομίας, σε θέση που, αν κατάλαβα καλά, δεν υπήρχε ως τώρα και που μπορεί να είναι διακοσμητική, ενώ παράλληλα θα διατηρεί την εποπτεία της Δίωξης Ηλεκτρονικού Εγκλήματος, που όμως θα έχει άλλον διοικητή.

Εμένα αυτό μου φαίνεται ένας εύσχημος τρόπος για να απομακρυνθεί μεν από τη θέση του χωρίς όμως να τρωθεί το γόητρό του. Αν η «εποπτεία» την οποία διατηρεί είναι κάτι παραπάνω από χρύσωμα του χαπιού, θα φανεί στην πορεία.

Advertisements

Posted in Επικαιρότητα, Ελευθερία του λόγου, Συνώνυμα, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , | 205 Σχόλια »