Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Τα ελληνικά ποιήματα του Τζελαλεντίν Ρουμί (μια συνεργασία του Νίκου Νικολάου)

Posted by sarant στο 6 Ιουνίου, 2019

Εδώ και λίγο καιρό έχουμε αρχίσει να δημοσιεύουμε συνεργασίες του φίλου γλωσσολόγου Νίκου Νικολάου. Το σημερινό άρθρο είναι το έβδομο αυτής της συνεργασίας. Στο τέλος θα βρείτε ευρετήριο των προηγούμενων.

Το σημερινό άρθρο αναφέρεται σε μια εντυπωσιακή μικροφιλολογική λεπτομέρεια -σε κάποια ποιήματα που έγραψαν στην ελληνική γλώσσα ο Τζελαλεντίν Ρουμί (ή Μεβλανά Ρουμί), κορυφαίος Πέρσης ποιητής και θεολόγος του 13ου αιώνα, πρόδρομος του κινηματος των σούφι, και ο γιος του ο Σουλτάν Βαλέντ. Ο Ρουμί δεν ήταν Έλληνας -το προσωνύμιο το πήρε επειδή εγκατασταθηκε στο Ικόνιο. Γνώριζε ομως ελληνικά. Τα υπόλοιπα θα μας τα πει ο Νίκος Νικολάου.

Αρχική δημοσίευση εδώ.

Μου τέθηκε στην Κβόρα το ερώτημα: «Πώς είναι τα ελληνικά ποιήματα του Ρουμί;»

Το ερώτημα μού τέθηκε από τον εκεί φίλο μου Muḥammad Ḵẖaṭīb Kāmrān (মুহম্মদ্ খতীব কাম্রান্), χωρίς καμιά δική μου προτροπή.

Μου το έθεσε το ερώτημα ο φίλος Χατίμπ, γιατί ήξερε πως είχα σχοληθεί με τους λίγους στίχους που έγραψε στα ελληνικά ο Τζελαλεντίν Ρουμί, «ο Ρωμιός» (αφού εγκαταστάθηκε στο Ικόνιο), και ο γιος του ο Σουλτάν Βαλέντ. Τους περισσότερούς τους ελληνικούς στίχους τους έχω βάλει στο ιστολόγιό μου: Greek Verses of Rumi & Sultan Walad, πάνε δέκα χρόνια τώρα. (Μια σχετικά πρόσφατη δημοσίευση στίχων του Βαλέντ δεν την συμπεριέλαβα.)

Τη σελίδα αυτή την ανάρτησα, πάνε δέκα χρόνια τώρα, γιατί την κύρια εργασία για τους στίχους, την πιο πρόσφατη απόπειρα να αποκρυπτογραφηθούν οι στίχοι, την βρήκα εντελώς κατά σύμπτωση, σε ανάτυπο από μικρό περιοδικό που αμφιβάλλω πόσο προσιτή παραμένει: Δημήτρης Δέδες, «Τα ελληνικά ποιήματα του Μαυλανά Ρουμή και του γιου του Βαλέντ κατά τον 13ον αιώνα», Τα Ιστορικά, τόμ. 10, τεύχ. 18-19 (Ιούνιος-Δεκέμβριος 1993), σσ. 3-22. Το ανάτυπο μού το έδωσε ο ίδιος ο Δέδες, που τον συνάντησα στο σπίτι της Βασιλικής Τσιούνη-Φάτση, ξαδέρφης του, που ο Γιώργος Μπαλόγλου κι εγώ την είχαμε επισκεφτεί για να συζητήσουμε την Παιδιόφραστο Διήγηση. Και κατάλαβα πως αν δεν το ανέβαζα στον ιστό εγώ, δεν θα το έβρισκε ποτέ κανείς εκτός Ελλάδας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Ισλάμ, Παλιότερα ελληνικά, Ποίηση, Συνεργασίες | Με ετικέτα: , , , , , | 140 Σχόλια »

Η συζήτηση στο Μεταδεύτερο

Posted by sarant στο 5 Ιουνίου, 2019

Την περασμένη Τετάρτη, αποφράδα μέρα, ήμουν καλεσμένος του Κώστα Αδαμόπουλου στο Μεταδεύτερο και στην εκπομπή Πανόραμα.

Το Μεταδεύτερο (www.metadeftero.gr) είναι ιντερνετικός ραδιοφωνικός σταθμός που γεννήθηκε το 2013 με το κλείσιμο της ΕΡΤ και τις κινητοποιήσεις που ακολούθησαν. Έξι χρόνια μετά συνεχίζει, που σημαίνει ότι το εγχείρημα έχει πιάσει ρίζες γερές. Ο φίλος Κώστας Αδαμόπουλος είναι βαθύς γνώστης της μουσικής και του τραγουδιού και ταυτόχρονα έχει κι αυτός το κουσούρι του χαρτοπόντικα -του αρέσει να ψάχνει σε παλιές εφημερίδες. Σχολιάζει κι εδώ περιστασιακά με το χρηστώνυμο Αγάπανθος.

Συζητήσαμε, όπως θα δείτε, για πολλά και διάφορα αλλά με σταθερό σημείο αναφοράς το ιστολόγιο και τα δυο τελευταία βιβλία μου -το Μύθοι και πλάνες για την ελληνική γλώσσα και Η γλώσσα έχει κέφια. Φυσικά βάλαμε και τραγούδια, τη δεκάδα εκείνη που είχα ξεχωρίσει σε ένα άρθρο για το mic.gr που παρουσιάστηκε και στο ιστολόγιο, επειδή όμως ήμουν πολύ φλύαρος κι ο Κώστας πολύ ευγενικός και δεν με διέκοπτε, τελικά δεν προλάβαμε να τα παίξουμε και τα δέκα.

Η εκπομπή κράτησε δυο ώρες και την έχω σε ψηφιακή μορφή, χωρισμένη σε δυο αρχεία της μίας ώρας το καθένα.

Πρώτο ημίχρονο:

 

Δεύτερο ημίχρονο:

Αν θέλετε να τα κατεβάσετε,

εδώ θα βρείτε το πρώτο μέρος και εδώ θα βρείτε το δεύτερο μέρος.

Αλλά σκέφτηκα επίσης να δώσω μια περιγραφή των βασικών σημείων της συνομιλίας, υπό τύπον περιεχομένων.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Διαδίκτυο, Περιαυτομπλογκίες, Συνεντεύξεις, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , | 113 Σχόλια »

Πολιτικός μεγάλου διαμετρήματος

Posted by sarant στο 4 Ιουνίου, 2019

Ένα αναπάντεχο (για τους πολλούς τουλάχιστον) γεγονός έκλεψε την προσοχή και άφησε σε δευτερη μοίρα τα αποτελέσματα του δεύτερου γύρου των αυτοδιοικητικών εκλογών (ο οποίος θεωρήθηκε έτσι κι αλλιώς χωρίς μεγάλη σημασία αφού ήδη από τον πρώτο γύρο είχαν εκλεγεί τα δημοτικά και περιφερειακά συμβούλια -αλλά αυτό θα το συζητήσουμε πιθανότατα σε άλλο άρθρο).

Εννοώ βέβαια την αποχώρηση του Ευάγγελου Βενιζέλου από το ΚΙΝΑΛ ύστερα από τη συνάντησή του το Σάββατο με την πρόεδρο του κόμματος, τη Φώφη Γεννηματά, η οποία του ανακοίνωσε ότι, λόγω κάποιων διαφωνιών, δεν μπορεί να του δώσει την πρώτη θέση στο ψηφοδέλτιο Επικρατείας του κόμματος, που άλλωστε την είχε ήδη υποσχεθεί στον Γ. Καμίνη.

Δεν είναι η πρώτη φορά που πολιτικός εξοστρακίζεται από το κόμμα στο οποίο έχει παλαιότερα ηγηθεί -για να μείνουμε στον χώρο του ΠΑΣΟΚ (διότι τι άλλο είναι το ΚΙΝΑΛ;), να θυμίσω ότι τον Ιούνιο του 2008 ο Κώστας Σημίτης, που όχι μόνο είχε ηγηθεί του ΠΑΣΟΚ αλλά και είχε διατελέσει πρωθυπουργός επί επταετία, τέθηκε εκτός κόμματος από τον διάδοχό του, τον Γιώργο Α. Παπανδρέου. (Δεν θα αναφέρω την περίπτωση Θεοχάρη, ο οποίος κατάφερε να διαγραφεί από το κόμμα που είχε… ιδρύσει, ούτε τους γραμματείς του ΚΚΕ σε ιδιαίτερες συνθήκες παρανομίας ή οιονεί παρανομίας, αν και στην περίπτωση του Γρηγόρη Φαράκου είχαμε συνθήκες νομιμότητας και ομαλότητας).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Εκλογές, Πολιτική, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , | 272 Σχόλια »

Λεξιλογικά της ήττας

Posted by sarant στο 3 Ιουνίου, 2019

Tο κείμενο που θα διαβάσετε σήμερα δημοσιεύτηκε χτες, πρώτη Κυριακή του μήνα, στην τακτική μηνιαία στήλη μου «Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία» στα Ενθέματα της Αυγής. Ήταν φυσικά γραμμένο αρκετές μέρες νωρίτερα, και ασφαλώς πριν από τη χτεσινή μέρα οπότε δεν παίρνει υπόψη τα αποτελέσματα του δεύτερου γύρου των αυτοδιοικητικών εκλογών.

Λεξιλογικά της ήττας

Οι ευρωπαϊκές εκλογές της προηγούμενης εβδομάδας δεν ανέδειξαν μόνο τους 21 Έλληνες βουλευτές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, αλλά έβαλαν επίσης ανεξίτηλη τη σφραγίδα τους στις πολιτικές εξελίξεις -αυτά όμως τα ξέρετε από άλλες στήλες της Αυγής· εμείς εδώ λεξιλογούμε, ως γνωστόν, κι έτσι σήμερα θα λεξιλογήσουμε· και θα μιλήσουμε, δυστυχώς αλλά ανθρώπινα, για την ήττα, αφού στις εκλογές της περασμένης Κυριακής ο ΣΥΡΙΖΑ γνώρισε ήττα· μάλιστα, όπως έγραψε ο Νίκος Ξυδάκης, “πρώτη φορά από το 2009, ο ΣΥΡΙΖΑ δοκιμάζει τη γεύση της εκλογικής ήττας”.

Η ήττα είναι λέξη αρχαία· το ουσιαστικό, με δασεία τότε, ήττα και ήσσα (π.χ. στον Θουκυδίδη), καταγράφεται από την κλασική εποχή, όπως και το ρήμα, ηττώμαι, με τον παράλληλο τύπο ησσώμαι, είναι παλιότερο. Ανάγονται όλα αυτά στο επίθετο ήσσων/ήττων (μικρότερος, λιγότερος), όπου οι τύποι με -ττ- είναι οι αττικοί τύποι.

Σύμφωνα με το λογοπαίγνιο, η ήττα γράφεται με ήτα· όμως το όνομα του γράμματος Η δεν έχει καμιά ετυμολογική σχέση με την ήττα, αφού είναι λέξη σημιτικής αρχής (heth).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in ποδόσφαιρο, Εκλογές, Ιστορίες λέξεων, Ποίηση, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , | 251 Σχόλια »

Μεζεδάκια της κάλπης

Posted by sarant στο 2 Ιουνίου, 2019

Αφού χτες Σάββατο είχαμε πρώτη του μηνός, το Μηνολόγιο εκτόπισε τα Μεζεδάκια από το συνηθισμένο σαββατιάτικο στασίδι τους -κι έτσι δημοσιεύονται σήμερα, εκτοπίζοντας με τη σειρά τους το λογοτεχνικό άρθρο για την επόμενη Κυριακή.

Οπότε, μεζεδάκια της κάλπης, ένας τίτλος που δεν τον έχουμε χρησιμοποιήσει ίσαμε τώρα. Φανταστείτε ότι σερβίρονται όχι σε πιάτα ή πιατέλες ή δίσκους αλλά σε κάλπες -μάλλον άβολο σκεύος βέβαια για τη δουλειά αυτή.

Αλλά ξεκινάμε.

* Φίλος στέλνει μια φρέσκια απλολογία που δεν θυμάμαι να την έχουμε καταγράψει. Βρετανός τουρίστας, χτυπήθηκε από δυο συμπατριώτες του σε μπαρ στον Λαγανά Ζακύνθου, τραυματίστηκε σοβαρά και, όπως λέει το άρθρο, «οδηγήθηκε με ασθενοφόρο στο Γενικό Νοσοκομείο Ζακύνθου κι από εκεί με σκάφος της πολεμικής αεροπορίας έγινε αεροκομιδή σε νοσοκομείο των Αθηνών», όπου πάλεψε μερικές μέρες αλλά τελικά κατέληξε.

Αεροδιακομιδή βεβαίως. Πάντως το γκουγκλ βγάζει κάμποσες ανευρέσεις του απλολογικού τύπου.

* H αεροκομιδή δεν είναι καθιερωμένη απλολογία και ξενίζει, και καλώς τη διορθώνουμε. Δεν διορθώνουμε πάντως το «αποφοιτήριο» παρ’ όλο που κι αυτό είναι απλολογικός τύπος, επειδή το βρήκαμε σχηματισμένο κι έτσι δεν μας ενοχλεί.

Στη φωτογραφία, που την πήρα από τα Υπογλώσσια, αποφοιτήριο από τη Σχολή Ευελπίδων του έτους 1930. Πουλιέται ή πουλιόταν στο e-bay.

Για το φαινόμενο της απλολογίας είχαμε συζητήσει παλιότερα εδώ.

* Το βράδυ της Κυριακής, στην ΕΡΤ, ο δημοσιογράφος κύριος Συριόπουλος έκανε ανασκόπηση των ευρωπαϊκών εκλογών και είπε ότι στην τάδε χώρα «ενισχυθηκαν τα προευρωπαϊκά κόμματα».

Δεν ξέρει ο κ. Συριόπουλος ότι το pro-European σημαίνει, και αποδίδεται, «φιλοευρωπαϊκά»;

Δεν ξέρει ότι το πρόθημα pro- αντιστοιχεί στο ελληνικό φιλο- ενώ το ελληνικό πρόθημα προ- αντιστοιχεί στο αγγλικό pre-;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μαθητικά κείμενα, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Ορθογραφικά | Με ετικέτα: , , , , | 189 Σχόλια »

Μηνολόγιον μηνός Ιουνίου 2019

Posted by sarant στο 1 Ιουνίου, 2019

Το Μηνολόγιο, που το δημοσιεύω εδώ στις αρχές κάθε μήνα (συνήθως την πρώτη του μηνός), ήταν ιδέα του πατέρα μου, του αξέχαστου Δημήτρη Σαραντάκου, ο οποίος αρχικά το δημοσίευε στο περιοδικό Φιστίκι, που έβγαζε επί πολλά χρόνια στην Αίγινα. Στο εδώ ιστολόγιο, το Μηνολόγιο άρχισε να δημοσιεύεται τον Οκτώβρη του 2010 και βέβαια μέσα σε 12 μήνες έκλεισε τον κύκλο. Τότε, αποφάσισα να εξακολουθήσω να το δημοσιεύω στις αρχές κάθε μήνα, επειδή έχει γίνει το σταθερό σημείο αναφοράς για τα γεγονότα του μήνα, που ενημερώνεται συνεχώς με δικά σας σχόλια μέσα στη διάρκεια του μήνα, σχόλια που συνήθως αφορούν επισήμανση ημερομηνιών, αν και κυρίως αγγελτήρια θανάτων.

Οπότε, συνεχίζω τις δημοσιεύσεις όσο θα υπάρχει ενδιαφέρον, προσθέτοντας πάντοτε δικές σας προτάσεις από πέρυσι. Πάντως, σε κάποιες περιπτώσεις η επέτειος έχει εσκεμμένα μετατεθεί κατά μία ημέρα.

Σήμερα που η πρώτη του μηνός έπεσε Σάββατο τα μεζεδάκια μετατίθενται για αύριο, με την κάλπη.

  Σα 1 Εφεύρεσις ραδιοφώνου υπό Μαρκόνι και γενέσιον Κατερίνας Γώγου

Κυ 2

Τα ιερά Θαργήλια (και γενέθλια Γς)

Δε 3

Γεωργίου Μπιζέ και Ιωάννου Στράους του νεωτέρου

Τρ 4

Διεθνής Ημέρα των δικαιωμάτων των παιδίων

Τε 5

Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος και γενέσιον Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα

Πε 6

Πυρπόλησις ναυαρχίδος Καραλή υπό Κωνσταντίνου Κανάρη εν Χίω. Και αναχώρησις Ρέη Μπράντμπερη προς τα δίδυμα φεγγάρια του Άρη

Πα  7

Γενέσιον Παύλου Γκωγκέν

Σα  8

Γενέσιον Ροβέρτου Σούμαν, του συνθέτου

Κυ 9

† Καρόλου Ντίκενς

Δε 10

Των εν Διστόμω υπό των χιτλερικών σφαγιασθέντων αθώων

Τρ 11

† Ανδρέου Μιαούλη

Τε 12

† Ρήγα Φερραίου, του εθνομάρτυρος, στραγγαλισμός

Πε 13

† Νικηφόρου Λύτρα

Πα 14

 Γενέσιον Ερνέστου Τσε Γκεβάρα

Σα 15

† Κοίμησις Μάνου Χατζιδάκι

Κυ 16

† Μάρκου Αυγέρη· αυτοκτονία Άρη Βελουχιώτη στη Μεσούντα

Δε 17

Δίωξις Ιωάννου Συκουτρή επί αθεϊα

Τρ 18

Διεθνής Ημέρα Διακηρύξεως των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου

Τε 19

Ακριβής υπολογισμός της περιμέτρου της Γης υπό Ερατοσθένους

Πε 20

Παγκόσμια ημέρα προσφύγων

Πα 21

Ευρωπαϊκή Ημέρα Μουσικής

Σα 22

Γαλιλαίου ταπείνωσις προ της Ιεράς Εξετάσεως

Κυ 23

Ολυμπιακή ημέρα – Μνήμη βαρώνου Κουμπερτέν

Δε 24

Σύλληψις της ιδέας του Ερυθρού Σταυρού, υπό Ερρίκου Ντυνάν

Τρ 25

Γενέσιον Αντωνίου Γκαουντί, του εκκεντρικού αρχιτέκτονος

Τε 26

Παγκόσμια ημέρα κατά των ναρκωτικών

Πε 27

Αρίωνος του κιθαρωδού διάσωσις υπό δελφίνων

Πα 28

Γενέσιον Λουδοβίκου Πιραντέλο

Σα 29

† Αιμιλίου Βεάκη

Κυ 30

Θάνατος των τριών κοσμοναυτών του διαστημοπλοίου Σογιούζ ΧΙ

Ο Ιούνιος ετυμολογείται μάλλον από τη θεά Juno των Ρωμαίων, που είναι το αντίστοιχο της Ήρας. Η λαϊκή του ονομασία είναι κυρίως Θεριστής, αλλά και Κερασάρης -ευεξήγητη και στις δυο περιπτώσεις η προέλευση του ονόματος.

Μια άλλη λαϊκή ονομασία είναι η «πρωτογιούλης», ενώ ο Ιούλιος που ακολουθεί λέγεται «δευτερογιούλης». Στην Κρήτη λέγονται, αντίστοιχα, Πρωτόλης και Δευτερόλης και έχουν παρετυμολογηθεί από την πρώτη και τη δεύτερη ελιά (ότι τότε δένει ο καρπός). Οι ίδιες ονομασίες και στην Κάρπαθο, απ’ όπου το δίστιχο:

Πρωτόλη, Δευτερόλη μου, φτωχολογιάς ορπία, [ελπίδα]
Άουστε νεφελόπαρτε, άρκεψη του χειμώνα.

Ο Ιούνης είναι ο μήνας με τις μεγαλύτερες μέρες του χρόνου. Στις 21 Ιουνίου έχουμε το θερινό ηλιοστάσιο ή λιοτρόπι, και συνάμα τη μεγαλύτερη μέρα του χρόνου. Στο δικό μας γεωγραφικό πλάτος, οι μέρες γύρω στην 21η Ιουνίου διαρκούν σχεδόν 15 ώρες (παρά 12 λεπτά). Βορειότερα, οι μέρες διαρκούν περισσότερο -στο Λονδίνο 16 ώρες και 40 λεπτά, και πιο πάνω φτάνουμε στις λευκές νύχτες. Όλο λέω να πάω κάποτε να τις δω, κι όλο το αναβάλλω.

Στην παλιά αγροτική κοινωνία, οι τελευταίοι μήνες της άνοιξης και οι πρώτοι του καλοκαιριού ήταν οι πιο δύσκολοι, ιδίως για όσους δεν είχαν και ζώα: η καινούργια σοδειά δεν είχε ακόμα θεριστεί ενώ η παλιά είχε τελειώσει ή κόντευε να τελειώσει, τουλάχιστο στα φτωχά νοικοκυριά. Ο Μάης και ο Ιούνης ήταν λοιπόν μήνες στενεμένοι, εξού και η κεφαλονίτικη παροιμία «Ο Μάης έχει τ’ όνομα κι ο Θεριστής την πείνα». Και επειδή τον Ιούνιο η ελιά έχει μεν χάσει τον ανθό της αλλά δεν έχει ακόμα φανερώσει τον καρπό της, μια άλλη παροιμία λέει «Τον Θεριστή ο νοικοκύρης τηράει την ελιά και τραβάει τα μαλλιά του» (επειδή βλέπει σκέτα φύλλα).

Υπάρχει και επίθετο Γιούνης, από τη λαϊκή μορφή του ονόματος του μηνα, το οποίο επιχωριάζει στον Παππάδο Λέσβου και στη Ζίτσα Ιωαννίνων.

Ο Ιούνιος έχει δώσει και τα Ιουνιανά, που ήταν οι πολύνεκρες συγκρούσεις του 1863 μετά την εκδίωξη του Όθωνα και πριν έρθει ο Γεώργιος Α’. Κάποιοι είπαν και για Ιουνιανά του 2011, τις μεγάλες διαδηλώσεις με την περικύκλωση της Βουλής, αλλά αυτά δεν έπιασαν ενώ τα πρώτα έχουν μάλλον ξεχαστεί. Στο φοιτητικό κίνημα είχε πλαστεί η λέξη «Μαϊούνης», από τις μεγάλες κινητοποιήσεις του 2007 εναντίον της σχεδιαζόμενης κατάργησης του άρθρου 16 του Συντάγματος.

Ένα θλιβερό χαρακτηριστικό του Ιούνη είναι πως οι δέκα πρώτες μέρες του σημαδεύονται από τέσσερα ναζιστικά ολοκαυτώματα:

2 Ιουνίου Κοντομαρί (1941, θα έχετε δει τις συγκλονιστικές φωτογραφίες, που ήρθαν σχετικά πρόσφατα στο φως)
3 Ιουνίου Κάντανος   (1941)
6 Ιουνίου Κούρνοβο (1943)
10 Ιουνίου Δίστομο (1944).

Η τελευταία αυτή ημερομηνία έχει μια μακάβρια ιδιαιτερότητα, αφού έχει σημαδευτεί όχι από ένα, αλλά από τρεις γερμανικές θηριωδίες: την ίδια μέρα με το Δίστομο, στις 10 Ιουνίου 1944, στο γαλλικό Οραντούρ συρ Γκλαν, και δυο χρόνια νωρίτερα στο τσεχοσλοβακικό Λίντιτσε.

Μετά το θερινό ηλιοστάσιο έχουμε τον Αϊ-Γιάννη και τις φωτιές του και το έθιμο του Κλήδονα -θα θυμίσω μια παλιότερη περιγραφή του πατέρα μου και θα κλείσω με το τραγούδι του μήνα. Διόλου πρωτότυπα, από το Καλαντάρι του Παντελή Θαλασσινού διαλέγω «Τον έκτο μήνα τον καλό»:

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Επετειακά, Μηνολόγιο, Παροιμίες | Με ετικέτα: , , , , , | 110 Σχόλια »

Σαν σήμερα: Οι εκλογές του 1915

Posted by sarant στο 31 Μαΐου, 2019

Τι έγινε σαν σήμερα; Η ερώτηση απαντιέται εύκολα, θα μου πείτε: σήμερα στο Διαδίκτυο υπάρχουν πολλοί ιστότοποι στους οποίους μπορείς να βρεις τι έγινε στη σημερινή μέρα στο παρελθόν, ποια ιστορικά πρόσωπα γεννήθηκαν ή πέθαναν τη μέρα αυτή, ποιες μάχες έγιναν ή ποια άλλα σημαντικά γεγονότα.

Σημαντικά, βέβαια, στην κλίμακα που τα εξετάζουμε. Άλλες επετείους και άλλα πρόσωπα προβάλλει η αγγλική Βικιπαίδεια, άλλα η ελληνική -σε κάποια συμπίπτουν και σε κάποια όχι.

Στο μηνολόγιο που δημοσιεύουμε εδώ στο ιστολόγιό μας την πρώτη μέρα (συνήθως) κάθε μηνός, και που επομένως θα δημοσιέψουμε και αύριο (τα μεζεδάκια θα μεταφερθούν την Κυριακή, θα είναι της κάλπης), ο πατέρας μου διάλεξε να προβάλει κάθε μέρα ένα ή δύο γεγονότα, το συχνότερο γεννήσεις ή θανάτους, που ο ίδιος τα έκρινε σημαντικά.

Έτσι, για τη σημερινή μέρα, τις 31 Μαΐου, σημειώνει: Αποκαθήλωσις της ναζιστικής σημαίας υπό Εμμανουήλ Γλέζου και Αποστόλου Σάντα.

Βέβαια, τα διάφορα επετειολόγια σαν το sansimera.gr ή το αντίστοιχο της ελληνικής Βικιπαίδειας καταγράφουν το σημαντικό αυτό γεγονός στις 30 Μαΐου -και τυπικά δίκιο έχουν, αφού το κατέβασμα της ναζιστικής σημαίας έγινε πριν από τα μεσάνυχτα. Ωστόσο, εγώ και πολλοί άλλοι προτιμάμε να σκεφτόμαστε ότι έγινε την 31η Μαΐου, διότι εκείνη ήταν η μέρα που ξημέρωσε χωρίς τη σβάστικα να κυματίζει στον ιερό βράχο. Τότε (δεν) την είδαν κι αναθάρρησαν οι Αθηναίοι.

Την ηρωική πράξη του Μανόλη Γλέζου και του Λάκη Σάντα την έχουμε τιμήσει στο ιστολόγιο και με αυτοτελές άρθρο και με αφορμή την επίθεση των σύγχρονων θαυμαστών του Χίτλερ εναντίον του Μανόλη Γλέζου, καθώς και σε αντιδιαστολή με τον ανύπαρκτο ήρωα Κουκίδη., αλλά και με ένα σκίτσο του Μποστ που αναφέρεται έμμεσα στο γεγονός. Οπότε, δεν έχω σήμερα να προσθέσω κάτι άλλο.

Ωστοσο, υπάρχει κι άλλο ένα γεγονός που συνέβη σαν σήμερα και που σημάδεψε, πιστεύω, τα πολιτικά μας πράγματα για αρκετά χρόνια -και περιέργως το γεγονός αυτό απουσιάζει από το επετειολογιο του sansimera.gr (τουλάχιστον το συνοπτικό, που προσφέρεται δωρεάν) όσο και από το αντίστοιχο της Βικιπαίδειας, οπότε δεν θα το βρείτε εκεί. Θα μπορούσα να το βάλω σε κουίζ αλλά διάλεξα μαρτυριάρικον τίτλο.

Πρόκειται για τις βουλευτικές εκλογές της 31ης Μαΐου 1915 -η ημερομηνία, όπως και όλες του άρθρου, είναι με το παλιό (ιουλιανό) ημερολόγιο που ίσχυε τότε στην Ελλάδα. [Και όχι, η απουσία των εκλογών του 1915 από τα προαναφερθέντα επετειολόγια δεν οφείλεται στο ημερολόγιο -ούτε στις 12 Ιουνίου έχουν τίποτα].

Ήταν κρίσιμες εκλογές αφού είχε αρχίσει ο Μεγάλος ευρωπαϊκός πόλεμος, που αργότερα ονομάστηκε παγκόσμιος, και το διακύβευμα ήταν αν η Ελλάδα θα έμενε ουδέτερη ή θα έβγαινε στον πόλεμο με το μέρος της Αντάντ. Άλλωστε, ακριβώς εξαιτίας της διαφωνίας του με τον βασιλια Κωνσταντίνο για το ζήτημα αυτό, είχε παραιτηθεί, τον Μάρτιο του 1915, ο Ελευθέριος Βενιζέλος, νικητής των εκλογών του 1912 και στη συνέχεια από κοινού θριαμβευτής στους βαλκανικούς πολέμους.

Ο βασιλιάς όρισε τον Δ. Γούναρη πρωθυπουργό, ο οποίος σχημάτισε κυβέρνηση και προκήρυξε τις εκλογές -αλλά βέβαια ο Γούναρης δεν ήταν υπηρεσιακός πρωθυπουργος κοινής αποδοχής παρά ηγετική μορφή της αντιβενιζελικής παράταξης.

Οι εκλογές της 31-5-1915 ήταν οι πρώτες που έγιναν και στις Νέες Χώρες, τα εδάφη που είχε κερδίσει η Ελλάδα από τους βαλκανικούς πολέμους, δηλαδή Μακεδονία, Ήπειρο, Κρήτη και νησιά Αιγαίου (η Κρητη είχε εκλέξει και παλαιότερα βουλευτές βέβαια). Η πληθυσμιακή σύνθεση των νέων χωρών δεν είχε την παλιοελλαδίτικη ομοιογένεια -στη Μακεδονία υπήρχαν συμπαγείς μουσουλμανικοί πληθυσμοί, το ίδιο και στην Ήπειρο, όπως και Εβραίοι στη Θεσσαλονίκη.

Οι εκλογές έγιναν με σφαιρίδια, σε ατομικές κάλπες για κάθε υποψήφιο. Το σύστημα αυτό, σε συνθήκες πόλωσης, ουσιαστικά μετατρεπόταν σε πλειοψηφικό, εφόσον οι περισσότεροι ψηφοφόροι έριχναν συντεταγμένα λευκή ψήφο στους υποψηφίους της δικής τους παράταξης, μαυρίζοντας εξισου συντεταγμένα τους αντίθετους. Αντιπαρατάχθηκαν βασικά δύο παρατάξεις, το Κόμμα των Φιλελευθέρων υπό τον Ελευθέριο Βενιζέλο και το Κόμμα των Εθνικοφρόνων υπό τον Δημ. Γούναρη, που είχε αναλάβει πρωθυπουργός μετά την παραίτηση Βενιζέλου.

Πρώτη σελίδα του βενιζελικού Έθνους, 31-5-1915

Οι Φιλελεύθεροι πέτυχαν θρίαμβο τόσο στα αστικά κέντρα όσο και στην Ήπειρο και τα νησιά και εξασφάλισαν άνετη πλειοψηφία. Κέρδισαν 189 έδρες έναντι 90 των Εθνικοφρόνων και 37 διάφορων άλλων.

Ανάμεσα στους άλλους ήταν και οι 2 βουλευτές της σοσιαλιστικής Φεντερασιόν, που είχαν εκλεγεί στη Θεσσαλονίκη ύστερα από τακτική συμμαχία με τους Εθνικόφρονες -ήταν ο Αριστοτέλης Σίδερης και ο Αλβέρτος Κουριέλ. Έχει κάποιο γούστο ότι η πρώτη εκλογική εμφάνιση Εθνικοφρόνων στην ιστορία της χώρας έγινε σε σύμπραξη με σοσιαλιστές και άλλα εθνομηδενιστικά στοιχεία 🙂

Το γεγονός είναι ότι οι Εβραίοι και οι Τούρκοι της Θεσσαλονίκης ψήφισαν μαζικά εναντίον του Βενιζέλου, δίνοντας έτσι λαβή στις βενιζελικές εφημερίδες να κατηγορούν το κόμμα του Γούναρη για «ανίερον συνεργασίαν μετά νεοτούρκων και αναρχικοσοσιαλιστών εβραίων» (Έθνος 3.6.1915).

Αλλά το πιο παράξενο που συνέβη σ’ αυτές τις εκλογές είναι ότι, παρά την κατά κράτος νίκη των Φιλελευθέρων, δεν σχηματίστηκε αμέσως κυβέρνηση Βενιζέλου.

Πράγματι, ήδη πριν από τις εκλογές, ο βασιλιας Κωνσταντίνος είχε ασθενήσει βαριά, πλευριτιδα με πνευμονία. Σύμφωνα με τα ιατρικά ανακοινωθέντα, πάλευε για μεγάλο διάστημα με τον θάνατο, και μάλιστα μεταφέρθηκε από την Τήνο η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας για να την ασπαστεί ο ασθενής και να γιατρευτεί. (Φήμες έλεγαν πως ο βασιλιάς δεν αρρώστησε αλλά τον τραυμάτισε η βασίλισσα Σοφία, η αδελφη του Γερμανού Κάιζερ, πάνω στον καβγά σχετικά με το αν η Ελλάδα θα έβγαινε στον πόλεμο).

Οπότε, μετά τις εκλογές, ο Γούναρης συνέχισε να κυβερνά το κράτος, αφού ο ασθενής βασιλιάς δεν μπορούσε να υπογράψει το διάταγμα για να συγκληθεί η Βουλή και να δώσει εντολή σχηματισμού κυβέρνησης στον Βενιζέλο. Η καθυστέρηση δεν θα είχε μεγάλη σημασία σε άλλους καιρούς, αλλά μέσα στη βράση του ευρωπαϊκού πολέμου και ενώ οι Αγγλογάλλοι πίεζαν την Ελλάδα να βγει στον πόλεμο ήταν σαφώς παράγοντας ανωμαλίας.

Ο Ιούνιος και ο Ιούλιος πέρασαν με τον Γούναρη πρωθυπουργό, σε αναμονή της ανάρρωσης του Κωνσταντίνου. Οι βενιζελικές εφημερίδες κατηγορούσαν την κυβέρνηση ότι οχυρώνεται πίσω απο την ασθενεια του Κωνσταντίνου για να κρατηθεί στην αρχή ενώ οι κυβερνητικές εφημερίδες μέμφονταν την αντιπολίτευση που δεν σέβεται τη μάχη του βασιλιά για τη ζωή του. Πολύ δηλητήριο χύθηκε αυτούς τους δυο μήνες, κι ο σπόρος του λεγόμενου εθνικού διχασμού άρχισε να ριζώνει.

Τελικά στις αρχές Αυγούστου ο βασιλιάς συγκαλεσε τη Βουλή και σχηματίστηκε κυβέρνηση από τον Βενιζέλο, που όμως υπήρξε βραχύβια. Στις αρχές Οκτωβρίου, και ενώ η Βουλγαρία ετοιμαζόταν να βγει στον πόλεμο με το μέρος των Κεντρικών Δυνάμεων, ο Βενιζέλος έδωσε στους Αγγλογάλλους την άδεια να αποβιβάσουν στρατεύματα στη Θεσσαλονίκη. Παρά το γεγονός ότι πήρε ψηφο εμπιστοσύνης από τη Βουλή, ο Κωνσταντίνος τον απέπεμψε και λίγο αργοτερα διέλυσε τη Βουλή, προκηρύσσοντας εκλογές για τον Δεκέμβριο του 1915. Οι Φιλελεύθεροι δεν συμμετείχαν σε αυτές τις εκλογές, κάτι που οριστικοποίησε τον διχασμό, που πήρε απο το καλοκαίρι του 1916 και θεσμική μορφή με τον σχηματισμό επαναστατικής κυβέρνησης στη Θεσσαλονίκη και τη δημιουργία δεύτερου ελληνικού κρατικού μορφώματος στη βόρεια Ελλάδα και στα νησιά.

Αλλά η Βουλή της 31.5.1915 δεν είχε πει την τελευταία της λέξη. Όταν το καλοκαίρι του 1917 οι γαλλικές λόγχες εκδίωξαν τον Κωνσταντίνο, και το ελληνικό κράτος ενώθηκε και πάλι, ο Βενιζέλος συγκάλεσε ξανά την τελευταία (κατ’ αυτόν) νόμιμα εκλεγμένη Βουλή, δηλ. τη Βουλή του Μαΐου 1915.

Πολύ λογικά, ο λαός ονόμασε «Βουλή των Λαζάρων» αυτή τη νεκραναστημένη Βουλή, η οποία μάλιστα συμπλήρωσε τρία και πάνω χρόνια νέας ζωής, αφού ο βίος της έφτασε μέχρι τις εκλογές του Νοεμβρίου 1920, που αποτέλεσαν πανωλεθρία για τη βενιζελική παράταξη -και διεξήχθησαν για πρώτη φορά με ψηφοδέλτια έστω και σε ένα μέρος του κράτους, στην ενιαία Θράκη. (Γι’ αυτές τις εκλογές έχουμε γράψει κάτι).

Για να πάρουμε μια γεύση του εκλογικού κλίματος, από το βενιζελικό Έθνος της 31.5.1915 αντιγράφω μερικά «στιγμιότυπα» από εκλογικά τμήματα, φυσικά γραμμένα από τη σκοπιά των Φιλελευθέρων.

Στην τελευταία σελίδα, που τυπώθηκε ενώ είχαν αρχίσει οι εκλογές, με τον γενικό τίτλο: ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΩΡΑ – ΠΑΜΒΕΝΙΖΕΛΙΣΜΟΣ ΑΠ’ ΑΚΡΗ Σ’ ΑΚΡΗ, διαβάζουμε (εκσυγχρονίζω την ορθογραφία):

…Ομάδες πολιτών διαρκώς καταφθάνουν όπως ψηφίσωσιν. Οσάκις ακουσθεί μία φωνή, αυτή είναι:

– Άγκυρα! [το σήμα του κόμματος των Φιλελευθέρων]
– Βενιζέλαρος!
– Βράκα!

Εις την στοάν Καραμάνου. Ψηφίζουν οι του ψηφίου Α. Και εδώ παρατηρείται Βενιζελισμός. Δεν ακούει κανείς τίποτε άλλο εκτός από τας ζητωκραυγάς των Βενιζελικών:
– Βενιζέλαρος!
– Άγκυρα! Άγκυρα!
Κάπου κάπου κανέν χαμίνιον ζητωκραυγάζει και υπέρ των αντιθέτων. Μέχρι της 10ης πρωινής είχον ψηφίσει περί τους τριακοσίους.

………….

Οι ψηφοφόροι προσερχόμενοι καθ΄ομάδας βροντοφωνούσι:

– Και τους 22 θα τους βγάλωμε. [Η Αττικοβοιωτία εξέλεγε 22 βουλευτές]
– Βενιζέλαρος… Άγκυρα
– Τελειώνουν τα κάρβουνα του Στόλου!

…..

Η διεξαγωγή των εκλογών εις το τμήμα τούτο βαίνει καβουροειδώς. Πολλοί περιμένοντες από το πρωί εις το προαύλιον του Βαρβακείου αναχωρούν περί την 11ην χωρίς να ψηφίσουν. Παρ’ ολον το πείσμα του αθηναϊκού ηλίου, ο οποίος εννοεί σήμερον να τσουρουφλίσει το άστυ, οι εκλογείς, καίτοι ψηνόμενοι εις την ζέστην, δεν παύουν να φωνάζουν:

– Βενιζέλαρος!
– Βράκα!
– Βράκαρος!

……

Εις την επί της οδού Μεγάλου Αλεξάνδρου 15ην δημοτικήν σχολήν θηλέων, όπου το 19ον εκλογικόν τμήμα, παρατηρείται η αυτή επικράτησις του κόμματος των Φιλελευθέρων.

Εις το τμήμα τούτο χρησιμεύει ως έξοδος των ψηφοφορησάντων εκλογέων, διά την έλλειψιν άλλης θύρας, ένα χαμηλόν παράθυρον.

Καθιδρος εκλογεύς πηδών εκ του παραθύρου φωνάζει:

– Βενιζέλαρος! Άσπρο και στο Ραλλάκι, που το μαυρίζουν οι κολπατζήδες!

Το Ραλλάκι ήταν ο Δημήτριος Ράλλης, ο οποίος αν και αντιβενιζελικός γενικά, συμφωνούσε με τους Φιλελευθέρους στο θέμα της εξόδου στον πόλεμο. Τελικά, επειδή ψηφίστηκε από αρκετούς βενιζελικούς, ηταν ο μόνος μη βενιζελικός που εκλέχτηκε στην Αττικοβοιωτία, πλάι σε 21 φιλελεύθερους.

Το 1915 ο Ράλλης είχε περάσει την πρώτη και τη δεύτερη νιότη -ήταν 71 ετών. Το παρατσούκλι «Ραλλάκι» ή «το Ραλλάκι το τρελό», που του το είχαν κολλήσει εξαιτίας του ορμητικού του χαρακτήρα όταν πρωτοβγήκε βουλευτής πριν κλείσει τα τριάντα του χρόνια, τον συνόδευε ακόμα. Είναι κι αυτός ένας τρόπος να κερδίσει κανείς την αιωνία νεότητα….

Posted in Επετειακά, Εφημεριδογραφικά, Εκλογές, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , | 82 Σχόλια »

Το τάβλι του Βάρναλη

Posted by sarant στο 30 Μαΐου, 2019

Ετοιμάζω αυτόν τον καιρό τον τρίτο τόμο από τα χρονογραφήματα του Κώστα Βάρναλη, για να κυκλοφορήσει προς το τέλος του χρόνου. Μετά τα Αττικά και τα Αστυνομικά, ο προσωρινός τίτλος του τόμου αυτού είναι Συμποσιακά -και θα έχει χρονογραφήματα που μιλάνε για την ταβέρνα και το καφενείο, τα φαγητά, το κρασί και το τσιγάρο.

Λάτρης του παλιού αθηναϊκού καφενείου ο Βάρναλης, έχει γράψει μερικά εξαιρετικά κομμάτια γι’ αυτόν τον θεσμό. Το χρονογράφημα που θα παρουσιάσω σήμερα μιλάει ειδικά για το τάβλι. Από διηγήσεις άλλων ξέρουμε ότι ο Βάρναλης απολάμβανε όχι τόσο να παίζει ο ίδιος όσο να παρακολουθεί παρτίδες ταβλιού.

Μετά το χρονογράφημα έχω ορισμένα δικά μου λεξιλογικά σχόλια -και μια λεξικογραφική ταβλιστική πρόταση.

Το τάβλι

Ντάκα-ντούκα! ηχούν από μακρινή απόσταση όλοι οι δρόμοι κι οι πλατείες, όπου υπάρχουν καφενεία, αυτά τα δήθεν ησυχαστήρια, που είναι στην πραγματικότητα κέντρα παραγωγής θορύβου. Φαντασθείτε τι τραβάνε όσοι κάθονται μέσα! Αλλά δεν τραβάνε τίποτα. Έχουνε συνηθίσει, όπως ο μυλωνάς συνηθίζει τον κρότο του μύλου και μπορεί να κοιμάται βαθιά δίπλα στα τεράστια σαγόνια των πετρών, που αλέθουν και χαλάνε τον κόσμο, μαζί με όλα τ’ άλλα σύνεργα. Πολλοί από τους θαμώνες των θορυβητηρίων μοναχά τότε μπορούν να συγκεντρωθούνε στον εαυτό τους και να σκεφτούν ή να διαβάσουν με την ησυχία τους, όταν γύρω τους όλα τα τραπέζια βροντάνε σα δαιμονισμένα. Οι περισσότεροι μαζεύονται γύρω στους ταβλιτζήδες (αν μάλιστα τύχει να ’ναι μαστόροι) για να χαζεύουν.

Έτσι, αντί να θεωρείται πληγή αυτό το φοβερό κι εκνευριστικό παιχνίδι, διασκεδάζει και τους παίχτες και τους θεατές, αν και με τις απότομες και δραματικές του φάσεις δημιουργεί μιαν ατμόσφαιρα πάθους και αντεγκλήσεων.

Όλοι οι παίχτες, χωρίς εξαίρεση, πιστεύουν πως είναι μαστόροι. Γι’ αυτό άμα χάνουνε, θυμώνουν.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βάρναλης, Λαογραφία, Παιχνίδια, Φρασεολογικά, Χρονογραφήματα | Με ετικέτα: , , , | 204 Σχόλια »

Θρίλερ

Posted by sarant στο 29 Μαΐου, 2019

Οι εκλογές έγιναν την Κυριακή, αλλά όλη τη μέρα χτες το επιτελείο ενός κόμματος αγωνιούσε για την τύχη της 21ης ελληνικής έδρας στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, ενώ πολλοί παρατηρητές παρακολουθούσαν με ενδιαφέρον.

Το ΜέΡΑ25, το κίνημα του Γιάνη Βαρουφάκη, συγκέντρωνε ποσοστό πολύ κοντά στο 3% που είναι το όριο για την εκλογή βουλευτή. Καθώς προχωρούσε η ενσωμάτωση των αποτελεσμάτων με βασανιστικά αργούς ρυθμούς (δεν ξέρω πώς δικαιολογήθηκε το επιτελείο της Singular και του Υπουργείου Εσωτερικών γι’ αυτό το φιάσκο) το πρωί της χτεσινής μέρας βρήκε το ΜέΡΑ25 ελάχιστα πάνω από το 3% αλλά προς το μεσημέρι τα ποσοστά του κόμματος έπεσαν κάτω από τον πήχη.

Πιο συγκεκριμένα, στο 92,63% της ενσωμάτωσης (δηλαδή έλειπαν 1671 τμήματα από τα 22675), το ΜΕΡΑ-25 είχε ποσοστό 3,0096%. Στο 92.87% της ενσωμάτωσης έπεσε στο 3.0073%, στο 93,64% των τμημάτων έπεσε στο 3,0003434%, στο 93,68% της ενσωμάτωσης επεσε στο 3,0001274% αλλά στο 93,71% πέρασε από κάτω, στο 2,9998341%.

Στις εκλογές, δεν γίνεται στρογγύλευση «υπέρ του μαθητού». Το 2,9998 δεν είναι 3% οπότε από εκείνο το σημείο και μετά η 21η έδρα πέρασε από το ΜέΡΑ στη Νέα Δημοκρατία.-και, το χειρότερο, η πτωτική πορεία των ποσοστών συνεχίστηκε -έπεσαν μέχρι το 2,98. Προς το τέλος όμως της μέρας, τα ποσοστά άρχισαν να τσιμπάνε λίγο.

Στο 98.32% της ενσωμάτωσης τα ποσοστά είχαν ανέβει ελάχιστα, στο 2,9922%, στο 98.62% στο 2,9938% και στο 98,73% πήγε στο 2.9942%, κάπου 300 ψήφους κάτω από τον πήχη. Ωστόσο, η ανοδική πορεία διακόπηκε και, τη στιγμή που γράφω, στο 99,26% της ενσωμάτωσης, με 167 τμήματα να λείπουν, το ποσοστό του ΜέΡΑ25 έχει πέσει στο 2,9925%, που σημαίνει πως η ελπίδα για εκλογή βουλευτή μάλλον χάθηκε.

Δεν θα χαρώ αν επιβεβαιωθεί η πρόγνωση και χάσει την έδρα το κόμμα του Γιάνη. Μπορεί να μη συμφωνώ σε πάρα πολλά με τη Σοφία Σακοράφα, αλλά είναι σαφώς προτιμότερη από τον Ζαγοράκη, που μάλλον θα καταλάβει την έδρα από πλευράς Νέας Δημοκρατίας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αστυνομική λογοτεχνία, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Εκλογές, Κινηματογράφος, Κλισέ, Ομόηχα | Με ετικέτα: , , , | 295 Σχόλια »

Χαράλαμπος Κανόνης (Δημ. Σαραντάκος) 4 – Ο πόλεμος

Posted by sarant στο 28 Μαΐου, 2019

Εδώ και λίγο καιρό άρχισα να δημοσιεύω, σε συνέχειες, το βιβλίο του πατέρα μου «Χαράλαμπος Κανόνης. Η ζωή και ο θάνατος ενός Ανθρώπου», το πρώτο μη επιστημονικό βιβλίο του.

Ο Κανόνης ήταν Μυτιληνιός, γεωπόνος, υπάλληλος της ΑΤΕ, συνάδελφος και επιστήθιος φίλος του παππού μου, στέλεχος του ΕΑΜ και του ΚΚΕ. Βρήκε μαρτυρικό θάνατο τον Μάρτιο του 1948 στη Χίο, στον εμφύλιο.

Κανονικά οι δημοσιεύσεις γίνονται κάθε δεύτερη Τρίτη. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Στη σημερινή τέταρτη συνέχεια παρουσιάζω το τέταρτο κεφάλαιο, που είναι και το τελευταίο του πρώτου μέρους. Είναι σχετικά σύντομο αφού αποτελεί γέφυρα που εισάγει τον αναγνώστη στο δεύτερο μέρος, όπου παρουσιάζεται η δράση του αγωνιστή Χαράλαμπου Κανόνη στην Κατοχή.

Θυμίζω ότι αύριο 29 Μαΐου, στις 2 μμ, είμαι καλεσμένος στο Μεταδεύτερο, http://www.metadeftero.gr, στην εκπομπή Πανόραμα του φίλου Κώστα Αδαμόπουλου (γράφει και στο ιστολόγιο με χρηστώνυμο).

4 – Ο πόλεμος

Σαν ξέσκισαν τη νύχτα τότε οι σειρήνες
ποιανού κοπήκαν τα ήπατα τόδες σε λίγο.

Απόστολος Σπήλιος

Ακριβώς στο σπίτι του Διευθυντή της Τράπεζας αντιλήφθηκε ο Κανόνης πως ο πόλεμος με την Ιταλία ήταν υπόθεση ημερών. Είχαν πάει με το Σαραντάκο να του ευχηθούν για τη γιορτή του το βράδυ του Αγίου Δημητρίου και βρέθηκαν σε μια συζήτηση παραγόντων του τόπου. Ήταν ο ίδιος ο Σεβασμιώτατος, ο διευθυντής της Νομαρχίας, ο υποδιοικητής της Χωροφυλακής και άλλοι. Όλοι συμφωνούσαν πως ο πόλεμος θα ξεσπούσε πολύ σύντομα κι όλοι πίστευαν πως δε θα κρατούσε πολύ.

— Θα πέσουν λίγες τουφεκιές για την τιμή των όπλων, έλεγαν.

Οι δυο φίλοι φύγανε από τη δεξίωση φαρμακωμένοι.

—Κοίτα να δεις που θα μας πουλήσουν στους φασίστες, είπε ο Σαραντάκος.

— Δε γινόταν αλλιώς, είναι σαρξ εκ της σαρκός τους. Απομένει να δούμε πόσο ισχυρή είναι η αγγλική επιρροή, απάντησε ο Κανόνης. Ξέρεις, αντίθετα με τα φαινόμενα, δεν είναι τα πράγματα τελείως ανάλογα με την Ιταλία, συμπλήρωσε. Εκεί ο βασιλιάς είναι τελείως υποταγμένος στο Μουσολίνι κι οι Άγγλοι δεν έχουν καμμιάν ισχύ. Εδώ ο βασιλιάς έχει πίσω του την Αγγλία και δεν είναι σίγουρο πως κάνει ό,τι θέλει ο Μεταξάς.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βιογραφίες, Δημήτρης Σαραντάκος, Μυτιλήνη, Πρόσφατη ιστορία, Πόλεμος 1940-41 | Με ετικέτα: , , | 41 Σχόλια »

Την επαύριο μιας ήττας

Posted by sarant στο 27 Μαΐου, 2019

Τη Δευτέρα μετά τις ευρωπαϊκές εκλογές του 2014, όταν ο ΣΥΡΙΖΑ είχε έρθει πρώτος, το άρθρο του ιστολογίου (διότι από τότε βάζαμε καθημερινά άρθρα) είχε τίτλο «Την επαύριο μιας νίκης«.

Λογικό είναι λοιπόν το σημερινό άρθρο να έχει τίτλο αντίθετο, αφού χτες ο ΣΥΡΙΖΑ ηττήθηκε. Η ήττα, μάλιστα, με βάση τα μέχρι στιγμής οριστικά αποτελέσματα έφτασε τις 9,5 μονάδες, ενώ η αντίστοιχη νίκη του 2014 άγγιζε τις 4 μονάδες.

Kι έτσι, ο εκλογικός χάρτης της Ελλάδας βάφτηκε στα μπλε, αφού μετρημένες στα δάχτυλα είναι οι εκλογικές περιφέρειες στις οποίες προηγείται ο ΣΥΡΙΖΑ: Ηράκλειο, Χανιά, Αχαΐα, Β’ Πειραιώς, Δυτική Β’ Αθηνών και Άρτα -ενώ στη Ροδόπη έρχεται πρώτο το κόμμα της μουσουλμανικής μειονότητας.

Συνέπεια του εκλογικού αποτελέσματος, για άλλους αναπάντεχη και για άλλους αναπόφευκτη, ήταν πως ο πρωθυπουργός ανακοίνωσε ότι μετά τον δεύτερο γύρο των αυτοδιοικητικών εκλογών, θα ζητήσει εκλογές από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, εκλογές που θα διεξαχθούν μάλλον στις 30 Ιουνίου.

Η πρωτοβουλία αυτή του Αλέξη Τσίπρα, που πρέπει να αναγνωρίσουμε πως είναι ένδειξη πολιτικής γενναιότητας, προφανώς εισάγει τη χώρα από σήμερα σε προεκλογική περίοδο -κάτι που επηρεάζει φυσικά και την ανάλυση των αποτελεσμάτων στο υπόλοιπο άρθρο.

Γι’ αυτό θα είμαι σύντομος και θα περιμένω να ακούσω τα δικά σας σχόλια.

* Η ήττα του ΣΥΡΙΖΑ είναι ξεκάθαρη. Και αντίστοιχα ξεκάθαρη είναι η νίκη της Νέας Δημοκρατίας και του Κ. Μητσοτάκη προσωπικά.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ευρωπαϊκή Ένωση, Εκλογές | Με ετικέτα: , , , , | 407 Σχόλια »

Η κάρτα (διήγημα του Μαρσέλ Αιμέ)

Posted by sarant στο 26 Μαΐου, 2019

Πριν από τρεις Κυριακές είχαμε δημοσιεύσει το φανταστικό-χιουμοριστικό διήγημα «Ο άνθρωπος που περνούσε μέσα απ’ τους τοίχους» του Μαρσέλ Αιμέ. Όπως είχαμε τότε αναφέρει, η φίλη που έκανε τη μετάφραση έχει επίσης μεταφράσει κι ένα ακόμα διήγημα του Αιμέ -και το παρουσιάζουμε σήμερα.

Όπως και το προηγούμενο, έτσι κι αυτό το διήγημα του Αιμέ γράφτηκε μέσα στην Κατοχή και δημοσιεύτηκε το 1943 σε βιβλίο -στην ίδια συλλογή διηγημάτων, που μπορείτε να τη βρείτε εδώ στα γαλλικά.

Το διήγημα έχει τη μορφή αποσπασμάτων από το ημερολόγιο ενός συγγραφέα. Θεσπίζεται ένας νέος νόμος βάσει του οποίου το δικαίωμα ύπαρξης χορηγείται με δελτίο και ο Αιμέ περιγράφει τα όσα γκροτέσκα ακολουθούν. Περιέργως, το διήγημα πέρασε από τη γερμανική λογοκρισία -θα θεωρήθηκε φανταστικό.

Το διηγημα έχει μεταφραστεί στα ελληνικά παλιότερα, με τίτλο «Το δελτίο». Η φίλη που το μετέφρασε προτίμησε να ακολουθήσει το πρωτότυπο, που κάνει λόγο για carte (κάρτα, και πιο πέρα carte de temps-χρονοκάρτα), η οποία περιέχει 24 δελτία (tickets).

Στο διήγημα εμφανίζονται διάφορα υπαρκτά πρόσωπα, γνωστά στο Παρίσι και ειδικά στη Μονμάρτη στην εποχή. Ο Σελίν είναι γνωστός, τον Ζεν Πωλ τον αναφέραμε στο προηγούμενο διήγημα, ενώ στα άλλα πρόσωπα έχω βάλει λίκνους. Ο Τεντέν (Tintin) πιθανώς είναι ο Tonton, δηλαδή ο Gaston Baheux, που τον βλέπουμε στη φωτογραφία στο κέντρο, ενώ πίσω του με τα μαύρα γυαλιά είναι ο Μαρσέλ Αιμέ.

Το λουλούδι αγριολίζα είναι η pervenche.

Tο όνομα του κεντρικού ήρωα είναι Flegmon, που παραπέμπει στη διπλότυπη λόγια λέξη flegme/phlegme (φλέγμα) και στον ιατρικό όρο phlegmon (φλεγμονή).

Ο γέρος γείτονάς του λέγεται Roquenton, παραλλαγή του roquentin μειωτικού χαρακτηρισμού για γέρο που παλιμπαιδίζει. Στη Ναυτία του Σαρτρ, που κυκλοφόρησε  το 1938 και έχει επίσης ημερολογιακό χαρακτήρα, ο συγγραφέας του ημερολόγιου ονομάζεται Roquentin παρ’ ότι νέος.

 

            Η κάρτα

Αποσπάσματα από το ημερολόγιο του Ιούλιου Φλεγκμόν

10 Φεβρουαρίου. Κάτι παράλογο ψιθυρίζεται στη γειτονιά για νέα περιοριστικά μέτρα. Θα προχωρούσαν, λέει, στη θανάτωση των μη παραγωγικών καταναλωτών, γερόντων, συνταξιούχων, εισοδηματιών, άνεργων και άλλων άχρηστων στομάτων, προκειμένου να αντιμετωπίσουν την ένδεια και να διασφαλίσουν την καλύτερη απόδοση στο εργαζόμενο κομμάτι του πληθυσμού.

Κατά βάθος βρίσκω το μέτρο αρκετά δίκαιο. Συνάντησα λίγο αργότερα μπροστά στο σπίτι μου το γείτονά μου Ροκαντόν, τον παράφορο εβδομηντάρη, που παντρεύτηκε πέρσι μια νεαρή εικοσιτεσσάρα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γαλλία, Διηγήματα, Επιστημονική φαντασία, Κατοχή, Παρίσι, Πεζογραφία, Χιουμοριστικά | Με ετικέτα: , , , | 120 Σχόλια »

Μεζεδάκια λίγο πριν ανοίξουν οι κάλπες

Posted by sarant στο 25 Μαΐου, 2019

Κι άλλες φορές έχω βάλει παρεμφερείς τίτλους στο πολυσυλλεκτικό σαββατιάτικο άρθρο μας, όταν δημοσιεύεται την παραμονή εκλογικής αναμέτρησης -δεν διεκδικεί πρωτοτυπία ο τίτλος, μόνο ακρίβεια. Κάμποσα από τα μεζεδάκια της πιατέλας, άλλωστε, είναι (προ)εκλογικά, αν και όχι όλα.

* Και ξεκινάμε με ένα μη εκλογικό μεταφραστικό μαργαριτάρι, μεγαλούτσικο μάλιστα, μεγέθους… μαρμάρου. Σύμφωνα με άρθρο του Βήματος, κάμερα κατέγραψε την πτώση μετεωρίτη στην Αυστραλία. Κατά το άρθρο, «ο μετεωρίτης είχε μέγεθος μαρμάρου».

Πόσο μέγεθος έχει όμως γενικά το μάρμαρο; Υπάρχουν μαρμάρινοι όγκοι πολλών κυβικών μέτρων, υπάρχουν και λεπτά μαρμαράκια λίγων τετραγωνικών εκατοστών, και μικρότερα ακόμα.

Μπα, κάτι άλλο συμβαίνει. Αν ανατρέξετε στο πρωτότυπο θα δείτε ότι χρησιμοποιείται η λέξη marble. Το οποίο όμως marble είναι μεν το μάρμαρο ειναι όμως επίσης η μπίλια, η γκαζά, ο βώλος. Μέγεθος βώλου είχε ο μετεωριτάκος.

(Κι αν σας πει κανένας Άγγλος have you lost your marbles?, δεν αναρωτιέται αν χάσατε τις μπίλιες σας, αλλά αναρωτιέται, ιδιωματικά, αν είστε στα καλά σας).

* Φίλος στέλνει τη φωτογραφία αριστερά, από εκλογικό περίπτερο της Ρένας Δούρου με την ανορθογραφία να βγάζει μάτι. Πιο δυνατά, βέβαια.

Μου γράφει: «Δεν ξέρω πιος έφτιαξε τα περίπτερα, αλλά την άλλη φορά να διαλέξουν κάποιον που να είναι ποιο προσεκτικός».

Διότι βέβαια επισημαίνουμε μαργαριτάρια και των παρατάξεων που μας είναι συμπαθείς και θα τις ψηφίσουμε -όπως εγώ τη Ρένα Δούρου (στον νότιο τομέα).

* Η γενικομανία της εβδομάδας. Διαβάζω ότι:

Αυτοκίνητο στη Λαμία ξέφυγε της πορείας του και πήρε… σβάρνα τα μηχανάκια.

Γράφει ο φίλος που το έστειλε: Πώς μεταφράζουμε το «εξετράπη»; Ξέφυγε. Τα άλλα τα κρατάμε ίδια, και προκύπτει το αυτοκίνητο που ξέφυγε της πορείας του.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γιατί (δεν) το λέμε έτσι, Εκλογές, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Ορθογραφικά, Φέικ νιουζ | Με ετικέτα: , , , , , , , | 298 Σχόλια »

Χαλαρά στις κάλπες

Posted by sarant στο 24 Μαΐου, 2019

Χτες ταξίδευα, οπότε δεν προλάβαινα να γράψω άρθρο. Σε τέτοιες περιπτώσεις, καταφεύγω συνήθως στη λύση της αναδημοσίευσης κάποιου παλιότερου άρθρου -και αυτό θα κάνω και σήμερα. Κι επειδή μεθαύριο έχουμε εκλογές, αναδημοσιεύω ένα άρθρο εκλογικό ή μάλλον λεξιλοεκλογικό, που αρχικά είχε δημοσιευτεί μερικές μέρες πριν από τις εκλογές του 2014. Το έχω επικαιροποιήσει βέβαια σε σχέση με τις αναφορές στα πολιτικά πράγματα.

Μεθαύριο ψηφίζουμε, και όχι σε μία αλλά σε τρεις ή τέσσερις κάλπες: ψηφίζουμε για τις ευρωπαϊκές εκλογές και για τον πρώτο γύρο των αυτοδιοικητικών εκλογών. Και οι μεν αυτοδιοικητικές εκλογές έχουν τοπικό χαρακτήρα, αν εξαιρέσουμε τους μεγάλους δήμους και τις περιφέρειες, αλλά στις ευρωεκλογές συμμετέχουν τα πολιτικά κόμματα, που πρόκειται να αναμετρηθούν και στις βουλευτικές εκλογές του φθινοπώρου.

Λένε για τις ευρωπαϊκές εκλογές, σε αντιδιαστολή με τις βουλευτικές, ότι χαρακτηρίζονται από τη λεγόμενη «χαλαρή ψήφο». Εφόσον δεν θα αναδείξουν δηλαδή κυβερνηση της χώρας, θεωρείται ότι ο ψηφοφόρος ψηφίζει σε αυτές πιο ελεύθερα, χωρίς να σκέφτεται διλήμματα. Κι αυτό ίσως επιβεβαιώνεται αν πάμε με το λεξικό, αφού η βασική μεταφορική σημασία της λέξης χαλαρός είναι «αυτός που αφήνει περιθώρια ανεξαρτησίας, ελευθερίας ή ελευθεριότητας».

Πρόσφατα ο Κ. Μητσοτάκης διαφώνησε με την ιδέα της χαλαρής ψήφου και υποστήριξε ότι «σε αυτή την κάλπη δεν έχει θέση η χαλαρή ψήφος» ενώ αλλού γράφτηκε ότι «χαλαρή ψήφος σημαίνει ψήφος στον Τσίπρα». Όποιος δεν είναι μαζί μας είναι εναντίον μας, δηλαδή.

Επειδή όμως εμείς εδώ λεξιλογούμε, θα πούμε λίγο περισσότερα για τη λέξη ‘χαλαρός’. Είναι αρχαία λέξη και διατηρήθηκε μέσα στα χρόνια απαράλλαχτη τόσο στη μορφή της όσο και στην κυριολεκτική σημασία της, κάτι που δεν συμβαίνει με πάρα πολλές νεοελληνικές λέξεις που υπάρχουν και στα αρχαία (περισσότερες είναι εκείνες που έχουν αλλάξει σημασία λίγο ή πολύ). Η λέξη χαλαρός στα αρχαία παράγεται από το ρήμα «χαλάω, χαλώ», το οποίο επίσης υπάρχει στα νέα ελληνικά αλλά είναι παράδειγμα λέξης που άλλαξε σημασία, διότι αρχικά σήμαινε ‘χαλαρώνω, λύνω’.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αντιδάνεια, Επαναλήψεις, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Εκλογές, Στρατός, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , | 156 Σχόλια »