Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Σφυγμομετρήσεις’ Category

Ελάτε να μαζέψουμε ορθογραφικά λάθη

Posted by sarant στο 12 Οκτώβριος, 2017

Το σημερινό άρθρο θα το γράψετε εσείς ή τουλάχιστον θα το γράψουμε όλοι μαζί.

Μου γράφει ένας φίλος, γλωσσολόγος και πανεπιστημιακός, και με ρωτάει αν έχω υπόψη μου κάποιον πίνακα λέξεων που γράφονται συχνά ανορθόγραφα, αν υπάρχει κάποια σχετική εργασία.

Δεν είναι απαραίτητο, μου λέει, να είναι κάτι πολύ επιστημονικό, θα μπορούσε π.χ. να είναι και η υποκειμενική εντύπωση κάποιου εκπαιδευτικού, που έχει δει άπειρα γραπτά.

Με δυο λόγια, ο φίλος μου αναζητεί έναν κατάλογο λέξεων που να εμφανίζονται συχνά ανορθόγραφες (απ’ αυτές που κάνουν διάφορους να κλαίγονται ότι οι Έλληνες δεν ξέρουν ορθογραφία, σημειώνει με ένα χαμογελάκι) αλλά ταυτόχρονα να έχουν μία σαφώς αποδεκτή σωστή ορθογραφία, δηλαδή δεν τον ενδιαφέρουν οι περιπτώσεις όπως ο ορθοπ*δικός όπου υπάρχουν δυο εξίσου συχνές παραλλαγές ή, θα πρόσθετα εγώ, το α*γό (αυγό ή αβγό) ή το τρένο/τραίνο.

Ο φίλος μου θέλει λέξεις που να μην υπάρχει αμφιβολία ή διχογνωμία (στα λεξικά) για τη σωστή τους ορθογραφία αλλά να γράφονται συχνά με λάθος τρόπο.

Νομίζω επίσης ότι τον φίλο μου δεν τον ενδιαφέρουν τόσο πολύ κάποιες λέξεις των οποίων η σωστή ορθογραφία δεν είναι ευρέως γνωστή -μια τέτοια είναι η λέξη «μυροβλύτης», για την οποία έχουμε γράψει παλιότερα, την οποία πολύς κόσμος τη γράφει «μυροβλήτης».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Ορθογραφικά, Σφυγμομετρήσεις | Με ετικέτα: | 367 Σχόλια »

Βιβλία για το καλοκαίρι, άλλη μια φορά

Posted by sarant στο 10 Ιουλίου, 2017

Το ιστολόγιο αγαπά τις παραδόσεις και προσπαθεί να τις τηρεί. Και μια από τις παραδόσεις του ιστολογίου είναι και το σημερινό μας άρθρο, που ακολουθεί τη συνήθεια που είχαν (και ίσως έχουν ακόμα) τέτοιες μέρες τα περιοδικά και οι εφημερίδες, να προτείνουν “βιβλία για τις διακοπές”, όσο κι αν για πολύ κόσμο οι διακοπές φέτος (αλλά και τα προηγούμενα χρόνια της κρίσης) είναι άπιαστο όνειρο. Είχαν και κάποιες υποτιθέμενες προδιαγραφές τα “καλοκαιρινά” αυτά βιβλία, που υποτίθεται ότι θα τα διάβαζε κανείς στην ακρογιαλιά, ανάμεσα στις βουτιές: όχι πολύ βαριά θέματα, ας πούμε, αλλά να έχουν και πολλές σελίδες για να φτουρήσουν, αφού το καλοκαίρι διαβάζουμε περισσότερο κι άντε να βρεις βιβλιοπωλείο στην άγονη γραμμή.

Το ιστολόγιο αγαπάει τα βιβλία και του αρέσει να συζητάει για βιβλία, κι έχουμε ανεβάσει ήδη αρκετά άρθρα με προτάσεις βιβλίων για το καλοκαίρι, αρχίζοντας από το 2010, που σας είχα ζητήσει να προτείνετε βιβλία που να έχουν κάποια σχέση μεταξύ τους, χωρίς να ανήκουν απαραίτητα π.χ. σε τριλογία, ενώ το 2011 χαλάρωσα τους περιορισμούς και ζήτησα να προτείνετε οποιοδήποτε βιβλίο. Το 2012 είχα ζητήσει προτάσεις για καινούργια βιβλία, νέες εκδόσεις δηλαδή, επειδή είχα κάνει τη διαπίστωση, που μάλλον εξακολουθεί να ισχύει, ότι το βασικό πρόβλημα της βιβλιαγοράς είναι ότι η υπερπροσφορά καλών και φτηνών παλιότερων βιβλίων, από εφημερίδες ή σε προσφορές των εκδοτικών οίκων, αν και καταρχήν είναι κάτι πολύ καλό για το αδυνατισμένο βαλάντιο του βιβλιόφιλου, ωστόσο στραγγαλίζει την αγορά του καινούργιου βιβλίου. Το 2013 δεν έβαλα κανέναν περιορισμό και σας ζήτησα απλώς να προτείνετε βιβλία για το καλοκαίρι, χωρίς προσανατολισμό σε είδος (π.χ. αστυνομικά) ή σε ύφος (π.χ. ανάλαφρα). Το ίδιο έκανα και το 2014, όπως και πρόπερσι αλλά και πέρυσι.

Μάλιστα, αν προσέξετε, τα τελευταία χρόνια αυτά τα καλοκαιρινά βιβλιοφιλικά μας άρθρα δημοσιεύονται την ίδια μέρα, 10 Ιουλίου, ή τέλος πάντων εκεί κοντά (πέρυσι η 10η Ιουλίου ήταν Κυριακή κι έτσι το άρθρο μπήκε τη Δευτέρα 11). Επειδή όπως είπαμε τηρώ τις παραδόσεις, το ίδιο έκανα και φέτος. Πάντως, να θυμίσω ότι προτάσεις για βιβλία-δώρα δημοσιεύουμε και κοντά στα Χριστούγεννα -εδώ το τελευταίο άρθρο αυτής της κατηγορίας.

Και φέτος λοιπόν σας καλώ να προτείνετε βιβλία για τις μέρες του καλοκαιριού, όπου κι αν τις περάσουμε, στις παραλίες ή στην πόλη. Δεν θα βάλω κάποιον περιορισμό, προτείνετε ό,τι θέλετε, αν και θα είχε κάποιο νόημα να δώσουμε προτεραιότητα σε σχετικά καινούργιες εκδόσεις.

Λένε πως ο παπάς πρώτα βλογάει τα γένια του, οπότε θέλω να αναφέρω το βιβλίο που έβγαλα «μέσα στη χρονιά» (βάζω εισαγωγικά, διότι το βιβλίο βγήκε τον Δεκέμβριο του 2016, αλλά εννοώ τη χρονιά με τη σχολική έννοια). Πρόκειται για τα Αττικά του Κώστα Βάρναλη, από τις εκδόσεις Αρχείο, σε δική μου επιμέλεια. Σε αυτόν τον τόμο έχω συγκεντρώσει 400 χρονογραφήματα του Βάρναλη που δημοσιεύτηκαν από το 1939 έως το 1958 σε καθημερινές εφημερίδες και που αφορούν την Αθήνα και την Αττική. Αμερόληπτος βέβαια δεν είμαι αλλά νομίζω ότι πρόκειται για εξαιρετικά καλογραμμένα κείμενα που χαρίζουν πολλές ώρες απολαυστικής ανάγνωσης -τις προάλλες παρουσίασα (όχι για πρώτη φορά) ένα δείγμα, με το χρονογράφημα για το Αγκίστρι. Επειδή ο Βάρναλης ήταν μανιώδης φυσιολάτρης και εκδρομέας και δεινός κολυμβητής, πολλά χρονογραφήματα του τόμου έχουν καλοκαιρινό χρώμα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βιβλία, Σφυγμομετρήσεις | Με ετικέτα: , , , , | 161 Σχόλια »

Μπρέξιτ, η λέξη του 2016!

Posted by sarant στο 31 Δεκέμβριος, 2016

Όπως ξέρουν οι φίλοι του ιστολογίου, χτες το βράδι έληξε η ψηφοφορία για τη λέξη της χρονιάς, που είχε αρχίσει από τις 14 Δεκεμβρίου πάνω σε λέξεις που εσείς είχατε προτείνει με τα σχόλιά σας σε προηγούμενο άρθρο. Δεν μας χρειάζεται σασπένς, γι’ αυτό και ο τίτλος φανερώνει αμέσως την ετυμηγορία σας: λέξη της χρονιάς, λέξη του 2016 είναι το μπρέξιτ.

brexit-cloud2

Θα μου πείτε, είναι ελληνική λέξη το Μπρέξιτ; Θαρρώ πως είναι -ασυμμόρφωτο δάνειο, βέβαια, από τα αγγλικά, αλλά και ταυτόχρονα διεθνής λέξη, αφού έτσι έχει περάσει σε όλες τις γλώσσες. Είχαμε όμως πει έγκαιρα ότι εννοούμε τη λέξη με την ευρύτερη δυνατή σημασία του όρου, και ότι κάνουμε δεκτές και ξένες λέξεις, και σύμπλοκους όρους όπως άλλωστε και τα ακρώνυμα. Άλλωστε και πέρυσι είχαμε ψηφίσει για λέξη της χρονιάς ένα ασυμμόρφωτο δάνειο, τα κάπιταλ κοντρόλς. Λέξεις που επηρεάζουν τη ζωή σου, δεν είναι ξένες’ πάντως, προτιμώ, αφού γράφω ελληνικά και μιλώ ελληνικά, να γράφω τέτοιες πολύχρηστες λέξεις σαν το Μπρέξιτ με ελληνικούς χαρακτήρες. Εκτός κι αν εκείνοι που γράφουν Brexit το προφέρουν οξφορδιανά.

Όπως και πέρυσι, έτσι και φέτος η νικήτρια λέξη ξεχώρισε από την αρχή και όσο προχωρούσε η ψηφοφορία το προβάδισμά της διευρυνόταν. Στη δεύτερη θέση βρέθηκε ένας μονολεκτικός όρος, οι πρόσφυγες (σε πληθυντικό βέβαια, δεν βάλαμε τις λέξεις με μορφή λημμάτων αλλά όπως συνήθως ακούγονται), ενώ στην τρίτη ένας άλλος όρος για το προσφυγικό ζήτημα, το χοτ σποτ. , όπως βλέπετε και στο Λεξοσύννεφο που έφτιαξε ο Στάζιμπος, που είναι άλλωστε κάθε χρόνο ο μάγος που στήνει όλον τον μηχανισμό της Λέξης της χρονιάς και που χωρίς τη δική του υλικοτεχνική υποστήριξη δεν θα γινόταν τίποτα.

Κοντά στο βάθρο, στην τέταρτη θέση, μια λέξη που οφείλει τη δημοτικότητά της στο ότι την αγνοούσαμε μέχρι πρόσφατα καθώς ήταν θαμμένη σε κονιοβριθή κιτάπια, ο υπερθεματιστής, ενώ στην πέμπτη λέξη ο ντόπιος νεολογισμός της χρονιάς, ο κόφτης. Η εξάδα κλείνει με τους αλληλλέγγυους, τόσο πολύτιμους και τόσο συκοφαντημένους.

Εκτός λάθους, η μόνη από τις λέξεις της φετινής εξάδας που είχε διακριθεί και πέρυσι είναι οι πρόσφυγες (πέρυσι στην 4η θέση).

Ανακεφαλαιώνοντας, η φετινή τριάδα είναι: 1. μπρέξιτ, 2. πρόσφυγες, 3. χοτ σποτ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λεξικογραφικά, Σφυγμομετρήσεις | Με ετικέτα: , | 143 Σχόλια »

Μαντέψτε τη Λέξη της χρονιάς 2016!

Posted by sarant στο 27 Δεκέμβριος, 2016

Σε 72 ώρες, στις 6 μ.μ. (ώρα Ελλάδος) της Παρασκευής 30 Δεκεμβρίου, θα κλείσει η ψηφοφορία για τη Λέξη της χρονιάς 2016, που έχει αρχίσει από τις 14 Δεκεμβρίου. Τα αποτελέσματα θα ανακοινωθούν το πρωί της παραμονής, 31.12.2016.

Με τούτο το εμβόλιμο άρθρο θέλω αφενός να σας υπενθυμίσω ότι αν θέλετε να ψηφίσετε πρέπει να βιαστείτε, και αφετέρου να κάνω έναν πρόχειρο και γρήγορο διαγωνισμό, κάτι άλλωστε που είχε ζητηθεί από κάποιους σχολιαστές.

Αν λοιπόν ΔΕΝ έχετε ακόμα ψηφίσει, μπορείτε να ψηφίσετε στην ωραιότατη ειδική σελίδα που έχει φτιαχτεί γι’ αυτό τον σκοπό.

Και στα σχόλιά σας εδώ σας καλώ να μαντέψετε ποια λέξη, μία μόνο, θα έρθει πρώτη μόλις ανοίξουν οι κάλπες μεθαύριο. Δεν είναι βέβαια ανάγκη να έχετε ψηφίσει αυτή τη λέξη, εδώ ζητάμε την «παράσταση νίκης», να μας πείτε ποια λέξη θεωρείτε πως θα αναδειχτεί νικήτρια.

Εγώ βέβαια ξέρω ποιες λέξεις προηγούνται, οπότε δεν θα πάρω μέρος σε αυτό τον διαγωνισμό, ούτε και το έτερο μέλος της εφορευτικής επιτροπής. Εσάς όμως τίποτα δεν σας εμποδίζει. Κάποιοι έχετε ήδη κάνει σχετική πρόβλεψη σε σχόλιο στο προηγούμενο άρθρο, αλλά για διευκόλυνση σας παρακαλώ να τα επαναλάβετε εδώ.

Να θυμηθούμε όμως τις 50 λέξεις που έχουν μπει στον τελικό κατάλογο της ψηφοφορίας:

αεροπειρατεία μετάλλαξη Ψήφισες για τη λέξη της χρονιάς;
αλληλέγγυοι μετααλήθεια
αξιολόγηση (δεύτερη) μικρότερος πολιτικός κρατούμενος
αριστεία μπρέξιτ
αυτοδημιούργητος νόμος Παππά
βιώσιμο χρέος ξενοφοβία
δανειστές ομάδα αλήθειας
δημοπρασία συχνοτήτων περικοπές
έκτακτο βοήθημα πλανητάρχης
ελάφρυνση χρέους πολυνομοσχέδιο
ΕΣΡ ποσοτική χαλάρωση
ευαίσθητες κοινωνικές ομάδες πραξικόπημα
θεσμοί προσδόκιμο
ιδεοληψία πρωτογενή πλεονάσματα
ισοδύναμα πρόσφυγες
καλύτερο βιογραφικό σανός
καναλάρχες σουλτάνος
κανονικότητα συλλογικότητες
κεντρικός τραπεζίτης τέσσερα κανάλια
κόπυ πάστε τέταρτο μνημόνιο
κόφτης τραμπ(άλα)
κωλοτούμπα υπερθεματιστής
λαϊκισμός υπερταμείο
λυκοσυμμαχία χαμηλοσυνταξιούχοι
μέτωπο της λογικής χοτ σποτ

.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λεξικογραφικά, Σφυγμομετρήσεις | Με ετικέτα: | 94 Σχόλια »

Ψηφίστε τη λέξη της χρονιάς για το 2016!

Posted by sarant στο 14 Δεκέμβριος, 2016

Τις προάλλες, και ακριβέστερα την περασμένη Πέμπτη, 8 του μηνός, σας είχα καλέσει να συνεχίσουμε την παράδοση των έξι προηγούμενων ετών και να διαλέξουμε τη λέξη της χρονιάς, τη λέξη του 2016. Στο άρθρο εκείνο προτείνατε τις υποψήφιες λέξεις, τώρα λοιπόν θα ψηφίσουμε αυτήν ή αυτές που θεωρούμε «λέξη της χρονιάς».

Οι προτάσεις που κάνατε φέτος ήταν λιγότερες από πέρσι και πρόπερσι, κι έτσι η εφορευτική επιτροπή, αφού απέρριψε κάποιες ομοειδείς προτάσεις, προκρίνει και θέτει σε ψηφοφορία «μόνο» 50 λέξεις, ενώ πέρσι και πρόπερσι είχαμε 64. Βέβαια, αυτό έχει το πλεονέκτημα ότι διασπείρονται λιγότερο οι ψήφοι.

Συνεχίζοντας την πεπατημένη των τελευταίων ετών, η εφορευτική επιτροπή αποφάσισε να μην επιτρέψει τη δυνατότητα που υπήρχε παλαιότερα, δηλαδή να μπορείτε να προτείνετε κι άλλες λέξεις εκτός του τελικού καταλόγου. Η δυνατότητα αυτή δημιουργεί τεχνικές δυσκολίες, μακραίνει πολύ τον κατάλογο των λέξεων και δεν οδηγεί σε κανένα πρακτικό αποτέλεσμα αφού αυτές οι εκτός καταλόγου λέξεις σπάνια συγκεντρώνουν πολλές ψήφους (Πέρυσι ωστόσο είχαμε την αξιοσημείωτη εξαίρεση ότι είχε ξεχαστεί -δεν είχε προταθεί- η βασική λέξη «ΟΧΙ»).

Οι 50 λέξεις που μπαίνουν σε ψηφοφορία είναι:

αεροπειρατεία μετάλλαξη Ψήφισες για τη λέξη της χρονιάς;
αλληλέγγυοι μετααλήθεια
αξιολόγηση (δεύτερη) μικρότερος πολιτικός κρατούμενος
αριστεία μπρέξιτ
αυτοδημιούργητος νόμος Παππά
βιώσιμο χρέος ξενοφοβία
δανειστές ομάδα αλήθειας
δημοπρασία συχνοτήτων περικοπές
έκτακτο βοήθημα πλανητάρχης
ελάφρυνση χρέους πολυνομοσχέδιο
ΕΣΡ ποσοτική χαλάρωση
ευαίσθητες κοινωνικές ομάδες πραξικόπημα
θεσμοί προσδόκιμο
ιδεοληψία πρωτογενή πλεονάσματα
ισοδύναμα πρόσφυγες
καλύτερο βιογραφικό σανός
καναλάρχες σουλτάνος
κανονικότητα συλλογικότητες
κεντρικός τραπεζίτης τέσσερα κανάλια
κόπυ πάστε τέταρτο μνημόνιο
κόφτης τραμπ(άλα)
κωλοτούμπα υπερθεματιστής
λαϊκισμός υπερταμείο
λυκοσυμμαχία χαμηλοσυνταξιούχοι
μέτωπο της λογικής χοτ σποτ

.

Μερικά τεχνικά ζητήματα:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λεξικογραφικά, Σφυγμομετρήσεις | Με ετικέτα: | 185 Σχόλια »

Ποια είναι η λέξη της χρονιάς για το 2016;

Posted by sarant στο 8 Δεκέμβριος, 2016

Το τέλος της χρονιάς παραδοσιακά είναι καιρός απολογισμών. Το ιστολόγιο προσπαθεί να τηρεί ευλαβικά τις παραδόσεις κι έτσι με το σημερινό άρθρο συνεχίζουμε ένα εγχείρημα που φέτος επαναλαμβάνεται, ούτε λίγο ούτε πολύ, για έβδομη χρονιά: πράγματι, ήρθε και φέτος το πλήρωμα του χρόνου για να διαλέξουμε τη Λέξη της Χρονιάς για το 2016.

Όταν λέμε «λέξη της χρονιάς», εννοούμε κάποια λέξη που ακούστηκε πολύ μέσα στη χρονιά που κοντεύει να τελειώσει. Δεν είναι υποχρεωτικό να είναι νεολογισμός· μπορεί να είναι λέξη που υπάρχει ήδη, αλλά να έχει πάρει καινούργια σημασία ή γενικά να σημάδεψε τη χρονιά που τελειώνει. Τη «λέξη» την εννοούμε με την ευρύτερη έννοια, δηλαδή γίνονται δεκτοί και σύμπλοκοι όροι (πέρυσι λέξη της χρονιάς ήταν σύμπλοκος όρος, και μάλιστα ξενικός, τα κάπιταλ κοντρόλς) καθώς και ακρώνυμα (πρόπερσι, λέξη της χρονιάς ψηφίστηκε ο ΕΝΦΙΑ).

Κάθε χρόνο η διαδικασία ξεκινάει περίπου την ίδια εποχή και περιλαμβάνει τρία στάδια, με τρία ισάριθμα άρθρα. Τα τρία τελευταία χρόνια, το πρώτο άρθρο που ξεκίνησε τη διαδικασία δημοσιεύτηκε στις 10 Δεκεμβρίου -φέτος λόγω παρασκευοσάββατου ξεκινάμε δυο μέρες νωρίερα.

Για να θυμούνται οι παλαιότεροι και να μαθαίνουν οι νεότεροι, τα περυσινά αποτελέσματα μπορείτε να τα βρείτε εδώ. Πέρυσι λέξη της χρονιάς ψηφίστηκε ο σύμπλοκος όρος κάπιταλ κοντρόλς, στη δεύτερη θέση είχαμε τον όρο πρώτη φορά αριστερά και στην τρίτη το γκρέξιτ. Τα προπέρσινα αποτελέσματα θα τα βρείτε εδώ. Πρόπερσι λέξη της χρονιάς ήταν, όπως είπαμε, ο ΕΝΦΙΑ, ενώ στη δεύτερη θέση βρέθηκαν οι ιπτάμενοι αναρχικοί και στην τρίτη ο ένοικος του τάφου. Τα αποτελέσματα του 2013 μπορείτε να τα βρείτε εδώ. Το 2013, λέξη της χρονιάς ψηφίστηκε το σαξές στόρι, ενώ στη δεύτερη θέση ήρθε η βιαποπουκιανπροέρχεται και στην τριτη θέση τα άκρα/θεωρία των άκρων. Τα αποτελέσματα του 2012 μπορείτε να τα βρείτε εδώ. Το 2012 είχατε ψηφίσει για λέξη της χρονιάς την επαναδιαπραγμάτευση, στη δεύτερη  θέση το εγέρθουτου και στην τρίτη την αλληλεγγύη. Αν θέλετε να πάμε ακόμα πιο πίσω, τα αποτελέσματα της ψηφοφορίας του 2011 βρίσκονται εδώ. Το 2011 πρώτη είχε έρθει, με διαφορά, η λέξη αγανακτισμένοι, ενώ στη δεύτερη και τρίτη θέση ισοβάθμησαν το κούρεμα και το χαράτσι. Τέλος, τα αποτελέσματα, του 2010, βρίσκονται εδώ. Το 2010, πρώτη χρονιά του… θεσμού, είχε έρθει πρώτη η λέξη μνημόνιο, ακολούθησε με μικρή διαφορά το ΔουΝουΤου και την τριάδα έκλεισε η τρόικα.

Ένας κανόνας που έχουμε καθιερώσει σε αυτές τις ψηφοφορίες είναι ότι οι λέξεις που έχουν διακριθεί τα προηγούμενα χρόνια αποκλείονται από την ψηφοφορία. Δεν είμαι και τόσο βέβαιος αν αυτός ο κανόνας πρέπει να διατηρηθεί, αλλά να δούμε πρώτα αν θα παραστεί ανάγκη.

Χωρίς να θέλω να σας επηρεάσω, θα αναφέρω μερικές λέξεις, απλώς για να δώσω ένα έναυσμα. Μια λέξη που ακούγεται όλα αυτά τα χρόνια και που ακούστηκε πολύ και φέτος είναι το χρέος, και μάλιστα η απομείωση χρέους που ήταν ο βασικός στόχος της ελληνικής κυβέρνησης (αφού τα προηγούμενα χρόνια ακούστηκαν άλλοι όροι, όπως διαγραφή ή κούρεμα). Κι αν το «μνημόνιο» ψηφίστηκε Λέξη της χρονιάς την πρώτη φορά που διοργανώσαμε τέτοιον διαγωνισμό, το 2010, φέτος γίνεται λόγος -σαν απειλή- για τέταρτο μνημόνιο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Λεξικογραφικά, Σφυγμομετρήσεις | Με ετικέτα: | 295 Σχόλια »

Βιβλία για το καλοκαίρι ξανά

Posted by sarant στο 11 Ιουλίου, 2016

Το ιστολόγιο αγαπά τις παραδόσεις και προσπαθεί να τις τηρεί. Και μια από τις παραδόσεις του ιστολογίου είναι και το σημερινό μας άρθρο, που ακολουθεί τη συνήθεια που είχαν (και ίσως έχουν ακόμα) τέτοιες μέρες τα περιοδικά και οι εφημερίδες, να προτείνουν “βιβλία για τις διακοπές”, όσο κι αν για πολύ κόσμο οι διακοπές φέτος (αλλά και τα προηγούμενα χρόνια της κρίσης) είναι άπιαστο όνειρο. Είχαν και κάποιες υποτιθέμενες προδιαγραφές τα “καλοκαιρινά” αυτά βιβλία, που υποτίθεται ότι θα τα διάβαζε κανείς στην ακρογιαλιά, ανάμεσα στις βουτιές: όχι πολύ βαριά θέματα, ας πούμε, αλλά να έχουν και πολλές σελίδες για να φτουρήσουν, αφού το καλοκαίρι διαβάζουμε περισσότερο κι άντε να βρεις βιβλιοπωλείο στην άγονη γραμμή.

Το ιστολόγιο αγαπάει τα βιβλία και του αρέσει να συζητάει για βιβλία, κι έχουμε ανεβάσει ήδη αρκετά άρθρα με προτάσεις βιβλίων για το καλοκαίρι, αρχίζοντας από το 2010, που σας είχα ζητήσει να προτείνετε βιβλία που να έχουν κάποια σχέση μεταξύ τους, χωρίς να ανήκουν απαραίτητα π.χ. σε τριλογία, ενώ το 2011 χαλάρωσα τους περιορισμούς και ζήτησα να προτείνετε οποιοδήποτε βιβλίο. Το 2012 είχα ζητήσει προτάσεις για καινούργια βιβλία, νέες εκδόσεις δηλαδή, επειδή είχα κάνει τη διαπίστωση, που μάλλον εξακολουθεί να ισχύει, ότι το βασικό πρόβλημα της βιβλιαγοράς είναι ότι η υπερπροσφορά καλών και φτηνών παλιότερων βιβλίων, από εφημερίδες ή σε προσφορές των εκδοτικών οίκων, αν και καταρχήν είναι κάτι πολύ καλό για το αδυνατισμένο βαλάντιο του βιβλιόφιλου, ωστόσο στραγγαλίζει την αγορά του καινούργιου βιβλίου. Το 2013 δεν έβαλα κανέναν περιορισμό και σας ζήτησα απλώς να προτείνετε βιβλία για το καλοκαίρι. χωρίς προσανατολισμό σε είδος (π.χ. αστυνομικά) ή σε ύφος (π.χ. ανάλαφρα), ενώ το ίδιο έκανα και πρόπερσι, όπως και πέρυσι.

Μάλιστα, αν προσέξετε, το περυσινό και το προπέρσινο άρθρο είχαν δημοσιευτεί την ίδια μέρα, 10 Ιουλίου. Επειδή όπως είπαμε τηρώ τις παραδόσεις, το ίδιο θα έκανα και φέτος, όμως φέτος η 10 Ιουλίου έπεσε Κυριακή, οπότε το άρθρο δημοσιεύεται σήμερα, Δευτέρα 11 Ιουλίου. Πάντως, να θυμίσω ότι προτάσεις για βιβλία-δώρα δημοσιεύουμε και κοντά στα Χριστούγεννα -εδώ το τελευταίο άρθρο αυτής της κατηγορίας.

Και φέτος λοιπόν σας καλώ να προτείνετε βιβλία για τις μέρες του καλοκαιριού, όπου κι αν τις περάσουμε, στις παραλίες ή στην πόλη. Δεν θα βάλω κάποιον περιορισμό, προτείνετε ό,τι θέλετε, αν και θα είχε κάποιο νόημα να δώσουμε προτεραιότητα σε σχετικά καινούργιες εκδόσεις.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βιβλία, Σφυγμομετρήσεις | Με ετικέτα: , , | 96 Σχόλια »

Μαντέψτε τη Λέξη της χρονιάς 2015!

Posted by sarant στο 28 Δεκέμβριος, 2015

Σε κάτι περισσότερο από 48 ώρες, στις 6 μ.μ. (ώρα Ελλάδος) της Τετάρτης 30 Δεκεμβρίου θα κλείσει η ψηφοφορία για τη Λέξη της χρονιάς 2015, που έχει αρχίσει από τις 15 Δεκεμβρίου. Τα αποτελέσματα θα ανακοινωθούν το πρωί της παραμονής, 31.12.2015.

Με τούτο το εμβόλιμο άρθρο θέλω αφενός να σας υπενθυμίσω ότι αν θέλετε να ψηφίσετε πρέπει να βιαστείτε, και αφετέρου να κάνω έναν πρόχειρο και γρήγορο διαγωνισμό.

Αν λοιπόν ΔΕΝ έχετε ακόμα ψηφίσει, μπορείτε να ψηφίσετε στην ωραιότατη ειδική σελίδα που έχει φτιαχτεί γι’ αυτό τον σκοπό.

Και στα σχόλιά σας εδώ σας καλώ να μαντέψετε ποια λέξη, μία μόνο, θα έρθει πρώτη μόλις ανοίξουν οι κάλπες μεθαύριο. Δεν είναι βέβαια ανάγκη να έχετε ψηφίσει αυτή τη λέξη, εδώ ζητάμε την «παράσταση νίκης», να μας πείτε ποια λέξη θεωρείτε πως θα αναδειχτεί νικήτρια.

Εγώ βέβαια ξέρω ποιες λέξεις προηγούνται, οπότε δεν θα πάρω μέρος σε αυτό τον διαγωνισμό. Εσάς όμως τίποτα δεν σας εμποδίζει. Κάποιοι έχετε ήδη κάνει σχετική πρόβλεψη σε σχόλιο στο προηγούμενο άρθρο, αλλά για διευκόλυνση σας παρακαλώ να τα επαναλάβετε εδώ.

Να θυμηθούμε όμως τις 64 λέξεις που έχουν μπει στον τελικό κατάλογο της ψηφοφορίας:

αλληλεγγύη κόκκινα δάνεια Ψήφισες για τη λέξη της χρονιάς;
ανακεφαλαιοποίηση κόκκινες γραμμές
αξιολόγηση κρίση
αξιοπρέπεια κωλοτούμπα
απ λόμπι της δραχμής
απεχθές και επονείδιστο χρέος μένουμε Ευρώπη
αριστερή μελαγχολία μη βιώσιμο χρέος
αριστερό μνημόνιο μονομερής ενέργεια
ATM μπούλινγκ
Βαρουφίτσες ναυάγια
γενοκτονία Νομισματοκοπείο
Γιάνης παράλληλο πρόγραμμα
Γιούρογκρουπ POS
γκρέξιτ ποσοτική χαλάρωση
δεκαεπτά ώρες προαπαιτούμενα
δημιουργική ασάφεια πρόσφυγες
δημοψήφισμα πρώτη φορά αριστερά
δραχμιστές ρήτρα μηδενικού ελλείμματος
εθνική σύνταξη σκληρή διαπραγμάτευση
εκατό δόσεις σοροί
ελπίδα στα βράχια
έντιμος συμβιβασμός συγκυβέρνηση
επαναδιαπραγμάτευση συμφωνία-γέφυρα
έρπης σύμφωνο συμβίωσης
εφαρμοστικοί νόμοι συναίνεση
ζε σουί σαρλί ΣΥΡΙΖΑΝΕΛ
θεσμοί Τζιχαντιστές
ιδεοληψία TINA
ISIS τρίτο μνημόνιο
ισοδύναμα υποδόση
κάπιταλ κοντρόλς χίπστερ
κέντρο ταυτοποίησης χοτ σποτ

Λοιπόν; Ποια λέξη νομίζετε ότι θα βγει Λέξη της Χρονιάς 2015;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λεξικογραφικά, Σφυγμομετρήσεις | Με ετικέτα: | 54 Σχόλια »

Ψηφίστε τη λέξη της χρονιάς για το 2015!

Posted by sarant στο 15 Δεκέμβριος, 2015

Τις προάλλες, και ακριβέστερα την περασμένη Πέμπτη, 10 του μηνός, σας είχα καλέσει να συνεχίσουμε την παράδοση των πέντε τελευταίων ετών και να διαλέξουμε τη λέξη της χρονιάς, τη λέξη του 2015. Στο άρθρο εκείνο προτείνατε τις υποψήφιες λέξεις, τώρα λοιπόν θα ψηφίσουμε αυτήν ή αυτές που θεωρούμε «λέξη της χρονιάς».

Ο φετινός χρόνος έφερε πολλές καινούργιες λέξεις, ίσως εξαιτίας της κυβερνητικής αλλαγής, αλλά η εφορευτική επιτροπή προτίμησε να φανεί συντηρητική κι έτσι πρόκρινε στην τελική φάση όσες λέξεις και πέρυσι, 64 λέξεις -στρόγγυλος αριθμός στο δυαδικό σύστημα, 1000000.

Συνεχίζοντας τον συντηρητισμό της, η εφορευτική επιτροπή αποφάσισε να ακολουθήσει την τακτική των 2 τελευταίων ετών και να μην επιτρέψει τη δυνατότητα που υπήρχε παλαιότερα, δηλαδή να μπορείτε να προτείνετε κι άλλες λέξεις εκτός του τελικού καταλόγου. Η δυνατότητα αυτή δημιουργεί τεχνικές δυσκολίες, μακραίνει πολύ τον κατάλογο των λέξεων και δεν οδηγεί σε κανένα πρακτικό αποτέλεσμα αφού αυτές οι εκτός καταλόγου λέξεις σπάνια συγκεντρώνουν πολλές ψήφους.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λεξικογραφικά, Σφυγμομετρήσεις | Με ετικέτα: | 203 Σχόλια »

Ποια είναι η λέξη της χρονιάς για το 2015;

Posted by sarant στο 10 Δεκέμβριος, 2015

Το τέλος της χρονιάς παραδοσιακά είναι καιρός απολογισμών. Το ιστολόγιο προσπαθεί να τηρεί ευλαβικά τις παραδόσεις κι έτσι με το σημερινό άρθρο συνεχίζουμε ένα εγχείρημα που φέτος επαναλαμβάνεται, ούτε λίγο ούτε πολύ, για έκτη χρονιά: πράγματι, ήρθε και φέτος το πλήρωμα του χρόνου για να διαλέξουμε τη Λέξη της Χρονιάς για το 2015.

Όταν λέμε «λέξη της χρονιάς», εννοούμε κάποια λέξη που ακούστηκε πολύ μέσα στη χρονιά που κοντεύει να τελειώσει. Δεν είναι υποχρεωτικό να είναι νεολογισμός· μπορεί να είναι λέξη που υπάρχει ήδη, αλλά να έχει πάρει καινούργια σημασία ή γενικά να σημάδεψε τη χρονιά που τελειώνει. Τη «λέξη» την εννοούμε με την ευρύτερη έννοια, δηλαδή γίνονται δεκτοί και σύμπλοκοι όροι (πρόπερσι η λέξη της χρονιάς ήταν σύμπλοκος όρος, το σαξές στόρι) καθώς και ακρώνυμα (πέρυσι, λέξη της χρονιάς ψηφίστηκε ο ΕΝΦΙΑ).

Κάθε χρόνο η διαδικασία ξεκινάει περίπου την ίδια εποχή και περιλαμβάνει τρία στάδια, με τρία ισάριθμα άρθρα. Όχι κατά σύμπτωση, αυτό το πρώτο άρθρο που θα ξεκινήσει τη διαδικασία δημοσιεύεται και φέτος στις 10 Δεκεμβρίου, όπως και πέρσι και πρόπερσι.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Λεξικογραφικά, Σφυγμομετρήσεις | Με ετικέτα: | 179 Σχόλια »

Μεγάλο προεκλογικό στοίχημα, σπεύσατε σπεύσατε!

Posted by sarant στο 17 Σεπτεμβρίου, 2015

Την περασμένη εβδομάδα σας είχα καλέσει να δηλώσετε τι θα ψηφίσετε στις εκλογές της 20ής Σεπτεμβρίου 2015. Η ψηφοφορία αυτή συνεχίζεται, με συμμετοχή που έχει ήδη ξεπεράσει την προηγούμενη, και θα τελειώσει αύριο το απόγευμα -που σημαίνει ότι ακόμα προλαβαίνετε να ψηφίσετε, ως τις 18.00 της Παρασκευής (ώρα Ελλάδος).  Τα αποτελέσματα θα τα ανακοινώσω το Σάββατο.

Ωστόσο, δυο ή τρεις φίλοι μού θύμισαν ότι στις προηγούμενες εκλογές, πέρα από γκάλοπ, είχαμε διοργανώσει και στοίχημα, ποιος θα προβλέψει πιο σωστά τα αποτελέσματα των εκλογών -και μου ζήτησαν να επαναλάβω και τούτη τη φορά αυτό το άρθρο.

Κάπως αργά, θα πείτε -τον Γενάρη το αντίστοιχο άρθρο είχε δημοσιευτεί τη Δευτέρα της τελευταίας εβδομάδας, τούτο εδώ αναρτάται μόλις την Πέμπτη -έτσι θα έχουμε μόνο δύο μέρες καιρό, και ούτε καν 48 ώρες, δηλαδή μέχρι τα μεσάνυχτα της Παρασκευής (ώρα Ελλάδος, είπαμε). Ε, κάλλιο αργά παρά ποτέ,  δυο μέρες δεν είναι και τόσο λίγες.

Λοιπόν, τα πολλά λόγια είναι φτώχεια, καλείστε να μαντέψετε τα αποτελέσματα των εκλογών. Και ενώ τον Γενάρη οι προβλέψεις αφορούσαν μόνο 6 κόμματα, τώρα είπα να σας δυσκολέψω, κι έτσι καλείστε να μαντέψετε τα ποσοστά 10 κομμάτων, από τα οποία άλλωστε τα 9 θεωρείται πιθανό ή βέβαιο ότι θα μπουν στη Βουλή.

Τις προβλέψεις σας πρέπει να τις καταχωρήσετε στην ειδική σελίδα που έχει φτιάξει ο γκουρού του ιστολογίου, διότι είναι αυτόματα συνδεδεμένη με λογιστικό φύλλο (σπρέντσιτ ελληνιστί) και τα αποτελέσματα θα βγουν εύκολα, με τη μέθοδο των ελαχίστων τετραγώνων. Ωστόσο, σας ενθαρρύνω να αναφέρετε και στα σχόλιά σας τις προβλέψεις σας, για ανταλλαγή απόψεων με τους άλλους σχολιαστές.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εκλογές, Σφυγμομετρήσεις | Με ετικέτα: , | 138 Σχόλια »

Τι θα ψηφίσετε στις εκλογές της 20ής Σεπτεμβρίου 2015;

Posted by sarant στο 9 Σεπτεμβρίου, 2015

Τελικά ήταν γραφτό και το 2015 να έχουμε δεύτερες βουλευτικές εκλογές, όπως είχε γίνει και το 2012, αλλά όχι με διαφορά ενός μηνός όπως τότε αλλά (σχεδόν) οχτώ μήνες μετά: από τις 25 Ιανουαρίου στις 20 του Σεπτέμβρη.  Αφού λοιπόν έληξε η προθεσμία υποβολής των δηλώσεων συμμετοχής των κομμάτων στις εκλογές που έρχονται, αποφάσισα να βάλω κι αυτή τη φορά εκλογικό γκάλοπ, όπου σας ρωτάω, απλούστατα, τι θα ψηφίσετε στις εκλογές, σε 11 μέρες από σήμερα. Λέω «και αυτή τη φορά», επειδή έχουμε κάνει κι αλλα εκλογικά γκάλοπ στο ιστολόγιο, ας πούμε για τις εκλογές του Μαΐου 2012 (με 930 ψήφους) ή για τις πιο πρόσφατες εκλογές του Ιανουαρίου 2015 (με 1471 συμμετοχές).

Το ξέρουμε βέβαια ότι τέτοιου είδους σφυγμομετρήσεις δεν αποκαλύπτουν τίποτα ουσιαστικό, το πολύ να χαρτογραφούν τις προτιμήσεις των επισκεπτών του ιστολογίου -κι αυτό μόνο εφόσον δεν γίνουν ζαβολιές, διότι παρόλο που το πρόγραμμα έχει έναν τρόπο να εντοπίζει διπλοψηφίες (έτσι λέει, τουλάχιστον) θαρρώ πως είναι πανεύκολο να παρακάμψει κανείς τον έλεγχο που γίνεται. Να σημειωθεί επίσης ότι δεν έχω τρόπο να δω τι ψήφισε η κάθε IP, οπότε υπάρχει μυστικότητα σε αυτό το θέμα.

Μια άλλη χρησιμότητα του σημερινού άρθρου είναι ότι θα χρησιμέψει ως χώρος υποδοχής για οποιαδήποτε σχόλια θέλετε να κάνετε, σήμερα ή τις επόμενες μέρες, για τις εκλογές της 20ής Σεπτεμβρίου, είτε πάρετε μέρος στο γκάλοπ είτε όχι. Μπορείτε επίσης να διατυπώνετε προβλέψεις.

Τα κόμματα έχουν μπει στο γκάλοπ με τη σειρά της κοινοβουλευτικής τους δύναμης, όσα έχουν βουλευτές στην απερχόμενη βουλή, και μετά με ελαφρώς αυθαίρετη σειρά τα υπόλοιπα. Δεν συμπεριέλαβα όλα τα κόμματα που συμμετέχουν στις εκλογές (κατεβαίνουν 24 συνολικά), ανάμεσά τους και το Ανεξάρτητη Ανανεωτική Αριστερά, Ανανεωτική Δεξιά, Ανανεωτικό ΠΑΣΟΚ, Ανανεωτική Νέα Δημοκρατία, Όχι στον Πόλεμο, Κόμμα Επιχείρηση Χαρίζω Οικόπεδα, Χαρίζω Χρέη, Σώζω Ζωές, Παναγροτικό Εργατικό Κίνημα Ελλάδος – ΠΑ.Ε.Κ.Ε, που έτσι κι αλλιώς δεν θα χωρούσε ο τίτλος του στη φόρμα της σφυγμομέτρησης!

Θα προσέξατε ότι λείπει από τον κατάλογο ένα κόμμα που αντιπροσωπεύεται στην απερχόμενη βουλή -ή ίσως μια συμμορία. Ο λόγος του αποκλεισμού είναι ότι στο προηγούμενο γκάλοπ, στις εκλογές του Γενάρη, παρατηρήθηκε αθρόα συντεταγμένη συμμετοχή από μέλη ταγμάτων εφόδου κι έτσι το κόμμα εκείνο έφτασε να παίρνει κάπου 40% στο γκάλοπ, ένα αποτέλεσμα ολοφάνερα ανώμαλο που με έκανε να διαγράψω το κόμμα εκείνο από τις επιλογές του γκάλοπ. Οπότε, τούτη τη φορά είπα να το αποκλείσω εξαρχής. Για τον ίδιο λόγο, λείπει η επιλογή Άλλο κόμμα. Αν πάντως θέλετε να «ψηφίσετε» κόμμα που δεν συμπεριλαμβάνεται στον κατάλογο, μπορείτε να το δηλώσετε στα σχόλια.

Η ψηφοφορία θα κλείσει το απόγευμα της Παρασκευής 18 Σεπτεμβρίου 2015 (υποθέτω στις 18.00 ώρα Ελλάδας, αλλά με τις ζώνες πάντα τα μπερδεύω, οπότε μη γκρινιάξετε αν κλείσουν νωρίτερα οι κάλπες).

Τα πολλά λόγια είναι φτώχεια, μπορείτε να ψηφίσετε:

Posted in Επικαιρότητα, Εκλογές, Πολιτική, Σφυγμομετρήσεις | Με ετικέτα: | 256 Σχόλια »

Βιβλία για το καλοκαίρι, λοιπόν

Posted by sarant στο 10 Ιουλίου, 2015

Το φετινό καλοκαίρι δεν είναι σαν τα άλλα, κι αυτό έχει και τον αντίκτυπό του στο ιστολόγιο. Ωστόσο, διατηρεί και η παράδοση τα δικαιώματά της. Και μια από τις παραδόσεις του ιστολογίου είναι και το σημερινό μας άρθρο, που ακολουθεί τη συνήθεια που είχαν (και ίσως έχουν ακόμα) τέτοιες μέρες τα περιοδικά και οι εφημερίδες, να προτείνουν “βιβλία για τις διακοπές”, όσο κι αν για πολύ κόσμο οι διακοπές φέτος (αλλά και τα προηγούμενα χρόνια της κρίσης) είναι άπιαστο όνειρο. Είχαν και κάποιες υποτιθέμενες προδιαγραφές τα “καλοκαιρινά” αυτά βιβλία, που υποτίθεται ότι θα τα διάβαζε κανείς στην ακρογιαλιά, ανάμεσα στις βουτιές: όχι πολύ βαριά θέματα, ας πούμε, αλλά να έχουν και πολλές σελίδες για να φτουρήσουν, αφού το καλοκαίρι διαβάζουμε περισσότερο κι άντε να βρεις βιβλιοπωλείο στην άγονη γραμμή.

Το ιστολόγιο αγαπάει τα βιβλία και του αρέσει να συζητάει για βιβλία, κι έχουμε ανεβάσει ήδη πέντε άρθρα με προτάσεις βιβλίων για το καλοκαίρι, αρχίζοντας από το 2010, που σας είχα ζητήσει να προτείνετε βιβλία που να έχουν κάποια σχέση μεταξύ τους, χωρίς να ανήκουν απαραίτητα π.χ. σε τριλογία, ενώ το 2011 χαλάρωσα τους περιορισμούς και ζήτησα να προτείνετε οποιοδήποτε βιβλίο. Το 2012 είχα ζητήσει προτάσεις για καινούργια βιβλία, νέες εκδόσεις δηλαδή, επειδή είχα κάνει τη διαπίστωση, που μάλλον εξακολουθεί να ισχύει, ότι το βασικό πρόβλημα της βιβλιαγοράς είναι ότι η υπερπροσφορά καλών και φτηνών παλιότερων βιβλίων, από εφημερίδες ή σε προσφορές των εκδοτικών οίκων, αν και καταρχήν είναι κάτι πολύ καλό για το αδυνατισμένο βαλάντιο του βιβλιόφιλου, ωστόσο στραγγαλίζει την αγορά του καινούργιου βιβλίου. Πρόπερσι δεν έβαλα κανέναν περιορισμό και σας ζήτησα απλώς να προτείνετε βιβλία για το καλοκαίρι. χωρίς προσανατολισμό σε είδος (π.χ. αστυνομικά) ή σε ύφος (π.χ. ανάλαφρα), ενώ το ίδιο έκανα και πέρυσι, και μάλιστα, αν προσέξετε, το περσινό άρθρο είχε δημοσιευτεί ακριβώς τέτοια μέρα, 10 Ιουλίου. Και φέτος λοιπόν σας καλώ να προτείνετε βιβλία για τις μέρες του καλοκαιριού, όπου κι αν τις περάσουμε, στις παραλίες ή στην πόλη. Πάντως, να πούμε ότι φέτος είχαμε κι ένα εμβόλιμο βιβλιοφιλικό άρθρο, πριν από δυόμισι μήνες, όπου είπα δυο λόγια για μερικά καινούργια βιβλία που είχα διαβάσει και δώσατε κι εσείς τις δικές σας προτάσεις.

Εγώ συνήθως αγοράζω κάμποσα βιβλία για το καλοκαίρι, αλλά οι δικές μου διακοπές φέτος αργούν, οπότε απλώς θα αναφέρω μερικά από τα βιβλία που βρίσκονται στη στοίβα των αδιάβαστων, προτιμώντας πάντως τα καινούργια βιβλία, ας πούμε της τελευταίας πενταετίας.

Κι επειδή ο παπάς πρώτα βλογάει τα γένια του, θα ξεκινήσω με τα δικά μου βιβλία. Το πιο πρόσφατο είναι η συλλογή διηγημάτων του Ν. Λαπαθιώτη «Τα δεκατρία ντόμινα και άλλες ιστορίες«, ενώ πέρυσι είχα εκδώσει τις ταξιδιωτικές εντυπώσεις του Κ. Βάρναλη «Τι είδα εις την Ρωσσίαν των Σοβιέτ» και το αθησαύριστο διήγημα του Παπαδιαμάντη «Η νοσταλγία του Γιάννη«. Να αναφέρω και το λίγο παλιότερο δικό μου, τα «Λόγια του αέρα«.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βιβλία, Σφυγμομετρήσεις | Με ετικέτα: | 111 Σχόλια »

Ταν ή νταν;

Posted by sarant στο 27 Απρίλιος, 2015

Σε τι άραγε να αναφέρεται ο τίτλος του σημερινού σημειώματος; Το μυαλό μας μπορεί να πάει στο «ή ταν ή επί τας», στο νταν της καμπάνας αλλά και στα νταν που συνοδεύουν τη μαύρη ζώνη στο τζούντο, όμως δεν θέλω να ξεστρατίσουμε, διότι το άρθρο έχει ένα μάλλον πιο πεζό θέμα, τη γραμματική και την κλίση του μεσοπαθητικού παρατατικού. Κανονικά θα έπρεπε να διατυπώσω τον τίτλο με παύλες: -ταν ή -νταν, και τότε θα καταλαβαίνατε ότι εννοώ τις καταλήξεις του τρίτου προσώπου.

Λοιπόν, στον μεσοπαθητικό παρατατικό, κανονικά το τρίτο ενικό πρόσωπο έχει κατάληξη -ταν και το τρίτο πληθυντικό -νταν, με τον τόνο να ανεβαίνει. Αυτός ερχόταν, αυτοί έρχονταν. Σε σχέση με το τρίτο πληθυντικό, ας μην συζητήσουμε τώρα τις πολλές παραλλαγές που μπορεί να υπάρχουν, δηλαδή ερχόντανε, ερχόντουσαν ή το μωραΐτικο ερχόσαντε, διότι θα χαθούμε, ας περιοριστούμε στο «στάνταρ» ζευγάρι.

Ωστόσο, αυτό το σχήμα (ταν – νταν, ας το πούμε), ενώ είναι το κυρίαρχο, δεν είναι το μοναδικό. Σε ένα σχόλιο στη Λεξιλογία, το οποίο με έσπρωξε να γράψω το σημερινό άρθρο, μια καλή φίλη παρατήρησε ότι ο ευθυμογράφος Νίκος Ζαχαριάδης του Πρόταγκον χρησιμοποιεί συστηματικά στο τρίτο ενικό πρόσωπο τύπους που κανονικά είναι του πληθυντικού, σε -νταν, δηλαδή:

Η αναμονή τόσων χρόνων, δικαιώνονταν.
Καθώς ο νέος «Δημοσθένης» (ναι, έτσι αισθάνονταν) κάθονταν στη θέση του.

Αυτός δικαιώνονταν, αυτός αισθάνονταν, αυτός κάθονταν. Κανονικά, στη δική μου μητρική διάλεκτο, που τυχαίνει να είναι και η επικρατέστερη, οι τύποι αυτοί δεν στέκουν, εγώ θα έλεγα: αυτός αισθανόταν, αυτός δικαιωνόταν, αυτός καθόταν.

Ωστόσο, ξέρω ότι ο τύπος με -νταν στο τρίτο ενικό δεν είναι μια τυχαία απόκλιση, ότι υπάρχουν ελληνικές διάλεκτοι όπου αυτός είναι ο κανονικός τύπος. Δυστυχώς δεν έχω πρόχειρο κανένα διαλεκτολογικό σύγγραμμα, αλλά υποθέτω ότι αυτό συμβαίνει τουλάχιστον στα ηπειρώτικα, αφού το βρίσκω όχι μόνο στον Κρυστάλλη, π.χ.: Κι ο αχός του ακόμα, κι αυτός έρχονταν λυπητερός και βραχνός

αλλά και, συνεχώς, στον Κοτζιούλα. Από το ημερολόγιό του, που ελπίζω να εκδοθεί μεσοπρόθεσμα, ξεσηκώνω ένα απόσπασμα, με μεταφορά λαϊκού λόγου:

Εγώ το δοκήθηκα πως θα χάνονταν ο μακαρίτης, είπε στο τέλος κι η χήρα του, μια μικρόσωμη γυναικούλα που είχε σωθεί θαρρείς απ’ την αδιάκοπη εργασία. Είχα ιδεί τρεις μέρες πριν ένα είνορο σημαδιακό. Βρίσκομουν, λέει, σ’ ένα χωράφι μας, απάνω στη Λαζινιά, κι αυτό ξεκόβονταν κι έφευγε απ’ την κάτω μεριά, όλο έφευγε. Στο τέλος ξεκόπηκε πολύς τόπος απ’ τον πάτο και διάβηκε κάτω, αυτό ήταν. Από τότε κατάλαβα πώς θα χάνονταν ο άνθρωπός μας.

Από άλλα κείμενα του Κοτζιούλα βλέπω ότι χρησιμοποιεί τον ίδιο τύπο (π.χ. χάνονταν) και για το γ’ πληθυντικό, άρα έχει το σχήμα νταν-νταν. (Αυτός έρχονταν / αυτοί έρχονταν).

Το ίδιο σχήμα το βρίσκουμε και στην Πηνελόπη Δέλτα, όπως επισήμανε ο φίλος Εαρίων, η οποία χρησιμοποιεί συστηματικά τον τύπο «αυτός έρχουνταν» (για το -ου- περισσότερα παρακάτω).

Υπάρχει όμως και η αντίστροφη τάση, αν και είναι σπανιότερη: να χρησιμοποιείται, δηλαδή, ο τύπος του γ’ ενικού και για τον πληθυντικό, δηλαδή αυτοί ερχόταν, αυτοί καθόταν. Ένα παράδειγμα βρίσκω πρόχειρα σε διήγημα στη λαρισινή εφημερίδα Ελευθερία: Άλλες φορές, τα καλοκαίρια, οι άντρες καθόταν ως το ξημέρωμα στην πλατεία.

Αυτό θα το πούμε σχήμα ταν-ταν, αλλά δεν ξέρω αν εντοπίζεται στη θεσσαλική διάλεκτο.

Δεν έχω βρει ακόμα κάποια διάλεκτο ή έστω και κάποιον άνθρωπο που να χρησιμοποιεί συστηματικά το εντελώς αντίστροφο με την επικρατούσα τάση σχήμα, το νταν-ταν, δηλαδή, ας πούμε: αυτός κάθονταν και αυτοί καθόταν. Αναρωτιέμαι αν υπάρχει.

Οπότε, έχουμε τα τέσσερα σχήματα για τον μεσοπαθητικό παρατατικό:

Α. αυτός καθόταν και αυτοί κάθονταν (ταν-νταν)

Β. αυτός κάθονταν και αυτοί κάθονταν (νταν-νταν)

Γ. αυτός καθόταν και αυτοί καθόταν (ταν-ταν)

Δ. αυτός κάθονταν και αυτοί καθόταν (νταν-ταν).

Θα με υποχρεώσετε αν, στα σχόλιά σας, αναφέρετε ποιο σχήμα χρησιμοποιείτε εσείς, ιδίως αν χρησιμοποιείτε κάποιο άλλο εκτός από το Α.

Υπάρχει βέβαια και μία κατηγορία ρημάτων όπου η επίσημη γραμματική συνιστά τη χρήση του τύπου του γ’ πληθυντικού και για το ενικό. Πρόκειται για τα ρήματα της δεύτερης συζυγίας ομάδας Β’ (κατά την κατάταξη της γραμματικής Holton-Mackridge-Φιλιππάκη), δηλαδή τα ρήματα σαν το «θεωρούμαι», που ίσως αξίζουν χωριστό άρθρο, μια και για το τρίτο πρόσωπο του παρατατικού ερίζουν τουλάχιστον πέντε τύποι, κατά σειρά φθίνουσας λογιότητας:

* εθεωρείτο

* θεωρείτο

* θεωρούταν

* θεωρούνταν

* θεωριόταν

Προφανώς, εξαρτάται και από τη λογιότητα του ρήματος, πιο εύκολα θα πεις «αρνιόταν» ή και «χρησιμοποιόταν» παρά «θεωριόταν» ή (καθόλου) «στεριόταν». Αλλά δεν θέλω να συζητήσω τώρα αυτό το θέμα, που το έχουμε άλλωστε συζητήσει στο παρελθόν και θα το συζητήσουμε, είμαι βέβαιος, ξανά στο μέλλον.

Επισημαίνω απλώς ότι η σύσταση της Γραμματικής H-M-Φ (σελ. 141), αλλά και του Μπαμπινιώτη, είναι να χρησιμοποιείται ο τύπος του γ’ πληθυντικού και στο ενικό: αυτός θεωρούνταν. Για κάποιο λόγο που δεν τον ξέρω, δεν αναφέρουν καν το «αυτός θεωρούταν».

Και κλείνω με το «έρχουνταν» της Πηνελόπης Δέλτα, αντί για «έρχονταν». Αυτό το «ου» ήταν πολύ συχνότερο πριν απο 100 χρόνια, και για τον ενεστώτα: έρχουμαι, χαίρουνται, έρχουνταν. Αν κοιτάξετε κείμενα των αρχών του 20ού αιώνα θα το βρείτε να είναι ο επικρατέστερος τύπος, όχι μόνο σε δημοτικά τραγούδια ή στον Καζαντζάκη, αλλά και σε όλους τους δημοτικιστές μέχρι και τους νεότερους (π.χ. Καραγάτσης), όπως επίσης και στον λαϊκό λόγο που διασώζεται π.χ. στους διαλόγους του Παπαδιαμάντη ή στα θεατρικά ή στην επιστολογραφία.

Αυτό το «έρχουμαι» σήμερα πρέπει να ακούγεται χωριάτικο γι’ αυτό και υποθέτω ότι ελάχιστα χρησιμοποιείται σε ζωντανό σημερινό λόγο -όμως μπορεί να πέφτω έξω και περιμένω να με διορθώσετε.

Και ενώ σήμερα το ου ακούγεται πολύ περισσότερο απ’ ό,τι παλιότερα στο πρώτο πληθυντικό του ενεστώτα (δηλ. ο τύπος «εμείς έχουμε» παλιότερα ήταν μοιρασμένος με το «εμείς έχομε», ενώ σήμερα οι «χουμιστές» είναι πολύ περισσότεροι αν και υπάρχουν ακόμα «χομιστές» όπως και εδώ στο ιστολόγιο), στην παθητική φωνή έχει υποχωρήσει σαφέστατα. Περίεργο πράγμα η γλώσσα, δεν μπαίνει σε καλούπια, τα φτιάχνει.

 

 

 

Posted in Γραμματική, Γενικά γλωσσικά, Ντοπιολαλιές, Σφυγμομετρήσεις | Με ετικέτα: , , , | 151 Σχόλια »