Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Έντσο Τραβέρσο’

Βιβλία για τις γιορτές, για μιαν ακόμα χρονιά

Posted by sarant στο 12 Δεκέμβριος, 2017

Ο Δεκέμβρης είναι μήνας με πολλές γιορτές και συνδέεται με πολλές παραδόσεις. Έχει και το ιστολόγιο δημιουργήσει τις παραδόσεις του, που μερικές από αυτές είναι δεκεμβριάτικες -χτες, ας πούμε, ξεκίνησε η διαδικασία για την ανάδειξη της λέξης της χρονιάς -αν δεν το κάνατε, μπορείτε να δείτε τι πρότειναν οι άλλοι και να υποβάλετε κι εσείς τις προτάσεις σας.

Με το σημερινό άρθρο τηρούμε μιαν άλλη παράδοση του ιστολογίου ή, για να μη λέω μεγάλα λόγια, μια συνήθεια που έχουμε καθιερώσει τα τελευταία χρόνια: να δημοσιεύουμε  λίγο πριν από τις γιορτές ένα βιβλιοφιλικό άρθρο, ακριβώς για να ανταλλάσσουμε προτάσεις. Το περσινό άρθρο με προτάσεις για βιβλία-δώρα βρίσκεται εδώ, ενώ το  αντίστοιχο προπέρσινο άρθρο θα το βρείτε εδώ. Υπάρχει βέβαια και το αντίστοιχο άρθρο του 2014. Τέλος, μπορείτε να βρείτε εδώ το αντίστοιχο άρθρο του 2013.

Πρακτικά, μπορείτε να προτείνετε όποιο βιβλίο θέλετε, αλλά θα σας συνιστούσα να αναφέρετε κυρίως βιβλία που εκδόθηκαν τα τελευταία 2-3 χρόνια και ακόμα καλύτερα μέσα στο 2017. Να διευκρινίσω ότι ζητάω η έκδοση να είναι πρόσφατη, όχι η συγγραφή του βιβλίου. Και φυσικά περιλαμβάνονται και επανεκδόσεις βιβλίων που ήταν εξαντλημένα.

Γιατί επιμένω στα καινούργια βιβλία; Επειδή, το λέω και το ξαναλέω και δεν θα κουραστώ να το επαναλαμβάνω, στις πολύ ιδιόμορφες συνθήκες κρίσης που περνάμε σήμερα το μεγάλο πρόβλημα το αντιμετωπίζουν οι νέες εκδόσεις. Παρόλο που τα βιβλία που εκδίδονται τα τελευταία χρόνια έχουν χαμηλότερες τιμές από τα παλαιότερα, ο ανταγωνισμός που αντιμετωπίζουν από παλιότερες, καλές και πάμφθηνες εκδόσεις είναι οξύτατος και εντείνεται ακόμα περισσότερο μέσα στις γιορτές. Βλέπετε, εξαιτίας της κρίσης των εφημερίδων, πολλές κυριακάτικες εφημερίδες προσφέρουν από ένα βιβλίο (και όχι μόνο) μαζί με κάθε φύλλο τους. Έπειτα, πολλοί εκδοτικοί οίκοι, και μάλιστα από τους κορυφαίους, διαθέτουν το παλιό τους στοκ σε εξευτελιστικές τιμές, με εκπτώσεις που φτάνουν το 80%. Τρίτον, έχουν πληθύνει πολύ τα βιβλιοπωλεία που διαθέτουν μεταχειρισμένα και πάμφθηνα βιβλία, ενώ τα τελευταία χρόνια ακόμα και περίπτερα του κέντρου βγάζουν πάγκους με παλιά, καλά βιβλία. Και, τέταρτον, μέσα στις γιορτές πολλοί εκδοτικοί οίκοι και άλλοι φορείς κάνουν και έκτακτα μπαζάρ, όπου πάλι διαθέτουν βιβλία κοψοχρονιάς.

Για τον βιβλιόφιλο η κατάσταση αυτή είναι από ευνοϊκή έως παραδεισένια: ακόμα κι όταν το εισόδημά του έχει περικοπεί εξαιτίας της μνημονιακής λαίλαπας, οι εκπτώσεις στα βιβλία συχνά είναι ακόμα μεγαλύτερες, οπότε η βιβλιαγοραστική του δύναμη συχνά όχι απλώς δεν έχει μειωθεί, αλλά ίσως και να έχει αυξηθεί, αν βέβαια αγοράζει κυρίως ή μόνο προσφορές και μεταχειρισμένα. Όμως για τον εκδότη, που βγάζει νέα βιβλία, η ίδια κατάσταση είναι ασφυκτική αφού τα καινούργια βιβλία, όσο και να ρίξουν τις τιμές τους, πάντα θα είναι ακριβότερα από τις προσφορές ή από τα μεταχειρισμένα.

Γι’ αυτό και επιμένω σε πρόσφατα βιβλία.

Για να ξεκινήσω ευλογώντας τα γένια μου, εγώ φέτος έβγαλα ένα βιβλίο. Πρόκειται βέβαια για το βιβλίο που παρουσίασα τις προάλλες, τα Αστυνομικά, τη συλλογή 265 χρονογραφημάτων του Κώστα Βάρναλη με θέμα τις μικροειδήσεις του αστυνομικού δελτίου, που βλέπω ότι έχει φτάσει στα βιβλιοπωλεία (και τα ηλεβιβλιοπωλεία) και που, τολμώ να πω, δεν είναι κακή ιδέα για χριστουγεννιάτικο δώρο. Για να συνεχίσω την ευλογία της τριχοφυΐας των παρειών μου, πέρσι τέτοιον καιρό είχα βγάλει έναν άλλο τόμο με χρονογραφήματα του Βάρναλη, τα Αττικά, που κυκλοφορεί ακόμα, φυσικά. Και κάτι ακόμα λογάριαζα να βγάλω, αλλά θα πάει για του χρόνου.

Από τον ίδιο εκδοτικό οίκο κυκλοφόρησαν πρόσφατα ένα μικρό βιβλίο του αρχαιολόγου Γιάννη Τζεδάκι για τις ανασκαφές στα Χανιά και στο Ρέθυμνο, και τα Γράμματα στην Έλλη (Λαμπρίδη) του αρχαιολόγου Γιάννη Μηλιάδη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Βιβλία, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , | 112 Σχόλια »

Βιβλία για το καλοκαίρι, άλλη μια φορά

Posted by sarant στο 10 Ιουλίου, 2017

Το ιστολόγιο αγαπά τις παραδόσεις και προσπαθεί να τις τηρεί. Και μια από τις παραδόσεις του ιστολογίου είναι και το σημερινό μας άρθρο, που ακολουθεί τη συνήθεια που είχαν (και ίσως έχουν ακόμα) τέτοιες μέρες τα περιοδικά και οι εφημερίδες, να προτείνουν “βιβλία για τις διακοπές”, όσο κι αν για πολύ κόσμο οι διακοπές φέτος (αλλά και τα προηγούμενα χρόνια της κρίσης) είναι άπιαστο όνειρο. Είχαν και κάποιες υποτιθέμενες προδιαγραφές τα “καλοκαιρινά” αυτά βιβλία, που υποτίθεται ότι θα τα διάβαζε κανείς στην ακρογιαλιά, ανάμεσα στις βουτιές: όχι πολύ βαριά θέματα, ας πούμε, αλλά να έχουν και πολλές σελίδες για να φτουρήσουν, αφού το καλοκαίρι διαβάζουμε περισσότερο κι άντε να βρεις βιβλιοπωλείο στην άγονη γραμμή.

Το ιστολόγιο αγαπάει τα βιβλία και του αρέσει να συζητάει για βιβλία, κι έχουμε ανεβάσει ήδη αρκετά άρθρα με προτάσεις βιβλίων για το καλοκαίρι, αρχίζοντας από το 2010, που σας είχα ζητήσει να προτείνετε βιβλία που να έχουν κάποια σχέση μεταξύ τους, χωρίς να ανήκουν απαραίτητα π.χ. σε τριλογία, ενώ το 2011 χαλάρωσα τους περιορισμούς και ζήτησα να προτείνετε οποιοδήποτε βιβλίο. Το 2012 είχα ζητήσει προτάσεις για καινούργια βιβλία, νέες εκδόσεις δηλαδή, επειδή είχα κάνει τη διαπίστωση, που μάλλον εξακολουθεί να ισχύει, ότι το βασικό πρόβλημα της βιβλιαγοράς είναι ότι η υπερπροσφορά καλών και φτηνών παλιότερων βιβλίων, από εφημερίδες ή σε προσφορές των εκδοτικών οίκων, αν και καταρχήν είναι κάτι πολύ καλό για το αδυνατισμένο βαλάντιο του βιβλιόφιλου, ωστόσο στραγγαλίζει την αγορά του καινούργιου βιβλίου. Το 2013 δεν έβαλα κανέναν περιορισμό και σας ζήτησα απλώς να προτείνετε βιβλία για το καλοκαίρι, χωρίς προσανατολισμό σε είδος (π.χ. αστυνομικά) ή σε ύφος (π.χ. ανάλαφρα). Το ίδιο έκανα και το 2014, όπως και πρόπερσι αλλά και πέρυσι.

Μάλιστα, αν προσέξετε, τα τελευταία χρόνια αυτά τα καλοκαιρινά βιβλιοφιλικά μας άρθρα δημοσιεύονται την ίδια μέρα, 10 Ιουλίου, ή τέλος πάντων εκεί κοντά (πέρυσι η 10η Ιουλίου ήταν Κυριακή κι έτσι το άρθρο μπήκε τη Δευτέρα 11). Επειδή όπως είπαμε τηρώ τις παραδόσεις, το ίδιο έκανα και φέτος. Πάντως, να θυμίσω ότι προτάσεις για βιβλία-δώρα δημοσιεύουμε και κοντά στα Χριστούγεννα -εδώ το τελευταίο άρθρο αυτής της κατηγορίας.

Και φέτος λοιπόν σας καλώ να προτείνετε βιβλία για τις μέρες του καλοκαιριού, όπου κι αν τις περάσουμε, στις παραλίες ή στην πόλη. Δεν θα βάλω κάποιον περιορισμό, προτείνετε ό,τι θέλετε, αν και θα είχε κάποιο νόημα να δώσουμε προτεραιότητα σε σχετικά καινούργιες εκδόσεις.

Λένε πως ο παπάς πρώτα βλογάει τα γένια του, οπότε θέλω να αναφέρω το βιβλίο που έβγαλα «μέσα στη χρονιά» (βάζω εισαγωγικά, διότι το βιβλίο βγήκε τον Δεκέμβριο του 2016, αλλά εννοώ τη χρονιά με τη σχολική έννοια). Πρόκειται για τα Αττικά του Κώστα Βάρναλη, από τις εκδόσεις Αρχείο, σε δική μου επιμέλεια. Σε αυτόν τον τόμο έχω συγκεντρώσει 400 χρονογραφήματα του Βάρναλη που δημοσιεύτηκαν από το 1939 έως το 1958 σε καθημερινές εφημερίδες και που αφορούν την Αθήνα και την Αττική. Αμερόληπτος βέβαια δεν είμαι αλλά νομίζω ότι πρόκειται για εξαιρετικά καλογραμμένα κείμενα που χαρίζουν πολλές ώρες απολαυστικής ανάγνωσης -τις προάλλες παρουσίασα (όχι για πρώτη φορά) ένα δείγμα, με το χρονογράφημα για το Αγκίστρι. Επειδή ο Βάρναλης ήταν μανιώδης φυσιολάτρης και εκδρομέας και δεινός κολυμβητής, πολλά χρονογραφήματα του τόμου έχουν καλοκαιρινό χρώμα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βιβλία, Σφυγμομετρήσεις | Με ετικέτα: , , , , | 161 Σχόλια »

Αριστερή μελαγχολία, ένα βιβλίο του Έντσο Τραβέρσο

Posted by sarant στο 15 Ιουνίου, 2017

Κυκλοφόρησε πριν από λίγες μέρες από τον φιλικό εκδοτικό οίκο Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου το βιβλίο του Ιταλού ιστορικού Έντσο Τραβέρσο «Αριστερή μελαγχολία. Η δύναμη μιας κρυφής παράδοσης» σε μετάφραση του φίλου Νίκου Κούρκουλου.

Κατά σύμπτωση, ο όρος είχε ακουστεί πρόσκαιρα τον Σεπτέμβριο του 2015 όταν τον είχε χρησιμοποιήσει ο Γαβριήλ Σακελλαρίδης και ύστερα ο Αλέξης Τσίπρας σε μια σύσκεψη στελεχών του ΣΥΡΙΖΑ (και μας έδωσαν έναυσμα για άρθρο), αλλά το βιβλίο του Τραβέρσο δεν έχει σχέση ειδικά με την ελληνική αριστερά, η δε φράση του τίτλου είναι γνωστή από παλιότερα, είναι τίτλος έργου του Βάλτερ Μπένγιαμιν (1931).

Το βιβλίο του Τραβέρσο δεν το έχω διαβάσει, δεν το έχω ακόμα πιάσει στα χέρια μου, αλλά έχω συζητήσει με τον μεταφραστή και ξέρω σε γενικές γραμμές το περιεχόμενό του.

Θα παραθέσω ένα εκτενές απόσπασμα από την εισαγωγή, για να πάρετε μια ιδέα. Προτάσσω ένα σύντομο βιογραφικό σημείωμα του συγγραφέα, που μου το έστειλε ο μεταφραστής του βιβλίου.

Ο Έντσο Τραβέρσο γεννήθηκε στο Γκάβι (του Πιεμόντε) το 1957 και μεγάλωσε μέσα στις αναμνήσεις της Ιταλικής Αντίστασης, όπου είχε μπλεχτεί για τα καλά η οικογένειά του – ο πατέρας του μάλιστα έγινε, μεταπολεμικά, ο κομμουνιστής δήμαρχος της μικρής γενέθλιας πόλης του. Στην εφηβεία του επηρεάστηκε από τα ριζοσπαστικά ρεύματα της δεκαετίας του ’60 και στρατεύτηκε, πολύ νέος, στις γραμμές της Potere Operaio. Σπούδασε ιστορία στη Γένοβα και συνέχισε τις σπουδές του στο Παρίσι, όπου ολοκλήρωσε το διδακτορικό του το 1989 στην École des Hautes Études en Sciences Sociales, κάτω από την εποπτεία του Μικαέλ Λέβι. Αποτέλεσμα ήταν το πρώτο του βιβλίο, με τίτλο Οι μαρξιστές και το εβραϊκό ζήτημα. Ιστορία μιας διαμάχης, 1843-1943 [Les marxistes et la question juive. Histoire d’un bat 1843-1943], που κυκλοφόρησε το 1990, με πρόλογο του Πιέρ Βιντάλ-Νακέ. Δίδαξε, για πολλά χρόνια, στο Πανεπιστήμιο της Πικαρδίας «Ιούλιος Βερν», στην Αμιέν, ενώ σήμερα είναι (από το 2013) καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Κορνέλ της Νέας Υόρκης. [Στα γαλλικά του χρόνια, έγινε μέλος της LCR και στη συνέχεια στάθηκε κοντά στο NPA.]

Ο ναζισμός και ο αντισημιτισμός, οι δύο παγκόσμιοι πόλεμοι και ο μεσοπόλεμος, η ιστορία των ιδεών, η σχέση ιστορίας και μνήμης, τα όρια της έννοιας του ολοκληρωτισμού είναι μερικά από τα θέματα στα οποία έχει εστιάσει.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αριστερά, Κομμουνιστικό κίνημα, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , | 111 Σχόλια »

Ακόμα ένα βιβλίο για δώρο

Posted by sarant στο 22 Δεκέμβριος, 2014

Τις γιορτές κάνουμε δώρα. Το ιστολόγιο αρέσκεται να δίνει (και να δέχεται) βιβλία για δώρα. Πέρσι είχαμε δημοσιεύσει ένα άρθρο με προτάσεις για βιβλία-δώρα. Φέτος το αμέλησα, ίσως επειδή η επικαιρότητα ήταν πολύ πιο φορτωμένη, εννοώ με την προεδρική εκλογή και τα συμπαρομαρτούντα -και αρχικά είπα ότι δεν θα ανεβάσω άρθρο για γιορταστικές βιβλιοπροτάσεις. Όμως, τουλάχιστον τρεις φίλοι με προέτρεψαν να αλλάξω γνώμη, και επειδή η αγορά βιβλίων συνεχίζεται έως την παραμονή της Πρωτοχρονιάς αποφάσισα τελικά, έστω και την τελευταία στιγμή, να ανεβάσω και φέτος άρθρο με προτάσεις για βιβλία-δώρα. Όχι τόσο δικές μου προτάσεις, αν και θα κάνω κι εγώ, αλλά κυρίως δικές σας. Όμως και φέτος θα βάλω έναν περιορισμό, και θα τον εξηγήσω.

Θα προτείνω λοιπόν βιβλία για να κάνετε δώρα στις γιορτές και θα σας καλέσω να κάνετε κι εσείς τις προτάσεις σας, αλλά όχι οποιαδήποτε βιβλία. Στο άρθρο αυτό, θα ήθελα να περιοριστούμε σε καινούργια βιβλία, βιβλία δηλαδή που κυκλοφόρησαν στην ελληνική γλώσσα στους τελευταίους 14 μήνες -το λέω έτσι για να πιάσουμε και την παραγωγή των περσινών γιορτών, αν και δεν θα ζητήσω πιστοποιητικό από τη Βιβλιονέτ για να δεχτώ μια πρόταση βιβλίου! Να διευκρινίσω ότι ζητάω η έκδοση να είναι φετινή, όχι η συγγραφή του βιβλίου. Και φυσικά περιλαμβάνονται και επανεκδόσεις βιβλίων που ήταν εξαντλημένα.

Γιατί μόνο καινούργια βιβλία; Επειδή, και το έχω ξαναγράψει, στις πολύ ιδιόμορφες συνθήκες κρίσης που περνάμε σήμερα το μεγάλο πρόβλημα το αντιμετωπίζουν οι νέες εκδόσεις. Παρόλο που τα βιβλία που εκδοθηκαν φέτος είχαν χαμηλότερες τιμές από τα αντίστοιχα περσινά ή προπέρσινα, ο ανταγωνισμός που αντιμετωπίζουν από παλιότερες, καλές και πάμφθηνες εκδόσεις είναι οξύτατος και εντείνεται ακόμα περισσότερο μέσα στις γιορτές. Βλέπετε, εξαιτίας της κρίσης των εφημερίδων, οι περισσότερες κυριακάτικες εφημερίδες προσφέρουν από ένα βιβλίο (και όχι μόνο) μαζί με κάθε φύλλο τους. Έπειτα, πολλοί εκδοτικοί οίκοι, και μάλιστα από τους κορυφαίους, διαθέτουν το παλιό τους στοκ σε εξευτελιστικές τιμές, με εκπτώσεις που φτάνουν το 80%. Τρίτον, έχουν πληθύνει πολύ τα βιβλιοπωλεία που διαθέτουν μεταχειρισμένα και πάμφθηνα βιβλία, ενώ τα τελευταία χρόνια ακόμα και περίπτερα του κέντρου βγάζουν πάγκους με παλιά, καλά βιβλία. Και, τέταρτον, μέσα στις γιορτές πολλοί εκδοτικοί οίκοι και άλλοι φορείς κάνουν και έκτακτα μπαζάρ, όπου πάλι διαθέτουν βιβλία κοψοχρονιάς.

Για τον βιβλιόφιλο η κατάσταση αυτή είναι από ευνοϊκή έως παραδεισένια: ακόμα κι όταν το εισόδημά του έχει περικοπεί εξαιτίας της μνημονιακής λαίλαπας, οι εκπτώσεις στα βιβλία είναι ακόμα μεγαλύτερες, οπότε η βιβλιαγοραστική του δύναμη συχνά όχι απλώς δεν έχει μειωθεί, αλλά ίσως και να έχει αυξηθεί, υπό τον όρο ότι αγοράζει μόνο προσφορές και μεταχειρισμένα. Όμως για τον εκδότη, που βγάζει νέα βιβλία, η ίδια κατάσταση είναι ασφυκτική αφού τα καινούργια βιβλία, όσο και να ρίξουν τις τιμές τους, πάντα θα είναι ακριβότερα από τις προσφορές ή από τα μεταχειρισμένα.

Γι’ αυτό θα σας προτείνω, και θα ζητήσω να προτείνετε, μόνο καινούργια βιβλία.

Θα μπορούσε βέβαια να πει κανείς ότι το κάνω για να ευλογήσω τα γένια μου, διότι φέτος έβγαλα κι εγώ βιβλία. Πρόσφατα κυκλοφόρησαν, σε δική μου επιμέλεια, οι εντυπώσεις του Κώστα Βάρναλη από τη Μόσχα το 1934, με τίτλο Τι είδα εις την Ρωσσίαν των Σοβιέτ, και λίγο παλιότερα το άγνωστο διήγημα του Παπαδιαμάντη Η νοσταλγία του Γιάννη. Να προσθέσω και το περσινό (αλλά μέσα στο δεκατετράμηνο) δικό μου, τα Λόγια του αέραένα τερπνό και ενδιαφέρον, ελπίζω, φρασεολογικό λεξικό με 1001 παγιωμένες (ή ιδιωματικές) εκφράσεις της ελληνικής γλώσσας.

Ένα βιβλίο που θα ήθελα να προτείνω, είναι η αλληλογραφία ανάμεσα στη φιλόσοφο Έλλη Λαμπρίδη και την κόρη της, τη Νίκη, που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις φιλικές εκδόσεις Αρχείο («Αλληλογραφία 1939-1944«). Επειδή είχα σκοπό να αφιερώσω άρθρο στο βιβλίο αυτό και τελικά δεν αξιώθηκα, θα μου επιτρέψετε δυο λόγια παραπάνω. Το 1938 η φιλόσοφος Έλλη Λαμπρίδη, απολυμένη από τη μέση εκπαίδευση μετά την εκκαθάριση του 1935, αποδέχεται μια υποτροφία του Βρετανικού Συμβουλίου και φεύγει για την Αγγλία, αφήνοντας τη 16χρονη κόρη της, τη Νίκη, στη φροντίδα της μητέρας της. Μάνα και κόρη ανταλλάσσουν γράμματα, αλλά με το ξέσπασμα του πολέμου το 1939 η Έλλη εγκλωβίζεται στην Αγγλία, αδυνατώντας να επιστρέψει -ενώ μετά τη γερμανική κατοχή σχεδόν κάθε επικοινωνία κόβεται, με εξαίρεση ένα-δυο τηλεγραφήματα μέσω Ερυθρού Σταυρού. Η Έλλη Λαμπρίδη θα αναπτύξει πολυσχιδή δραστηριότητα στην Αγγλία, υποστηρίζοντας έμμεσα την πολεμική προσπάθεια με διαλέξεις και διδάσκοντας ελληνικά σε Βρετανούς αξιωματικούς. Η επικοινωνία αποκαθίσταται με την αποχώρηση των Γερμανών από την Ελλάδα, τον Οκτώβριο του 1944. Και ενώ η μητέρα προσπαθεί να φτάσει στην Ελλάδα με το πλοίο (στην Ευρώπη συνεχίζεται ο πόλεμος), σ’ ένα ταξίδι μέσω Καΐρου που διαρκεί εβδομάδες, στην Αθήνα ξεσπούν τα Δεκεμβριανά. Η Νίκη φιλοξενείται στο σπίτι της συμφοιτήτριάς της Έβης Τουλούπα, και στις 3.1.1945 ειδοποιείται ότι ένας Άγγλος ταγματάρχης, μαθητής της μητέρας της, έχει να της δώσει γράμμα της. Καθώς προσπαθούν να φτάσουν στην περιοχή που ελέγχεται από τους Άγγλους, οι δυο κοπέλες τραυματίζονται από θραύσμα βρετανικού όλμου, η Έβη στο χέρι αλλά η Νίκη στην κοιλιά -και λίγες ώρες αργότερα ξεψυχάει.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βιβλία, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , , | 76 Σχόλια »