Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Άγιος Ευστράτιος’

Δυο βιβλία του Βάρναλη

Posted by sarant στο 15 Φεβρουαρίου, 2015

Ίσως επειδή το 2014 είχαμε τη διπλή επέτειο των 130 χρόνων από τη γέννησή του και των 40 χρόνων από τον θάνατό του, κυκλοφόρησαν στα τέλη της χρονιάς τουλάχιστον τρία βιβλία με κείμενα του Κώστα Βάρναλη. Το ένα από αυτά, το δικό μου, τη σειρά εντυπώσεων «Τι είδα εις την Ρωσσίαν των Σοβιέτ«, το έχω παρουσιάσει εδώ, οπότε δεν θα ασχοληθώ περισσότερο σε τούτο το άρθρο. Από τα άλλα δύο, ξεκινάω με εκείνο στο οποίο θα αφιερώσω μικρότερη έκταση και επειδή λίγα έχω να πω και επειδή δεν το έχω μπροστά μου (αλλά το έχω δει). Να σημειώσω ότι η σημερινή δημοσίευση έχει και κάποιον επετειακό χαρακτήρα, αφού ο Βάρναλης γεννήθηκε (κατά πάσα πιθανότητα) σαν χτες.

Το πρώτο βιβλίο λοιπόν είναι τα Άπαντα τα ποιητικά, 1904-1974, που κυκλοφόρησαν πρόσφατα από τις εκδόσεις Κέδρος σε επιμέλεια της Μαρίας Συμεωνίδου. Είναι ένα πολύ σημαντικό βιβλίο για όποιον δεν έχει στη βιβλιοθήκη του τον Βάρναλη. Ωστόσο, φοβάμαι ότι ο τίτλος του δεν είναι ακριβής. Αν δεν κάνω κάποιο τραγικό λάθος, δεν περιλαμβάνονται όλα τα ποιήματα που έγραψε ή που δημοσίευσε όσο ζούσε ο Βάρναλης, αλλά μόνο όσα κυκλοφορούσαν ήδη από τον Κέδρο σε επιμέρους βιβλία -πρόκειται δηλαδή για συγκεντρωτικήν έκδοση και όχι για Άπαντα.

Και ειδικά με τον Βάρναλη, η διαφορά είναι μεγάλη, διότι πολλά αξιόλογα ποιήματα ιδίως της πρώτης περιόδου του έχουν μείνει απέξω, επειδή ο ίδιος δεν τα συμπεριέλαβε σε μια (πολύ αυστηρή) εκλογή που είχε κάνει ενόψει της έκδοσης των Ποιητικών του το 1956. Και δίνεται μια κάπως στρεβλή εικόνα του βαρναλικού ποιητικού σώματος, διότι περιλαμβάνονται στο βιβλίο οι συλλογές Πυθμένες και Κηρήθρες που έγραψε νεότατος ο Βάρναλης, όχι όμως πολλά από τα πολύ ωριμότερα και αρτιότερα ποιήματα που έγραψε ως φτασμένος ποιητής. Απέξω μένουν και ποιήματα που είχαν παραλειφθεί από τη συγκεντρωτική έκδοση του 1956 λόγω του περιεχομένου τους, όπως ο «αντιπατριωτικός» Εξαγνισμός. Τέλος (και αυτό είναι σημαντικό για τον Βάρναλη) νομίζω ότι από τη νέα έκδοση δεν υπάρχουν οι παραλλαγές των ποιητικών του συνθέσεων -η πρώτη έκδοση του Φωτός που καίει, πολύ διαφορετική από την δεύτερη, όπως και οι παραλλαγές των Σκλάβων πολιορκημένων.

Παρ’ όλες τις ενστάσεις, η συγκεντρωτική έκδοση του Κέδρου είναι χρήσιμη, αλλά το κακό με μια λειψή έκδοση «Απάντων» είναι ότι κάνει δυσκολότερο να εκδοθεί στο μέλλον μια πλήρης έκδοση. Υπάρχει βέβαια πάντοτε η δυνατότητα να συγκεντρωθούν και να εκδοθούν τα «Παραλειπόμενα» ποιήματα, τα οποία, στην περίπτωση του Βάρναλη θα έχουν μέσα και πολλά διαμάντια. Σε σχέση με την έκδοση του Κέδρου, ενδιαφέροντα πράγματα είπε στη Φωτεινή Λαμπρίδη και στον ραδιοσταθμό Στο Κόκκινο ο κριτικός λογοτεχνίας Κώστας Βούλγαρης.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Βάρναλης, Νομανσλάνδη, Ποίηση, Φιλολογία | Με ετικέτα: , , , , , , , , , , | 41 Σχόλια »

Της κινητικότητας

Posted by sarant στο 31 Ιουλίου, 2013

Κάθε χρόνο, μέσα στον Δεκέμβρη, το ιστολόγιο διοργανώνει μια ψηφοφορία για τις Λέξεις της χρονιάς (εδώ, τα αποτελέσματα της τελευταίας ψηφοφορίας), με τις λέξεις που ακούστηκαν πολύ μέσα στη χρονιά που πέρασε, ή και που πλάστηκαν μέσα στη χρονιά ή τέλος πάντων πήραν νέο νόημα. Χωρίς να θέλω να προκαταλάβω τη φετινή ανάλογη διαδικασία, έχουμε άλλωστε πολύν καιρό ως τότε, πιστεύω πως μια από τις λέξεις που θα μπουν στην τελική ψηφοφορία για φέτος θα είναι και η κινητικότητα, που τόσο ακούγεται τον τελευταίο καιρό σε σχέση με τις περικοπές θέσεων εργασίας στον δημόσιο τομέα.

Φυσικά, η λέξη «κινητικότητα» δεν είναι καινούργια -σύμφωνα με τη Συναγωγή Νέων Λέξεων του Στέφ. Κουμανούδη, καταγράφεται πρώτη φορά το 1858. Να κάνω μια παρένθεση. Ο Κουμανούδης επί δεκαετίες κατέγραφε όποια νέα λέξη συναντούσε στα διαβάσματά του, κι έτσι κατάρτισε το μνημειώδες βιβλίο του, που είναι μοναδικό απ’ όσο ξέρω στο είδος του -εννοώ για την ελληνική γλώσσα. Σήμερα, πολύ εύκολα μπορούμε, αν ξέρουμε να χειριζόμαστε το ηλεκτρονικό ψαχτήρι Google Books, να βελτιώσουμε πολύ τις καταγραφές του Κουμανούδη. Για παράδειγμα, για την κινητικότητα, αρκεί να βάλουμε «κινητικότης» και στην πρώτη σελίδα αποτελεσμάτων παίρνουμε και μια ανεύρεση της λέξης σε ιατρικό σύγγραμμα του 1854. Καθόλου δεν αποκλείεται μάλιστα, αν το ψάξει κανείς περισσότερο, να ανεβάσει κι άλλο τη χρονολογία πρώτης εμφάνισης. Κλείνει η παρένθεση.

Δεν είναι καινούργια λέξη η κινητικότητα, αλλά ίσως είναι καινούργια η σημασία με την οποία χρησιμοποιείται. Κινητικότητα είναι, σύμφωνα με τα λεξικά, αφενός η ικανότητα ή η τάση για κίνηση και αφετέρου, με τη μεταφορική σημασία, η έντονη δραστηριότητα, που μπορεί να είναι και υπόγεια ή να μην έχει ακόμα πάρει συγκεκριμένη κατεύθυνση -λέμε, για παράδειγμα «αναπτύσσεται έντονη κινητικότητα για την επίλυση του Κυπριακού» (παράδειγμα παρμένο από το λεξικό Μπαμπινιώτη). Στη δημόσια διοίκηση, ο όρος «κινητικότητα» ή μάλλον τα ξένα αντίστοιχά του (mobility, mobilité) θα μπορούσε να σημαίνει την ευχέρεια μετάταξης υπαλλήλων από τη μια υπηρεσία στην άλλη, η οποία θα μπορούσε ενδεχομένως να μπαίνει και ως προϋπόθεση για την ιεραρχική ανέλιξη του υπαλλήλου ή σαν ασφαλιστική δικλίδα που θα προλαβαίνει την ανάπτυξη πελατειακών σχέσεων.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ιστορίες λέξεων, Λεξικογραφικά | Με ετικέτα: , , , , | 113 Σχόλια »

Βασίλης Τσιρώνης (1929-1978)

Posted by sarant στο 5 Οκτώβριος, 2012

Γιατρός Τσιρώνης θα έπρεπε να γράψω, γιατί έτσι τον ήξεραν οι περισσότεροι. Δεν είναι κάποια επέτειος, αλλά τις προάλλες στο Φέισμπουκ κάποιος φίλος τον ανέφερε και σκέφτηκα ότι πολύς κόσμος δεν ξέρει τον γιατρό Τσιρώνη και όλη την ιστορία του.

Στον παλιό μου ιστότοπο είχα βάλει ένα άρθρο για τον Τσιρώνη, όχι δικό μου: το είχα ξεσηκώσει από τη διαδικτυακή εγκυκλοπαίδεια » Γνώσις» -και ευτυχώς γιατί το παλιό λινκ δεν λειτουργεί πια. Τώρα αναδημοσιεύω αυτό το παλιό άρθρο (που θα το βρείτε σε πολλά σημεία του Διαδικτύου) προσθέτοντας αρκετά δικά μου στοιχεία, με μπλε γράμματα για να ξεχωρίζουν, που τα έχω πάρει από εφημερίδες της εποχής και άλλες πηγές. Μαζί και αποκόμματα εφημερίδων και ένα σκίτσο του Ιωάννου.

Βασίλης Τσιρώνης (15 Αυγούστου 1929 – 11 Ιουλίου 1978). Γιατρός, ιδεολόγος και αντιδικτατορικός αγωνιστής με τραγικό τέλος την περίοδο της δημοκρατίας.

Γεννήθηκε στις 15 Αυγούστου 1929 στην Αθήνα από οικογένεια Μικρασιατών προσφύγων. Το 1947 μπήκε στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών με πολύ καλή σειρά ανάμεσα στους 1300 υποψήφιους της χρονιάς εκείνης, παρά την επιθυμία της οικογένειάς του να μπει στην Σχολή Ευελπίδων με προοπτική να γίνει στρατιωτικός καριέρας. (Πρώτη διαφωνία: εντύπωσή μου είναι ότι ο Τσιρώνης δεν μπήκε στην Ιατρική αλλά στη Σχολή Στρατιωτικής Ιατρικής -θα δείτε παρακάτω πού το στηρίζω).

Το 1958 διορίστηκε από τον Ελληνικό Ερυθρό Σταυρό γιατρός των εξόριστων του Άη – Στράτη, τους οποίους παρά τις απαγορευτικές διαταγές βοήθησε ανοικτά και με αυταπάρνηση, αντιδρώντας στην πολιτική φυσικής τους εξόντωσης και καταγγέλλοντας την κυβέρνηση της Δεξιάς για «ανθρωποκτονίες εκ προμελέτης» και τον Ελληνικό Ερυθρό Σταυρό για «συνθηκολόγηση και υποταγή» με διοχέτευση στον ξένο Τύπο αρκετών εμπιστευτικών εγγράφων και απόρρητων οδηγιών του τότε υφυπουργείου Ασφαλείας που αποδείκνυαν τις καταγγελίες του.

Την εποχή εκείνη δεν υπήρχαν αρκετοί αγροτικοί γιατροί στην ύπαιθρο και ο Ερυθρός Σταυρός αναλάμβανε να καλύπτει τα κενά, έχοντας δικά του ιατρεία εκεί που δεν υπήρχε αγροτικός γιατρός, όπως στον Άγιο Ευστράτιο, ο οποίος βέβαια ήταν ειδική περίπτωση αφού εκτός από τους μόνιμους κατοίκους είχε και εκατοντάδες αριστερούς εξόριστους. Ο Τσιρώνης, προϊστάμενος του κλιμακίου, κατηγορήθηκε από τους παράγοντες του Υπουργείου Προνοίας και παύθηκε, επειδή «η εν γένει συμπεριφορά του ανωτέρω ιατρού ήτο τοιαύτη, ώστε να δίδει την εντύπωσιν ότι είναι όργανο όχι της ιατρικής επιστημης, αλλά της κομμουνιστικής ηγεσίας … Συγκεκριμένως εξέδιδε αθρόας γνωματεύσεις περί της ανάγκης επειγούσης δήθεν νοσηλείας εκτοπισμένων, ενώ ούτοι ήσαν υγιείς».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Εφημεριδογραφικά, Εις μνήμην, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , | 125 Σχόλια »