Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Ίκαρος’

Τα πέντε «ατελή» ποιήματα του Καβάφη για τον Ιουλιανό

Posted by sarant στο 8 Απριλίου, 2012

Το κείμενο που ακολουθεί το είχα γράψει σαν συμπλήρωμα σε ένα καβαφικό άρθρο που είχε γράψει ο Πάνος Ζέρβας στην Καλύβα το 2007, με τίτλο «Ο Ιουλιανός για τον άτυχο πρίγκιπα«. Εκεί ο Πάνος παρουσίαζε τα εφτά ποιήματα του Κ.Π.Καβάφη για τον «αποστάτη» Ιουλιανό, τον τελευταίο εθνικό αυτοκράτορα. Με αφορμή το κείμενο του Πάνου, έγραψα στον παλιό μου ιστότοπο ένα δικό μου άρθρο στο οποίο παρουσίαζα τα πέντε ατελή ποιήματα του Καβάφη που έχουν επίσης θέμα τους τον Ιουλιανό. Αργότερα ο Πάνος πρόσθεσε το κείμενό μου στο δικό του και τα ενοποίησε. Ο λόγος που (ξανα)παρουσιάζω εδώ το παλιό μου άρθρο είναι ότι θέλω να το έχω και σε ενιαίο κείμενο, ενώ επίσης διορθώνω έναν στίχο και κάνω μερικές προσθήκες στα σχόλια.

Τα «Ατελή» ποιήματα του Κ. Π. Καβάφη, που δεν ολοκληρώθηκαν από τον ποιητή και βρέθηκαν στο αρχείο του μετά το θάνατό του, εκδόθηκαν το 1994 σε υποδειγματική φιλολογική έκδοση από τον Ίκαρο με επιμέλεια της Ρενάτας Λαβανίνι (Renata Lavagnini). Από αυτά τα 34 ποιήματα, που όλα τους έχουν γραφτεί τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια της ζωής του ποιητή, τα πέντε έχουν θέμα τους τον αυτοκράτορα Ιουλιανό. Να θυμίσω ότι στον Ιουλιανό είναι επίσης αφιερωμένα εφτά από τα «ολοκληρωμένα» ποιήματα του ποιητή. Και μόνο αυτό, ότι δηλαδή στον Ιουλιανό αφιερώνονται 12 συνολικά ποιήματα (από τα 270 του καβαφικού κόρπους, αν είναι θεμιτό να συμπεριλαμβάνουμε τα Ατελή) λέει πολλά για τη σαγήνη που άσκησε στον Καβάφη ο φιλόσοφος αυτοκράτορας και η εποχή του. (Δεν θα επεκταθώ στο θέμα, έχουν γραφτεί μελέτες από πολύ αρμοδιότερους).

Σε αντίθεση με τα ολοκληρωμένα ποιήματα (δηλ. τα 154 αναγνωρισμένα, τα 37 αποκηρυγμένα και τα 45 κρυμμένα), τα Ατελή δεν βρίσκονται στο Διαδίκτυο, ίσως για λόγους πνευματικών δικαιωμάτων –βέβαια, το έργο του ποιητή αποτελεί από το 2003 κοινό κτήμα, μετά την παρέλευση 70 ετών από το θάνατό του, αλλά στην ειδική περίπτωση των Ατελών ποιημάτων υπάρχουν δικαιώματα για την αναστήλωση του κειμένου. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι δεν μπορούμε να θεωρήσουμε τα Ατελή του Καβάφη ισότιμα ποιήματα με τα άλλα, αφού ο ποιητής τους δεν θέλησε να τα ολοκληρώσει, πολύ περισσότερο που ξέρουμε τη σχολαστικότητα με την οποία ο Καβάφης εξέδιδε σε μονόφυλλα τα ποιήματά του. Βέβαια, το επιχείρημα αυτό θα οδηγούσε επίσης στο να διαγράψουμε και τα κρυμμένα (αφού ο ποιητής τους δεν θέλησε να τα δημοσιεύσει) και βέβαια τα αποκηρυγμένα. Πάντως, τα Ατελή νομίζω ότι προσθέτουν κάτι στην εικόνα του ποιητή, πολύ περισσότερο που είναι ποιήματα της ωριμότητας του Καβάφη, γραμμένα από το 1918 και μετά.


Ας δούμε λοιπόν τα πέντε ατελή ποιήματα που έγραψε (αλλά δεν ολοκλήρωσε) ο Καβάφης για τον Ιουλιανό. Μονοτονίζω αλλά διατηρώ την ορθογραφία:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Καβαφικά, Ποίηση | Με ετικέτα: , , , | 66 Σχόλια »