Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Άννα Κομνηνή’

Πώς ήταν τα ελληνικά πριν από 500 και πριν από 1000 χρόνια; (Μια συνεργασία του Νίκου Νικολάου)

Posted by sarant στο 15 Μαρτίου, 2019

Πριν από δυο μήνες είχαμε δημοσιεύσει μια πρώτη συνεργασία του φίλου γλωσσολόγου Νίκου Νικολάου και πριν από ένα μήνα ένα δεύτερο δικό του άρθρο. Το σημερινό είναι το τρίτο άρθρο αυτής της συνεργασίας.

Το σημερινό άρθρο είναι συνένωση δύο μικρότερων άρθρων, που είχαν αρχικά δημοσιευτεί εδώ και εδώ και προέρχονται απο παλιότερες δημοσιεύσεις του Ν.Νικολάου στον ιστότοπο Quora.com, στον οποίο συνήθιζε να γράφει δίνοντας απαντήσεις σε γλωσσικά θέματα.

 

Στην Κβόρα κάποτε τέθηκαν τα ερωτήματα: Πώς ήταν η γλώσσα σας πριν 1000 χρόνια; Και πώς ήταν πριν 500 χρόνια;

Για να απαντήσεις αυτήν την ερώτηση για τα ελληνικά, δόξα να ’χει ο Γιαραμπής, υλικό υπάρχει· και πριν 1000 χρόνια, και πριν 500, οι πρόγονοί μας ήταν πολυγραφότατοι.

Από την άλλη, για να απαντήσεις αυτήν την ερώτηση για τα ελληνικά συγκεκριμένα, μπαίνει το αιώνιο γλωσσικό ζήτημα. Γιατί ήταν μεν πολυγραφότατοι οι πρόγονοί μας, αλλά δεν ήταν πολυγραφότατοι στη γλώσσα που μιλούσανε.

Εδώ μπαίνει βέβαια μεγάλη συζήτηση για το αν τελικά καλά κάνουμε που θεωρούμε τη λόγια γλώσσα που γράφανε οι περισσότεροι (και που επηρέαζε τα γραφόμενα και των υπολοίπων) κάτι το ξένο και το τεχνητό, κάτι που δεν ήταν πραγματικά «η γλώσσα μας». Γλώσσα της οικογενειακής εστίας των περισσότερων δεν ήτανε. Κάποιες εστίες πάντως φαίνεται πως ήταν και παλαιότερα καθαρολόγες· ο αναγεννησιακός ελληνιστής Φραγκίσκος Φίλελφος π.χ., ενώ μεμψιμοιρεί για την κατάντια της δημώδους που είδε στην Πόλη και στο Μωριά («η ίδια η γλώσσα έχει τόσο εκφυλιστεί, που δεν θυμίζει σε τίποτα την αρχαία και σοφότατη Ελλάδα. Βαρβαρότατοι όλοι τους με τρόπους πραγματικής βαρβαρίας»), αναγνωρίζει το 1451, στην Πόλη που έμενε, πως «οι αυλικοί κρατούν τη σεμνότητα και την αβρότητα της αρχαίας λαλιάς· ιδίως οι αριστοκράτισσες, οι οποίες, επειδή δεν έχουν καμιά ανταλλαγή με ξένους άντρες, χρησιμοποιούν την αυτούσια και αγνή ελληνική γλώσσα ακέραια.»

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Πρώιμα νέα ελληνικά, Συνεργασίες | Με ετικέτα: , , , | 132 Σχόλια »

Οι Γερμανοί δεν μιλάνε

Posted by sarant στο 21 Νοεμβρίου, 2018

Όπως και σε άλλα άρθρα, ο τίτλος ειναι παραπλανητικός. Οι Γερμανοί ασφαλώς μιλάνε, παρά το ανέκδοτο με τον Κολ και τον φύλακα του νεκροταφείου. Λέω ανέκδοτο, αλλά το έχω ακούσει για πραγματικό περιστατικό. Μια φορά, λέει, που ο Χέλμουτ Κολ ως καγκελάριος της Γερμανίας, είχε επισκεφθεί το γερμανικό στρατιωτικό νεκροταφείο στο Μάλεμε, στα Χανιά, είπε κάτι στον φύλακα, ο οποίος του απάντησε στα αγγλικά. Ο υψηλός προσκεκλημένος σαν να ενοχλήθηκε από αυτό, και κάποιοι το μετέφεραν στον φύλακα, ο οποίος, λένε, απάντησε πως δεν του χρειάζεται να ξέρει γερμανικά διότι «Οι δικοί μου οι Γερμανοί δεν μιλάνε».

Οι άλλοι Γερμανοί, όμως, μιλάνε -αν και μπορεί, σε όποιον δεν ξέρει τη γλώσσα, η ομιλία τους να φανεί σαν ακατανόητο βαττολόγημα, φλάχτεν-φλούχτεν όπως το θέλει το στερεότυπο. Αλλά η ομιλία σε κάθε άγνωστή μας γλώσσα μας φαίνεται ασυνάρτητη -από το μπαρ μπαρ που άκουγαν οι αρχαίοι Έλληνες κι έβγαλαν τη λέξη βάρβαρος μέχρι το «σαν ποπκόρν που σκάνε στην κατσαρόλα» όπως είχε πει μια απωανατολίτισσα ακούγοντας να μιλάνε ελληνικά.

Όμως οι Γερμανοί έχουν επίσημα χαρακτηριστεί ότι «δεν μιλάνε» ή ότι «μιλάνε ακατανόητα». Ή μάλλον, όχι ακριβώς οι Γερμανοί. Ίσως θα ήταν ακριβέστερο να αλλάξω τον τίτλο και να τον κάνω: Οι Νέμτσοι δεν μιλάνε.

Αλλά ποιοι είναι οι Νέμτσοι; Πάω στοίχημα πως οι περισσότεροι αναγνώστες δεν θα ξέρουν τη λέξη, αν και βέβαια με τόσον πρόλογο που έκανα θα υποθέτουν πως πρόκειται για τους Γερμανούς.

Νέμτσοι ή Νέμιτσοι ή Νέμτσηδες είναι παλιές ονομασίες για τους Γερμανούς ή ακριβέστερα για τους γερμανόφωνους, που τις βρίσκουμε καταρχάς σε βυζαντινά και μεσαιωνικά κείμενα.

Τον 9ο αιώνα ο χρονογράφος Γεώργιος Μοναχός αναφερόμενος σε Νεμίτζους μισθοφόρους σημειώνει ἔθνος δ’ οἱ Νέμιτζοι Κελτικὸν. Έναν αιωνα μετά ο Πορφυρογέννητος σημειώνει: εἰς τὸν ῥῆγα Βαϊούρη [της Βαυαρίας]· (ἔστιν δὲ αὕτη ἡ χώρα οἱ λεγόμενοι Νεμίτζιοι·)

Στους Νεμίτζους αναφέρεται και η Άννα η Κομνηνή: ἀλλαχόσε δὲ τοὺς Νεμίτζους (ἔθνος δὲ καὶ τοῦτο βαρβαρικὸν καὶ τῇ βασιλείᾳ Ῥωμαίων δουλεῦον ἀνέκαθεν). Ανέκαθεν ήταν τότε, τώρα οι όροι έχουν αλλάξει.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γερμανία, Ετυμολογικά, Ευρώπη, Εθνοφαυλισμοί | Με ετικέτα: , , , , | 189 Σχόλια »