Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Ψευδόφιλες λέξεις’ Category

Συμπαθητικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 11 Μαρτίου, 2017

Αν απορείτε για τον τίτλο, μην προσπαθείτε να τον συσχετίσετε με την επικαιρότητα. Δεν είναι κάποιο γεγονός της εβδομάδας που μ’ έσπρωξε να τιτλοφορήσω έτσι το καθιερωμένο πολυσυλλεκτικό σαββατιάτικο άρθρο μας, αλλά ένα από τα μαργαριτάρια της πιατέλας -και συγχωρέστε μου την αυτοαναφορικότητα.

Και ξεκινάω με ένα ανεπίκαιρο μεταφραστικό, που μου το έστειλε πριν από λίγο ένας φίλος. «Βάλε», μου λέει, «στο Google Translate το γαλλικό dindon [ο γάλος, ο διάνος] και δες τι σου βγάζει στα ελληνικά».

Μπορούσα βέβαια να μαντέψω τι βγάζει:

Πώς γκένεν αυτό; -που έλεγε και ο Ογκουνσότο. Το σύστημα αυτόματης μετάφρασης του Google για να μεταφράσει από τα γαλλικά στα ελληνικά πηγαίνει μέσω αγγλικών: γαλλικά —> αγγλικά και μετά αγγλικά —> ελληνικά. Αυτό το κάνει επειδή έχει περισσότερα παράλληλα σώματα κειμένων αγγλο-οτιδήποτε παρά με ζεύγη άλλων γλωσσών. Αλλά η τακτική αυτή προσθέτει λάθη, όπως εδώ, διότι το dindon γίνεται στα αγγλικά turkey και το turkey στα ελληνικά Τουρκία!

Αν προσέξετε στο κάτω αριστερά μέρος της οθονιάς, ο ορισμός της λέξης dindon δίνεται σωστά. Το λάθος γίνεται κατά τη μετάβαση στα αγγλικά. Λάθος θα πάρετε κι αν βάλετε dinde (γαλοπούλα). Να πούμε όμως ότι αν βάλετε λιγάκι συγκείμενο, το λάθος αποφεύγεται -ας πούμε, αν ζητήσετε τη μετάφραση του dinde aux marrons παίρνετε, σωστά, «γαλοπούλα με κάστανα». Για τα λεξιλογικά της γαλοπούλας και για τη σχέση της με την Τουρκία, έχουμε βέβαια γράψει άρθρο.

* Ο παραπλανητικός τίτλος της εβδομάδας: Ποινή 54 ετών στον δάσκαλο για ασέλγεια μαθητών στην Ιεράπετρα

«Ρε τον φουκαρά τον δάσκαλο, πληρώνει αμαρτίες άλλων», σχολιάζει ο φίλος που το στέλνει.

* Την περασμένη Παρασκευή η Καθημερινή είχε τίτλο σε πρωτοσέλιδο άρθρο της: «Πρόστιμα επί δικαίους και αδίκους«.

Δυο ή τρεις φίλοι στο Φέισμπουκ μου έστειλαν τον λίκνο καυτηριάζοντας το λάθος.

Μόνο που δεν είναι λάθος. Οι φίλοι ίσως θα ήθελαν σύνταξη με γενική, αλλά το ευαγγελικό χωρίο με το οποίο κάνει λογοπαίγνιο ο τίτλος χρησιμοποιεί αιτιατική, «βρέχει επί δικαίους και αδίκους».

* Αλλά και ένας άλλος πρωτοσέλιδος τίτλος, της Αυγής του Σαββάτου, προκάλεσε απορίες: Συνήγορος του Ασθενή. Έτσι λέγεται ένας θεσμός που πρόκειται να δημιουργηθεί, στο πνεύμα του Συνήγορου του Πολίτη.

Η φίλη που μου το έστειλε αναρωτήθηκε αν είναι σωστό.

«Σωστό το θεωρώ», της είπα. «Εδώ έχει ουσιαστικοποιηθεί, οπότε στη γενική ο τύπος «του ασθενή» είναι ο επικρατέστερος, και χρησιμοποιείται πολύ και από τους γιατρούς. Αν ήταν επίθετο θα κλινόταν αλλιώς, π.χ. ‘του ασθενούς σφυγμού'».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Λαθροχειρίες, Μύθοι, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Ψευδόφιλες λέξεις, ομοφοβία | Με ετικέτα: , , , , , , | 249 Σχόλια »

Εικόνες και εικονίδια

Posted by sarant στο 12 Ιανουαρίου, 2016

David-Bowie_Chicago_2002-08-08_photoby_Adam-Bielawski-cropped

Μορφή, όχι εικόνα

Όσοι είναι της ηλικίας μου, αλλά και οι κάπως νεότεροι νομίζω, νιώσαμε να μας αγγίζει ο θάνατος του Ντέιβιντ Μπόουι, ακόμα κι αν δεν τον παρακολουθούσαμε τα τελευταία χρόνια. Στα κοινωνικά μέσα πάρα πολλοί τον θρήνησαν βάζοντας κάποιο από τα γνωστότερα τραγούδια του -και αποχαιρετώντας τον Μπόουι είπαμε κι ένα μακρινό αντίο στα νιάτα μας.

Μπάουι τον γράφουν πολλοί αλλά νομίζω πως πιο κοντά στο Μπόουι είναι η προφορά του ονόματός του στα αγγλικά -του καλλιτεχνικού του ψευδωνύμου πιο σωστά, μια και ο μακαρίτης είχε γεννηθεί Ντέιβιντ Ρόμπερτ Τζόουνς και με τέτοιο κοινό όνομα δεν κάνεις εύκολα καριέρα.

Κατά σύμπτωση, ο Μπόουι πέθανε μόλις δυο μέρες μετά τα γενέθλιά του -που συνέπεσαν με την κυκλοφορία του τελευταίου του δίσκου- ήταν όμως άρρωστος ενάμισι χρόνο τώρα, δεν έχει ο θάνατός του άμεση σχέση με την εκλογή του νέου αρχηγού της Νέας Δημοκρατίας, με άλλες συμφορές μάς απειλεί αυτός.

Γράφτηκε για τον Μπόουι πως ήταν icon της ροκ μουσικής, ενώ επίσης η Βικιπαίδεια γράφει ότι His androgynous appearance was an iconic element of his image, και επειδή εδώ λεξιλογούμε και δεν μουσικολογούμε (αλλά εσείς στα σχόλια μπορείτε να τιμήσετε όσο θέλετε τον μακαρίτη) παίρνω την αφορμή να πω δυο λόγια για τις λέξεις αυτές που ταλαιπωρούν τους μεταφραστές και καμιά φορά ταλαιπωριούνται από αυτούς.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αγγλικά, Επικαιρότητα, Μεταφραστικά, Μεταμπλόγκειν, Μουσική, Ψευδόφιλες λέξεις | Με ετικέτα: , , | 207 Σχόλια »

Ο σύντροφος Μπάρλεϊ και οι άσπονδοι φίλοι του

Posted by sarant στο 5 Νοέμβριος, 2015

Προχτές έδωσα μια ομιλία περί μετάφρασης σε ένα μεταπτυχιακό πρόγραμμα μεταφραστών και διερμηνέων. Έθιξα αρκετά θέματα, που πολλά από αυτά τα είχα ήδη αναφέρει και σε προηγούμενα άρθρα και τοποθετήσεις μου -όσοι μιλάμε συνεχώς για παρεμφερή θέματα είναι αναμενόμενο, αναπόφευκτο ίσως, να ανακυκλωνόμαστε. Η ομιλία ήταν μεγάλη, κράτησε πάνω από ώρα (αν προτιμάτε: πάνω από 8000 λέξεις). Διάλεξα λοιπόν ένα κομμάτι της μόνο να το βάλω εδώ, που αναφέρεται σε δύο θέματα ή ίσως τρία. Πολλά από αυτά που λέω θα είναι γνώριμα στους φίλους του ιστολογίου -μεταξύ άλλων τα είχα αναφέρει σε μια παλιότερη ομιλία μου, που την έχω παρουσιάσει εδώ, αλλά που ήταν γραμμένη στα αγγλικά, ευκαιρία τώρα να τα έχουμε και στα ελληνικά.

Προηγουμένως είχα αναφερθεί σε δάνειες λέξεις που αλλάζουν αρκετά στη μορφή κατά το ταξίδι τους, και παίρνω αφορμή από αυτό για να περάσω στο επόμενο θέμα:

Από την άλλη πλευρά, υπάρχουν κάποιες αγγλικές λέξεις ελληνικής καταγωγής, που δεν έχουν αλλάξει πολύ σε εμφάνιση σε σύγκριση με την αρχική ελληνική λέξη, αλλά η σημασία τους έχει γίνει σχεδόν η αντίθετη της αρχικής. Για παράδειγμα, η αγγλική λέξη sycophant. Ξέρετε τι σημαίνει; Στα αγγλικά, sycophant είναι ο κόλακας. Ωστόσο, η ελληνική λέξη, τόσο στα αρχαία ελληνικά, όσο και στα νέα, είναι κάτι εντελώς διαφορετικό, σημαίνει τον ψευδολόγο και τον καταδότη (στα αρχαία). (Παρεμπιπτόντως, να πούμε ότι η παραδοσιακή ετυμολόγηση που ήθελε τον συκοφάντη να σημαίνει εκείνον που κατάγγελλε όσους έκαναν παράνομη εξαγωγή σύκων από την Αττική, δεν μπορεί να τεκμηριωθεί -περισσότερα σε ένα παλιό άρθρο). Η ελληνική λέξη πέρασε στα λατινικά, sycophanta, με την ίδια σημασία όπως και στα ελληνικά. Η σημασιολογική διολίσθηση από τον ‘ψευδολόγο’ στον ‘κόλακα’ συνέβη στα αγγλικά, γύρω στον 16ο αιώνα, και δεν είναι δύσκολο να καταλάβουμε πώς έγινε. Οι ισχυροί της εποχής περιστοιχίζονταν από γλοιώδεις κόλακες, οι οποίοι επίσης είχαν το καθήκον να διασπείρουν συκοφαντικές φήμες για τους αντιπάλους των αφεντικών τους –κι έτσι η λέξη απέκτησε νέα σημασία.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μεταφραστικά, Νομανσλάνδη, Τίτλοι, Ψευδόφιλες λέξεις | Με ετικέτα: , , | 113 Σχόλια »

Αγγελικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 8 Νοέμβριος, 2014

Την περασμένη βδομάδα δεν είχαμε τα καθιερωμένα σαββατιάτικα μεζεδάκια μας, τυπικά επειδή το Σάββατο έπεφτε πρώτη του μηνός κι έτσι έβαλα στη θέση τους το Μηνολόγιο, αλλά ουσιαστικά επειδή εξαιτίας του ταξιδιού μου δεν προλάβαινα να τα γράψω. Οπότε, σήμερα έχουμε τα πρώτα μεζεδάκια για τον Νοέμβριο, που τα λέω αγγελικά μια και σήμερα γιορτάζουν ταξιαρχίες άγγελοι κι αρχάγγελοι, και με την ευκαιρία το ιστολόγιο εύχεται χρόνια πολλά σε όσες και όσους έχουν τη γιορτή τους. Και βέβαια έχω κι εγώ γυναίκα, μητέρα και κόρη Αγγελική, οπότε πολυγιορτάζω σήμερα.

Θα περίμενε κανείς η σημερινή πιατέλα να είναι διπλή, σε αντιστάθισμα της νηστείας της περασμένης εβδομάδας, δυστυχώς όμως μερικά από τα μεζεδάκια μπαγιάτεψαν, κι έπειτα τις προηγούμενες μέρες είχα τρεχάματα και δεν μάζεψα τόσο πολύ υλικό. Ευτυχώς που δεν είμαστε στην Πρέβεζα να περάσει ο αστυνόμος και να διπλώσει τη μερίδα για να τη ζυγίσει μήπως και τη βρει ελλιπή.

* Ξεκινάμε με ορεκτικό ένα από τη σοδειά της περασμένης βδομάδας. Φίλος με ρωτάει αν συμφωνώ με τον τίτλο «Τα εξαφανισμένα U-boats των παγκόσμιων πολέμων«. Μάλλον όχι. Με τον όρο U-boat δεν εννοούνται γενικώς τα υποβρύχια αλλά ειδικώς τα γερμανικά στρατιωτικά υποβρύχια των δύο παγκοσμίων πολέμων, οπότε απλούστερος θα ήταν ο τίτλος «Τα εξαφανισμένα γερμανικά υποβρύχια». Κι αν ήθελε ο συντάκτης να δώσει κουλέρ λοκάλ, να τα έλεγε U-boot, όπως είναι στα γερμανικά (και σε πολλές άλλες γλώσσες) η ονομασία τους (σύντμηση του Unterseeboot).

* Από το δελτίο του Σκάι: «…γυναίκες που απελευθερώθηκαν από την ισλαμική οργάνωση…». Ποιος απελευθέρωσε τις γυναίκες; Ποιος τις κρατούσε αιχμάλωτες;

* Πουριτανός ηδονοβλεψίας. Τις (ελάχιστα πιξελαρισμένες) φωτογραφίες που ρεζιλεύουν την κοπέλα που έπεσε στην παρέλαση τις βάζει (δεν είναι ανάγκη να τις δούμε, κι έτσι δεν βάζω λινκ), αλλά τη λέξη «στήθος» ντρέπεται να τη γράψει ολογράφως: Μια άτυχη μαθήτρια έπεσε στην παρέλαση με αποτέλεσμα να ανοίξει το πουκάμισο της και αποκαλύψει το σουτιέν και το πλούσιο $τήθος της. Δείτε φωτογραφίες από το περιστατικό.

(Θα το έχετε προσέξει ότι οι σκανδαλοθηρικοί ιστότοποι το συνηθίζουν να γράφουν $έξυ και άλλες τέτοιες ψευτοπουριτανιές).

* Περιβολάκι το (υμνητικό φυσικά) άρθρο της Καθημερινής για τον μανατζαραίο της Γκουγκλ που είναι τόσο απίθανος άνθρωπος και έσπασε και το ρεκόρ πτώσης από τη στρατόσφαιρα (ή κάτι τέτοιο) και όποιος το ερευνήσει υπομονετικά υποψιάζομαι πως θα βρει μαργαριτάρια κάθε λογής (ο συντάκτης που υπογράφει το άρθρο έχει τσιμπολογήσει από αρκετές πηγές αλλά κυρίως από εδώ). Εγώ πάντως πρόσεξα τον ισχυρισμό ότι ο κ. Γιούστας πραγματοποίησε «πτώση στο κενό από υψόμετρο 41.419 μ.». Όχι όμως. Υψόμετρο είναι η απόσταση που απέχει ένα σημείο στην επιφάνεια της γης από την επιφάνεια της θάλασσας. Όταν βρισκόμαστε στη στρατόσφαιρα, λέμε για ύψος και όχι για υψόμετρο.

* Η γενικομανία της εβδομάδας, διά χειρός Αφροδίτης Αλ Σάλεχ: Αντιπαρέρχομαι του γεγονότος ότι ακριβώς την ίδια επιχειρηματολογία… Με το συμπάθειο, αλλά το ρήμα συντάσσεται με αιτιατική: αντιπαρέρχομαι το γεγονός.

* Αλλά ακόμα κι αν αντιπαρέλθουμε αυτό το μαργαριταράκι, θα προσέξουμε επίσης την τσαπατσουλιά -μια και πρόκειται για άρθρο, σε σοβαρόν υποτίθεται ιστότοπο, και όχι για τιτίβισμα ή ανάρτηση στο Φέισμπουκ- με τα άτονα ερωτηματικά «πού», που αναγκάζει τον αναγνώστη να κοντοσταθεί: Ας μην μπω στον κόπο να ρωτήσω που ήταν όλοι αυτοί οι «ξεκούραστοι» όταν η χώρα μας κινδύνευε. Είπαμε … κατέψυχαν ή εκκόλαπταν το πολιτικό τους κεφάλαιο. Αλλά και που είναι τώρα;

* Και βέβαια, κάποιοι ή θα δίνουν το παρών ή θα δηλώνουν παρόντες. Το να «δηλώνουν όχι μόνο παρών αλλά…» όπως θέλει η κ. Αλ Σάλεχ είναι σολοικισμός.

* Για την ισοπέδωση των διακρίσεων, που λέγαμε παλιότερα. «Ο ΣΥΡΙΖΑ κινείται ως εκκρεμές» υποστηρίζει ο Κ. Μαρκόπουλος. Αλλά εδώ ολοφάνερα έχουμε παρομοίωση, άρα, αν τηρούμε τη χιλιοτραγουδισμένη διάκριση, θα πούμε «σαν εκκρεμές».

* Αυτοί οι Γάλλοι φιλόσοφοι από μακριά είναι όλοι τους ίδιοι. Θύμα αυτής της σατανικής ομοιότητας έπεσε ο γνωστός διανοητής κ. Τάκης Θεοδωρόπουλος, ο οποίος, σε άρθρο του στην Καθημερινή, που αναδημοσιεύτηκε στον ιστότοπο του Ποταμιού, υποστήριξε ότι «Ο Ράμφος επίσης δεν μοιράζεται την μεγαλοφυή ανάγνωση του Πλάτωνα από τον Μπουρντιέ ο οποίος αναγνωρίζει στην Πολιτεία ένα πρότυπο έργο σοσιαλιστικού ρεαλισμού».

Το κακό είναι ότι για τον Πλάτωνα και την Πολιτεία δεν έχει γράψει ο Μπουρντιέ, αλλά ο Μπαντιού -τι τα θέλετε, Γάλλοι κι οι δυο, αρχίζουν κι οι δυο από Μπ, έχουν κι οι δυο /ντ/ στο όνομά τους, πώς να τους ξεχωρίσει; Και βέβαια, στον ιστότοπο της Καθημερινής, ύστερα από τη σαρκαστική ερώτηση του Άκη Γαβριηλίδη στα σχόλια ο Μπουρντιέ αντικαταστάθηκε σιωπηρά από τον Μπαντιού, και τα επόμενα δηκτικά σχόλια κόπηκαν, αλλά η προδότρα η αναδημοσίευση είχε ήδη κάνει ανεξίτηλα τα ίχνη της πατάτας.

* Κι ένα πατατάκι, πάντα από τον κ. Τάκη. Στο ίδιο άρθρο, ο Τ.Θ. διατείνεται ότι «ο Ροβεσπιέρος όντως μας δίδαξε τον αμεσότερο τρόπο παρέμβασης στην Ιστορία, που ακούει στο όνομα γκιγιοτίνα». Πέρα από το ότι η γκιλοτίνα υιοθετήθηκε πριν από την άνοδο του Ροβεσπιέρου στην εξουσία, το εργαλείο αυτό (που αποτελούσε ανθρωπιστικό τρόπο εκτέλεσης σε σύγκριση με τον πέλεκυ ή την κρεμάλα) στα ελληνικά έχει επικρατήσει εδώ και αιώνες να το λέμε γκιλοτίνα, πιθανώς επειδή τη λέξη την πήραμε από τα ιταλικά. Αν ο κ. Τ.Θ. μιλάει γαλλικά, ας την πει γκιγιοτίν, αλλά στα ελληνικά είναι γκιλοτίνα -κι αν θέλει να επιδείξει γαλλομάθεια, ας μάθει να ξεχωρίζει τον Μπαντιού από τον Μπουρντιέ.

* Στο κακόπιστο άρθρο του Πάσχου Μανδραβέλη εναντίον του Χρηστικού Λεξικού της Ακαδημίας αναφέρθηκα εκτενώς στο χτεσινό μου άρθρο. Τώρα θέλω να επισημάνω τον τίτλο του άρθρου: Ένα μη-χρηστικό λεξικό. Η παύλα (το ενωτικό) μετά το μη, που βέβαια τη χρησιμοποιούν πολλοί, σας αρέσει; Τη θεωρείτε απαραίτητη; Κατά τη γνώμη μου είναι αγγλισμός (non-whatever) και νομίζω πως είναι περιττή.

* Η αιωνίως θνήσκουσα ελληνική γλώσσα, επεισόδιο αριθ. 36254. Σε άρθρο του ο βουλευτής Μάξιμος Χαρακόπουλος υποστηρίζει ότι «τις τελευταίες δεκαετίες, λόγω ποικίλων παραγόντων η ομιλούσα γλώσσα φτωχαίνει, χάνει σε λεξιλόγιο, στρεβλώνεται η δομή της, μετατρέπεται -ιδιαίτερα ανάμεσα στους νέους- σε ελληνο-αγγλικό υβρίδιο». Η ομιλούσα γλώσσα (υποτίθεται ότι) φτωχαίνει, ή η ομιλούμενη;

* Ένα ακόμα παράδειγμα ψευδόφιλης λέξης και μια γουστόζικη σύμπτωση. Σε άρθρο του in.gr γίνεται λόγος για το νέο άρθρο ενός Άγγλου δημοσιογράφου που είναι υπέρμαχος της παραμονής των Ελγινείων στο Λονδίνο και για τα σχόλια των αναγνωστών. Σε ένα από αυτά τα σχόλια, που είχε πολλά αποσιωπητικά και καμιά τελεία, ένας άλλος σχολιαστής είχε παρατηρήσει: ‘too many pseudo ellipses…’ -και μεταφράζει ατάκα κι επιτόπου ο συντάκτης του in.gr, «Πάρα πολλές ψευδο-ελλείψεις». Μόνο που ellipses στα αγγλικά είναι τα αποσιωπητικά -και έχει γούστο που η ψευδόφιλη λέξη χτύπησε σε έναν όρο με το πρόθημα ψευδο-!

* Και κλείνω με αυτοδιαφήμιση. Πέρα από την ομιλία της Δράμας, στη σελίδα About, όπου μαζεύω συνδέσμους προς συνεντεύξεις μου και άλλες περιαυτομπλογκίες, ανέβασα αυτές τις μέρες τα εξής:

– Μια συνέντευξη στο μεταφραστικό ιστολόγιο Yourtranslator.gr

– Συζήτηση με τη Φωτεινή Λαμπρίδη στο Πολιτιστικό ημερολόγιο του σταθμού Στο Κόκκινο 105,5 στις 4.11.2014, με θέμα το βιβλίο “Η νοσταλγία του Γιάννη” (από το 11.30 ως το 18.30 του ηχητικού αρχείου).

** Το άρθρο ανεβαίνει με αυτόματο πιλότο, επειδή το πρωί θα είμαι σε ένα Συνέδριο.

Posted in Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Περιαυτομπλογκίες, Ψευδόφιλες λέξεις | Με ετικέτα: , , | 155 Σχόλια »

Μεζεδάκια λίγο πριν αλλάξει η ώρα

Posted by sarant στο 29 Μαρτίου, 2014

Τον τίτλο τον έχω ξαναχρησιμοποιήσει, πέρσι τέτοια μέρα (περίπου), στα αντίστοιχα μεζεδάκια. Όπως ξέρετε, από αύριο περνάμε σε θερινή ώρα, που σημαίνει ότι θα βάλουμε τα ρολόγια μια ώρα μπροστά, δηλαδή απόψε το βράδυ θα κοιμηθούμε μια ώρα λιγότερο. Την ώρα τη χαμένη θα την πάρουμε πίσω στα τέλη Οκτωβρίου, αν βέβαια δώσει το πράσινο φως η τρόικα. Αφού λοιπόν σε λίγες ώρες αλλάζει η ώρα, τα σημερινά μεζεδάκια παρουσιάζονται λίγο πριν ν’ αλλάξει η ώρα και ενώ σε λίγη ώρα παίρνω το τρένο για το Παρίσι, όπως σας ανακοίνωσα χτες.

* Ίσως διαβάσατε αυτό που γράφτηκε τις προάλλες σε ειδησεογραφικούς ιστοτόπους, ότι γιορτάστηκαν τα 175 χρόνια, λέει, της λέξης Ο.Κ., η οποία προέρχεται από τη σκόπιμη παραποίηση της ορθογραφίας της φράσης all correct. Δεν θυμάμαι να έχω ασχοληθεί με το θέμα σε άρθρο του ιστολογίου, αλλά βρίσκω πειστική την επικρατούσα άποψη, πολύ πειστικότερη από δεκάδες άλλες εξηγήσεις που έχουν προταθεί, ανάμεσα στις οποίες ότι, τάχα, πρόκειται για τα αρχικά της ελληνικής φράσης «Όλα Καλά» (σε μια εποχή που οι Έλληνες ήταν ελάχιστοι στις ΗΠΑ!). Διάβασα λοιπόν σε έναν ιστότοπο, ότι «Τα εύσημα για τον εντοπισμό της πρώτης γραπτής χρήσης του ΟΚ πηγαίνουν στον Άλεν Ουόκερ Ριντ, καθηγητή του πανεπιστημίου του Κολούμπια, ο οποίος πέθανε το 2002 αφού αφιέρωσε μεγάλο μέρος της ζωής του ασχολούμενος με τη λέξη ΟΚ και με μία άλλη τετρασύλλαβη ευρείας χρήσεως που αρχίζει από f.»

Ποια να είναι τάχα αυτή η τετρασύλλαβη λέξη που δεν τολμάει να γράψει ο αρχικός συντάκτης από τον οποίο κλεφτομεταφράστηκε το ελληνικό άρθρο; Θα το καταλάβατε, είναι τετραγράμματη, όχι τετρασύλλαβη, four-letter word, και είμαι βέβαιος ότι ξέρετε ποια είναι. Παρέμπ, στα αγγλικά four-letter word σημαίνει και ‘άσεμνη λέξη’.

* Δεν πρόκειται βέβαια για τη λέξη Love, παρόλο που Love is just a four-letter word, όπως τραγουδάει η Τζόαν Μπαέζ. Το τραγούδι είναι του Ντίλαν (σικ, Τζι!) αλλά ο ίδιος δεν το έχει πει ποτέ σε δίσκο -είχε βάλει ψηλά τον πήχη η Μπαέζ:

* Πριν από 3-4 χρόνια, η Λίνα Νικολακοπούλου είχε προσπαθήσει να διδάξει πώς κλίνεται το ουσιαστικό η οδός, στο τραγούδι Η οδός, σε μουσική Κραουνάκη και ερμηνεία του Μητσιά. Σύμφωνα με το ρεφρέν, ο πληθυντικός είναι «αι οδοί, των οδών, τας οδούς».

Το τραγούδι μ’ αρέσει, αλλά γλωσσικά πέφτει έξω, διότι το «αι οδοί» και «τας οδούς» είναι μαύρη καθαρεύουσα, κι αν μπει σε μια φράση θα παρασύρει και όλη την υπόλοιπη φράση ή αλλιώς θα ξεχωρίζει σαν τη μύγα μες στο γάλα (δοκιμάστε το). Οπότε, «οι οδοί» και «τις οδούς». Οπότε, παθαίνουμε κάτι άλλο, ότι επειδή το «οι οδοί» μοιάζει αρσενικό, πολλοί το συντάσσουν έτσι, παράδειγμα το «οι παραδοσιακοί θαλάσσιοι οδοί» που γράφτηκε τις προάλλες σε άρθρο μιας ιστορικού για την Κριμαία.

* Στο Παρίσι, όπου θα πάω σήμερα, αύριο γίνονται δημοτικές εκλογές, όπως και σε όλη τη Γαλλία άλλωστε. Τη δημαρχία του Παρισιού τη διεκδικούν στον δεύτερο γύρο δυο γυναίκες. Όπως γράφτηκε στο in.gr, στον πρώτο γύρο η υποψήφια της κεντροδεξιάς Ναταλί Κοσιουσκό Μοριζέ (γνωστή με τα αρχικά ΝΚΜ) προηγείται με 35,64% έναντι της Αν Ινταλγκό (ισπανικής προέλευσης) των σοσιαλιστών, η οποία συγκέντρωσε το 34,40%. 

Μπορούμε βέβαια να πούμε ότι η χώρα προέλευσης κάποιου είναι η Ισπανία ή όποια άλλη, αλλά οι άνθρωποι δεν είναι τυριά ή κρασιά να έχουν προέλευση! Κατά τα άλλα, η Ινταλγκό, που γεννήθηκε στην Ισπανία αλλά έζησε από 2 χρονών στη Γαλλία και πάρει την υπηκοότητα της χώρας, μάλλον θα κερδίσει τις εκλογές στο Παρίσι. Το ενδεχόμενο όχι απλώς να κατεβεί αλλά να κερδίσει δημοτικές εκλογές στην Αθήνα δήμαρχος γεννημένος ας πούμε στην Αλβανία, ανήκει καθαρά στη σφαίρα της φαντασίας.

* Το επόμενο μου το έστειλε ένας φίλος με Τουίτερ: «Κατά την κυρία Ρουσοπούλου, το Μπόινγκ βρέθηκε σε ένα αχανές σημείο στον Ειρηνικό». Εδώ που τα λέμε, το σημείο δεν μπορεί να είναι αχανές!

* Διάβασα ένα τουριστικό ρεπορτάζ από το οποίο έμαθα ότι υπάρχει ένα χωριό στην Ολλανδία που αποκαλείται «Η Βενετία του Βορρά», διότι δεν έχει δρόμους αλλά κανάλια. Οι κάτοικοι, λέει, δεν έχουν αυτοκίνητα και μετακινούνται με τα πόδια, ενώ «Για τις πιο μακριές αποστάσεις χρησιμοποιούν τα μικρά βαρκάρια που βρίσκονται στο ποτάμι». Τα βαρκάρια, βρίσκω στην ολλανδική Βικιπαίδεια, είναι διασταύρωση βάρκας και πλοιάριου.

* Η Λιάνα Κανέλλη θέλησε να αντιγράψει τον Θ. Πάγκαλο και αποκάλεσε «τσογλάνι» τον Αλέξη Τσίπρα -δεν θέλω να το σχολιάσω περισσότερο, σίγουρα όχι σ’ αυτό το άρθρο. Θα επισημάνω όμως ένα άλλο φάλτσο της, γλωσσικό και σαφώς συγχωρητέο. Είπε δηλαδή στην ίδια εκπομπή ότι «ο κ. Τσίπρας δεν ολιγωρεί προ ουδενός». Λάθος. Η φράση-κλισέ που χρησιμοποιούμε για να πούμε ότι κάποιος δεν έχει ενδοιασμούς είναι «δεν ορρωδεί προ ουδενός». Το να μην ορρωδείς είναι συνήθως (αν και όχι πάντα) κατακριτέο. Το να μην ολιγωρείς είναι μεγάλη αρετή για τον καθένα, αφού ολιγωρώ σημαίνει «αμελώ ή καθυστερώ στη λήψη και κυρίως στην εκτέλεση αποφάσεων».

* Σε επόμενη επιστολή της, η Λιάνα Κανέλλη θέλησε να εντυπωσιάσει με τις ιστορικές της γνώσεις, αλλά μάλλον μπέρδεψε τις σημειώσεις της ή τις μεταφορές της. Γράφει: «Όση πολιτική σαρδάνη προεκλογικής σκοπιμότητας και αν καταναλώσουν, το σαρδόνιο ύφος τους αποκαλύπτεται από τις ιδεολογικές και πραγματικές αντιφάσεις τους.» Όμως, η σαρδάνη, που έχει παρετυμολογικά συνδεθεί από τους αρχαίους με τη λέξη «σαρδόνιος» (παλιότερα «σαρδάνιος»), ήταν ένα δηλητηριώδες φυτό που προκαλούσε σπασμωδικό γέλιο. Επομένως, αν κάποιος θέλει να κρύψει το σαρδόνιο ύφος του, δεν καταναλώνει σαρδάνη, το αντίθετο πρέπει να κάνει!

* Δανείζομαι από τη Λεξιλογία μια περίπτωση «άσπονδου φίλου» που δεν θυμάμαι να την έχουμε ξανασχολιάσει. Έγραψαν τα Νέα για εκείνη την Αμερικανίδα που έμεινε φυλακισμένη 32 χρόνια για έγκλημα που δεν διέπραξε (ήταν μαύρη, βλέπετε, και η δικαιοσύνη, που ως γνωστόν δεν βλέπει καλά, τους μαύρους τους αγνοεί), και ανέφεραν ότι ο φίλος της την είχε αναγκάσει «να οδηγήσει τον ντίλερ σε μια αλέα, όπου και τον σκότωσε». Σε αλέα; Σύμφωνα με το λεξικό, η αλέα είναι δρόμος ή λεωφόρος με δενδροστοιχίες, ή και σκέτη δενδροστοιχία. Προφανώς όμως, αυτά τα πράγματα δεν γίνονται στις πολυσύχναστες λεωφόρους, στα μπουλεβάρτα που λέγαμε χτες! Απλώς, το αγγλικό κείμενο έλεγε alley, λέξη που προέρχεται από το γαλλ. allée, αλλά έχει αλλάξει σημασία και δεν σημαίνει δεντροφυτευμένη λεωφόρο αλλά μικρό και σκοτεινό σοκάκι.

* Η λέξη «ευπατρίδης» είναι της μόδας, αλλά είναι και λέξη ταλαιπωρημένη μια και πολλοί τη χρησιμοποιούν σαν να σημαίνει «πατριώτης» ή κάτι τέτοιο -ενώ ήταν το όνομα της ανώτερης τάξης της αρχαίας Αθήνας, των αριστοκρατών (από καλό πατέρα γεννημένων), και σήμερα σημαίνει αυτόν που συνδυάζει την πολύχρονη προσφορά με την ευγένεια χαρακτήρα και την πνευματική καλλιέργεια. Σε ένα άρθρο διάβασα μάλιστα και την καινούργια λέξη «ευπατριδισμός»! Εδώ ο συντάκτης μάλλον νομίζει ότι ευπατρίδης σημαίνει φιλόπατρις. Θαύμασα και τη φράση «δυο μέρες μετά την καταστροφή μιας μερίδας κάφρων», η οποία στα ελληνικά σημαίνει ότι μια μερίδα κάφρων καταστράφηκε. Θα προσέξατε επίσης ότι ο συντάκτης δεν πιστώνεται με το «κείμενο» αλλά με τις «λέξεις». Λέξεις πράγματι, ατάκτως ερριμμένες.

* Και κλείνω με ένα πραγματολογικό, που κάνει γέφυρα με το αυριανό μου θέμα. Κι άλλες φορές έχω παραπονεθεί για τη στήλη «Σαν σήμερα» του Ριζοσπάστη, η οποία, ενώ κάποτε ήταν έγκυρη και ενδιαφέρουσα, τελευταία παρουσιάζει χοντρά λάθη (όπως τις προάλλες, που έστειλε εξορία στη Μακρόνησο τον Καζαντζάκη!) Στο χτεσινό φύλλο, είχαμε νέο κρούσμα. Χτες ήταν η επέτειος του θανάτου του ποιητή Φώτη Αγγουλέ (για τον οποίο έχω γράψει και στο ιστολόγιο), και ο Ριζοσπάστης έγραψε ανάμεσα στα άλλα: Με την ανάπτυξη της πάλης του Δημοκρατικού Στρατού, ο Αγγουλές τυπώνει έντυπα του ΔΣΕ κρυμμένος σε μια στέρνα στο Βατάδο. Εκεί το Μάρτη του 1948 συλλαμβάνεται, δικάζεται από στρατοδικείο και καταδικάζεται σε θάνατο. Ο Αγγουλές γλίτωσε την εκτέλεση χάρη στον ξεσηκωμό όλου του νησιού και διεθνείς διαμαρτυρίες.

Στις φράσεις αυτές υπάρχει ένα μικρό λάθος κι ένα τεράστιο. Το μικρό είναι πως πράγματι ο Αγγουλές πιάστηκε να τυπώνει παράνομα έντυπα (ήξερε απ΄αυτή τη δουλειά, ήταν τυπογράφος στο επάγγελμα) σε ένα παράνομο τυπογραφείο κρυμμένο σε μια φουντάνα (στέρνα) αλλά όχι στο Βατάδο, που άλλωστε δεν υπάρχει, παρά στο Βροντάδο. Το μεγάλο και ανεξήγητο λάθος είναι ότι ο Αγγουλές δεν καταδικάστηκε σε θάνατο! Στη δίκη των «αναρχικών της Χίου», που άρχισε στις 27.9.1948 και τελείωσε στις 14 Αυγούστου στο Στρατοδικείο της Αθήνας, πολλοί καταδικάστηκαν σε θάνατο, ανάμεσά τους κι ο παπα-Ξενάκης, αλλά ο Αγγουλές, που ο ρόλος του ήταν βοηθητικός, καταδικάστηκε «μόνο» σε 12 χρόνια κάθειρξη. Αυτό το λέει και το βιβλίο του πατέρα μου για τον Χαράλαμπο Κανόνη (κι αυτός είναι ο λόγος που ξέρω τόσα για την υπόθεση), αλλά και οποιαδήποτε βιογραφία του Αγγουλέ, π.χ. της Έλλης Παπαδημητρίου (Ο Φώτης Αγγουλές, Κέδρος 1975, σελ. 75). Για του λόγου το αληθές, η απόφαση του στρατοδικείου, όπως δημοσιεύτηκε στις αθηναϊκές εφημερίδες, δεν αναφέρει καν τον Αγγουλέ, τον περιλαμβάνει μαζί με όσους καταδικάστηκαν σε ελαφρότερες ποινές. Πρέπει να πάμε σε χιώτικη εφημερίδα, φυσικά εθνικόφρονα, για να δούμε τον πλήρη κατάλογο των καταδικασθέντων, μαζί με άλλες μακάβριες λεπτομέρειες.

Επομένως, ο Φώτης Αγγουλές, που έκλεισαν χτες πενήντα χρόνια από τον θάνατό του -πέθανε στο πλοίο της γραμμής από Χίο προς Πειραιά, με είκοσι δραχμές στην τσέπη, όπως γράφτηκε- δεν καταδικάστηκε σε θάνατο αλλά σε 12 χρόνια κάθειρξη. Κι αυτό δεν τον κάνει λιγότερο αγωνιστή ή λιγότερο σημαντικό ποιητή.

Αλλά για τον εμφύλιο στη Χίο θα πούμε και αύριο.

 

 

Posted in Γραμματική, Γιουτουμπάκια, Κοτσανολόγιο, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Ψευδόφιλες λέξεις | Με ετικέτα: , , , , , , , | 102 Σχόλια »

Ψευτοφίλοι από την Κύπρο

Posted by sarant στο 17 Απρίλιος, 2013

Το άρθρο δεν εκθέτει τα παράπονά μου από τη συμπεριφορά κάποιων Κυπρίων που μου έκαναν τον φίλο και μετά με πούλησαν για χρήμα στο καταχείμωνο, διότι οι ψευτοφίλοι για τους οποίους θα σας μιλήσω δεν είναι άνθρωποι αλλά λέξεις. Μάλλον θα καταλάβατε ότι εννοώ το φαινόμενο των faux amis, των λέξεων δηλαδή που προέρχονται από την ίδια ρίζα, αλλά έχουν ελαφρώς ή και εντελώς διαφορετική σημασία από τη μια γλώσσα στην άλλη, με αποτέλεσμα να παραπλανούν όσους δεν ξέρουν καλά και τις δυο αυτές γλώσσες και δεν έχουν τα μάτια τους τέσσερα -πάμπολλοι μεταφραστές έχουν πέσει θύματα (γλωσσικής) ψευτοφιλίας και έχουν δώσει διασκεδαστικά μαργαριτάρια. Άλλοι πάλι έχουν πάθει χουνέρια εξαιτίας των ψευδόφιλων λέξεων, σαν εκείνο τον φίλο μου που του κλέψαν το πορτοφόλι στην Ιταλία και άρχισε να κυνηγάει τον πορτοφολά φωνάζοντας «volare, volare», νομίζοντας ότι λέει «κλέφτης, κλέφτης» (voleur στα γαλλικά), ενώ στα ιταλικά volare είναι το ρήμα «πετάω»!

Την ιστορία αυτή και μερικές ακόμα διασκεδαστικές ιστορίες με ψευδόφιλες λέξεις την έχω ξαναπεί, σε ένα παλιότερο άρθρο που είχα αφιερώσει στο θέμα, που όμως είναι ευρύτατο και δεν εξαντλείται, τουλάχιστον αν κάποιος έχει την πετριά της γλώσσας. Στο άρθρο εκείνο είχαμε δει ότι ψευτοφίλοι υπάρχουν όχι μόνο ανάμεσα σε δύο διαφορετικές γλώσσες, όπως π.χ. τα ελληνικά και τα αγγλικά (για παράδειγμα, το empathy στα αγγλικά είναι σχεδόν το αντίθετο του ελληνικού «εμπάθεια»!), αλλά και ανάμεσα σε διαφορετικές μορφές της ίδιας γλώσσας. Έτσι, ας πούμε, στα αρχαία ελληνικά «σεμνός» ήταν ο περήφανος, με αποτέλεσμα να την πατήσει ο μεταφραστής του Κάκτου, που μεταφράζοντας Διογένη Λαέρτιο έγραψε πως ο φιλόσοφος Μενέδημος ήταν «υπερβολικά σεμνός» επειδή το πρωτότυπο λέει «σεμνός ικανώς» -όχι, υπερόπτης ήταν. Αυτούς τους ψευτοφίλους τους είχα ονομάσει «εσωτερικούς» στο προηγούμενο άρθρο. Τώρα θα δούμε μιαν άλλη κατηγορία εσωτερικών ψευδοφίλων που ζουν στην Κύπρο, δηλαδή λέξεων που έχουν διαφορετική σημασία στα ελληνικά της Ελλάδας και στην κυπριακή διάλεκτο ή μάλλον, για να ακολουθήσω τον ορισμό της φίλης καθηγήτριας Μαριάννας Κατσογιάννου, την «ελληνική κυπριακή».

Πρέπει να πω ότι την έμπνευση και το υλικό για το άρθρο αυτό τα έχω αντλήσει από μια πρόσφατη ημερίδα που παρακολούθησα, στην οποία μίλησαν οι καθηγήτριες Μαριλένα Καρυολαίμου και Μαριάννα Κατσογιάννου, του πανεπιστημίου της Κύπρου, με θέμα την ιστορία της κυπριακής διαλέκτου και τις διαφορές της από την κοινή νεοελληνική. Τα όσα θα ακολουθήσουν είναι αντλημένα από την ομιλία της Μ. Κατσογιάννου, αλλά πριν προχωρήσω να πω ότι χρησιμοποιώ τον χαρακτηρισμό «διάλεκτος» για να συνεννοούμαστε. Το αν μια γλωσσική ποικιλία είναι ξεχωριστή γλώσσα ή διάλεκτος είναι θέμα πολιτικό πρώτιστα, όπως θυμίζει και η ρήση ότι «γλώσσα είναι μια διάλεκτος με στρατό και ναυτικό» (ή κάπως έτσι). Έτσι, στην υποθετική περίπτωση που η Κύπρος είχε ενωθεί με την Ελλάδα, η κυπριακή θα είχε την ίδια αντιμετώπιση π.χ. με τα κρητικά, ενώ αν αντίστροφα η Κύπρος είχε καθεστώς εχθρικό προς το καθεστώς της Ελλάδας, θα είχαν σίγουρα υπερτονιστεί οι διαφορές των δύο γλωσσικών μορφών, όπως είδαμε να γίνεται στην πρώην Γιουγκοσλαβία και όχι μόνο. Η Μ. Κατσογιάννου προτιμά να μιλάει για «κυπριακή ελληνική» που τη θεωρεί γλωσσική μορφή διαφορετική από την ΚΝΕ (την κοινή νεοελληνική, όχι τη νεολαία του κομμουνιστικού κόμματος!) αλλά και από την «αστική κυπριακή». Η αστική κυπριακή είναι η γλωσσική ποικιλία των αστικών κέντρων της Κύπρου, όπου επιλέγονται συνειδητά διαλεκτικοί δείκτες, δηλ. λέξεις που ρητά διαφοροποιούν την ποικιλία αυτή από την ΚΝΕ (π.χ. τζαι αντί και, έσιει αντί έχει, έννεν αντί δεν είναι κτλ.) Στην κυπριακή ελληνική, οι δείκτες αυτοί, οι χαρακτηρισμένοι διαλεκτικοί, αποφεύγονται, ωστόσο η γλώσσα διαφέρει και πάλι από την ΚΝΕ, με τρόπους λιγότερο ευδιάκριτους.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Κύπρος, Ντοπιολαλιές, Ψευδόφιλες λέξεις | Με ετικέτα: , , , , , | 251 Σχόλια »

Μετεκλογικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 23 Ιουνίου, 2012

Τα καθιερωμένα μεζεδάκια του Σαββάτου εύλογο είναι να τα χαρακτηρίσουμε «μετεκλογικά» -αν ήταν διαφορετικό το αποτέλεσμα στο χτεσινό ματς ίσως να έμπαινε διαφορετικός τίτλος σήμερα, αλλά η χαρά κράτησε μόνο έξι λεπτά. Κι επειδή το παιχνίδι το παρακολούθησα με την τεχνολογία των ογδόνταζ, δηλαδή σε βεράντα φιλικού διαμερίσματος στο κέντρο και σε μικρή τηλεόραση, χωρίς λάπτοπ, γουήφι, τιτιβίσματα και άλλα των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, έχασα όλες τις έξυπνες ατάκες που ασφαλώς θα ειπώθηκαν. Απλώς μετεκλογικά λοιπόν τα μεζεδάκια μας, αν και κανα-δυο από αυτά αφορούν προεκλογικά δημοσιεύματα, της τελευταίας μέρας πριν από τις εκλογές.

Για παράδειγμα, την παραμονή των εκλογών, ο Κ. Βίδος/Πανδώρα έγραψε στο Βήμα, με αφορμή την (ελληνικά διατυπωμένη) έκκληση της FTD προς τους ‘Ελληνες: Και επειδή οι φίλοι μας οι Γερμανοί μάς τα έγραψαν και στα ελληνικά για να καταλάβουμε, τους απαντώ κι εγώ στα Γερμανικά για να καταλάβουν: «Der Hals des Grieches kann keinen Druck vertragen» (για να μεταφράσω ελεύθερα το «του Ελληνος ο τράχηλος ζυγό δεν υποφέρει»). Ή μάλλον, στην αρχική έκδοση του άρθρου, η «γερμανική» φράση ήταν: Der Neck des Grieches kann keinen Druck vertragen, φράση αγγλογερμανική, αφού λέξη Neck δεν υπάρχει στα γερμανικά. Κάποιοι το είδαν, κι έτσι η φράση «διορθώθηκε» στο Βήμα, αν και η αρχική  μορφή έμεινε σε άλλους ιστότοπους, που είχαν σπεύσει να την αναδημοσιεύσουν. Το κακό όμως είναι ότι και η διορθωμένη φράση εξακολουθεί να έχει λάθη, λαθάκια και λαθάρες, οπότε δεν είναι και πολύ βέβαιο ότι οι Γερμανοί θα «καταλάβαιναν» την απάντηση. Καταρχάς, Hals είναι ο λαιμός, όχι ο τράχηλος. Ο τράχηλος είναι Nacken. Έπειτα, το des Grieches δεν είναι σωστό, η γενική πτώση είναι des Griechen. Ο ζυγός είναι Joch και όχι Druck (που είναι η πίεση). Επίσης, το ertragen είναι ίσως προτιμότερο από το vertragen. Οπότε, σε σωστά γερμανικά η μετάφραση είναι: Der Nacken des Griechen kann kein Joch ertragen. Δύσκολη γλώσσα (και) τα γερμανικά.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εκλογές, Λαθολογία, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια, Μουστάκια της Τζοκόντας, Ψευδόφιλες λέξεις | Με ετικέτα: , , | 156 Σχόλια »

Ένας άσπονδος φίλος, δυο γενικομανείς και μια επίκαιρη διπλή άρνηση

Posted by sarant στο 13 Μαΐου, 2011

Μεζεδάκια και για σήμερα και ο τίτλος είναι σύνθεση από τα θέματα που λογαριάζω να σας παρουσιάσω, και ξεκινάω αμέσως από το πρώτο.

Όταν λέω άσπονδος φίλος, το εννοώ γλωσσικά, ή αλλιώς, αν θέλετε, ψευδόφιλη λέξη, ένα θέμα για το οποίο έχω γράψει παλιότερα και που την εξαντλητική του πραγμάτευση μπορείτε να τη βρείτε σε ειδικό νήμα της Λεξιλογίας.

Παρόλο που τα ελληνικά είναι… ανάδελφη γλώσσα, ο Έλληνας μεταφραστής θα βρει άφθονους άσπονδους φίλους στα αγγλικά, τα γαλλικά και τις άλλες ευρωπαϊκές γλώσσες, δηλαδή λέξεις ελληνογενείς που έχουν στο μεταξύ αλλάξει σημασία. Για παράδειγμα, sycophant, όπως έχουμε ξαναπεί, δεν είναι στα αγγλικά ο συκοφάντης, αλλά ο κόλακας –σχεδόν το αντίθετο. Για περισσότερα παραδείγματα σας παραπέμπω στο κείμενο της Λεξιλογίας  κι εδώ παρουσιάζω το προχτεσινό εύρημα, που δυστυχώς μας πονάει και μας τσούζει, όπως ταιριάζει δηλαδή σε έναν άσπονδο φίλο ή εχθρό.

Σύμφωνα με είδηση που δημοσιεύτηκε χτες και προχτές σε αναρίθμητους ειδησεογραφικούς ιστοτόπους και ιστολόγια (εδώ στη Ναυτεμπορική, η κοινή πηγή όλων είναι ίσως το ΑΠΕ), στη Νιου Γιορκ Τάιμς ένας αναλυτής έγραψε, για τις προοπτικές της Ελλάδας: Καλή η αυστηρότητα, αλλά αυτό που πραγματικά χρειάζεται και δεν το βλέπουμε είναι επενδύσεις και ανάπτυξη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εφημεριδογραφικά, Κοτσανολόγιο, Μεταφραστικά, Ψευδόφιλες λέξεις | Με ετικέτα: , , , , , , | 50 Σχόλια »

Ο συκοφάντης και τα σύκα

Posted by sarant στο 28 Φεβρουαρίου, 2011

Ένα παλιό ανέκδοτο λέει ότι σε δυο μόνο χώρες δεν μπόρεσαν να βγάλουν άκρη οι κατάσκοποι της βρετανικής (ή της αμερικανικής) μυστικής υπηρεσίας, στην Ιαπωνία και στην Ελλάδα· στην Ιαπωνία, επειδή κανείς δεν μιλούσε, ενώ στην Ελλάδα επειδή όλοι μιλούσαν πολύ. Αυτό δεν είναι αληθινό αλλά μάλλον μπεντροβάτο (ή ίσως και μαλτροβάτο, αν σκεφτούμε πόσο ασύδοτοι αλωνίζαν οι μυστικοί πράκτορες στην πατρίδα μας), όμως μεταφέρει μιαν αλήθεια, ότι καμιά φορά η υπερπληθώρα στοιχείων σε αφήνει εξίσου αμήχανο όπως η έλλειψη στοιχείων. Κι αυτό θα φανεί στο σημερινό μας σημείωμα.

Θα μας απασχολήσει ο συκοφάντης, ή μάλλον η προέλευση της λέξης –αν και θα ασχοληθούμε και με τη σημασία της. Λοιπόν, ενώ είναι ολοφάνερο ότι ο συκοφάντης ως λέξη προέρχεται από το σύκο και το ρήμα φαίνω, φανερώνω, δεν έχει ακόμη βρεθεί πειστική και αναντίρρητη εξήγηση για ποιο λόγο ονομάστηκαν έτσι όσοι κατηγορούν ψευδώς τους γύρω τους. Απορία για την προέλευση της λέξης είχαν εκφράσει ήδη οι αρχαίοι και ο Ζηνόδωρος, γραμματικός του 2ου αιώνα π.Χ. ήταν ο πρώτος που βρέθηκε σε ετυμολογικό δίλημμα και προτίμησε να παραθέσει δυο εκδοχές αν και φαίνεται να προτιμάει την πρώτη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Φρούτα εποχής, Ψευδόφιλες λέξεις | Με ετικέτα: , , , , | 124 Σχόλια »

Ο άνθρωπος του ντουλαπιού -ή του καμπινέ

Posted by sarant στο 1 Ιουνίου, 2010

Η μεταφραστική γκάφα είναι πολύ διασκεδαστική, η πολιτική γκάφα είναι για κλάματα –αλλά πρώτα θα σας διηγηθώ μιαν ιστορία που μπορεί να είναι αληθινή, μπορεί να είναι απλώς μπεντροβάτη.

Πριν από καμιά δεκαπενταριά χρόνια, μια Ελληνίδα είχε προσληφθεί στο ιδιαίτερο γραφείο ενός επιτρόπου της Κομισιόν, το οποίο λέγεται cabinet στα γαλλικά και αποκαλείται «καμπινέ» στην καθομιλουμένη των Ελλήνων ευρωϋπαλλήλων, όχι χωρίς μια δόση ειρωνείας, αν σκεφτούμε ότι ο προϊστάμενος του ιδιαίτερου γραφείου λέγεται καμπινεδάρχης. Όταν με το καλό η κοπέλα γύρισε όλο καμάρι το καλοκαίρι στο χωριό της, τη ρώτησαν οι γυναίκες του μαχαλά πού δουλεύει, κι αυτή απάντησε, χωρίς να το σκεφτεί, «στο καμπινέ». Όπως καταλαβαίνετε, βούιξε το χωριό για την κόρη του τάδε που γύρισε με μια μύτη μέχρι κειπάνω ενώ καθαρίζει καμπινέδες εκεί στην Ευρώπη που την έστειλε ο πατέρας της –σαν δεν ντρέπεται κι αυτός, να τη σπουδάσει δικηγορίνα για να καθαρίζει τους απόπατους των Βέλγων.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ιστορίες λέξεων, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Ψευδόφιλες λέξεις | Με ετικέτα: , , | 230 Σχόλια »