Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

«Βρες χρόνο», ένα ποίημα που ΔΕΝ έγραψε ο Ρίτσος

Posted by sarant στο 17 Νοεμβρίου, 2020

Πολλές φορές έχουμε ασχοληθεί στο ιστολόγιο, είτε σε ειδικά άρθρα είτε παρεμπιπτόντως, με ψευδεπίγραφα ποιήματα, που αποδίδονται σε ποιητές οι οποίοι δεν τα έχουν γράψει.

Το είδος αυτό παραποίησης ευδοκιμεί ιδιαίτερα στο Διαδίκτυο, διότι, όπως έχουμε ξαναπεί, για κάποιο περίεργο λόγο το να βάζεις τη φωτογραφία ή το πορτρέτο κάποιου διάσημου διανοητή και δίπλα ένα ρητό ή ένα ποίημα αποδεικνύεται εξαιρετικά πειστικό, λες και η φωτογραφία λειτουργεί σαν σφραγίδα γνησιότητας.

Χτες λοιπόν, στο ελληνικό Φέισμπουκ είχαμε ένα ακόμα περιστατικό ψευδεπίγραφου ποιήματος, αυτή τη φορά του Γιάννη Ρίτσου -ο οποίος, εξαιτίας της δημοτικότητάς του, είναι αγαπημένος στόχος των… αποποιηματογράφων, όπως άλλωστε και ο Καζαντζάκης αν το πλαστό κείμενο είναι πεζό -ενώ αν είναι σατιρικό στιχούργημα, τότε αποδίδεται στον Σουρή.

Η ιδιαιτερότητα του χτεσινού κρούσματος είναι ότι το αποποίημα [έτσι έχω ονομάσει παλιότερα τα ψευδεπίγραφα ποιήματα] δημοσιεύτηκε όχι μόνο σε ιστολόγια και λοιπές σελίδες του Διαδικτύου, αλλά σε έντυπο. Και όχι απλώς σε έντυπο, αλλά σε σχολικό βοήθημα.

Η κόρη του ποιητή, η Έρη Ρίτσου, δημοσίευσε στη σελίδα της στο Φέισμπουκ την εξής σελίδα απο βιβλίο, με «ποίημα» που αποδίδεται στον πατέρα της -και μάλιστα, για ακόμα μεγαλύτερη επίφαση εγκυρότητας, με… βιβλιογραφική αναφορά!

Aντιγράφω τους στίχους, επειδή θέλω η ανασκευή να γκουγκλίζεται:

Βρες χρόνο για δουλειά -αυτό είναι το τίμημα της επιτυχίας.

Βρες χρόνο για σκέψη -αυτό είναι η πηγή της δύναμης.

Βρες χρόνο για παιχνίδι -αυτό είναι το μυστικό της αιώνιας νιότης.

Βρες χρόνο για διάβασμα -αυτό είναι το θεμέλιο της γνώσης.

Βρες χρόνο να είσαι φιλικός -αυτός είναι ο δρόμος προς την ευτυχία.

Βρες χρόνο για όνειρα -αυτά θα τραβήξουν το όχημά σου ως τ΄αστέρια.

Βρες χρόνο ν΄αγαπάς και ν’ αγαπιέσαι -αυτό είναι το προνόμιο των Θεών.

Βρες χρόνο να κοιτάς ολόγυρά σου -είναι πολύ σύντομη η μέρα για να ΄σαι εγωιστής.

Βρες χρόνο να γελάς -αυτό είναι η μουσική της ψυχής.

Βρες χρόνο να είσαι παιδί -για να νιώθεις αυθεντικά ανθρώπινος

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διαδίκτυο, Μεταμπλόγκειν, Ποίηση, Το είπε/δεν το είπε | Με ετικέτα: , , , | 181 Σχόλια »

Ντάουν. Λοκ ντάουν.

Posted by sarant στο 16 Νοεμβρίου, 2020

Πριν από μερικές μέρες, το λεξικό Collins ανακοίνωσε ότι, σύμφωνα με τους λεξικογράφους του, Λέξη του 2020 είναι το lockdown -στα αγγλικά βεβαίως.

Εμείς διοργανώνουμε κάθε χρόνο ανάλογη ψηφοφορία, λιγότερο επιστημονική ίσως, και, αν βρούμε το κουράγιο να την κάνουμε και φέτος είναι σχεδόν βέβαιο πως θα έχουμε κυριαρχία των όρων που συνδέονται με την πανδημία -από τον ίδιο τον κορονοϊό μέχρι, ακριβώς, το λοκντάουν, περνώντας από την καραντίνα. Μάλλον θα κυριαρχήσει το λοκντάουν, επειδή είναι φρέσκο στο πετσί μας, ενώ αν η ψηφοφορία γινόταν στις αρχές της πανδημίας μάλλον θα ξεχώριζε ο κορονοϊός, που θυμάστε πόσες συζητησεις είχαμε για το πώς ακριβώς πρέπει να ειπωθεί και πώς να γράφεται.

Δεν θέλω να σας προκαταλάβω, αλλά είπα να αφιερώσουμε ένα άρθρο στα λεξιλογικά του λοκντάουν -αφού το έχουμε ήδη εξετάσει από τις άλλες απόψεις του.

Θα εξετάσω το ασυμμόρφωτο δάνειο, που επιμένω να το γράφω με ελληνικούς χαρακτήρες, λοκντάουν, και όχι lockdown (ή lock-down) στα αγγλικά. Κι αυτό δεν το κάνω ούτε απο βαρεμάρα (να αλλάξω γραμματοσειρά) ούτε από αίσθημα ξενηλασίας, αλλά επειδή όταν μιλώ ελληνικά προφέρω ελληνοπρεπώς τις ξένες λέξεις, ακόμα και τα ασυμμόρφωτα δάνεια. Προφέρω λοιπόν λοκντάουν, όχι lock-down.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Λεξικογραφικά, Πανδημικά | Με ετικέτα: , , , , , | 225 Σχόλια »

Όλη νύχτα εδώ (η μαρτυρία της Ιωάννας Καρυστιάνη)

Posted by sarant στο 15 Νοεμβρίου, 2020

Μεθαύριο έχουμε 17 του Νοέμβρη, 47 χρόνια από τη μέρα της φονικής καταστολής της εξέγερσης των φοιτητών στο Πολυτεχνείο. Το ιστολόγιο συνηθίζει να δημοσιεύει τις μέρες αυτές κείμενα σχετικά με «το Πολυτεχνείο», είτε λογοτεχνικά είτε μαρτυρίες. Για παράδειγμα, πριν από μερικά χρόνια είχαμε δημοσιεύσει τη μαρτυρία του φίλου μας Δημήτρη Μαρτίνου, ο οποίος ήταν τότε φοιτητής της σχολής Χημικών Μηχανικών και είχε άμεση συμμετοχή.

Σήμερα θα βάλουμε μια μαρτυρία που περιλαμβάνεται σε ένα βιβλίο που κυκλοφόρησε πέρυσι, που το είχα αξιοποιήσει και για το περυσινό επετειακό άρθρο. Πρόκειται για το «Όλη νύχτα εδώ», που εκδόθηκε από τις εκδόσεις Καστανιώτη σε επιμέλεια του ιστορικού Ιάσονα Χανδρινού και φιλοδοθεί ν’ αποτελέσει, όπως λέει ο υπότιτλος, Μια προφορική ιστορία της Εξέγερσης του Πολυτεχνείου.

Περιλαμβάνει 80 μαρτυρίες ανθρώπων που συμμετείχαν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο στην εξέγερση (εδώ μπορείτε να δείτε τα ονόματά τους) ενώ προτάσσεται εκτενής εισαγωγή του Χανδρινού.

Ομολογώ πως δεν μου ήταν εύκολο να διαλέξω ποια μαρτυρία να δημοσιεύσω. Κάποια από τα πρόσωπα που καταθέτουν τη μαρτυρία τους είναι γνωστοί μου, κάποιοι φίλοι, ένας είναι και συγγενής· πέρυσι είχα διαλέξει ένα λιγότερο γνωστό πρόσωπο, τον Γιώργο Σορολοπίδη (που είναι πάντως αρκετά γνωστός στους παροικούντες την εκδοτική Ιερουσαλήμ αφού είναι διευθυντικό στέλεχος των εκδόσεων Καστανιώτη). Φέτος μένω κατά κάποιο τρόπο στον ίδιο χώρο αφού συνεχίζω με τη συγγραφέα Ιωάννα Καρυστιάνη.

Ο Χανδρινός πριν από κάθε μαρτυρία προτάσσει σύντομα στοιχεία για το πρόσωπο που τη δίνει και για το πότε πάρθηκε η μαρτυρία.

ΙΩΑΝΝΑ ΚΑΡΥΣΤΙΑΝΗ

1952, Χανιά Κρήτης, φοιτήτρια Νομικής, Αντι-ΕΦΕΕ/ΚΝΕ
Ιλίσια, 5 Οκτωβρίου 2019
[02:13:09]

Ήμασταν παρθενικοί. Ακόμα και οι λιγοστοί που μπορεί να είχαν δια­βάσει πολύ -και δεν ήμουν απ’ αυτούς- και να είχαν μελετήσει την ιστορία την πρόσφατη, του δικού μας του Εμφυλίου, των Μπολσεβί­κων ή του παγκόσμιου κομμουνιστικού κινήματος, ήταν παρθενικοί… Άλλο να διαβάζεις κι άλλο να δρας. Πολύ ψημένοι ήμασταν μόνο στο ρομαντισμό. Στο ρομαντισμό και στην ονειροπόληση. Μπορεί η δια­τύπωση που βάζω να είναι σημερινή, αλλά εγώ φανταζόμουν έναν κόσμο με ποιητική οικονομία, ποιητική πολιτική και ποιητική δικαιο­σύνη. Αυτό επιθυμούσα. Σε οριακές στιγμές και οριακές εμπειρίες, τα συναισθήματα και το μυαλό δουλεύουνε ταυτόχρονα, πάρα πολύ έντονα, και κάνουνε περίεργους σπινθήρες και πολύ περίεργες εκρή­ξεις. Μπορεί αργότερα να σου φαίνεται ότι έχουν στοιχεία παραλό­γου, ότι είναι φαιδρά. Όταν όμως το ’χεις νιώσει εκείνη τη στιγμή, δεν είναι φαιδρό. Σου δίνει νόημα. Νοηματοδοτεί τις στιγμές και την ύπαρξή σου όλη. Τα συναισθήματα καμιά φορά τα φιλοτεχνείς. Τα ανακαλείς για να τα «περιποιηθείς». Να τα στρώσεις. Να φτιάξεις τη δική σου συμμετοχή σε αυτά. Όταν τα ζεις, είναι τελείως διαφορετι­κό. Και είναι ανεπίστρεπτο. Δεν μπορείς να τα ανακαλέσεις. Διότι έ­χουν μεσολαβήσει χρόνια. Ξέρεις τις εξελίξεις, ξέρεις τι έγινε μεταπο­λιτευτικά, ξέρεις την ύβρι του πραξικοπήματος στην Κύπρο, ξέρεις ότι υπήρχαν πολλοί νεκροί. Και τότε το ζούσαμε, αλλά δεν ξέραμε τίποτα. Δεν ξέραμε καν αν ο νεκρός που βλέπαμε στο φορείο ήταν ο σύντροφός μας ή ο συγκάτοικός μας, που τον είχαμε χάσει μέσα στο πλήθος στο Πολυτεχνείο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δικτατορία 1967-74, Επετειακά, Μαρτυρίες, Πρόσφατη ιστορία, Πολυτεχνείο 1973 | Με ετικέτα: , , , , , | 332 Σχόλια »

Λοκνταουνιασμένα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 14 Νοεμβρίου, 2020

Και πώς αλλιώς να τα έλεγα, δηλαδή; Η χώρα έχει μπει σε λοκντάουν, απαγορευτικό κατά Μπαμπινιώτη, καραντίνα, εγκλεισμό, λουκέτο. Και τα μέτρα, που αρχικά είχαν παρθεί για τρεις εβδομάδες, αναμένεται να παραταθούν αφενός και να γίνουν αυστηρότερα αφετέρου, μια παταγώδης αποτυχία της διαχείρισης της πανδημίας από την κυβέρνηση, που αν -όπως υπάρχει ο φόβος- επεκταθούν μέχρι την περίοδο των Χριστουγέννων θα δώσει τη χαριστική βολή στην αγορά.

Αλλά αυτά τα συζητήσαμε χτες και θα τα συζητήσουμε ξανά. Σήμερα έχουμε μεζεδάκια, με ό,τι γλωσσικό αξιοπερίεργο ψάρεψα εγώ μέσα στη βδομάδα ή μου στείλατε εσείς.

Και βέβαια κάποια από τα μεζεδάκια έχουν πιο άμεση σχέση με το λοκντάουν, που ασφαλώς θα δώσει αφορμή να εκδηλωθεί και το ανώνυμο χιούμορ. Όπως αυτή η επιγραφή σε καφετέρια, που μου έστειλε φίλος.

Παρά το βορειοϊδιωματικό άρωμα των επεξηγήσεων (ίσως βέβαια ο φίλος μας ο Δημόσιος Χώρος να έχει αντιρρήσεις ως προς την ορθότητα της αποτύπωσης) η καφετέρια δεν βρίσκεται, ας πούμε, στην Άρτα αλλά στο κέντρο της Αθήνας.

* Ένα αριθμητικό λαθάκι σε μια νεκρολογία του Δημήτρη Φατούρου, που τον χάσαμε τις προηγούμενες μέρες στα 92 του χρόνια -μακάρι να τα φτάσουμε.

Στην πρώτη του μορφή, το άρθρο ανέφερε ότι ο εκλιπών πέθανε σε ηλικία 82 ετών. Αυτό διορθώθηκε μετά -όχι όμως παντού, αφού έμεινε ένα σημείο το οποίο αναφέρει:

Η αλήθεια είναι ότι ο Δημήτρης Φατούρος έζησε δέκα ζωές σε αυτά τα 82 του χρόνια: αρχιτέκτονας, ζωγράφος, καθηγητής Πανεπιστημίου, συγγραφέας (και ποιητής).

.

* Κι άλλη μια πανδημική επιγραφή, που τη στέλνει φίλος. Δεν μπορώ να εγγυηθώ για τη γνησιότητά της, αν και γνήσια μού φαίνεται.

Είναι οι γνωστές επιγραφές που μπαίνουν στις θέσεις που πρέπει να μένουν κενές ώστε να μην υπάρχει συγχρωτισμός.

Η εξωτική γλώσσα της πρώτης πρότασης θα έμενε άγνωστη σε έναν κόσμο χωρίς Διαδίκτυο (αν και σε εναν κόσμο χωρίς Διαδικτυο δεν θα είχαμε καν δει τη φωτογραφία) αλλά τώρα με τη βοήθεια του Γκουγκλ βρίσκουμε πως είναι ινδονησιακά.

Φ

Posted in Αστερίξ, Επιγραφές, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Μιμίδια, Ορθογραφικά | Με ετικέτα: , , | 400 Σχόλια »

Πώς θα περάσουμε το δεύτερο λοκντάουν;

Posted by sarant στο 13 Νοεμβρίου, 2020

Έγινε χτες η συζήτηση στη Βουλή για το δεύτερο λοκντάουν, επανήλθε λοιπόν η Βεβαίωση της κατ’ εξαίρεση μετακίνησης πολιτών, και μάλιστα τώρα τα μέτρα είναι αυστηρότερα από ορισμένες απόψεις σε σχέση με την άνοιξη, αφού, για παράδειγμα, μετά τις 9 το βράδυ απαγορεύονται οι κατ’ εξαίρεση μετακινήσεις στις περισσότερες περιπτώσεις.

Βέβαια, αυτός ο δεύτερος εγκλεισμός έχει πολλές διαφορές από τον πρώτο. Λειτουργούν τα δημοτικά σχολεία, λειτουργούν περισσότερες επιχειρήσεις, γινονται κάποιες αθλητικές συναντήσεις, αν και χωρίς θεατές, η τηλεργασία δεν αποτελεί τον κανόνα, γενικά πολύ περισσότερος κόσμος πηγαίνει καθημερινά ή μέρα παρά μέρα στη δουλειά του απ’ ό,τι τον Μάρτιο. Μου λένε ότι το πρωί στα μέσα μαζικής μεταφοράς επικρατεί συχνά συνωστισμός.

Παρόμοια μέτρα έχουν παρθεί σε αρκετές χώρες της Ευρώπης, αν και υπάρχουν μεγάλες διαφορές από χώρα σε χώρα, σε αντίθεση με τον Μάρτιο όπου υπήρχε αρκετα μεγάλη ομοιομορφία (με χτυπητή εξαίρεση τη Σουηδία και, αρχικά μόνο, τη Μ. Βρετανία). Σήμερα υπάρχουν χώρες που έχουν εφαρμόσει ελάχιστα νέα περιοριστικά μέτρα. Για παράδειγμα, στο (μικρό, βέβαια) Λουξεμβούργο όπου κατοικώ, πέρα από την τηλεργασία, τα καταστήματα είναι ανοιχτά, μαζί και η εστίαση, και τα μπαρ ακόμα. Στα σχόλιά σας θα μας πείτε, όσοι βρίσκεστε στο εξωτερικό, πώς περνάτε εκεί το δεύτερο κύμα. Εγώ το περασμένο Σάββατο πάντως πήγα στο Βέλγιο, στο ψηλότερο βουνό της χώρας (τα ανεμοδαρμένα ύψη των 695 μέτρων) και τρόμαξα από την κοσμοσυρροή -περπατούσα έχοντας γύρω μου μπουλούκια μπουλούκια ντόπιους.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Πανδημικά | Με ετικέτα: , , | 239 Σχόλια »

Πού κάμισο;

Posted by sarant στο 12 Νοεμβρίου, 2020

Τη λογοπαικτική ερώτηση του τίτλου μόλις τη σκέφτηκα, αν και δεν αποκλείω καθόλου να την έχουν σκεφτεί κι άλλοι στο παρελθόν -δεν υπάρχει γραφείο κατοχύρωσης ευρεσιτεχνιών για τα λογοπαίγνια.

Βέβαια, το «πουκάμισο» δεν αναλύεται σε πού + κάμισο, αυτό το λέμε για να γελάσουμε. Ξέρουμε άλλωστε ότι στην καθαρεύουσα ήταν «υποκάμισον».

Να το αναλύσουμε λίγο αυτό το «υποκάμισον». Θα μου πείτε, δεν θέλει ανάλυση: υπό + κάμισον. Αλλά τι είναι αυτο το κάμισον που από κάτω του μπαίνει το πουκάμισο;

Καμίσιον και κάμισον είναι τύποι της ύστερης αρχαιότητας, αφού πρώτη φορά τους βρίσκω σε κείμενα του 3ου-4ου αιώνα της χρονολογίας μας. Για να είμαι ακριβής, στο TLG βρίσκω μόνο το καμίσιον, το κάμισον υπάρχει σε παπύρους. Παίρνω ένα κάπως μεταγενέστερο παράδειγμα, από τον Ιωάννη Μόσχο (6-7 αι.):

Περὶ τούτου τοῦ ἀββᾶ Θεοδοσίου ἀκούσας Ἀβράμιος ὁ ἡγούμενος τῆς ἁγίας Θεοτόκου Μαρίας τῆς Νέας, ὅτι οὐκ εἶχεν ἱμάτιον ἐν τῷ χειμῶνι φορέσαι, ἠγόρασεν αὐτῷ καμίσιον.

Δεν είχε ρούχο να φορέσει τον χειμώνα και του αγόρασε καμίσιον -άρα το καμίσιον, τότε τουλάχιστον, θα ήταν κάπως χοντρό ρούχο, πανωφόρι, και το υποκάμισον πιο λεπτό, κάτω από το καμίσιον.

Αλλά στο ίδιο έργο του Μόσχου βρίσκουμε και την πρώτη εμφάνιση του τύπου υποκάμισον:  Εἶτα μετὰ χρόνον τινὰ λοιδορία κατ’ ἐμοῦ πρὸς τὸν βασιλέα γίνεται, ὅτι τὰ κομερκίου ἐσκόρπισα· καὶ πέμπει ὁ βασιλεὺς, καὶ διαρπάζει τὴν οἰκίαν μου, καὶ ἀπὸ ὑποκαμίσου ἀνασπᾷ με ἐν Κωνσταντινουπόλει, καὶ δίδωσί με εἰς τὸ δεσμωτήριον, καὶ ποιῶ ἱκανὸν χρόνον μετὰ τοῦ παλαιοῦ καμισίου.

Και προχωρώντας μερικούς αιώνες πιο πέρα, βρίσκουμε και τους πρώτους τύπους με πουκάμισο, στον Σπανό, αυτό το βυζαντινό κρεσέντο κοπρολογίας:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ετυμολογικά, Είναι αρρώστια τα τραγούδια, Ενδύματα και υποδήματα, Ιστορίες λέξεων, Ομοιοκαταληξία, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , | 255 Σχόλια »

Ποιος εντέλλεται;

Posted by sarant στο 11 Νοεμβρίου, 2020

Το σημερινό άρθρο το είχα, κατά κάποιο τρόπο, προαναγγείλει από προχτές. Βεβαια, το θέμα το συζητήσαμε αρκετά στα σχόλια, αλλά επειδή οι συζητήσεις που γίνονται στα σχόλια δεν διαβάζονται από πολλούς -πέρα απ’ όσους συμμετέχουν στη συζήτηση- έκρινα ότι το θέμα αξίζει ειδικό άρθρο. Εξάλλου, έχουμε ένα θέμα γλωσσικό κι ένα θέμα πολιτικό -ή μάλλον γλωσσοπολιτικό.

Λοιπόν, προχτές η καθηγήτρια κ. Βάσω Κιντή επέπληξε στον τοίχο της στο Φέισμπουκ την βουλεύτρια και πρώην υπουργό Όλγα Γεροβασίλη, η οποία σε τουίτ της είχε γράψει «η Δημοκρατία δεν εντέλλεται».

Όχι, λέει η κ Κιντή, η χρήση αυτή είναι λάθος, διότι «εντέλλομαι» σημαίνει «δίνω εντολές». Μάλλον χρειάζεται μαθήματα η κ. Γεροβασίλη. Από κάτω, φίλοι της κ. Κιντή σχολίασαν ξεσπαθώνοντας για την αμορφωσιά των Συριζαίων.

Το λεξικό του κ. Μπαμπινιώτη δίνει δίκιο στην κ. Κιντή. Kατά Μπαμπινιώτη, εντέλλομαι σημαίνει «αναθέτω σε κάποιον την εντολή για την εκτέλεση συγκεκριμένης αποστολής», π.χ. «ο υπουργός εντέλλεται τις αρμόδιες υπηρεσίες να τηρούν σχολαστικά τις κείμενες διατάξεις». Ο Μπαμπινιώτης έχει μάλιστα και ειδικό πλαίσιο στο οποίο εξηγεί για ποιο λόγο κατά τη γνώμη του είναι εσφαλμένη η χρήση «εντέλλομαι» με τη σημασία «δέχομαι εντολές». Θεωρεί λάθος φράσεις όπως «Τα λιμενικά όργανα εντέλλονται να παρακολουθούν την τήρηση των κανονισμών» και προτείνει αναδιατύπωση είτε με το «έχουν λάβει εντολή να…» είτε κάτι σαν «οι αρμόδιες λιμενικές αρχές εντέλλονται τα λιμενικά όργανα να…»

Από την άλλη, το Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής (Τριανταφυλλίδη) δίνει δίκιο στην κ. Γεροβασίλη, αφού δέχεται για βασική σημασία του «εντέλλομαι» το «δέχομαι εντολή, διατάσσομαι» και ως σπανιότερη την ενεργητική σημασία. Να τι λέει:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Λαθολογία, Λεξικογραφικά, μέσα κοινωνικής δικτύωσης | Με ετικέτα: , , , , | 274 Σχόλια »

Οι Εσταυρωμένοι Σωτήρες, ιστορικό μυθιστόρημα του Δημ. Σαραντάκου – 5

Posted by sarant στο 10 Νοεμβρίου, 2020

Εδώ και λίγο καιρό άρχισα να δημοσιεύω σε συνέχειες, κάθε δεύτερη Τρίτη, το ιστορικό μυθιστόρημα του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, «Οι εσταυρωμένοι σωτήρες». Η σημερινή συνέχεια είναι η πέμπτη. Η προηγούμενη βρίσκεται εδώ. Βάζω μαζι και τις υποσημειώσεις, παρόλο που είναι πάρα πολλές.
Σήμερα περναμε στο τρίτο κεφάλαιο και γνωρίζουμε και τον τρίτο πρωταγωνιστή του μυθιστορήματος.

ΩΣ ΙΟΥΔΑΣ Ο ΓΑΛΙΛΑΙΟΣ ΕΠΕΙΣΕ ΤΟ ΠΛΗΘΟΣ ΜΗ ΑΠΟΓΡΑΨΑΣΘΑΙ ΤΑΣ ΟΥΣΙΑΣ

Συνέβη τις ημέρες εκείνες και ο Καίσαρας Αύγουστος έβγαλε διάταγμα να απογραφεί όλη η οικουμένη1, που βρισκόταν κάτω από την εξουσία του. Η Απογραφή αυτή ήταν η πρώτη που έγινε και πραγματοποιήθηκε στα μέρη εκείνα από τον ηγεμόνα της Συρίας Κυρήνιο. Και όλοι έπρεπε να πάνε στην πόλη όπου γεννήθηκαν, για να απογραφούν εκεί2.

Ο λαός εντούτοις εγόγγυζε για την Απογραφή, φοβούμενος ότι νέοι φόροι θα του επιβάλλονταν ύστερα από αυτήν. Εκτός αυτού συνέπεσε η χρονιά εκείνης της Απογραφής με σαββατικό έτος3 και είναι γνωστό ότι σε κάθε σαββατικό έτος οι δουλειές είναι κομμένες καθώς όλη η γη βρίσκεται σε αναγκαστική αγρανάπαυση και τα τρόφιμα ακριβαίνουν πολύ. Βέβαια οι Σαδδουκαίοι και όλοι οι πλούσιοι δεν αντιδρούσαν. Έτσι κι αλλοιώς πλήρωναν τους ίδιους φόρους με τους μεσαίους και τους φτωχούς4.  Στην Ιουδαία ο αρχιερέας Ιωάζαρος, γιος του Βοηθίου, έπεισε το λαό όχι μόνο να απογραφεί αλλά και να δεχτεί να πληρώσει τους επί πλέον φόρους που θα δημιουργούσε5 η νέα καταγραφή των περιουσιών.

Αντίθετοι προς την απογραφή ήταν οι Ζηλωτές6 οι οποίοι όμως κατά κύριο λόγο ήταν συγκεντρωμένοι στην ορεινή περιοχή της βόρειας Γαλιλαίας και της Ιτουραίας, και από το ορμητήριο αυτό διατρέχαν ολόκληρη την Παλαιστίνη, κηρύσσοντας την ανυπακοή και την αντίσταση στους Ρωμαίους, τον Ηρώδη και τους γιούς του. Ο εβραϊκός λαός ο οποίος  υπέφερε από τη βαρειά φορολογία και την καταπίεση άκουγε με ευχαρίστηση τα κηρύγματα των Ζηλωτών7.Οι πιο αποφασισμένοι από τους Ζηλωτές δεν περιορίζονταν σε κηρύγματα, αλλά οπλίζονταν με μαχαίρια και εκτελούσαν τους εχθρούς τους. Οι Ρωμαίοι ονόμαζαν τους ένοπλους Ζηλωτές Σικάριους8 και ο απλός λαός τους έλεγε στη γλώσσα του Ις-σικαριώτ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Ευαγγέλιο, Εβραϊσμός, Θρησκεία, Μυθιστόρημα | Με ετικέτα: , , | 86 Σχόλια »

Στραβωμάρα!

Posted by sarant στο 9 Νοεμβρίου, 2020

Ο τίτλος του άρθρου δεν σχολιάζει την πολιτική επικαιρότητα, δεν αποτελεί κριτική προς την κυβέρνηση, δεν κρύβει κάποιο υπονοούμενο. Η λέξη του τίτλου θα μας απασχολήσει στο σημερινό σύντομο (ελπίζω, αν και ποτέ δεν ξέρεις) άρθρο, όχι τόσο για τη σημασία της, όσο για την ορθογραφία της.

Που ίσως να σας έχει ήδη παραξενέψει, μια και δεν αποκλείεται κι εσείς να γράφετε τη λέξη με όμικρον, «στραβομάρα». Αφού γράφω «κι εσείς» κάτι υπονοώ.

Διοτι βέβαια, κι εγώ τη στραβομάρα με «ο» τη γράφω (ή την έγραφα) μέχρι που διαπίστωσα, από ένα άρθρο που συζητήθηκε στη Λεξιλογία, ότι η λέξη γράφεται με ωμέγα.

Οπότε, μπορεί και να αναφώνησα «στραβομάρα!» (ή «στραβωμάρα!», αφού το αναφώνησα δεν ξέρουμε πώς γράφεται) σαν μομφή προς τον εαυτό μου, που τόσα χρόνια δεν ήξερα πώς γράφεται η λέξη -ινσέψιο το λένε αυτό οι νεότεροι;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μεταμπλόγκειν | Με ετικέτα: , , | 329 Σχόλια »

Ο μπαρμπα-Θύμιος τα χρόνια της χούντας (διήγημα του Gpointofview)

Posted by sarant στο 8 Νοεμβρίου, 2020

Κι άλλες φορές έχουμε φιλοξενήσει στο ιστολόγιο διηγήματα του φίλου μας του Τζι. Το τελευταίο ήταν μέσα στο καλοκαίρι, κι εκεί θα βρείτε λινκ προς τα προηγούμενα, ενώ πιο πρόσφατα βάλαμε και δυο ποιήματά του.

Το σημερινό διήγημα ο Τζι το χαρακτηρίζει «ελαφρώς αντιχουντικό» και διευκρινίζει πως η αφήγηση στηρίζεται, κατά μεγάλο μέρος, σε πραγματικά γεγονότα. Το διήγημα δεν είναι πολύ μεγάλο, αλλά ξέρετε τι λέει ο Οβελίξ για τους Ρωμαίους και για τα στρείδια.

Ο μπάρμπα-Θύμιος τα χρόνια της χούντας

Η  βαρκούλα, με τους δυο νεαρούς μέσα, γυρίζοντας από το κοντινό ψάρεμα, μέσα στον όρμο του λιμανιού, ήρθε κι έδεσε δίπλα στην καμπινάτη βάρκα. Ο γέρος που ήταν μέσα ρώτησε κλασσικά :
– Είχε τίποτε ;
Ο ένας νεαρός έδειξε στον μπάρμπα- Θύμιο ένα λυθρινάκι ίσαμε το δάκτυλό του :
– Να τέτοια ψάρια είχε…
– Τι να σου κάνει κι ετούτο το πεδίον, απάντησε ο γέρος, ψαρεύεται συνεχώς, δεν αφήνουν τα ψάρια να μεγαλώσουν. Παλαιόθεν είχε καλά ψάρια, μέχρι και αστακούς έπιανα. 
– Αστακούς ;

– Ναι, ερυθροφαίους με κυανάς παρειάς !

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διηγήματα, Δικτατορία 1967-74 | Με ετικέτα: , , | 134 Σχόλια »

Μισθοεξαρτημένα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 7 Νοεμβρίου, 2020

Ομολογώ ότι αυτή τη φορά δυσκολεύτηκα να αποφασίσω για τον τίτλο του σαββατιάτικου πολυσυλλεκτικού μας άρθρου, όχι όμως επειδή, όπως συχνά συμβαίνει, δεν έβρισκα κανέναν, αλλά επειδή δυσκολευόμουν να διαλέξω ανάμεσα σε περισσότερες από μία καλές υποψηφιότητες.

Ας πούμε, μια προφανής (καλή) λύση θα ήταν να βάλω τίτλο σχετικό με το λοκντάουν που άρχισε από σήμερα. Ας πούμε, λοκνταουνιασμένα μεζεδάκια, ή, μια και το λοκντάουν είναι το δεύτερο, επαναλοκνταουνιασμένα μεζεδάκια -και παρεμπιπτόντως ιδού που από αυτή την άποψη η λύση που προτάθηκε από τον κ. Μπαμπινιώτη για το λοκντάουν, το «απαγορευτικό», υστερεί -διότι, πώς θα τα πεις; Απαγορευτικά μεζεδάκια; Απαγορευμένα μεζεδάκια; Πάει αλλού το μυαλό.

Αλλά μετά σκέφτηκα πως το λοκντάουν θα το έχουμε μαζί μας καναδυό Σάββατα ακόμα (είπε ένας αισιόδοξος) οπότε έχουμε καιρό. Κι έτσι αποφάσισα να δώσω τίτλο από την προχτεσινή συνέντευξη Τύπου του πρωθυπουργού με τον Σωτήρη, στην οποία ακριβώς ανακοινώθηκε και το λοκντάουν.

Ο τίτλος που διάλεξα προέρχεται από μια ατυχή αποστροφή του πρωθυπουργού, ο οποίος είπε:

Γνωρίζω ότι υπάρχει ανασφάλεια, γνωρίζω ότι υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι είναι εξαρτημένοι από τον μισθό τους.

Εδώ υπάρχει ένα λεπτό γλωσσικό θέμα. Το να πεις «εξαρτώμαι από…» έχει χροιά ουδέτερη. Όμως το «είμαι εξαρτημένος» χρησιμοποιείται συνήθως για εθισμό, για νοσηρή εξάρτηση -από ουσίες ή από συνήθειες. Λέμε άλλωστε «τοξικοεξαρτημένος».

Οπότε, έγινε πολύς θόρυβος στα κοινωνικά μέσα με το «εξαρτημένοι από τον μισθό του». Κάποιος έγραψε ότι πάνω σε μισθωτό βρέθηκαν μικροποσότητες μισθού, που κατασχέθηκαν, ενώ άλλος δήλωσε ότι με τα νέα εργατικά νομοσχέδια θα απεξαρτηθούμε όλοι.

Βέβαια, ακόμα κι αν έλεγε «γνωρίζω ότι υπάρχουν άνθρωποι που εξαρτώνται / που ζουν από τον μισθό τους» ο πρωθυπουργός, και πάλι η δήλωση μοιάζει με τη σύγχρονη εκδοχή του ρητού που αποδίδεται στη Μαρία Αντουανέτα, για τους φτωχούς που διαμαρτύρονται για ψωμί: γιατί δεν τρώνε παντεσπάνι;

Οπότε, η πρωθυπουργική δήλωση έδωσε τροφή σε μιμίδια, όπως:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ηνωμένες Πολιτείες, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Μιμίδια, Πανδημικά, μέσα κοινωνικής δικτύωσης | Με ετικέτα: , , , , , , | 336 Σχόλια »

Τη δεύτερη φορά, Σωτήρη…

Posted by sarant στο 6 Νοεμβρίου, 2020

Σύμφωνα με τη γνωστή ρήση του Καρλ Μαρξ, όπως έχει παραφθαρεί από το σπασμένο τηλέφωνο, η ιστορία επαναλαμβάνεται την πρώτη φορά σαν τραγωδία και τη δεύτερη σαν φάρσα. Οι φίλοι του κινηματογράφου λένε ότι το σίκουελ πολύ σπάνια είναι τόσο καλό όσο η αρχική ταινία. Νιώθει κανείς τον πειρασμό να εφαρμόσει αυτά τα δυο αποφθέγματα στο δεύτερο λοκντάουν που εξαγγέλθηκε χτες από τον πρωθυπουργό, αλλά εγώ τουλάχιστον θα αντισταθώ.

Θα γράψω όμως ένα σύντομο σημείωμα, σκόρπιες σκέψεις περισσότερο, κυρίως σαν βάση για τη συζήτηση και για τα δικά σας σχόλια.

Το δεύτερο λοκντάουν λοιπόν εξαγγέλθηκε χτες, σε μια ασυνήθιστη συνέντευξη Τύπου στο μέγαρο Μαξίμου, ενώ τις προηγούμενες μέρες άλλοι κυβερνητικοί αξιωματούχοι το απέκλειαν και άλλοι το θεωρούσαν πιθανό και ενώ τις τελευταίες μέρες ο αριθμός των κρουσμάτων, των διασωληνωμένων και, μοιραία, των νεκρών της πανδημίας σημειώνει κατακόρυφη αύξηση στη χώρα μας. Σαν για να υπογραμμίσουν τη σοβαρότητα της κατάστασης, τα στοιχεία που ανακοίνωσε ο ΕΟΔΥ λίγες ώρες μετά το διάγγελμα καταρρίπτουν όλα τα προηγούμενα ρεκόρ: 2917 κρούσματα (σύμπτωση -όσο το ύψος του Ολύμπου) και 29 απώλειες, αριθμός που προκαλεί ανατριχίλα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αποφθέγματα, Επικαιρότητα, Πανδημικά | Με ετικέτα: , , | 205 Σχόλια »

Το ταχυφαγείο κάνει τροφοδιανομή

Posted by sarant στο 5 Νοεμβρίου, 2020

Μπορεί η υφήλιος να κρατάει την ανάσα της περιμένοντας να ενσωματωθούν τα αποτελέσματα του Πέρα Ουισκόνσιν και της Κάτω Πενσυλβανίας, αλλά στον μικρόκοσμο των ελληνικών μέσων κοινωνικής δικτύωσης συζητιέται επίσης ένα καινούργιο φιρμάνι του καθηγητή κ. Γ. Μπαμπινιώτη σχετικό με την ορολογία της πανδημίας. Κι επειδή εμείς εδώ λεξιλογούμε, δεν θα μπορούσαμε να το αφήσουμε ασχολίαστο.

Ο κ. καθηγητής σε τακτική βάση δημοσιεύσει σύντομα γλωσσικά σημειώματα στον «τοίχο» του στο Φέισμπουκ με τα οποία παρεμβαίνει στη γλωσσική συζήτηση και ανταλλαγή απόψεων -και πολύ καλά κάνει που εκμεταλλεύεται τις πρωτόγνωρες δυνατότητες των νέων μέσων για να απευθυνθεί σε πολύ ευρύτερο κοινό. Κι άλλες φορές έχουμε εδώ συζητήσει τέτοιες παρεμβάσεις του. Την τελευταία, τη χαρακτήρισα «φιρμάνι», που είναι βέβαια όρος μειωτικός και ειρωνικός, αλλά νομίζω όχι αδικαιολόγητος -θα μπορούσα επίσης να πω «ουκάζιο» (ίσως υπάρχει έδαφος για ένα αρθράκι σχετικό με την ορολογία αυτή, όπου και ο φετφάς).

Αλλά ας δούμε περί τίνος πρόκειται. Ο κ. Μπαμπινιώτης προχτές δημοσίευσε στο Φέισμπουκ το κειμενάκι που βλέπετε στην εικόνα, που το συνόδεψε με την εξής εισαγωγή:

Μάς … take away και μάς σήκωσε με τον κορωνοϊό να καλπάζει και να οδηγούμαστε όλο και περισσότερο ως διατροφική διέξοδο σε… delivery, ενώ συγχρόνως βομβαρδιζόμαστε καθημερινά από lockdown, γενικό ή mini lockdown. Έλεος (ή «ήμαρτον» που λένε κάποιοι)!
Κι εγώ («στον κόσμο μου», εννοώ … τον γλωσσολογικό) μέσα στην πανδημιακή αντάρα να παρακινώ (… «τέτοια ώρα τέτοια λόγια») τους εναπομείναντες γλωσσικά ευαίσθητους να θρηνολογούμε τουλάχιστον Ελληνικά! Αυτό κι αν είναι «γλωσσική αποκοτιά» εκ μέρους μου…

Όπως βλέπετε, μετά την καλογραμμένη εισαγωγή, ο κ. Μπαμπινιώτης προτείνει τρεις ελληνογενείς όρους για την απόδοση τριών αγγλικών (και διεθνών) όρων που ακούγονται καθημερινά τώρα με την πανδημία. Συγκεκριμένα, προτείνει:

απαγορευτικό για το lockdown

τροφοδιανομή για το delivery

για το σπίτι για το takeaway

Μόνο ο πρώτος από τους τρεις όρους είναι γέννημα-θρέμμα της πανδημικής περιόδου. Οι άλλοι δυο υπάρχουν εδώ και πολλά χρόνια στην καθημερινότητά μας, αλλά η αλήθεια είναι ότι πολλά από τα μέτρα περιορισμού αφορούν την εστίαση [και γι’ αυτόν τον όρο χρωστάς άρθρο, ακούγεται μια φωνούλα από το βάθος] άρα και αυτούς τους όρους.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Γλωσσικά δάνεια, Γλωσσοδιορθωτές, Ορολογία, Πανδημικά, μέσα κοινωνικής δικτύωσης | Με ετικέτα: , , , , | 306 Σχόλια »

Το άλλο χρυσάφι της γης, ξανά

Posted by sarant στο 4 Νοεμβρίου, 2020

Δεν πρόφταινα να γράψω φρέσκο άρθρο, είχα ετοιμασίες για ταξίδι. Οπότε, ξαναδημοσιεύω ένα παλιότερο άρθρο του ιστολογίου, που αρχικά είχε δημοσιευτεί πριν από εννιά χρόνια κι ένα μήνα, τότε που ήμασταν νεότεροι, ωραιότεροι και χωρίς κορόνα.

Παρόλο που πολλοί συμμετείχατε και στην τότε συζήτηση, ελπίζω να μη θυμάστε πολύ καλά το άρθρο -ενώ κάποιοι σίγουρα δεν θα το έχουν δει. Ενσωματώνω και μερικά από τα τότε σχόλια.

Οι πατατοφάγοι του Βαν Γκογκ (τμήμα)

Οι Ισπανοί κονκισταδόρες που έφτασαν στο Περού γύρω στο 1530 αναζητώντας χρυσάφι και ασήμι παρατήρησαν ότι οι Ίνκας έτρωγαν έναν περίεργο χυλό, που φτιαχνόταν από κάτι αποξηραμένους καρπούς –δοκίμασαν και άρχισαν να τρώνε και οι ίδιοι, και τελικά το έφεραν στην Ευρώπη, χωρίς να συνειδητοποιούν ότι ήταν κάτι πολύ πολυτιμότερο από το χρυσάφι και το ασήμι. Ήταν η πατάτα.

Όταν σκεφτούμε πόσο δεμένη είναι η πατάτα σήμερα με το καθημερινό μας διαιτολόγιο, δυσκολευόμαστε να πιστέψουμε ότι πριν από λίγους αιώνες ήταν σχεδόν ή εντελώς άγνωστη (βέβαια το ίδιο ισχύει και με τη ντομάτα). Διότι, έστω κι αν έφτασε στην Ισπανία περί το 1550, η πατάτα άργησε πολύ να πάρει τη θέση που έχει σήμερα. Από την αρχή την αντιμετώπισαν με δυσπιστία, για διάφορους λόγους.

Καταρχάς, για κανα-δυο αιώνες κανείς δεν είχε σκεφτεί να την ξεφλουδίσει. Έπειτα, πολλοί δοκίμασαν να τη φάνε ωμή, με αποτέλεσμα να αρρωστήσουν –έτσι, διαδόθηκε ότι η πατάτα προκαλεί λέπρα. Απωθητικό ήταν και το γεγονός ότι φύτρωνε κάτω από τη γη, και έδωσε λαβή να αναπτυχθούν διάφορες δεισιδαιμονίες. Έπειτα, δεν έκανε καμιά εντύπωση έτσι όπως ήταν άοσμη και άγευστη. Την καλλιεργούσαν κυρίως για ζωοτροφή.

Το όνομα της πατάτας βγήκε από ένα μπέρδεμα. Οι Ισπανοί γνώρισαν δυο παρεμφερή φυτά στον Νέο Κόσμο: την πατάτα, στο Περού, που την είπαν papa, όπως είναι στην γλώσσα Κέτσουα, και τη γλυκοπατάτα, που την είπαν batata, λέξη των Ινδιάνων της Ισπανιόλας (το μεγάλο νησί που σήμερα είναι χωρισμένο στην Αϊτή και τη Δομινικανή Δημοκρατία). Από τη διασταύρωση των λέξεων papa και batata προέκυψε ο όρος patata, που αρχικά τον χρησιμοποιούσαν αδιακρίτως και για γλυκοπατάτες και για πατάτες, και που διαδόθηκε σε πολλές ευρωπαϊκές γλώσσες, μεταξύ των οποίων και στα ελληνικά.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικά συμπόσια, Επαναλήψεις, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , | 186 Σχόλια »