Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Έλλη Παππά’

Νίκος Μπελογιάννης, 64 χρόνια από την εκτέλεσή του

Posted by sarant στο 30 Μαρτίου, 2016

Σαν σήμερα, στις 30 Μαρτίου 1952, μέρα Κυριακή, στις 4.10 το πρωί, «εις τον συνήθη τόπον εκτελέσεων παρά το Γουδί» εκτελέστηκαν οι Νίκος Μπελογιάννης, Νίκος Καλούμενος, Ηλίας Αργυριάδης και Δημήτρης Μπάτσης, καταδικασμένοι την 1η Μαρτίου σε θάνατο για την «υπόθεση των ασυρμάτων».

Το βράδυ της Παρασκευής 28 Μαρτίου το Συμβούλιο Χαρίτων είχε απορρίψει την αίτηση χάριτος των τεσσάρων (του Μπάτση με 5-3), ενώ είχε γνωματεύσει υπέρ της απονομής χάριτος σε άλλους 4 καταδικασμένους σε θάνατο για την ίδια υπόθεση, μεταξύ των οποίων ο νεαρός Τάκης Λαζαρίδης και η Έλλη Ιωαννίδου (Παππά), που είχε πριν από μερικούς μήνες γεννήσει τον γιο του Μπελογιάννη, που ονομάστηκε επίσης Νίκος. Ο βασιλιάς Παύλος είχε εγκρίνει τις εισηγήσεις του Συμβουλίου Χαρίτων, παρά το γεγονός ότι η κυβέρνηση Πλαστήρα είχε προτείνει να μην εκτελεστεί ο Μπελογιάννης αφού τα αδικήματά του είχαν τελεστεί πριν από την 1η Νοεμβρίου 1951, οπότε και είχε αναλάβει η κυβέρνηση.

Η κυβέρνηση του Κέντρου (συνεργασία ΕΠΕΚ-Φιλελεύθερων) δεν είχε ενιαία στάση ούτε ασκούσε πραγματικά εξουσία -ο πρωθυπουργός Πλαστήρας ήταν εναντίον των εκτελέσεων, όμως ήταν άρρωστος, ενώ ο Σοφοκλής Βενιζέλος όπως και ο Γεώργιος Παπανδρέου δεν ήταν αντίθετοι. Ακριβώς για να προλάβουν το τεράστιο διεθνές κύμα διαμαρτυρίας που είχε ξεσηκωθεί, το παρακράτος του ΙΔΕΑ και ο αμερικανικός παράγοντας έσπευσαν να πραγματοποιήσουν τις εκτελέσεις κυριακάτικα, κάτι πρωτοφανές, και μάλιστα πριν καν ανατείλει ο ήλιος.

prooall

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επετειακά, Κομμουνιστικό κίνημα, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 265 Σχόλια »

Ο ευάριθμος που σοβεί

Posted by sarant στο 28 Σεπτεμβρίου, 2011

Το σημερινό σημείωμα είναι δύο σε ένα -δηλαδή, συνδυάζει ένα παλιό μου άρθρο, γραμμένο πριν ανοίξω το ιστολόγιο, με ένα φρέσκο μεζεδάκι, μαργαριτάρι ή όχι θα το κρίνετε εσείς. Όπως υποδηλώνει και ο τίτλος, μιλάμε για δυο λέξεις, δυο λέξεις που κατατάσσονται στην κατηγορία των «λέξεων για φιγούρα και τρικλοποδιά«, σύμφωνα με την ορολογία του φίλου Νίκου Λίγγρη -για φιγούρα, επειδή τις χρησιμοποιούμε για να δείξουμε πόσο καλά ελληνικά ξέρουμε και για τρικλοποδιά επειδή υπάρχει σοβαρή πιθανότητα να χρησιμοποιούμε τη λέξη με διαφορετική σημασία απ’ αυτήν που θα καταλάβει ο συνομιλητής μας.

Έγραφε λοιπόν ο Λίγγρης:

Η λέξη όμως που θα ήθελα να δω να αποβάλλεται από τη νεοελληνική γλώσσα είναι ο «ευάριθμος». Δεν έχω δει να χρησιμοποιείται λανθασμένα γιατί είμαι βέβαιος ότι ξέρουν τη σημασία της όσοι τη χρησιμοποιούν (στο διαδίκτυο δεν έψαξα). Βάζω ωστόσο στοίχημα ότι δεν υπάρχει άλλη λέξη που τόσο πολλοί να την έχουν καταλάβει τόσο λάθος. Γιατί μπορεί ευάριθμος να είναι αυτός που μετριέται εύκολα, άρα ο ολιγάριθμος, αλλά, δεν ξέρω, εμένα με κάνει να σκέφτομαι πολυάριθμος. Και κάθε φορά που τη διαβάζω, μπορώ να φανταστώ τον γράφοντα να κρυφοκλείνει το μάτι στους ευάριθμους φίλους του και να τεντώνει το πόδι του να βάλει τρικλοποδιά στον αναγνώστη.

Βεβαια, ο Λίγγρης είναι ή ειρωνικός ή επιεικής όταν λέει ότι είναι βέβαιος πως όσοι τη χρησιμοποιούν ξέρουν τη σημασία τους. Εγώ ξέρω τουλάχιστον έναν που χρησιμοποίησε τη λέξη λαθεμένα, και μάλιστα σε διήγημα: εμένα τον ίδιο, και να είναι καλά η Έλλη Παππά που μου το υπέδειξε με πολύ τακτ· αλλά ας πούμε πως έχω το ελαφρυντικό της μετεφηβικής ηλικίας, μια κι έχουν περάσει δεκαετίες από τότε.

Διότι, τι θα πει «ευάριθμος»; Σύμφωνα με το λεξικό, ευάριθμος είναι ο ολιγάριθμος, αυτός που μετριέται, που αριθμείται, εύκολα. Όμως, στη γλώσσα μας, το «ευ» δεν παντρεύεται καλά με το «λίγος». Είναι πάρα πολλές οι λέξεις που αρχίζουν από ευ- και σημαίνουν αφθονία: για παράδειγμα ευήλιος είναι αυτός που έχει άφθονο ήλιο, εύκαιρος αυτός που διαθέτει ελεύθερο χρόνο, ευμεγέθης αυτός που έχει μεγάλο μέγεθος, εύπορος αυτός που έχει άφθονα οικονομικά μέσα, το ίδιο και ο ευκατάστατος, εύρωστος αυτός που έχει μεγάλη σωματική δύναμη, εύσωμος αυτός που έχει ανεπτυγμένη σωματική διάπλαση, το ίδιο και ο ευτραφής, ενώ ο ευφάνταστος έχει μεγάλη φαντασία και ο εύφορος παράγει πολλούς καρπούς. Οπότε, κάθε άλλο παρά περίεργο είναι που πάρα πολλοί (και όχι ευάριθμοι!) ομιλητές, με διαφορά οι περισσότεροι θα τολμήσω να πω, θεωρούν ότι ευάριθμος σημαίνει «πολυάριθμος». Δεν θα τολμήσω να πω ότι καλά κάνουν όσοι την ερμηνεύουν λαθεμένα τη λέξη, γιατί θα σκεφτείτε πως το λέω επειδή κι εγώ είχα κάνει λάθος.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Εφημεριδογραφικά, Μαργαριτάρια | Με ετικέτα: , , , , | 85 Σχόλια »

Έλλη Παππά (1920-2009)

Posted by sarant στο 27 Οκτωβρίου, 2009

dspphoto

Με τον Μπελογιάννη στη δίκη

Πέθανε σήμερα το πρωί η αγωνίστρια, συγγραφέας και δημοσιογράφος Έλλη Παππά. Για τη συντρόφισσα του Νίκου Μπελογιάννη θα γραφτούν ασφαλώς πολλά, οπότε δεν θα έχει νόημα να παρουσιάσω εδώ τη βιογραφία της. Δεν τα λέει άσχημα η ηλέκδοση του Βήματος, ενώ καλό, και μάλιστα ενημερωμένο για τον θάνατο, είναι και το άρθρο της Βικιπαίδειας.

Είχα την τύχη να γνωρίσω την Έλλη Παππά -ήταν γλυκύτατη, πολύ υπομονετική με τους προπετείς νέους και γενναιόδωρη με τον χρόνο της.

Γενναιόδωρη ήταν και στους επαίνους (είχε χαρακτηρίσει ‘σχεδόν αντάξιο του Τσέχοφ’ ένα διήγημά μου!) αλλά και δεν χάριζε κάστανα -είχα λάθος το ‘ευάριθμος’, το διόρθωσε, έκτοτε το έμαθα. Όταν είχε εκδώσει μια μικρή μελέτη της (το «Σωθήτω η δημοτική», 1984 θαρρώ, που λείπει και από την εργογραφία της) της είχα στείλει ένα μακροσκελέστατο γράμμα, στο οποίο εξέθετα τις απόψεις μου. Βασικά συμφωνούσα μαζί της, αλλά την επέκρινα που διάλεξε καθαρευουσιάνικο τίτλο. Μου είχε απαντήσει με σοφία, η δε μεγάλη ειρωνεία της τύχης ήταν που 23 χρόνια μετά έβγαλα κι εγώ βιβλίο με τίτλο καθαρευουσιάνικο, τη Γλώσσα μετ’ εμποδίων.

Όμως, σταματώ εδώ να μιλάω για μένα και θα κλείσω με ένα επεισόδιο με γλωσσικό ενδιαφέρον. Στις αρχές της δεκαετίας του 1990 πρέπει να ήταν, όταν είχε βγει η μόδα του «καλυτερότερος», και αμέσως διάφοροι λόγιοι είχαν σπεύσει να καταδικάσουν τη φθορά της γλώσσας και να προβλέψουν μύρια δεινά. Παρόλο που η ίδια είχε περάσει πια τα 70, άρα ήταν σε μια ηλικία όπου συνηθίζεται να γκρινιάζει κανείς με το νέο (μερικοί το παθαίνουμε από τα 45 μας), θυμάμαι ότι έγραψε στις εφημερίδες ένα μεγάλο γράμμα-άρθρο, όπου αποδελτίωνε ανάλογες εκφράσεις από την αρχαιότητα (ήταν και γερή στα φιλολογικά), όπως ‘παγκάκιστος’, ‘μεγιστότατος’ κτλ. Να σημειωθεί ότι αυτά τα έκανε πριν βγει το TLG, τώρα ξέρω και τα κάνω κι εγώ. Θέλω να πω, ήταν ανοιχτή στο καινούργιο και υπερασπιζόταν με φανατισμό το καινούργιο. Αιωνία της η μνήμη.

 

 

 

Posted in Εις μνήμην | Με ετικέτα: , | 82 Σχόλια »