Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Τραγούδια’ Category

Ο δασονόμος και οι γιάπηδες

Posted by sarant στο 26 Μαΐου, 2017

Ποια σχέση έχει ο φάντης με το ρετσινόλαδο, ή τέλος πάντων ο δασονόμος με τους γιάπηδες, θα ρωτήσετε. Πρόκειται για δυο τραγούδια που μόλις έμαθα την ύπαρξή τους και θεώρησα ότι έχουν αρκετό ενδιαφέρον ώστε να τους αφιερωθεί το σημερινό άρθρο. Το ενδιαφέρον αυτό, όπως θα μαντέψατε ίσως, πέρα από το καθαρά μουσικό-καλλιτεχνικό είναι και γλωσσικό.

Θα παρουσιάσω λοιπόν, με γλωσσικό σχολιασμό, δυο τραγούδια από το κυπριακό συγκρότημα Monsieur Doumani, που το απαρτίζουν ο Αντώνης Αντωνίου (τζουράς), ο Άγγελος Ιωνάς (κιθάρα) και ο Δημήτρης Γιασεμίδης (πνευστά). Δεν ξέρω γιατί ονόμασαν έτσι το συγκρότημά τους, αλλά επειδή η ονομασία είναι γαλλοπρεπής θα την τόνιζα στη λήγουσα, Μεσιέ Ντουμανί δηλαδή, και όχι Ντουμάνι.

Τα τραγούδια μού τα σύστησε ο καλός φίλος Δαεμάνος, μέγας γνώστης του είδους. Προέρχονται και τα δυο από τον πρώτο δίσκο των Μεσιέ Ντουμανί (Grippy Grappa, 2013). Το πρώτο είναι παραδοσιακό, που το έχουν διασκευάσει, ενώ το δεύτερο είναι εντελώς δικό τους, σύγχρονο.

Και ξεκινάμε με το παραδοσιακό, που λέγεται Ο δασονόμος:

 

Παραθέτω τα λόγια:

Τζ΄ίντα τον θέλεις ρα πελλή εσού τον δασονόμο, να μπαίνει μες τον καβενέν με το βουρτζί στον ώμον
Τζ΄ίντα τον θέλεις ρα πελλή εσού τον δασονόμο, τζ΄εν παίρνεις ένα δάσκαλον για ένα δικηόρο

Του δικηόρου μάνα μου εν κομμένη η ποινή του, στην πίσσα τζαι στην χόγλαση μετρά την αμοιβή του
Τζαι του δασκάλου α μανα εν μαύρο το βλατζί του, απού τον σσυλλομπάσταρτον που ΄ν πας την τζεφαλή του.

Ο δασονόμος κόρη μου ήσυχος εν θα μείνει, εννα γυρίζει τα βουνά τες πυρκαγιές να σβήννει, να γίνεται ολόμουζος γι΄ανάμισι σελίνι
Οι δασονόμοι μάνα μου που το 35, επιάνναν τα πεντόλιρα τζαι ζούσαν σα λεβέντες.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Κύπρος, Τραγούδια, κυπριακά | Με ετικέτα: , , , | 32 Σχόλια »

Φεύγουν τα καλύτερά μας χρόνια…

Posted by sarant στο 8 Φεβρουαρίου, 2017

16473109_10210627958048335_5634206940064220225_nΗ θλιβερότατη είδηση του θανάτου του Λουκιανού Κηλαηδόνη έγινε γνωστή χτες προς το μεσημέρι. Τη συζητήσαμε βέβαια στο ιστολόγιο, στα χτεσινά σχόλια, όμως ο Λουκιανός μας αξίζει και κάτι περισσότερο.

Ο Λουκιανός Κηλαηδόνης γεννήθηκε στην Κυψέλη το 1943, σπούδασε αρχιτεκτονική χωρίς ποτέ να εξασκήσει το επάγγελμα, εμφανίστηκε δε στη δισκογραφία το 1969 με δυο τραγούδια («Παίρνω την ανηφοριά» και «Σ’ αγαπώ«) σε στίχους Δ.Ιατρόπουλου στον παρθενικό προσωπικό δίσκο του Γιώργου Νταλάρα. Ο δικός του πρώτος δίσκος ήρθε το 1971 και είχε τίτλο Η πόλη μας, μουσική και τα τραγούδια από το ομώνυμο θεατρικό έργο της Κωστούλας Μητροπούλου. Ήταν μάλλον η πρώτη από τις αμέτρητες συνεργασίες του με το θέατρο, μια συμβίωση που θα έλεγα πως χάρισε και στα μη θεατρικά τραγούδια του κάτι από τη θεατρικότητα του μονόπρακτου.

Ακολούθησε το 1972 η Κόκκινη κλωστή, σε στίχους του Νίκου Γκάτσου, με τον Μητσιά και τη Γαλάνη. Πέρα από τους δύο προσωπικούς δίσκους, αυτή την περίοδο συμμετέχει και σε άλλες δουλειές με τραγούδια του, όπως στον δεύτερο προσωπικό δίσκο του Μανώλη Μητσιά, όπου ο Κηλαηδόνης έχει συνθέσει 6 από τα 12 τραγούδια -ανάμεσά τους και το «Σε βρήκα στη Μονεμβασιά» σε στίχους Μάνου Ελευθερίου

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εις μνήμην, Ογδόνταζ, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , | 272 Σχόλια »

Ο Ροβιόλης στην οδό Γραφημώνος και άλλα ραμόνια

Posted by sarant στο 10 Ιανουαρίου, 2017

Άρθρο για τα ραμόνια, δηλαδή τα παρακούσματα τραγουδιών, έχω βάλει και παλιότερα -τελευταία φορά πριν απο τριάμισι χρόνια. Νομίζω πως το διάστημα που μεσολάβησε είναι αρκετό ώστε κάποιοι παλαιότεροι να μην θυμούνται καλά το προηγούμενο άρθρο και κάποιοι νεότεροι φίλοι να μην έχουν προσθέσει δικά τους σχόλια. Το σημερινό ενσωματώνει τα καλύτερα παραδείγματα από τα προηγούμενα άρθρα μαζί με μερικά καινούργια -και βγήκε σε διάσταση έξτρα λαρτζ.

Ο τίτλος του σημειώματος περιέχει τουλάχιστον μιαν άγνωστη λέξη, χώρια τα δυο κύρια ονόματα. Τι να είναι τάχα το ραμόνι;

Το ραμόνι είναι λέξη παιδική, περίπου ιδιωτική, και στην προκειμένη περίπτωση δική μου. Μικρός, άκουγα τους γονείς μου να τραγουδούν Θεοδωράκη, τον Επιτάφιο, και να λένε:

Μα το καράβι βούλιαξε κι έσπασε το τιμόνι
και στου πελάγου το βυθό πλανιέμαι τώρα μόνη.

Ίσως επειδή δεν μου πήγαινε να συνδέσω την αρρενωπή φωνή του Μπιθικώτση με θηλυκό επίθετο (τώρα μόνη), το παράκουσα: πλανιέμαι το ραμόνι, κι έπλασα με το νου μου κάποιο μικρό ανυπεράσπιστο ζωάκι που περιπλανιέται στο βυθό του πελάγου. Και, «μπαμπά, τι είναι το ραμόνι;» οπότε έγινε μεγάλο γέλιο.

Τέτοια παρακούσματα είναι πολύ διαδεδομένα, ο καθένας έχει τα δικά του, άλλοτε από την παιδική ηλικία και άλλοτε ως ενήλικος. Αποφάσισα να τα λέω ραμόνια, όχι μόνο επειδή το ραμόνι είναι δικό μου, αλλά διότι το ραμόνι χτύπησε δυο φορές. Τι εννοώ; Πριν από μερικά χρόνια, συζητώντας με συνάδελφο που είναι καμιά δεκαριά χρόνια μικρότερος, βρήκα ότι κι εκείνος είχε, σαν παιδί, πλάσει το δικό του ραμόνι, κι εκείνος από τραγούδι του Μίκη, αλλά όχι από τον «Επιτάφιο», παρά από τα «Τραγούδια του αγώνα» -λογικό άλλωστε, αφού είναι μικρότερος δέκα χρόνια. Και στον Ωρωπό, εκεί που λέει: Κλαίει η μάνα τώρα μόνη, κλαιν τα δέντρα τα βουνά, ο φίλος μου συγκινιόταν για το καημένο το ραμόνι που το έκλαιγε η μάνα του. Ίσως επειδή είχε χαθεί και περιπλανιόταν στου πελάγου το βυθό!

Στην αγγλόφωνη ορολογία, τα ραμόνια ονομάζονται Mondegreen, όρος που τον έπλασε η Αμερικανίδα συγγραφέας Σίλβια Ράιτ, το 1954, επειδή όταν ήταν μικρή, παράκουσε τα λόγια μιας παραδοσιακής μπαλάντας, και στον τελευταίο στίχο αντί για

Ye Highlands and ye Lowlands,
Oh, where hae ye been?
They hae slain the Earl O’ Moray,
and laid him on the green

νόμιζε πως λέει: And Lady Mondegreen.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικά ευτράπελα, Επαναλήψεις, Λογολογία, Ραμόνια, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , , , | 460 Σχόλια »

Ο Δημήτρης Σαραντάκος θυμάται το Go back του 1944 στη Μυτιλήνη

Posted by sarant στο 20 Δεκέμβριος, 2016

Πριν από λίγες μέρες συμπληρώθηκαν πέντε χρόνια χωρίς τον πατέρα μου, τον αξέχαστο Δημήτρη Σαραντάκο. Για να τιμήσω τη μνήμη του, που βέβαια πολύ συχνά τη μνημονεύουμε στο ιστολόγιο, ανεβάζω ξανά σήμερα ένα παλιό μου άρθρο, στο οποίο ο πατέρας μου θυμάται την απόκρουση των Άγγλων τα Χριστούγεννα του 1944 στη Μυτιλήνη. Το αρχικό άρθρο είχε δημοσιευτεί πριν από εφτά χρόνια, οπότε δεν θα είναι πολύ γνωστό.

Πέρα από την επικαιρότητα, αφού και τώρα έχουμε Χριστούγεννα, το νέο ανέβασμα δικαιολογείται και από το ότι στο προηγούμενο άρθρο υπήρχαν δυο ηχογραφήσεις με τον πατέρα μου να τραγουδάει αυτοσχέδια τραγούδια της εποχής, οι οποίες στο μεταξύ είχαν πάψει να λειτουργούν -οπότε τις ανέβασα σε άλλον ιστότοπο για να τις ακούσετε.

Ακόμα, το παλιό εκείνο άρθρο είχε πιο παλιά, πριν αποκτήσω εγώ ιστολόγιο, δημοσιευτεί στο ιστολόγιο του επίσης αξέχαστου φίλου Αλλού Φαν Μαρξ το 2007, που τόσο νωρίς έφυγε από κοντά μας -κι έτσι θα τιμήσουμε και τη δική του μνήμη.

Κάτ’ αγριγιαθρώπ’ μας φέραν…

Την προπαραμονή των Χριστουγέννων του 1944 είχα περάσει από την Τράπεζα και με τον πατέρα μου πήγαμε στην αγορά για ψώνια. Ήταν γύρω στις 10 το πρωί και αντιληφθήκαμε κόσμο να τρέχει προς το λιμάνι. Ακολουθήσαμε κι εμείς και τότε είδαμε πως έξω από το λιμάνι είχαν έρθει 4 αγγλικά πολεμικά και 7 μεγάλα μεταγωγικά, από ένα από τα οποία προερχόταν μια ατμάκατος γεμάτη με ινδούς στρατιώτες, που κατευθυνόταν στο μέσα λιμάνι. Μη ξεχνάτε, πως εκείνες τις ημέρες στην Αθήνα μαίνονταν οι μάχες μεταξύ του ΕΛΑΣ και των Άγγλων.

image001

Ήταν η πρώτη απόπειρά τους να αποβιβάσουν στρατό στη Μυτιλήνη, η οποία, σημειωτέον, μαζί με τη Σάμο ήταν τα μόνα νησιά του Αιγαίου που βρίσκονταν σταθερά κάτω από τον έλεγχο του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Από την Απελευθέρωση και μετά στο νησί υπήρχε κάποια δυαδική εξουσία. Από τη μια υπήρχε η εξουσία του ΕΑΜ, με δικιά της Τοπική Αυτοδιοίκηση, Νομάρχη, Πολιτοφυλακή και το 22ο Σύνταγμα του ΕΛΑΣ. Από την άλλη υπήρχε η Συμμαχική Αποστολή από καμιά δεκαριά αξιωματικούς (όλους Άγγλους), η (ελληνική) Ναυτική Διοίκησις Αιγαίου, με τον πλοίαρχο Μίλτωνα Ιατρίδη (αυτόν του «Παπανικολή»), ένα άγημα ναυτών και το αντιτορπιλικό «Αετός», που ήταν αραγμένο στο μέσα λιμάνι και μία διμοιρία Ιερολοχιτών. Όλοι αυτοί όμως δεν είχαν καμιάν ουσιαστική δύναμη, αλλά σε συνεργασία με τους ντόπιους αντιδραστικούς βυσσοδομούσαν κατά της εαμικής εξουσίας.
Με την αποβίβαση των ινδικών στρατευμάτων θα αποχτούσαν τη δύναμη που δεν είχαν και θα ανέτρεπαν την εαμοκρατία, όπως είχαν κάνει, από τον Σεπτέμβρη ήδη, στη Χίο, τη Λήμνο και τις Κυκλάδες. Η ηγεσία του ΕΑΜ ήταν ενήμερη για τις προθέσεις των Άγγλων, γιατί από την προηγούμενη βδομάδα η Συμμαχική Αποστολή στη Μυτιλήνη είχε συγκεντρώσει στα Μπλόκια (τον προσφορότερο χώρο αποβίβασης – εκεί που σήμερα αράζουν τα φερυ-μπωτ), όλα τα φορτηγά αυτοκίνητα της Ούνρα, που είχαν έρθει με την απελευθέρωση στο νησί για τη μεταφορά στα χωριά της συμμαχικής βοήθειας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Εθνική αντίσταση, Μυτιλήνη, Πρόσφατη ιστορία, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , | 92 Σχόλια »

Χορεύοντας με τους Νίκους

Posted by sarant στο 6 Δεκέμβριος, 2016

Ο Κέβιν Κόστνερ βεβαίως χόρευε με τους λύκους, αλλά εμείς σήμερα χορεύουμε με τους Νίκους και δεν χρειάζεται να μας σκηνοθετήσει κάποιος Κέβιλ Κόστλερ, διότι, απλούστατα, σήμερα οι Νίκοι γιορτάζουν και μαζί ο Νικοκύρης του σπιτιού -ή έστω του ιστολογίου.

Κι άλλα άρθρα έχουμε γράψει για ονόματα τη μέρα της γιορτής τους -πρόσφατα, ας πούμε, είπαμε χρόνια πολλά στην Κατερίνα– αλλά, όπως τα παιδιά του ράφτη είναι παροιμιωδώς τα πιο κακοντυμένα, έτσι και, τόσα χρόνια που λειτουργεί το ιστολόγιο, δεν έχουμε ανεβάσει άρθρο για τους Νίκους -ας επανορθώσουμε λοιπόν σήμερα.

Η επίσημη μορφή του ονόματος είναι Νικόλαος και βλέπουμε αμέσως ότι είναι όνομα ελληνικής αρχής με διάφανη ετυμολογία -νίκη και λαός, που βέβαια μπορεί να ερμηνευτεί και ως κυρίαρχος επί του λαού. Παρόλο όμως που το όνομα είναι αρχαίο και μη χριστιανικό, δεν είχε και τόσο μεγάλη διάδοση στα αρχαία χρόνια -ο μόνος προχριστιανικός Νικόλαος που μου έρχεται στον νου είναι ο Νικόλαος ο Δαμασκηνός, ιστορικός του 1ου π.Χ. αιώνα που έγραψε, λέει, εκατοντάδες τόμους από τους οποίους σώθηκαν ελάχιστα. Στα χρόνια των Αποστόλων υπήρξε ένας Νικόλαος Αντιοχέας που αργότερα έδωσε τ’ όνομά του στην αίρεση του Νικολαϊτισμού, ενώ τον 4ο αιώνα είχαμε τον επίσκοπο Μύρων Λυκίας Κιλικίας, που τον έλεγαν Νικόλαο και άγιασε κι έγινε ο Αγιονικόλας.

Επειδή κάποια θαύματά του είχαν να κάνουν με τη θάλασσα, ο Άγιος Νικόλαος ανέλαβε τη δουλειά του Ποσειδώνα και είναι προστάτης των ναυτικών και όσων ταξιδεύουν στις θάλασσες -και γι’ αυτό είναι από τους πιο συμπαθείς αγίους και έχει και πολλά παραθαλάσσια ξωκλήσια.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ονόματα, Τραγούδια, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , | 262 Σχόλια »

Το σύνεργο που δεν μου αρέσει να κουβαλάω

Posted by sarant στο 28 Νοέμβριος, 2016

umbrella_rainΕτοιμάζομαι για ένα μικρό διήμερο ταξίδι και φτιάχνω το σακ βουαγιάζ μου και μοιραία θα πάρω μαζί μου και ομπρέλα -στην Εσπερία το σύνεργο αυτό είναι απαραίτητο, βλέπετε. Δεν μου αρέσει να κουβαλάω ομπρέλα και ακόμα λιγότερο να τη χρησιμοποιώ -την έχω μαζί μου πιο πολύ αποτροπαϊκά, για ξόρκι. «Γιατί δεν ανοίγεις την ομπρέλα; Βρέχει» μου λέει η γυναίκα μου συχνά. «Μα τι λες; Αν την ανοίξω θα βραχεί», της απαντάω. Προτιμώ να ανεβάσω κουκούλα, ας πούμε -άλλωστε, όταν φυσάει δεν έχει νόημα η ομπρέλα.

Δεν μου αρέσει να τη χρησιμοποιώ, αλλά θα της αφιερώσω το σημερινό άρθρο.

Τη χαρακτήρισα «σύνεργο» που είναι μάλλον λάθος, μια και με τα σύνεργα (ή τα εργαλεία) φτιάχνουμε κάτι, αλλά πώς θα τη λέγατε εσείς; Κατά το λεξικό, η ομπρέλα είναι «φορητό αντικείμενο που αποτελείται από αδιάβροχο ύφασμα στερεωμένο επάνω σε ένα σκελετό με λαβή και χρησιμεύει για ατομική προστασία από τη βροχή ή τον ήλιο». Κυρίως από τη βροχή, βέβαια, διότι στην Ελλάδα, κι ας καίγεται από τον ήλιο, κυρίως απωανατολίτες τουρίστες βλέπουμε να χρησιμοποιούν ομπρέλες.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Άχθος Αρούρης, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Πορτοκαλισμοί, Σατιρικά, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , | 183 Σχόλια »

Όταν ο Μπομπ Ντίλαν συνάντησε τον Βάρναλη

Posted by sarant στο 16 Οκτώβριος, 2016

Με τον τίτλο που διάλεξα να βάλω, υπάρχει φόβος να μου πείτε ότι επιδιώκω να προσελκύσω αναγνώστες με εντυπωσιακούς αλλά παραπλανητικούς τίτλους. Συναντήθηκαν ποτέ ο Κώστας Βάρναλης με τον Μπομπ Ντίλαν; Παρά τη μεγάλη διαφορά ηλικίας, θα μπορούσαν -θεωρητικά- να έχουν συναντηθεί, ας πούμε στη δεκαετία του 1960, αλλά αυτό δεν συνέβη ποτέ. Χρησιμοποιώ μεταφορικά τον όρο «συνάντηση», κάτι που συμβαίνει συχνά όταν αναφερόμαστε σε συγγραφείς και γενικότερα σε ανθρώπους της τέχνης -συναντήθηκαν μέσα από το έργο τους.

Δεν νομίζω ότι ο ένας ήξερε το έργο του άλλου -η συνάντηση που λέω έγινε σε ουδέτερο έδαφος, σε ένα μνημόσυνο, αφού κι οι δυο αφιέρωσαν ένα έργο τους, ποίημα ο Βάρναλης και τραγούδι ο Ντίλαν, στον ίδιο νεκρό, σε έναν δεκατετράχρονο μαύρο που έπεσε θύμα άγριας ρατσιστικής δολοφονίας στην πολιτεία του Μισισιπή, τον Έμετ Τιλ.

Η δολοφονία του Έμετ Λιούις Τιλ έγινε στα τέλη Αυγούστου του 1955. Ο δεκατετράχρονος μαύρος, που κατοικούσε στο Σικάγο, είχε πάει για το καλοκαίρι σε συγγενείς στον Μισισιπή. Μαζί με άλλους μαύρους έφηβους μπήκε στο μπακάλικο του χωριού, που το κρατούσε η 21χρονη (λευκή) Καρολίνα Μπράιαντ, και της μίλησε με οικειότητα, ενώ φεύγοντας σφύριξε κολακευτικά (αργότερα μαθεύτηκε ότι ο Τιλ είχε σοβαρό πρόβλημα με το τραύλισμα και γι’ αυτό σφύριζε τα λόγια του).

emmit_till_bodyΤέτοια τόλμη, από έναν ξενοφερμένο, έκανε αίσθηση στη μικρή κοινωνία όπου ο φυλετικός διαχωρισμός βασίλευε. Μερικές μέρες αργότερα, επέστρεψε ο σύζυγος της μπακάλισσας, που έλειπε σε εκδρομή για ψάρεμα, και όταν έμαθε τα καθέκαστα πήγε, μαζί με τον ετεροθαλή αδελφό του στο σπίτι όπου φιλοξενιόταν ο Έμετ Τιλ. Μπήκαν μέσα στις 2 το πρωί της 28ης Αυγούστου, άρπαξαν τον νεαρό, τον φόρτωσαν στο αυτοκίνητο και έφυγαν. Τον βασάνισαν, τον χτύπησαν, τον πυροβόλησαν, τον έριξαν στο ποτάμι. Δυο-τρεις μέρες αργότερα το παραμορφωμένο πτώμα του ανέβηκε στην επιφάνεια και βρέθηκε. Το κεφάλι του ήταν ένας άμορφος πρησμένος όγκος, και οι αρχές ήθελαν να θαφτεί χωρίς να ανοιχτεί το φέρετρο -αλλά η μητέρα του επέμεινε κι έτσι όλοι είδαν το φρικτό θέαμα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βάρναλης, ΗΠΑ, Πρόσφατη ιστορία, Ποίηση, Ρατσισμός, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , , , , | 125 Σχόλια »

Ένα Νόμπελ αλλιώτικο απ’ τ’ άλλα

Posted by sarant στο 14 Οκτώβριος, 2016

Το ιστολόγιό μας έχει υπότιτλο «για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και όλα τα άλλα» και, πράγματι, αφιερώνει στη λογοτεχνία ικανό μερίδιο της ύλης του, κι όμως, μέχρι τώρα, στα εφτάμισι χρόνια της ύπαρξής του δεν έχει σχολιάσει ποτέ την απονομή κάποιου Νόμπελ λογοτεχνίας, από τα εφτά που έχει δει να απονέμονται (και τα θυμίζω: 2009 – Χέρτα Μύλερ, 2010 – Μάριο Βάργκας Γιόσα, 2011 – Τόμας Τρανστρέμερ, 2012 – Μο Γιαν, 2013 – Άλις Μάνρο, 2014 – Πατρίκ Μοντιανό, 2015 – Σβετλάνα Αλεξίεβιτς).

Για το φετινό Νόμπελ θα κάνουμε εξαίρεση -διότι το Νόμπελ λογοτεχνίας του 2016 είναι ένα Νόμπελ αλλιώτικο απ’ τ’ άλλα. Όπως θα ξέρετε, χτες ανακοινώθηκε η βράβευση του Μπομπ Ντίλαν, του Αμερικανού τραγουδοποιού που εξέφρασε το αντιπολεμικό κίνημα της δεκαετίας του 1960 και επηρέασε βαθύτατα τις επόμενες γενιές της αμφισβήτησης.

Σπάνια η απονομή ενός βραβείου Νόμπελ έχει προκαλέσει τόση αίσθηση -εγώ δεν θυμάμαι καμιά άλλη βράβευση που να συζητήθηκε τόσο, τουλάχιστον μετά τη βράβευση του Κίσινγκερ. Εδώ που τα λέμε, πρόκειται για όνομα διάσημο, ενώ κάποιοι από τους βραβευμένους των τελευταίων ετών ήταν παγκοσμίως άγνωστοι όταν βραβεύτηκαν -και τουλάχιστον ένας έμεινε και μετά.

Φυσικά η διασημότητα δεν είναι κριτήριο της αξίας ενός λογοτέχνη και ούτε όλες οι αντιδράσεις στην ανακοίνωση της βράβευσης του Ντίλαν ήταν επιδοκιμαστικές. Πολλοί εξεπλάγησαν από τη βράβευση, αρκετοί εξέφρασαν διαφωνία ενώ κάποιοι αντέδρασαν με θυμηδία -γιατί όχι και ο Λευτέρης Παπαδόπουλος είπε κάποιος· η Μαντόνα, είπε κάποιος άλλος.

Βλέπετε, ο Ντύλαν βραβεύτηκε με το Νόμπελ Λογοτεχνίας, ενώ είναι τραγουδοποιός, γράφει τραγούδια. Στην απόφαση της Σουηδικής Ακαδημίας τονίζεται ότι βραβεύεται «για τη δημιουργία νέων δρόμων ποιητικής έκφρασης μέσα στη μεγάλη παράδοση του αμερικανικού τραγουδιού». Πρωτη φορά βραβεύεται τραγουδοποιός με την ανώτατη διάκριση για έναν λογοτέχνη κι αυτό, εύλογα, ξένισε πολλούς.

Εύλογα ξένισε, αν και το όνομα του Ντίλαν δεν έπεσε σαν κεραυνός εν αιθρία -όσοι παρακολουθούν κάπως τα βραβεία Νόμπελ θα θυμούνται ότι και παλιότερα είχε αναφερθεί το όνομά του και είχαν υπάρξει αντιδράσεις υπέρ και κατά ενός τέτοιου ενδεχόμενου (ο φίλος Δαεμάνος στη Λεξιλογία μού θύμισε ένα άρθρο του 2013 υπέρ της βράβευσης του Ντίλαν).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Μελοποιημένη ποίηση, Ποίηση, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , , | 220 Σχόλια »

Τα ατού του Τραμπ

Posted by sarant στο 12 Οκτώβριος, 2016

Σε λιγότερον απο ένα μήνα έχουμε τις αμερικάνικες εκλογές, και δεν τις έχουμε ακόμα σχολιάσει στο ιστολόγιο, πράγμα που είναι παράλειψη μεγάλη, ακόμα και για ένα ιστολόγιο που πρώτα λεξιλογεί κι ύστερα ασχολείται με τα άλλα. Παράλειψη όχι μόνο ή όχι τόσο επειδή οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι, ακόμα, έστω και με την παντοδυναμία τους να αμφισβητείται σοβαρά, η μοναδική υπερδύναμη του πλανήτη, αλλά και επειδή οι φετινές εκλογές, που θα γίνουν στις 8 Νοεμβρίου, διαφέρουν από τις προηγούμενες ή από οποιεσδήποτε προηγούμενες.

Μια διαφορά, που θα της έδινα μεγάλη σημασία κάτω από άλλες συνθήκες, είναι πως για πρώτη φορά τον προεδρικό θώκο τον διεκδικεί γυναίκα και μάλιστα είναι και το φαβορί της αναμέτρησης: η Χίλαρι Κλίντον. Μια άλλη, ότι στις φετινές εκλογές για πρώτη φορά το χρίσμα και των δυο μεγάλων κομμάτων το διεκδίκησαν με αξιώσεις υποψήφιοι που δεν είχαν την ευλογία των κομματικών μηχανισμών: στους Δημοκρατικούς, ο σοσιαλδημοκράτης Μπέρνι Σάντερς, με ένα κίνημα από τη βάση, έμεινε στην κούρσα ως το τέλος, αλλά δεν μπόρεσε να φτάσει τη Χίλαρι Κλίντον (αλλά ακόμα κι αν εξέλεγε περισσότερους εκλέκτορες, πάλι δεύτερος θα ερχόταν αφού η κ. Κλίντον είχε με το μέρος της τη συντριπτική πλειοψηφία των ‘υπερεκλεκτόρων’ που ορίζονται από τον κομματικό μηχανισμό).

Στους ρεπουμπλικάνους όμως, ο εκτός μηχανισμών άνθρωπος, ο πολυεκατομμυριούχος (αλήθεια, υπάρχει όρος ‘πολυδισεκατομμυριούχος’;) Ντόναλντ Τραμπ, αμφισβήτησε το κομματικό κατεστημένο όχι από τα αριστερά όπως ο Σάντερς αλλά από τα δεξιά -και νίκησε σχεδόν με περίπατο τους άλλους διεκδικητές που, οι περισσότεροι, δεν ήταν λιγότερο συντηρητικοί -μάλιστα οι βασικοί διεκδικητές ήταν συντηρητικότατοι- ήταν όμως ελέγξιμοι.

Στο ελληνικό αλφάβητο δεν έχουμε τρόπο να μεταγράψουμε τα ξένα ονόματα που είναι γραμμένα με το λατινικό αλφάβητο  κατά τρόπο ώστε να υπάρχει εγγύηση αντιστρεψιμότητας (δηλαδή, να δούμε το μεταγραμμένο όνομα και να συμπεράνουμε με βεβαιότητα πώς έχει στη γλώσσα του πρωτοτύπου). Έτσι, η μεταγραφή Τραμπ θα μπορούσε να αντιστοιχεί τόσο στο Trump όσο και στο Tramp, πιθανώς δε και σε γραφές όπως Trumb, Tramb ή Trabb.

Ο διεκδικητής του προεδρικού θώκου γράφεται Donald Trump. Δεν ξέρω από πού ετυμολογείται το συγκεκριμένο επώνυμο, και το κακό είναι πως η λέξη trump είναι πολυσήμαντη ή μάλλον έχουμε πάνω από μία ομόγραφες λέξεις.

Καταρχάς, trump είναι το ατού στα παιχνίδια με χαρτιά όπως το αγαπημένο μου μπριτζ ή η εξίσου αγαπημένη πρέφα, δηλαδή στα παιχνίδια με μπάζες: η φυλή δηλαδή που για τη συγκεκριμένη παρτίδα έχει οριστεί ανώτερη από τις άλλες τρεις κι έτσι ένα ταπεινό εφταράκι μπορεί να «κόψει» έναν κραταιό άσο ή έναν σεβάσμιο ρήγα.

Αυτή η λέξη trump έχει, κι ας μην της φαίνεται, ελληνικήν αρχή. Ποιαν; Σκεφτείτε λίγο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Εκλογές, ΗΠΑ, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , | 227 Σχόλια »

Κορδέλες και κορδελάκια

Posted by sarant στο 7 Σεπτεμβρίου, 2016

Εγκαινιάστηκε τις προάλλες ένα τμήμα της Ολυμπίας οδού στο Κιάτο, ενός έργου που παραμένει ημιτελές εδώ και χρόνια, με αποτέλεσμα να πληρώνουμε όχι ευκαταφρόνητα διόδια για μια διαδρομή που εύστοχα έχει χαρακτηριστεί «σκοτώστρα».

Η σχετική τελετή έγινε με παρουσία του πρωθυπουργού Αλέξη Τσίπρα και στην ανακοίνωσή της, η Νέα Δημοκρατία επισήμανε ότι o πρωθυπουργός «έκοψε μία ακόμη κορδέλα ενός έργου που ξεκίνησε επί Κυβέρνησης Κ. Καραμανλή«.

Είναι βέβαια προνόμιο των υπουργών και των πρωθυπουργών να κόβουν κορδέλες όταν εγκαινιάζουν έργα ή τμήματα έργων, και ανάλογες κορδέλες είχε κόψει και η κυβέρνηση Σαμαρά, όταν ήταν τρικομματική, αλλά επειδή εμείς εδώ λεξιλογούμε θα σταθούμε, ακριβώς, σε αυτή τη λέξη, την κορδέλα.

Λέμε «ο υπουργός έκοψε την κορδέλα» και εννοούμε την ταινία που υπάρχει στην είσοδο του έργου που εγκαινιάζεται. Κόβοντας την κορδέλα, παραδίδει το έργο σε χρήση, ας πούμε. Δεν ξέρω αν ο Αλέξης Τσίπρας όντως πήρε ψαλιδάκι και έκοψε την ταινία, αλλά έχω δει σε άλλα εγκαίνια να εκτελείται αυτό το τελετουργικό.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αντιδάνεια, Επικαιρότητα, Ιστορίες λέξεων, Ποίηση, Τραγούδια, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , | 152 Σχόλια »

Ο Μποστ και το επεισόδιο του U-2

Posted by sarant στο 26 Αύγουστος, 2016

Από την προηγούμενη Παρασκευή αναβίωσα μια παλιότερη καλοκαιρινή συνήθεια, δηλαδή να βάζω κάθε Παρασκευή σκίτσα του Μποστ, κι αυτό θα κρατήσει ίσαμε τα μέσα προς τέλη του Σεπτέμβρη. Την περασμένη Παρασκευή είχαμε δει ένα σκίτσο του Μποστ για τους Ολυμπιακούς αγώνες του 1960, που ήταν βεβαίως επίκαιρο διότι ολοκληρώνονταν οι Ολυμπιακοί του Ρίο, το σημερινό όμως σκίτσο δεν θα έχει συνάφεια με την επικαιρότητα. Θα δούμε πώς σχολίασε ο Μποστ ένα επεισόδιο του Ψυχρού Πολέμου που είχε κάνει πολύ θόρυβο όταν συνέβη, την κατάρριψη του αμερικανικού κατασκοπευτικού αεροσκάφους U-2 τον Μάιο του 1960 και τα όσα ακολούθησαν.

Πράγματι, την πρωτομαγιά του 1960 ένα αμερικανικό κατασκοπευτικό αεροσκάφος τύπου Λόκχιντ U-2 απογειώθηκε από τη βάση του Πεσαβάρ στο Πακιστάν με αποστολή να διασχίσει την ΕΣΣΔ φωτογραφίζοντας μυστικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις και να προσγειωθεί σε μια βάση στη Νορβηγία. Περίπου στα μισά της διαδρομής καταρρίφθηκε (στην περιοχή του Σβερντλόφσκ) από σοβιετικό πύραυλο. Ο πιλότος, ο σμηναγός Γκάρι Πάουερς, χρησιμοποίησε το αλεξίπτωτό του και σώθηκε, αλλά συνελήφθη. Οι Ηνωμένες Πολιτείες επιχείρησαν στην αρχή να αρνηθούν ότι επρόκειτο για κατασκοπευτικό αεροπλάνο, αλλά οι Σοβιετικοί, έχοντας στα χέρια τους και τον πιλότο και τα συντρίμμια του αεροπλάνου, τους ανάγκασαν να παραδεχτούν την αλήθεια.

Συνέπεια της όξυνσης των αμερικανοσοβιετικών σχέσεων ήταν να ναυαγήσει η τετραμερής διάσκεψη των Παρισίων (μεταξύ ΗΠΑ, ΕΣΣΔ, Γαλλίας και Μεγ. Βρετανίας) που είχε προγραμματιστεί για τις 15 Μαΐου 1960 και τελείωσε σχεδόν αμέσως μόλις άρχισε, σε ηλεκτρισμένη ατμόσφαιρα.

mpost-cannes

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Μποστ, Πρόσφατη ιστορία, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , , , , , , , | 136 Σχόλια »

Μέιλ από τη Γερμανία

Posted by sarant στο 25 Ιουλίου, 2016

Την Πέμπτη που μας πέρασε πήγα το βράδυ στο ραδιομέγαρο της ΕΡΤ, στην Αγία Παρασκευή, και παρακολούθησα συναυλία αφιερωμένη στα «Γράμματα από τη Γερμανία», τον κύκλο τραγουδιών του Μίκη Θεοδωράκη σε στίχους Φώντα Λάδη που φέτος συμπληρώνονται τα πενήντα χρόνια από τη σύνθεσή τους και την πρώτη τους παρουσίαση το 1966.

Grammata_ap_tin_Germania_-_FΜπορεί να το έχω ξαναγράψει: ο συγκεκριμένος κύκλος τραγουδιών μου αρέσει πολύ και θεωρώ ότι έχει αδικηθεί και δεν βρήκε την αναγνώριση που του άξιζε. Αυτό που πιστεύω πως κάνει τη δουλειά αυτή να ξεχωρίζει είναι οι στίχοι του νεαρότατου τότε Φώντα Λάδη, ένα έμμετρο ρεπορτάζ από τη ζωή των Ελλήνων μεταναστών στη (Δυτική, τότε) Γερμανία στη δεκαετία του 1960, με πρωτόγνωρο χιούμορ και τόλμη για τα δεδομένα της εποχής.

Η ιστορία του έργου έχει ως εξής, αν δεν κάνω λάθος. Ο Φώντας Λάδης, νεαρός δημοσιογράφος, ύστερα από περιοδεία στη Γερμανία γράφει, τον Μάρτιο του 1966 τους στίχους των τραγουδιών, συνολικά 19 τραγούδια. Ο Μίκης Θεοδωράκης μελοποιεί τα 18 από αυτά (το άλλο παράπεσε) και τελικά επιλέγονται 13 τραγούδια για να παρουσιαστούν, πρώτα τον Ιούλιο του 1966 στην μπουάτ Εσπερίδες, με τον Τάσο Καρακατσάνη στο πιάνο και σε ερμηνεία του Γιώργου Ζωγράφου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γιουτουμπάκια, Εκδηλώσεις, Μετανάστες, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , | 216 Σχόλια »

Η λιόστρα και η γιόστρα

Posted by sarant στο 29 Ιουνίου, 2016

Ήμασταν τότε δεκαπέντε χρονών, μπορεί δεκάξι, το καλοκαίρι του 75, και τις δύσκολες ώρες με το λιοπύρι μαζευόμασταν στο σπίτι του Νίκου που είχε δροσιά, έβαζε ο Νίκος δίσκους στο πικάπ, ακούγαμε, παίζαμε τάβλι, συζητούσαμε.

Κι ένας από τους δίσκους που ακούγαμε συχνότερα ήταν και το Νυν και αεί του Ξαρχάκου, που είχε βγει πριν από μερικούς μήνες -το είχαμε λιώσει εκείνο το βινύλιο. Στίχοι του Γκάτσου, τραγουδούσε η Βίκυ Μοσχολιού και ο Νίκος Δημητράτος, που δεν είχε τη συνέχεια που του άξιζε. Τον πέτυχα πολλά χρόνια αργότερα, να τραγουδάει σε ένα παιδικό θέατρο που είχα πάει τις μικρές (όταν ήταν μικρές), ύστερα πάει κι αυτός.

Μια μέρα, καθώς ακούγαμε για εικοστή φορά τον δίσκο, ρωτάει ο Αντρέας:
– Ρε σείς, τι είναι η λιόστρα;

Κανείς δεν ήξερε, κι όμως ήταν στον τίτλο ενός από τα τραγούδια:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Ετυμολογικά, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 135 Σχόλια »

Η μέρα με τα δεκαεξάρια

Posted by sarant στο 16 Ιουνίου, 2016

Σήμερα ο μήνας έχει δεκαέξι, έχουμε δηλαδή 16 Ιουνίου του 2016, ή αλλιώς 16/6/16, μια μέρα με δύο δεκαεξάρια, ή ίσως δυόμισι, αν θεωρήσουμε ότι και το 6 είναι ένα εκκολαπτόμενο δεκαεξάρι και με το σημερινό άρθρο συνεχίζουμε μια παράδοση του ιστολογίου.

Οι ταχτικοί θαμώνες ίσως να θυμούνται ότι στις 12 Δεκεμβρίου του 2012 (στις 12/12/12) είχα γράψει ένα άρθρο για τη Μέρα με τα τρία δωδεκάρια, συνεχίζοντας μια παράδοση που ήδη μετρούσε τέταρτο χρόνο, αφού στις 11/11/2011 είχαμε τη μέρα με τα τρία εντεκάρια, στις 10/10/ 2010 είχαμε γράψει για τη  μέρα με τα τρία δεκάρια και στις 9/9/2009 για  την αντίστοιχη μέρα με τα τρία εννιάρια. Η ωραία αυτή παράδοση κινδύνεψε να σταματήσει το 2013, διότι μέρα με τρία 13άρια δεν υπάρχει, αφού δεν έχουμε δέκατο τρίτο μήνα, τελικά όμως σκέφτηκα ότι η 13/3/13 ήταν μια καλή προσέγγιση κι έτσι έγραψα το άρθρο για τα δεκατριάρια, και πρόπερσι το άρθρο για τα δεκατεσσάρια, στις 14/4/14. Πέρυσι στις 15/5/15 αγρόν ηγόραζα, κι έτσι το αντιστοιχο άρθρο με τα δεκαπεντάρια το έβαλα τελικά στις 15 Οκτωβρίου. Φέτος επανέρχομαι στην κανονικότητα.

Ο αριθμός 16 είναι τετράγωνο άλλου αριθμού, του 4, που και αυτός είναι τετράγωνο του 2, κι έτσι το 16 (2^4, μια και δεν ξέρω πώς να εμφανίσω εκθέτες) είναι ο μικρότερος ακέραιος που είναι τετράγωνο τετραγώνου. Είναι και ο μοναδικός ακέραιος Ν για τον οποίο υπάρχουν δυο διαφορετικοί αριθμοί μ και ν τέτοιοι ώστε να ισχύει μ^ν = ν^μ = Ν.

Επειδή ακριβώς είναι η τέταρτη δύναμη του 2, όπως λέει και η Βικιπαίδεια, το 16 παίζει ρόλο στις μονάδες βάρους, ας πούμε η αγγλική λίβρα (pound) έχει 16 ουγγιές. Τον παλιό καιρό που ζυγίζανε με ζυγαριές με 2 τάσια, ήταν πολύ πιο εύκολο να διαιρέσεις π.χ. έναν σωρό στάρι σε δεκάξι περίπου ίσα μέρη παρά σε 10: αρκούσε να το διαιρέσεις στα δύο τέσσερις φορές.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αριθμοί, Αριθμολογία, Ρεμπέτικα, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , | 198 Σχόλια »