Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Αίας’

Αίαντας, ο περήφανος

Posted by sarant στο 26 Μαρτίου, 2019

Πριν από λίγο καιρό διάβασα την τραγωδία Αίας του Σοφοκλή στη νέα έκδοση της Ακαδημίας Αθηνών, σε εισαγωγή, μετάφραση και σχόλια της φιλολόγου Έφης Παπαδόδημα. Θα παρουσιάσω εδώ αυτήν την αξιόλογη έκδοση και θα πω δυο λόγια για το κείμενο της τραγωδίας και για τον ήρωα.

Όπως επισημαίνεται στην αρχή του βιβλίου, το έργο του Σοφοκλή είναι η μοναδική αρχαία τραγωδία που έχει σωθεί και που δραματοποιεί τον μύθο του ξακουστού ομηρικού πολεμιστή Αίαντα (του Σαλαμίνιου, γιατί υπήρχε και άλλος, ο Λοκρός). Θεωρείται ένα από τα αρχαιότερα σωζόμενα δράματα του Σοφοκλή, ίσως το αρχαιότερο.

Από τους Αχαιούς πολεμιστές, ο Αίαντας ήταν ο δεύτερος, μετά τον Αχιλλέα, στην παλικαριά: γιγαντόσωμος (το πιο συχνό ομηρικό επίθετό του είναι «μέγας»), γενναίος και φονικός στη μάχη.

Μετά τον θάνατο του Αχιλλέα, στο στρατόπεδο των Αχαιών γίνεται η «όπλων κρίσις», ο διαγωνισμός για ν’ αποφασιστεί ποιος ήρωας θα αποκτήσει τα περιώνυμα όπλα του νεκρού. Διεκδικητές είναι ο Αίαντας κι ο Οδυσσέας. Οι Αχαιοί αποφασίζουν υπέρ του δεύτερου. Ο Αίαντας εξοργίζεται από την απόφαση αυτή, που θεωρεί πως τον αδικεί κατάφωρα. Αποφασίζει να εκδικηθεί, σφάζοντας τη νύχτα τους Αχαιούς που τον αδίκησαν. Η θεά Αθηνά σκοτίζει τον νου του, κι έτσι αντί για τους αδικητές του σφάζει τα ζώα που είχε συγκεντρώσει ο στρατός ως λάφυρα.

Όταν συνειδητοποιεί τι έκανε, ντροπιασμένος αυτοκτονεί. Η αυτοκτονία παρουσιάζεται πειστικά σαν η μόνη λύση, αφού ο ήρωας δεν μπορεί να ξεπλύνει τη ντροπή του με έναν ένδοξο θάνατο στη μάχη (αφού έτσι θα χαροποιούσε τους Ατρείδες, που είναι πια εχθροί του) ούτε όμως μπορεί να επιστρέψει στην πατριδα, αφού δεν θα έχει μάτια ν’ αντικρίσει τους φίλους του εκεί.

Η τραγωδία του Σοφοκλή πατάει πάνω σ’ αυτόν τον μύθο, αλλά δεν σταματάει στην αυτοκτονία του Αίαντα, παρόλο που αυτό είναι το κεντρικό γεγονός. Μάλιστα, η ιδιομορφία αυτή θεωρήθηκε, ήδη από την αρχαιότητα, μειονέκτημα του έργου, αφού η αυτοκτονία συμβαίνει λίγο μετά τη μέση -η συνέχεια περιστρέφεται γύρω από την τύχη που θα έχει ο νεκρός του Αίαντα: θα τον αφήσουν άταφο, βορά των άγριων θηρίων και των όρνεων, όπως θέλει ο Αγαμέμνονας ή θα τον θάψουν κατά πως πρέπει σε ήρωα, όπως παθιασμένα προσπαθεί ο Τεύκρος, ο ετεροθαλής του αδερφός; Τελικά, με την παρέμβαση του Οδυσσέα, ο νεκρός θάβεται και εκεί τελειώνει το έργο. Ίσως γι’ αυτό τον λόγο, όπως επισημαίνει η εισαγωγή της Έφης Παπαδόδημα, το έργο αυτό του Σοφοκλή είναι από εκείνα που ανεβαίνουν σπανιότερα στην εγχώρια σκηνή.

Χαρακτηριστικό της νέας έκδοσης είναι, ακριβώς, η εκτενής εισαγωγή, που εξετάζει διεξοδικά και πολύ πυκνά μια σειρά ζητήματα σχετικά με την ερμηνεία του έργου και με το ανέβασμά του. Πράγματι, από τις 260 σελίδες μεγάλου σχήματος του βιβλίου, η τραγωδία και η αντικριστή μετάφραση πιάνουν λίγο περισσότερο από 100 ενώ η εισαγωγή μόνο πιάνει 70 σελίδες. (Επειδή όμως το βιβλίο εκδίδεται από την Ακαδημία, η τιμή του είναι προσιτή).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Αρχαία γραμματεία, Θεατρικά, Καβαφικά, Μεταφραστικά, Παράλληλα κείμενα, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , , , | 200 Σχόλια »

Δέκα λέξεις που κάνουν καριέρα, μερικές με πλαστά πιστοποιητικά

Posted by sarant στο 18 Μαρτίου, 2016

Η δημοσιότητα είναι απρόβλεπτο πράγμα, ακόμα και στο Διαδίκτυο. Μερικά άρθρα την κατακτούν ακαριαία: με το που θα εμφανιστούν στον κυβερνοχώρο αναδημοσιεύονται αμέσως από άλλους ιστοτόπους, διαδίδονται στα κοινωνικά μέσα, συζητιούνται -και βέβαια λίγο αργότερα ξεχνιούνται, διότι κάθε θάμα τρεις ημέρες (και το μεγάλο τέσσερις) για να πάρουν τη θέση τους άλλα.

Ωστόσο, επειδή στο Διαδίκτυο ο χρόνος ισοπεδώνεται, τυχαίνει συχνά κάποιο άρθρο να δημοσιευτεί και να μην προκαλέσει ιδιαίτερη αίσθηση, αλλά μερικούς μήνες (ή μερικά χρόνια) αργότερα,  να αναδημοσιευτεί, για κάποιο λόγο,  από ιστότοπον μεγάλης επισκεψιμότητας κι έτσι να κερδίσει με καθυστέρηση τα 15 λεπτά διαδικτυακής δημοσιότητας που του αναλογούσαν: αναδημοσίευση, συζήτηση, αντιπαραθέσεις.

Κάτι τέτοιο συμβαίνει και με το γλωσσικό άρθρο που θα συζητήσουμε σήμερα. Η αρχική του δημοσίευση, πέρυσι τον Νοέμβριο, είχε περάσει απαρατήρητη (τουλάχιστον από μένα: επειδή όμως πολλοί φίλοι μου στέλνουν γλωσσικώς ενδιαφέροντα κείμενα και μου ζητούν να πω τη γνώμη μου, τολμώ να συμπεράνω ότι και γενικά δεν έκανε πολλή αίσθηση). Πρόσφατα όμως, για την ακρίβεια το περασμένο Σάββατο, ένα ειδησεογραφικό μεγαλοσάιτ ξέθαψε εκείνη την παλιά (για τα μέτρα του Διαδικτύου τέσσερις μήνες είναι πολύς καιρός) δημοσίευση, με αποτέλεσμα να αναδημοσιευτεί σαν χιονοστιβάδα από κάμποσους άλλους πολυσύχναστους ιστοτόπους, κάποτε με πιασάρικους υπέρτιτλους, όπως σε έναν ιστότοπο που έχει το (αυτοκριτικό, τάχα; ) όνομα tilestwra, ενώ ταυτόχρονα έκανε μεγάλο κρότο στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης -αν κρίνω από το γεγονός ότι πέντε φίλοι μου στο Φέισμπουκ μου έστειλαν μήνυμα ζητώντας τη γνώμη μου ή καλώντας με να το ανασκευάσω. Το συζητήσαμε επιτροχάδην κι εδώ στο ιστολόγιο, στα σχόλια των μεζεδακιών του περασμένου Σαββάτου, αλλά θεωρώ ότι αξίζει χωριστό άρθρο, όχι (μόνο) για να ανασκευαστούν οι αρκετές ανακρίβειές του αλλά (και) επειδή πιστεύω πως είναι χρήσιμο να επισημανθούν κάποια ζητήματα μεθοδολογίας.

Το άρθρο που θα κρίνω σήμερα έχει τον τίτλο «Δέκα ελληνικές λέξεις που κάνουν καριέρα στο εξωτερικό», και παρουσιάζει δέκα πολύ γνωστές, κάποτε πασίγνωστες διεθνώς, αγγλικές (συνήθως) λέξεις, οι οποίες, κατά τον αρθρογράφο, έχουν ελληνική αρχή.

Πράγματι, αρκετές από τις λέξεις του άρθρου ανάγονται σε ελληνική λέξη. Κάποιες άλλες όμως όχι, ενώ υπάρχουν και αμφισβητούμενες περιπτώσεις αλλά και επιμέρους λάθη ακόμα και στις λέξεις για τις οποίες σωστά αναφέρεται ελληνική ετυμολογία. Φανταστείτε ότι έχετε ένα πανέρι με δέκα μήλα, που κάποια είναι ολόγερα, κάποια έχουν μερικά χτυπήματα, κάποια άλλα όμως είναι σάπια. Χρειάζεται λοιπόν να κάνουμε το ξεσκαρτάρισμα.

Επιπλέον, το άρθρο αυτό έχει την καταρχήν καλοδεχούμενη ιδιαιτερότητα ότι αναφέρει πηγές -σε αντίθεση με τα περισσότερα γλωσσικά άρθρα του Διαδικτύου. Τις αναφέρει όμως με τρόπο που περισσότερο κακό κάνουν παρά καλό.

Θα πάρω την αρχική δημοσίευση και θα αναδημοσιεύσω ολόκληρο το ψαχνό της, δηλαδή την ετυμολογία των δέκα λέξεων, σχολιάζοντας κάτω από κάθε παράγραφο με πλάγιους χαρακτήρες. Στο τέλος θα πω μερικά πράγματα για τις πηγές.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αγγλικά, Γκας Πορτοκάλος, Ετυμολογικά, Μεταμπλόγκειν | Με ετικέτα: , , , | 235 Σχόλια »