Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Αίγυπτος’

Φαρμάκια, φάρμακα και σκόνες των αλχημιστών

Posted by sarant στο 12 Μαρτίου, 2010

Πρόκειται για ένα άρθρο μου για το περιοδικό «Φαινόμενο του Λουξεμβούργου», του οποίου μόλις κυκλοφόρησε το 21ο τεύχος -είναι μάλιστα συνέχεια ενός προηγούμενου άρθρου, που επίσης έχει παρουσιαστεί εδώ , με θέμα τις «λέξεις της χημείας». Όπως θα προσέξουν οι ταχτικοί αναγνώστες, περίπου το μισό, ίσως και περισσότερο από αυτό εδώ το άρθρο, δηλαδή τα σχετικά με το αντιμόνιο και με το αλκοόλ, τα έχω ήδη παρουσιάσει εδώ πριν από καμιά σαρανταριά μέρες.

Στο προηγούμενο τεύχος του Φαινομένου είχαμε πιάσει να εξετάζουμε τις λέξεις της χημείας, που είναι πολλές και ενδιαφέρουσες, και μάλιστα δεν είχαμε μπορέσει ούτε κατά διάνοια να τις εξαντλήσουμε –μετά από τις γενικές λέξεις, μόλις και μετά βίας αναφέραμε την ιστορία των ονομάτων οκτώ μετάλλων. Θα συνεχίσουμε λοιπόν σ’ αυτό το τεύχος.

Όμως, πριν φύγουμε από τον κόσμο των μετάλλων θυμόμαστε ότι δεν έχουμε μιλήσει για την ιστορία αυτής της ίδιας της λέξης μέταλλο. Η λέξη είναι αρχαίος τεχνικός όρος, σήμαινε αρχικά «ορυχείο ή μεταλλείο, στοά μεταλλείου», αλλά στην ύστερη αρχαιότητα πήρε τη σημασία «μετάλλευμα, μέταλλο». Μέσω των λατινικών (metallum) διαδόθηκε σε πολλές ευρωπαϊκές γλώσσες. Να πούμε εδώ ότι το μετάλλιο, όσο κι αν μοιάζει ολοφάνερο ότι παράγεται από το μέταλλο, στην πραγματικότητα είναι δάνειο από τα ιταλικά. Η αρχή βρίσκεται στο μεσαιωνικό λατινικό medalia, που ήταν το χάλκινο νόμισμα του μισού δηναρίου (από το medius που σημαίνει μέσος  και μισός), και από εκεί ονομάστηκε medaglia, παλαιό νόμισμα σε διάφορες περιοχές της Ιταλίας. Από ένα μεγεθυντικό, το medaglione, έχουμε το γαλλικό médaillon και το δικό μας μενταγιόν, ενώ το ιταλικό medaglia που πέρασε στα ελληνικά, θεωρήθηκε πληθυντικός και παρασυσχετίστηκε με το μέταλλο, κι έτσι φτιάχτηκε το μετάλλιο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in χημεία, Αντιδάνεια, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Φαινόμενο του Λουξεμβούργου | Με ετικέτα: , , , , | 132 Σχόλια »

Η μάσκαρα που σκότωνε καλόγερους

Posted by sarant στο 1 Φεβρουαρίου, 2010

Τίτλος πολλαπλά παραπλανητικός, βέβαια. Πιο σωστό θα ήταν «Το ημιμέταλλο που δήθεν πήρε το όνομά του επειδή κάποιοι καλόγεροι λέγεται ότι δηλητηριάστηκαν από δαύτο», αλλά παραείναι μακρύ για τίτλος και μαρτυράει και το θέμα. Διότι, φαντάζομαι, θα καταλάβετε για ποιο πράγμα σας μιλάω.

Πρόκειται για ένα στοιχείο που ανήκει σε μια μεσοβέζικη κατηγορία χημικών στοιχείων, που είναι και δεν είναι μέταλλα  ή ίσως πότε είναι και πότε δεν είναι. Πολλοί τα λένε «ημιμέταλλα» και άλλοι επαμφοτερίζοντα. Μερικά από αυτά έχουν αρκετά ενδιαφέρουσα ιστορία, αλλά τούτο εδώ έχει σίγουρα την πιο συναρπαστική, που ξεκινάει από την αρχαία Αίγυπτο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Περιοδικό σύστημα | Με ετικέτα: , , , | 65 Σχόλια »