Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Τι λένε για μας’ Category

Από τη Βιέννη για τα 200 χρόνια της Επανάστασης

Posted by sarant στο 2 Απριλίου, 2021

Η Μεγάλη Επέτειος πέρασε, αλλά δεν θα σταματήσουν να γράφονται βιβλία και άρθρα για το 1821 όλο τον χρόνο -κι εμείς στο ιστολόγιο θα συνεχίσουμε, καλώς εχόντων των πραγμάτων, να δημοσιεύουμε κάθε δεύτερη Τρίτη κείμενα του Εικοσιένα.

Το σημερινό άρθρο είναι, ας πούμε, εμβόλιμο -και δεν έχει ως αντικείμενο το ίδιο το Εικοσιένα αλλά αποτελεί απλώς μετάφραση ενός άρθρου που δημοσιεύτηκε στον αυστριακό τύπο για τα 200 χρόνια της Επανάστασης.

Ο ιστορικός Νίκος Αλεξάτος δημοσίευσε πριν από μερικές μέρες μια επισκόπηση των άρθρων του γερμανόφωνου τύπου για τα διακοσάχρονα. Η περιγραφή του για το τελευταίο άρθρο με το οποίο ασχολήθηκε μου κίνησε το ενδιαφέρον και το βρήκα και αποφάσισα να το μεταφράσω. Παρόλο που δεν του λείπουν τα λάθη, έχει θαρρώ ενδιαφέρον να δούμε «τι λένε για μας» κάποιοι άλλοι.

Ο αρθρογράφος, ο Αυστριακός δημοσιογράφος Armin Sattler βασίζεται σε πρόσφατο βιβλίο του Ρίχαρντ Σούμπερτ για τον Μπάιρον και την Επανάσταση, όπως και σε άλλα βιβλία του Ιωάννη Ζελεπού (δεν τον ξέρω, είδα ότι δρα στον γερμανόφωνο χώρο) και του Ρόντρικ Μπίτον.

Τα γερμανικά δεν ήταν ποτέ το φόρτε μου (είναι η τρίτη γλώσσα που δουλεύω) και δεν προλάβαινα να ξαναδουλέψω τη μετάφραση, οπότε διορθώστε ελεύθερα (το πρωτότυπο άρθρο είναι εδώ).

Η επανεφεύρεση της Ελλάδας

Πριν από 200 χρόνια άρχισε ο ελληνικός απελευθερωτικός πόλεμος, που συγκίνησε όσο κανένας άλλος την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη, στην οποία πρόσφερε μια ιδανική επιφάνεια προβολής, υπό τη μορφή της «αφύπνισης των Ελλήνων». Για τους ίδιους τους Έλληνες, η ιδέα της συνέχειας με τους αρχαίους ήταν εξίσου αφηρημένη όσο και η ιδέα ενός κράτους στη σημερινή επικράτεια της Ελλάδας. Είχαν εντελώς διαφορετικές αντιλήψεις για την ύπαρξη μετά τους Οθωμανούς.

Η αστική τάξη, που είχε αποκτήσει συνείδηση του εαυτού της, δεν πρόβαλλε στους Έλληνες μόνο τη δική της λαχτάρα για ελευθερία, που είχε φιμωθεί από τις νεοαπολυταρχικές κυβερνήσεις. Συντηρητικοί και προοδευτικοί συμμερίζονταν την ακράδαντη πεποίθηση ότι αυτοί οι επαναστάτες αποτελούσαν μια ξεχωριστή περίπτωση, διότι δεν ήταν ούτε δημοκράτες ούτε γιακωβίνοι ταραχοποιοί, αλλά απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων που είχαν ξεσηκωθεί ενάντια στον σουλτάνο.

Χιλιάδες μέλη διεθνών ταξιαρχιών -ιδεαλιστές πρώην αξιωματικοί του Ναπολέοντα, αλλά κυρίως Γερμανοί ρομαντικοί, δημοκρατικοί και εθνικιστές- έσπευσαν να βοηθήσουν τους Έλληνες στον αγώνα τους για ελευθερία. Φτάνοντας στα ιερά χώματα του Ομήρου και του Περικλή, τους περίμενε το πολιτισμικό σοκ: τίποτα δεν ήταν έτσι όπως το περίμεναν οι φιλέλληνες αυτοί. Βρέθηκαν μέσα σε χάος, αναρχία, απόρριψη, πείνα και ωμότητες.

Αυταπάτες και πραγματικότητα

Δεν βρήκαν ούτε τη συνείδηση μιας κοινής υπόθεσης, ούτε έναν λειτουργικό στρατό, αλλά συμμορίες ατάκτων οι οποίες, όπως γράφει ο ιστορικός Ιωάννης Ζελεπός στη «Μικρή ιστορία της Ελλάδας», «δεν υπάγονταν σε καμιά κεντρική διοίκηση, και η μόνη συνοχή που είχαν ήταν η προσωπική, και κατά συνέπεια ευμετάβλητη, αφοσίωση της ομάδας στον εκάστοτε αρχηγό της, η αφοσίωση του οποίου στην υπόθεση της επανάστασης ήταν επίσης ευμετάβλητη σε ορισμένες περιπτώσεις».

Οι Kleften («κλέφτες») αυτοί, που είχαν ρομαντικοποιηθεί τόσο στη Δύση όσο και από τον ελληνικό λαό, έμοιαζαν λιγότερο με μαχητές της ελευθερίας και περισσότερο «με τους πολέμαρχους της Σομαλίας, που με τις ένοπλες συμμορίες τους σε φορτηγάκια πηγαίνουν από το ένα χωριό στο άλλο, για να τρομοκρατήσουν τους κατοίκους και να τους αποσπάσουν φόρους» σύμφωνα με τη διατύπωση του Βιεννέζου συγγραφέα και πολιτικού επιστήμονα Ρίχαρντ Σούμπερτ, ο οποίος στο βιβλίο του «Το τελευταίο ταξίδι του Λορντ Μπάιρον» παρουσιάζει την πρώτη γερμανόγλωσση μονογραφία για το γεγονός αυτό ακριβώς με τη συμπλήρωση των 200 χρόνων, μια μονογραφία τόσο συναρπαστική όσο κι ένα περιπετειώδες μυθιστόρημα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in 1821, Αναδημοσιεύσεις, Μεταφραστικά, Τι λένε για μας | Με ετικέτα: , , , , | 146 Σχόλια »

Ο Εδμόνδος Αμπού στην Ελλάδα -και στην Αίγινα

Posted by sarant στο 9 Σεπτεμβρίου, 2018

Κυκλοφόρησε πρόσφατα σε νέα μετάφραση από τον εκδοτικό οίκο Μεταίχμιο το κλασικό έργο του Εδμόνδου Αμπού (Edmond About) «Η Ελλάδα του Όθωνα», τίτλος εκσυγχρονισμένος, αφού ο τίτλος του πρωτοτύπου, «Η σύγχρονη Ελλάδα» (La Grèce contemporaine) θα ηχούσε εντελώς παραπλανητικά 165 χρόνια μετά.

O Αμπού (1828-1885) επισκέφτηκε την Ελλάδα το 1852 και έμεινε ως το 1854. Εργάστηκε για τη Γαλλική Σχολή των Αθηνών και με την επιστροφή του στη Γαλλία μετέφερε στο γαλλικό κοινό τις εντυπώσεις του από το νεοπαγές κράτος.

Το βιβλίο αυτό του Αμπού, αλλά κυρίως το επόμενο που έγραψε για την Ελλάδα της εποχής του, «Ο βασιλεύς των ορέων», προκάλεσαν θύελλα αντιδράσεων στην Ελλάδα της εποχής εκείνης, αφού θεωρήθηκαν ανθελληνικά. Όπως θα φανεί και από τα αποσπάσματα που δημοσιεύω, που πάντως δεν είναι και τα πιο καυστικά, ο Αμπού στηλιτεύει τα πολλά στραβά που βλέπει, αλλά αγαπά την Ελλάδα και τον ελληνικό λαό. Μπορεί πάντως να σταθεί η κριτική πως αντιμετωπίζει τους Έλληνες ως ανώριμα παιδιά, με τόνο συγκαταβατικό.

Το βιβλίο είχε εκδοθεί παλιότερα σε μετάφραση του (κομμουνιστή διανοούμενου) Απόστολου Σπήλιου και πρόλογο του Τάσου Βουρνά. Σήμερα μεταφράζεται ξανά, κάτι πολύ λογικό αφού η παλιά έκδοση είναι εξαντλημένη και αφού τα σημαντικά βιβλία καλό είναι να ξαναμεταφράζονται κάθε 1-2 γενιές.

Πάντως, θα χρειαζόταν πιστεύω εκτενέστερη αναφορά στην υποδοχή που είχε ο Αμπού και το έργο του στην Ελλάδα του 1860, κάτι που θίγεται μόνο περιστασιακά στον έτσι κι αλλιώς ισχνότατο πρόλογο (σκάρτες τέσσερις σελίδες!) του Τάκη Θεοδωρόπουλου.

Δυστυχώς, ο πρόλογος είναι γραμμένος στο γόνατο. Ξεχώρισα την άστοχη έκφραση ότι το 1850 «το αεροπλάνο δεν έχει ακόμη καθιερωθεί ως μέσο μεταφοράς» -κάτι που θα ταίριαζε για μια εποχή όπου το αεροπλάνο έχει μεν εφευρεθεί αλλά δεν χρησιμοποιείται ευρέως σε μεταφορές πχ περί το 1910. Αλλά η ακριβολογία δεν ήταν ποτέ το ατού του κ. Θεοδωρόπουλου.

Η μετάφραση της κ. Αριστέας Κομνηνέλλη είναι καλή. Το κείμενο ρέει ευχάριστα, ενώ η μεταφράστρια, πολύ δεοντολογικά, αναγνωρίζει τις οφειλές της στην παλιότερη μετάφραση όταν σε ορισμένα σημεία υιοθετεί μια έκφρασή της ή μεταφέρει μια υποσημείωση της παλιότερης έκδοσης.

Δυστυχώς όμως, ενώ η μετάφραση ρέει, δεν είναι απαλλαγμένη από λάθη και λαθάκια. Παρόλο που δεν έκανα συστηματικό έλεγχο, θα αναφέρω μερικές περιπτώσεις που δεν μπόρεσα να μην τις προσέξω.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αττική, Αίγινα, Κριτική μεταφράσεων, Μεταφραστικά, Παρουσίαση βιβλίου, Ταξιδιωτικά, Τι λένε για μας | Με ετικέτα: , , , , | 176 Σχόλια »