Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Έντουαρντ Ληρ’

Παραλήρημα, μια λέξη της μόδας

Posted by sarant στο 2 Μαΐου, 2014

Ή τουλάχιστον, αυτή είναι η εντύπωσή μου, που μπορεί να είναι και λαθεμένη: νομίζω ότι τα τελευταία χρόνια έχει αυξηθεί πολύ η χρήση της λέξης «παραλήρημα», με τη μεταφορική της σημασία, στην πολιτική αντιπαράθεση. Βέβαια, παρά τις προόδους της υπολογιστικής γλωσσολογίας, αμφιβάλλω αν υπάρχει, ακόμα και για τα αγγλικά, κάποιο εργαλείο που να καταγράφει τις συχνότητες των λέξεων στα σώματα κειμένων και να μας δείχνει χρόνο με το χρόνο ποιες λέξεις σημειώνουν αισθητή αύξηση στη συχνότητα χρήσης τους -κι αν υπάρχει τέτοιο θαυματουργό εργαλείο για τα αγγλικά, μάλλον δεν θα υπάρχει για τα ελληνικά, οπότε ο καθένας βασίζεται στην, αναγκαστικά αποσπασματική, εποπτεία που έχει στο γλωσσικό τοπίο και στην υποκειμενική του κρίση.

Πάντως, το παραλήρημα το ακούω όλο και συχνότερα, για χαρακτηρισμό των δηλώσεων ή των απόψεων κάποιου δημόσιου προσώπου. Για παράδειγμα, και μένοντας στην τελευταία εβδομάδα, βρίσκω από το γκουγκλ ότι «παραλήρημα» χαρακτηρίστηκαν: η συνομιλία του ιδιοκτήτη των Κλίπερς στην οποία εξέφρασε ρατσιστικές απόψεις· οι δηλώσεις Βγενόπουλου σε κυπριακό κανάλι («νέο παραλήρημα Βγενόπουλου«)· τα όσα είπε ο Παναγιώταρος στη Βουλή («νέο ρατσιστικό παραλήρημα Παναγιώταρου«)· οι δηλώσεις άλλων χρυσαβγιτών («παραλήρημα ύβρεων και απειλών κατά της κυβέρνησης και των πολιτικών κομμάτων«)· μια τοποθέτηση του δημάρχου Πειραιώς κατά των αδέσποτων ζώων («αντιφιλοζωικό παραλήρημα από τον Βασίλη Μιχαλολιάκο«)· όσα είπε ο Ευ. Βενιζέλος στη διακαναλική του συνέντευξη («Παραλήρημα Βενιζέλου που μίλησε για διάλυση της ΝΔ«)· η ανακοίνωση του Οικουμενικού Πατριαρχείου («Οικουμενιστικό παραλήρημα από τον Πατριάρχη Βαρθολομαίο«)· η επιστολή ενός πολιτευτή προς υποψήφιο δήμαρχο της Κορίνθου («Ο Πέτρος σε ανεπανάληπτο πολιτικό παραλήρημα«)· ένα άρθρο της Αυγής που ασκούσε κριτική στο ΚΚΕ («Παραλήρημα…«)· το ξέσπασμα του Λιάγκα στην τηλεόραση («Παραλήρημα Λιάγκα«)· οι εναντίον της Ρωσίας δηλώσεις του πρωθυπουργού της Ουκρανίας («Παραλήρημα Γιατσενιούκ«)· ένα σχόλιο του ΣΥΡΙΖΑ για την ομιλία του πρωθυπουργού, σύμφωνα με τον κυβερνητικό εκπρόσωπο («Το παρατεταμένο παραλήρημα του ΣΥΡΙΖΑ δεν πείθει πλέον κανένα«)· δηλώσεις του προέδρου του ΠΑΟΚ («Παραλήρημα Σαββίδη«).

Δεκατρείς περιπτώσεις μέσα σε μια βδομάδα, και δεν αποκλείεται να είναι κι άλλες που να μου ξέφυγαν, ενώ δεν υπολόγισα τις άλλες σημασίες της λέξης «παραλήρημα» όπως π.χ. τη σημασία του ακράτητου ενθουσιασμού («Ο Σάκης βγήκε στη σκηνή και προκάλεσε παραλήρημα»), ούτε τις επαναληπτικές χρήσεις (η συνομιλία του ρατσιστή προέδρου των Κλίπερς χαρακτηρίστηκε παραλήρημα από πολλές πηγές, όχι μόνο απο μία). Κι όπως βλέπετε, η λέξη χρησιμοποιείται για να χαρακτηρίσει σχεδόν τα πάντα, από όντως ασυνάρτητα ξεσπάσματα μέχρι νηφάλιες τοποθετήσεις, ακόμα και του Πατριάρχη! Επίσης, ο χαρακτηρισμός «παραλήρημα» εκτοξεύεται περίπου από τους πάντες εναντίον των πάντων, αφού έτσι έχουν χαρακτηριστεί κόμματα και πρόσωπα από όλο το πολιτικό φάσμα αλλά και εκτός πολιτικής. Για να μην παρεξηγηθώ, απλώς καταγράφω περιπτώσεις: ούτε θεωρώ βάσιμους τους χαρακτηρισμούς, ούτε τους αποδοκιμάζω. Η καταγραφή άλλο σκοπό έχει, ή μάλλον δύο σκοπούς: α) να αποδείξει ότι ο όρος «παραλήρημα» χρησιμοποιείται συχνά, πράγμα που νομίζω αποδείχτηκε, και β) ότι χρησιμοποιείται όχι ακριβώς με την κυριολεκτική του σημασία.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Λογοπαίγνια | Με ετικέτα: , , , , , | 121 Σχόλια »