Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Άλκηστη Πρωτοψάλτη’

Κορονοδευτερομαγιάτικα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 2 Μαΐου, 2020

Πριν από πέντε χρόνια, που η δευτερομαγιά έπεφτε πάλι Σάββατο, είχαμε τιτλοφορήσει το εβδομαδιαίο πολυσυλλεκτικό μας άρθρο «Δευτερομαγιάτικα μεζεδάκια». Σήμερα, σε καιρούς πανδημίας, βάζω μπροστά το πανταχού παρόν πρώτο συνθετικό κι έτσι πλουτίζει και η τρισχιλιετής μας με μιαν ακόμα (δεν είναι πολλές) δεκασύλλαβη λέξη.

Αν ήταν βέβαια να περιγράψω τη διάθεσή μου, τώρα που γράφω το άρθρο, πένθιμα θα τα ονόμαζα τα μεζεδάκια, αφού πριν από λίγες ώρες μάθαμε το θλιβερότατο νέο του θανάτου του καλού μας φίλου Spiral Architect. Ταιριάζει κιόλας, εδώ στην Εσπερία, ο καιρός, με βαριά σύννεφα και σποραδικές βροχές.

Αλλά το άρθρο πρέπει να γραφτεί, και πρέπει να είναι μάλλον εύθυμο, μεζεδάκια είναι αυτά. Και ξεκινάμε.

Η επανάληψη είναι μήτηρ της μαθήσεως, έλεγε εκείνο το ρητό, που το μάθαμε απέξω τόσες φορές που το ακούσαμε -αυτοεπαληθευόμενο ήταν.

Κι επειδή το ανόητο «μετά κορονοϊού» χρησιμοποιείται κάμποσο, ας επαναλάβω αυτό που είχαμε γράψει εδώ πριν από 14 μέρες:

Πώς θα λέγεται η εποχή «μετά τον κορονοϊό»;

Πάντως δεν θα λέγεται «μετά κορονοϊού», όπως διαβάζω εδώ κι εκεί, πχ στα Νέα: περιμένοντας με ανυπομονησία την επόμενη μέρα… την μετά κορονοϊού εποχή.

Μετά με γενική δεν υπάρχει στα νέα ελληνικά, παρά μόνο σε φράσεις κληρονομημένες από την καθαρεύουσα, όπου ΔΕΝ σημαίνει «ύστερα από», σημαίνει «μαζί με» πχ. μετά χαράς, μετά μανίας, ξύλο μετά μουσικής, το τερπνόν μετά του ωφελίμου.

Οπότε, η εποχή «μετά κορονοϊόν» αν θέλουμε να ακολουθήσουμε το μοντελο του «μετά Χριστόν» ή, πιο στρωτά, «μετά τον ιό».

Εκτός αν θέλουν να μας πουν ότι κατα την εποχή «μετά κορονοϊού» θα (μάθουμε να) ζούμε μαζί με τον ιό, που ελπίζω να μην το εννοούν.

* Και μια ακόμα επανάληψη, αφού είμαι σίγουρος πως έχουμε ξαναγράψει για το θέμα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βουλή, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Πανδημικά | Με ετικέτα: , , , , , | 333 Σχόλια »

Το κεραμίδι και ο μύθος για το υψηλό ποσοστό ιδιοκατοίκησης στην Ελλάδα

Posted by sarant στο 23 Νοεμβρίου, 2015

Τώρα που με απαίτηση των δανειστών αίρεται η προστασία της πρώτης κατοικίας από πλειστηριασμούς, έχει αρχίσει να κυκλοφορεί και πάλι ο μύθος για το υψηλό ποσοστό ιδιοκατοίκησης στην Ελλάδα. Τις προάλλες, μάλιστα, διάβασα ένα άρθρο στο Πρωταγών που, λίγο-πολύ, εξομοίωνε την επιθυμία της ιδιοκατοίκησης με παράνοια, και μάλιστα παράνοια που αποτελεί σχεδόν αποκλειστικά ελληνικό χαρακτηριστικό.

Το άρθρο αυτό του Α. Ζαμπούκα περιέχει κάμποσα χοντρά ψέματα, αλλά επειδή εδώ (και) λεξιλογούμε, εγώ θα ξεκινήσω από μια ωραία λαϊκή φράση που βρίσκεται στην αρχή του: Ο Έλληνας θέλει να έχει ένα κεραμίδι πάνω από το κεφάλι του. Συνήθως εγώ τη φράση δεν την ακούω έτσι, παροιμιακά -αν και λέγεται κι έτσι. Κατά τη γνώμη μου, τη λέμε περισσότερο με τη μορφή «να βάλω ένα κεραμίδι πάνω από το κεφάλι μου, π.χ. «Πήραν δάνειο για να βάλουν ένα κεραμίδι πάνω από το κεφάλι τους» -η παραδειγματική φράση από το Λεξικό της Ακαδημίας.

Λέγοντας «κεραμίδι» εδώ εννοούμε το σπίτι -και μάλιστα το ιδιόκτητο. Η φράση δεν λέγεται σχεδόν ποτέ για νοικιασμένο σπίτι. Λέγοντας κεραμίδι εννοούμε τη στέγη, όσο κι αν εδώ και μερικές γενιές οι περισσότεροι Έλληνες ζούμε σε σπίτια χωρίς κεραμοσκεπή’ αλλά και τα διαμερίσματα των πολυκατοικιών, όπου αριά και πού να βρεις κανένα διακοσμητικό κεραμίδι, κι αυτά με «κεραμίδι» τα παρομοιάζουμε. Η γλώσσα είναι συντηρητική, το έχουμε ξαναπεί: γεννημένοι στην πόλη οι περισσότεροι, ακόμα «δένουμε τον γάιδαρό μας» όταν θέλουμε να πούμε ότι εξασφαλιστήκαμε.

Το κεραμίδι προέκυψε από το υποκοριστικό «κεραμίδιον» του αρχαίου «κεραμίς», που ανάγεται στο ακόμα πιο αρχαίο «(η) κέραμος», λέξη ήδη μυκηναϊκή, που για την ετυμολογία της έχουν προταθεί διάφορες θεωρίες, όπως ότι πιθανώς συνδέεται με το ρ. «κεράννυμι» (με τη σημασία αναμιγνύω).

Το κεραμίδι και τα παράγωγά του έχουν ενδιαφέροντα φρασεολογικά. Καταρχάς, ο τύπος «κέραμος» επιβιώνει σε μια αρχαιοπρεπή φράση «λίθοι, πλίνθοι, κέραμοι ατάκτως ερριμμένα» που τη λέμε όταν επικρατεί κάπου μεγάλη ακαταστασία (στην αρχαία γραμματεία η φράση δεν απαντά ακριβώς έτσι).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Μύθοι, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , | 107 Σχόλια »