Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Archive for the ‘Ψηφιακό υλικό’ Category

Ο Αμολόητος του Βασίλη Μιχαηλίδη

Posted by sarant στο 7 Μαρτίου, 2013

michaelidesvasΟ Βασίλης Μιχαηλίδης (1849-1917) θεωρείται ο εθνικός ποιητής της Κύπρου. Έγραψε πολλά ποιήματα, εθνικά, λυρικά και σατιρικά, σε κυπριακή διάλεκτο αλλά και σε καθαρεύουσα, από τα οποία το γνωστότερο είναι το «Η 9η Ιουλίου 1821«.

Κι άλλη φορά μπορεί να βρούμε ευκαιρία να μιλήσουμε για τον Μιχαηλίδη, αλλά σήμερα, που είναι Τσικνοπέμπτη, ταιριάζει πιστεύω να αναφερθώ σε μια ιδιαίτερη πτυχή του έργου του, στα «μυλλωμένα» στιχουργήματά του. Η λέξη «μυλλωμένα» είναι κυπριακή. Μύλλα στην κυπριακή διάλεκτο είναι το λίπος, και μυλλωμένος, στην κυριολεξία, σημαίνει «αρτύσιμος». Όμως η λέξη έχει και μια μεταφορική σημασία, σημαίνει τα αθυρόστομα, τα πονηρά, τα σκαμπρόζικα στιχουργήματα. Οι Ελλαδίτες τα λέμε πιπεράτα αστεία (παλιότερα τα λέγανε και αλατισμένα), οι Κύπριοι τα λένε μυλλωμένα.

Ο Μιχαηλίδης έγραψε κάμποσα μυλλωμένα τραγούδια, ιδίως στα νιάτα του, τα οποία κυκλοφορούσαν χειρόγραφα ή προφορικά στις αντροπαρέες της Λεμεσού περί το 1880. Το πιο γνωστό από αυτά είναι ο Αμολόητος, και αυτό το ποίημα θα σας παρουσιάσω σήμερα. Επειδή, όπως είπα, διαδιδόταν προφορικά, σήμερα σώζεται σε πολλές παραλλαγές. Το καλό περιοδικό «Μικροφιλολογικά» της Λευκωσίας, με το οποίο συνεργάζομαι, παρουσίασε πέρυσι (στη σειρά «Μικροφιλολογικά τετράδια», ο αρ. 11) ένα αφιέρωμα στα μυλλωμένα τραγούδια του Μιχαηλίδη και σε κάποιες άγνωστες ως τώρα παραλλαγές του Αμολόητου, σε επιμέλεια του Λευτέρη Παπαλεοντίου και του Κυριάκου Ιωάννου. Όλο το υλικό του σημερινού άρθρου είναι παρμένο από το αφιέρωμα των Μικροφιλολογικών Τετραδίων.

Φυσικά εμείς οι καλαμαράδες έχουμε πολλές άγνωστες λέξεις, κι επειδή το ποίημα είναι μεγαλούτσικο, για ευκολία βάζω τις εξηγήσεις στη συνέχεια του κάθε στίχου, πάντα αξιοποιώντας το γλωσσάρι των Μικροφιλολογικών. Το παχύ σ, επειδή δεν μπορώ να το βγάλω, το αποδίδω με «σι». Το παχύ ζ (στο τζ) το αγνοώ. Τις απλές μεταβολές των κυπριακών (τζαι = και, πκιάνουν = πιάνουν κτλ.) τις θεωρώ ευκόλως εννοούμενες.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθυροστομίες, Κύπρος, Ποίηση, Σατιρικά, Ψηφιακό υλικό | Με ετικέτα: , , , , , , , , , , | 94 Σχόλια »

Όχι πάλι από τη Σκύλλα στη Χάρυβδη

Posted by sarant στο 22 Νοέμβριος, 2011

 

Το άρθρο αυτό του πατέρα μου, Δημήτρη Σαραντάκου, δημοσιεύεται σήμερα, 22.11.2011, στην εφημερίδα Εμπρός της Μυτιλήνης. Σε σχέση με το πρώτο μισό του άρθρου, γίνεται σαφές ότι ο πατέρας μου αποθηκεύει κυρίως κείμενα και δεν κατεβάζει ταινίες από το Διαδίκτυο, διότι όποιος οργώνει πιρτουπιράδικα και βαρεσάδικα και κατεβάζει ό,τι βρει μπροστά του τον δίσκο του μισού τέρα τον θέλει για πρωινό.

Μπορεί να στεναχωρήσω τον καλό μου ξάδερφο (ονόματα δε λέω), που σνομπάρει την Πληροφορική, αλλά θα επιμείνω στα πλεονεκτήματα αυτής της νέας τεχνολογίας. Εδώ και λίγα χρόνια, λοιπόν, έχω συνδέσει τον ηλεκτρονικό μου υπολογιστή με μια διάταξη αποθήκευσης που λέγεται Free Agent Drive (αγνοώ πως μπορούμε να την πούμε στα ελληνικά) και η οποία διαθέτει τεράστια χωρητικότητα μνήμης. Για σύγκριση η ολική χωρητικότητα μνήμης αυτής της διάταξης αυτής είναι 465 δισεκατομμύρια Βytes (από τα οποία μένουν ακόμα αχρησιμοποίητα  τα 373 δισεκατομμύρια), ενώ ο υπολογιστής μου έχει χωρητικότητα 75 δις (από τα οποία έχω χρησιμοποιήσει το 50).

Τι σημαίνουν τώρα αυτά τα νούμερα στην πράξη; Στη διάταξη Free Agent Drive έχω αποθηκεύσει ψηφιοποιημένα τα κείμενα όλων των βιβλίων που έχω εκδώσει (και των δώδεκα), όλων των άρθρων και σημειωμάτων μου, που έχουν κατά καιρούς (από το 1991 και εδώ) δημοσιευθεί στο «Εμπρός» και σε άλλες επτά εφημερίδες και περιοδικά, ομοίως έχω αποθηκεύσει τον πολύτιμο και τεράστιο «Θησαυρό της Ελληνικής Γλώσσας» (δηλαδή τα κείμενα όλων των αρχαίων και μεσαιωνικών συγγραφέων από τον Όμηρο ως την Άννα Κομνηνή), ομοίως δε τα σώματα ολόκληρων περιοδικών, όπως τα «Ελληνικά Γράμματα» ή το σατιρικό «Εκατομμύριο» και ένα σωρό άλλα ογκωδέστατα αρχεία. Τυπωμένα τα κείμενα αυτά θα γέμιζαν ολόκληρες βιβλιοθήκες.

Δεν είναι όμως μονάχα αυτό. Το πιο σημαντικό είναι πως με δυο ή τρεις πληκτρολογήσεις έχω μπροστά μου, στην οθόνη του υπολογιστή, όποιο κείμενο ζητήσω και μπορώ να το εκτυπώσω. Για να μην αναφερθώ στην αναζήτηση στο Διαδίκτυο, που μου προσφέρει αμέσως όποια πληροφορία του ζητήσω, χώρια που μου έδωσε τη δυνατότητα να επικοινωνώ με Έλληνες σκορπισμένους στα πέρατα της γης.

Τώρα γιατί σας αράδιασα όλα αυτά; Οπωσδήποτε όχι για να πικάρω τον ξάδερφο, αλλά γιατί ψάχνοντας στο αρχείο της εφημερίδας «Εμπρός» έπεσα πάνω σε σημείωμά μου που δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα στις 22-9-09, στις παραμονές των εκλογών που έφεραν το ΠΑΣΟΚ στην εξουσία. Διαβάζοντάς το είδα πως από μια σκοπιά το σημείωμά μου ήταν προφητικό, γιατί κατέληγε ως εξής:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Φιλοξενίες, Ψηφιακό υλικό | Με ετικέτα: , | 161 Σχόλια »

Η Εθνική Βιβλιοθήκη σε ένα φλασάκι (τεραστίου όμως μεγέθους!)

Posted by sarant στο 18 Ιουλίου, 2011

Πριν από ένα μήνα περίπου, η υπουργός Παιδείας Άννα Διαμαντοπούλου ανακοίνωσε ένα φιλόδοξο σχέδιο ψηφιοποίησης της Εθνικής Βιβλιοθήκης, ώστε  να μπορεί κάθε μαθητής και κάθε νέος να έχει την Εθνική Βιβλιοθήκη σε ένα «φλασάκι».

Καλύτερα να μην πάρουμε τοις μετρητοίς την υπόσχεση, που ελπίζω να δείχνει απλώς τη συνήθη πολιτικάντικη τάση προς θηριώδεις υπερβολές και όχι την έλλειψη επαφής της κ. Υπουργού με την πραγματικότητα. Το λέω αυτό επειδή τα φλασάκια, οι μνήμες USB δηλαδή, είναι βέβαια πολύ βολικές συσκευές, αλλά έχουν χωρητικότητα πεπερασμένη κι από την άλλη μεριά τα σκαναρισμένα έντυπα πιάνουν πολύ περισσότερο χώρο από τα απλά αρχεία κειμένου.

Για παράδειγμα, οι ψηφιοποιημένες σελίδες των εφημερίδων Βήμα (και Ελεύθερο Βήμα) και Νέα (και Αθηναϊκά Νέα)  πιάνουν χώρο γύρω στο 1,5ΤΒ (τεραμπάιτ), που ισοδυναμεί με τη χωρητικότητα περίπου 100 μεγάλων φλασακιών (των 16GB έκαστο). Και μιλάμε για δύο μόνο, έστω και μακρόβιες, από τις χιλιάδες εφημερίδες που έχει η Εθνική Βιβλιοθήκη, χώρια τα περιοδικά, χώρια τα βιβλία. Κακά τα ψέματα, ο πλούτος της Εθνικής Βιβλιοθήκης δεν μπορεί να αποθηκευτεί ούτε σε φλασάκι, ούτε σε εξωτερικό σκληρό, ούτε σε άλλη αποθηκευτική συσκευή που θα ήταν προσιτή σε έναν μαθητή ή έστω σε έναν κοινό ιδιώτη -και δεν υπάρχει και ανάγκη. Η πρόσβαση μετράει, όχι η κατοχή.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ψηφιακό υλικό | Με ετικέτα: , , , , | 111 Σχόλια »

Το «Τετράδιο 72» για τον Γ. Σεφέρη

Posted by sarant στο 7 Ιουλίου, 2011

Τα «Τετράδια» ήταν ένα χειρόγραφο περιοδικό που έβγαινε επί χούντας από μια ομάδα πολιτικών κρατουμένων που πρόσκεινταν  στην ανανεωτική αριστερά. Συνήθως η θεματολογία του αφορούσε το αριστερό κίνημα, ωστόσο τον Σεπτέμβριο του 1972 κυκλοφόρησε, ως παράρτημα, ένα τεύχος αφιερωμένο στον ποιητή Γιώργο Σεφέρη. Το τεύχος αυτό, σκαναρισμένο, έφτασε πρόσφατα στα χέρια μου, από έναν ευγενικό φίλο που θέλει να μείνει ανώνυμος. Ο φίλος το είχε πάρει από τον αείμνηστο Νίκο Γιανναδάκη, που ήταν ένας από την ομάδα των πολιτικών κρατουμένων και ο οποίος, αργότερα, διευθυντής πια της Βικελαίας Βιβλιοθήκης στο Ηράκλειο, είχε παρουσιάσει το «Τετράδιο 72», όπως επικράτησε να αποκαλείται το έκτακτο αυτό τεύχος.

Το «Τετράδιο 72» δεν διεκδικεί δάφνες φιλολογικής πρωτοπορίας. Όμως αποτελεί ένα πολύ ενδιαφέρον ντοκουμέντο,  μαρτυρία  για την αντιδικτατορική περίοδο. Πέρα από τις αναλύσεις έργων του Σεφέρη και τις παρουσιάσεις αποσπασμάτων του έργου του, πρόσεξα το άρθρο «Τι είναι για σένα ο Γ. Σεφέρης», όπου είκοσι κρατούμενοι αναφέρουν την άποψή τους για τον Σεφέρη σαν ποιητή και άνθρωπο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δικτατορία 1967-74, Ντοκουμέντα, Ποίηση, Ψηφιακό υλικό | Με ετικέτα: , , | 14 Σχόλια »

Τροφή για κυβερνοπόντικες

Posted by sarant στο 27 Αύγουστος, 2010

(Ο τίτλος ίσως δεν είναι καλός, αλλά δεν μπόρεσα να βρω άλλον…)

Τα μεγάλα πνεύματα συναντιώνται. Κλωθογύριζα στο μυαλό μου να γράψω σήμερα ή αύριο ένα τέτοιο ποστ σαν κι αυτό που θα διαβάσετε, αλλά δίσταζα, διότι λέω, ποιον θα ενδιαφέρει. Βρέθηκε όμως ο αγαπητός π2 και έθιξε το ζήτημα, οπότε θεώρησα πως η σύμπτωση δεν είναι τυχαία και κάποια δύναμη θέλει να γράψω το άρθρο.

Ποιο άρθρο; Ένα αρθράκι που θα περιέχει διάφορα λινκ με ψηφιοποιημένο ελληνικό υλικό (εφημερίδες, περιοδικά, βιβλία) που υπάρχει στο Διαδίκτυο, για όσους αρέσκονται να ανασκαλεύουν παλιά έντυπα, έστω κι αν στην ηλεκτρονική φυλλομέτρηση λείπει η μυρωδιά και το άγγιγμα του σκονισμένου και κιτρινισμένου χαρτιού. Αυτούς που αρέσκονται σε τέτοιες ενασχολήσεις, τους λέγανε παλιά βιβλιοπόντικες ή αρχειοπόντικες. Τώρα, για να μην κολλήσω παντού το ηλε-, σκέφτηκα να τους πω «κυβερνοπόντικες». Αν βρίσκετε μειωτικόν τον χαρακτηρισμό, πρώτος εγώ τον διεκδικώ. Αλλά ας μπούμε στο ψητό, ή στο ηλεψητό.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ψηφιακό υλικό | Με ετικέτα: , , , , , , | 250 Σχόλια »

Ζημιά που πάθαμε!

Posted by sarant στο 2 Φεβρουαρίου, 2010

Να σας προφτάσω, αν δεν το ξέρετε ήδη, ένα νέο που πρόκειται να το βρείτε ενδιαφέρον αν συνηθίζετε να ψαχουλεύετε παλιά έντυπα, στο Διαδίκτυο, σε βιβλιοθήκες ή αλλού. Είχε ανακοινωθεί ότι επίκειται εδώ και πολύ καιρό, δεν είχε όμως γίνει, τόσο που είχα πάψει να το περιμένω. Ποιο;

Η Βιβλιοθήκη της Βουλής διαθέτει πλέον ονλάιν, στο Διαδίκτυο, ένα μεγάλο κομμάτι από τις εφημερίδες και τα περιοδικά της που διατηρεί σε μικροταινίες -όχι όμως τα πρόσφατα, αλλά μέχρι το 1940. Μέχρι τώρα από εφημερίδες υπήρχαν διαθέσιμες κάπου 6 ή 7 στην Εθνική Βιβλιοθήκη, τώρα μιλάμε για εκατοντάδες έντυπα, αν και, ξαναλέω, σταματάνε στο 1940.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ειδήσεις, Ψηφιακό υλικό | Με ετικέτα: , | 12 Σχόλια »