Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Κριτική της Ηρώς Διαμαντούρου (πρδ. Ηλιαία, Νοέμβριος 2011)

 

Ενθουσιάστηκα με το βιβλίο Το Φονικό Μοιραίο Βόλι (εκδ. διάπυροΝ 2011), με τον μικρό αυτό θησαυρό τον οποίον επιμελήθηκε με άριστο τρόπο ο Ν. Σαραντάκος. Μπράβο και πάλι μπράβο. Έχει κάνει απίστευτη δουλειά, με φοβερό κέφι και αφοσίωση. Μίλησε μέσα του ο Θεόδωρος Λασκαρίδης, ένας  πολύ καλός λογοτέχνης των αρχών του 20ού αιώνα,  ένας μικρός Σελίν στα αντιπολεμικά του, ένας συνεπής (παρότι «δεξιός») αριστερός στα στρατευμένα του, ένας αγωνιστής στα φιλολογικά του, τόσο νέο παιδί, τόσο σκοτεινή βιογραφία, τόσο εντατική πένα.

Αυτοκτόνησε σε ηλικία 26 ετών,  το 1921. Ποιος ήταν ακριβώς, δεν το αποκαλύπτω, θα το βρείτε στο βιβλίο. Πόσο θα άντεχε, αν είχε ζήσει  πέρα από τα 26 του χρόνια, ώστε να μην αυτοκτονήσει αργότερα; Τι θα είχε συμβεί μέσα του αν ζούσε στον Εμφύλιο; Τι θα είχε γράψει στην ωριμότητά του;  Αν παραβλέψει κανείς το νεανικό της γραφής του (λίγο παραπάνω συναισθηματικός και λυρικός σε κάποια κείμενα, αλλά μυρίζει νιάτο αυτό), είχε πολλές ελπίδες.

Η γραφή του, με την ιδιότυπη σύνταξη (το ρήμα στο τέλος: «…σε μια πέτρα που στη μέση του δρόμου βρισκότανε», «…ένας χινοπωριάτικος αέρας που φέρνει μαζί και τα πρώτα ρίγη φύσηξε»), σύνταξη-παραίτηση που δίνει, στον πεζό λόγο, ποιητικό και  βαθιά μελαγχολικό ρυθμό, είναι (ήταν) πολλά υποσχόμενη, δείχνει ότι ο Θ.Λ. θα πήγαινε είτε προς την ποίηση ή προς το μεγάλο μυθιστόρημα. Τα πιο λογοτεχνικά του κείμενά είναι περίεργα, ένα κράμα συναισθηματισμού με αρκετά «φευγάτη» όμως γραφή. Πιθανόν να εξελισσόταν σε μοντερνιστή.

Το αστικό του ρομάντζο είναι πράγματι αστικό, θυμίζει Προυστ -ως προς το πλαίσιό του, με τη διαφορά ότι το πορτραίτο του αστικού αυτού κόσμου με τα πιάνα, τις βεράντες, τους γάτους, τις αναφορές στη λογοτεχνία, την τέχνη και τη μουσική (Ντ’ Ανούντσιο, Ρέμπραντ, Λιστ), τις λάγνες γυναίκες, χρησιμοποιείται αφενός για την επιμόρφωση του απλού ανθρώπου, αφετέρου όμως για την κατάδειξη του κόσμου αυτού («Γεννήθηκε δειλός. Κάθε ανώτερο τ’ αγαπούσε»), από τον οποίον προέρχεται και ο ίδιος ο Λασκαρίδης. Και ιδού η αντίφαση, την οποία προσωπικά θεωρώ ένα από τα αίτια που τον οδήγησαν στην αυτοκτονία. Την άποψή μου αυτή ενισχύει και το διήγημα «Ήττα».

Τα αντιμιλιταριστικά του άρθρα μεταδίδουν απόλυτα την αηδία, την αποστροφή και το σοκ που υπέστη ο ίδιος όσο ήταν στο μέτωπο. Θυμίζουν, ως προς αυτό, το Voyage au bout de la Nuit του Σελίν -και πιθανόν ο Λασκαρίδης να μας έγραφε ένα τέτοιο έργο, ιδίως αν είχε επιζήσει, σωματικά και ψυχολογικά, του Β’ΠΠ και του Εμφυλίου…

Ξεχωρίζω τα «Αιχμάλωτος», «Ήττα» , «Γυναίκα», «Στάχτη», «Τάμα», «Η φωνή των νέων», «Στους νέους» και βέβαια τον κατάλογο των Νεοελλήνων Ποιητών (1900-1920), τον οποίον διαβάζοντας έμεινα άφωνη, όσον αφορά τους χαρακτηρισμούς: βλέπουμε εκεί μια θαρραλέα φωνή … που όμως τελικά σιώπησε οριστικά, ναι, πώς  ν’ αντέξει μέσα στο μαντρί ένας τόσο ειλικρινής άνθρωπος…

Η δουλειά του Νίκου Σαραντάκου, όπως είπα, είναι εξαιρετική και επιμελέστατη και προσφέρει κάθε μα κάθε πληροφορία σχετικά με οτιδήποτε πλαισιώνει τον Λασκαρίδη μέσα στα χρόνια εκείνα (πχ. μαθαίνουμε, όσοι δεν γνωρίζαμε, την πρώτη ιστορία του Ριζοσπάστη, μξ άλλων και το παράδοξό του, ότι υπερασπιζόταν ως εφημερίδα την δημοτική μέσω καθαρεύουσας…).

Το πέμπτο μέρος με τα της αυτοκτονίας, σκέτο θρίλερ… και πολύ καλή ιδέα να ενταχθούν εκεί και οι «Νεκρολογίες» (στις οποίες φαίνεται πόσο προσωπική ήταν η πένα των αρθρογράφων τα χρόνια εκείνα -ή είναι ιδέα μου;).

Άφησα για το τέλος τα ερωτήματα προς το Κόμμα, κάποια από τα οποία θα μπορούσαν να τεθούν και σήμερα, τώρα: «Οι Έλληνες (…) έχουν επαναστατική συνείδησιν ή επαναστατική διάθεσιν;» … ή … «Όλαι  αι μέχρι τούδε γενόμεναι απεργίαι είναι εκδήλωσις αγανακτήσεως κατά του αστικού συστήματος ή απλώς σκοπόν είχον μόνον την βελτίωσιν της οικονομικής (…)  θέσεως, και πώς κατέληξαν;» -Λογικά ερωτήματα ενός  αστού κομμουνιστή, ενός αστού που «δεν ηθέλησεν να ζήσει με την ευμάρειαν του πλουσιόπαιδος», ενώ θα μπορούσε.

Μου αρέσουν οι υγιείς αντιφάσεις των αστών που έχουν το μικρόβιο και το στομάχι του αγωνιστή μέσα τους, όσο σιχαίνομαι την αντίφαση αυτών που κατακρίνουν τους αστούς μόνο και μόνο επειδή δεν είναι οι ίδιοι στη θέση τους ή επειδή είναι αστότεροι των αστών αλλά δεν θέλουν να το δείξουν. Και είναι πολλοί, πάρα πολλοί.

Και πάλι μπράβο στον Νίκο Σαραντάκο, στις εκδόσεις διάπυροΝ και στον Θεόδωρο Λασκαρίδη, που δεν θα περίμενε ποτέ του, 90 χρόνια μετά, να τον χαϊδεέψουν τόσο στοργικά φιλολογικά χέρια!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: