Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘αγανακτισμένοι’

Μια περιήγηση στις λέξεις του 2011

Posted by sarant στο 9 Ιανουαρίου, 2012

Το άρθρο που ακολουθεί δημοσιεύτηκε χτες, 8.1.2012, στην κυριακάτικη Αυγή, σαν ένα είδος λεξιλογικός απολογισμός της χρονιάς. Βέβαια, εμείς εδώ στο ιστολόγιο έχουμε ήδη αποφανθεί επί του θέματος, άλλωστε το άρθρο μου γράφτηκε ενώ ήταν γνωστά τα αποτελέσματα της ψηφοφορίας μας για τη Λέξη της χρονιάς. Προβληματίστηκα αν θα το δημοσίευα κι εδώ, τελικά όμως αποφάσισα να το βάλω, διότι έχει ήδη αναδημοσιευτεί αλλού (π.χ. στο tvxs), oπότε αν θέλει κάποιος να το σχολιάσει σωστό είναι να το βρίσκει κι εδώ. Μπορούμε βέβαια να κάνουμε μια πρόβλεψη από τώρα για το ποια θα είναι η λέξη του 2012, αλλά νομίζω πως παραείναι ρευστά τα πράγματα για κάτι τέτοιο. Ή όχι;

Κάθε χρόνο τέτοιες μέρες, εφημερίδες και περιοδικά συνηθίζουν να δημοσιεύουν ανασκοπήσεις της χρονιάς που πέρασε, που τις υπογράφουν διάφοροι αρθρογράφοι, από τη σκοπιά του και στον δικό του τομέα ο καθένας, κι έτσι πιθανότατα θα διαβάσατε, τόσο στην Αυγή όσο και σε άλλα έντυπα, άρθρα για τα βιβλία ή τους δίσκους ή τις κινηματογραφικές ταινίες της χρονιάς. Λογικό είναι λοιπόν κι η στήλη η δική μας, που σχολιάζει κάθε μήνα τις λέξεις της επικαιρότητας, να επιχειρήσει να καταγράψει τις λέξεις της χρονιάς, μ’ άλλα λόγια τις λέξεις που σημάδεψαν το 2011, που συζητήθηκαν και ακούστηκαν πολύ, μερικές φορές που γεννήθηκαν μέσα στη χρονιά που πέρασε.

Βέβαια, πολλές από αυτές τις λέξεις έχουν ήδη αναλυθεί, ετυμολογικά και λεξικογραφικά, από αυτήν εδώ τη στήλη μέσα στη χρονιά, αφού είναι αναμενόμενο οι λέξεις της χρονιάς να έχουν προηγουμένως χαρακτηριστεί λέξεις του μήνα. Όχι όμως όλες. Μια από αυτές τις λέξεις του 2011 που δεν έτυχε να συζητήσουμε εδώ, είναι η εφεδρεία, ο ευφημισμός που επιλέχτηκε για να μασκαρευτεί η απόλυση με αναστολή, ο αποδεκατισμός των δημόσιων υπηρεσιών ενόψει της πλήρους αποξήλωσης του δημόσιου τομέα. Η εφεδρεία, που είναι αρχαία λέξη, από την πρόθεση επί και την έδρα, δηλαδή το κάθισμα, είχε ως τώρα θετική απόχρωση, μια και σήμαινε τους έμψυχους πόρους ή τα μέσα που περιμένουν να χρησιμοποιηθούν σε κατάσταση ανάγκης -ενώ τώρα δηλώνει όσους θεωρούνται περιττό βάρος.

Ωστόσο, η λέξη της χρονιάς κατά τη γνώμη μου είναι οι αγανακτισμένοι, σε πληθυντικό, το αυθόρμητο κίνημα που πλημμύρισε την πλατεία Συντάγματος και τις άλλες πλατείες της χώρας στα μέσα της χρονιάς και που επηρέασε, σε απροσδιόριστον ακόμα βαθμό, τις εξελίξεις. Είχαμε αναφερθεί σ’ αυτή τη λέξη, και είχαμε πει ότι γραμματικά είναι ανυπόταχτη (αφού, σύμφωνα με τον κανόνα, το ρήμα αγανακτώ θα έδινε μετοχή *αγανακτημένοι), μένει όμως να δείξουν οι αγανακτισμένοι την εξεγερτική τους διάθεση και έξω από τη γραμματική.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Απολογισμοί, Λεξικογραφικά | Με ετικέτα: , , | 39 Σχόλια »

Αγανακτισμένοι, η λέξη του 2011!

Posted by sarant στο 31 Δεκεμβρίου, 2011

Όπως ξέρουν οι φίλοι του ιστολογίου, χτες το βραδάκι έληξε η ψηφοφορία για τη λέξη της χρονιάς, που είχε αρχίσει από τις 15 Δεκεμβρίου πάνω σε λέξεις που εσείς είχατε προτείνει με τα σχόλιά σας σε προηγούμενο άρθρο.

Δεν χρειάζονται τα σασπένς, γι’ αυτό και έβαλα στο σημείωμα τίτλο που να φανερώνει αμέσως την ετυμηγορία σας: λέξη της χρονιάς, λέξη του 2011 είναι οι αγανακτισμένοι -και μάλιστα, σε αντίθεση με πέρυσι που είχε γίνει μάχη για την πρώτη θέση (τελικά είχε έρθει πρώτο το μνημόνιο, με τρεις ψήφους διαφορά από το ΔΝΤ), φέτος οι αγανακτισμένοι πήραν από την αρχή το προβάδισμα και τελικά επικράτησαν με χαρακτηριστική άνεση. Τους ψήφισα κι εγώ.

Ανελέητη μάχη δόθηκε ωστόσο για τη δεύτερη θέση, μάχη που δεν ανέδειξε νικητή, αφού τελικά είχαμε ισοβαθμία ανάμεσα στο κούρεμα και στο χαράτσι (ή χαράτσια), που πολλοί τα πρόβλεπαν για φαβορί χωρίς να λογαριάσουν την ορμή των αγανακτισμένων.

Στην τέταρτη θέση είχαμε τη δόση (που επίσης ψήφισα), ενώ στην πέμπτη και έκτη θέση είχαμε μια ακόμα ισοβαθμία, και μάλιστα ανάμεσα σε δυο λέξεις που έχουν πολλά κοινά στοιχεία, αφού και οι δυο είναι νεολογισμοί και επιπλέον έχουν και οι δυο γεννηθεί από την ένωση δυο άλλων λέξεων: πρόκειται για το δικέφαλο τέρας Μερκοζί (ή Μερκοζύ) και για το δίμορφο τέρας συναντιπολίτευση/αντισυμπολίτευση (λέξη που πλάστηκε εδώ στο ιστολόγιο για να χαρακτηρίσει την επαμφοτερίζουσα στάση της ΝΔ απέναντι στη νέα κυβέρνηση.

Τέσσερις αποτρόπαιες λέξεις έκλεισαν τη δεκάδα, λέξεις που δυστυχώς θα τις έχουμε μπροστά μας και το 2012, πιθανώς και στα επόμενα χρόνια (εκτός αν επαληθευτούν οι προφητείες των Μάγια, οπότε δεν θα έχουμε επόμενα χρόνια). Είναι οι λέξεις: χρεοκοπία, εφεδρεία, κρίση, ανεργία. (Ο προσεκτικός παρατηρητής εδώ θα προβάλει μιαν ένσταση: η εφεδρεία δεν είναι αφεαυτής λέξη αποτρόπαια, έγινε έτσι αφότου χρησιμοποιήθηκε σαν ευφημισμός για την απόλυση με αναστολή).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λεξικογραφικά, Σφυγμομετρήσεις | Με ετικέτα: , | 58 Σχόλια »

Μια καινούργια μορφή πάλης

Posted by sarant στο 21 Ιουνίου, 2011

Το άρθρο αυτό του πατέρα μου, Δημήτρη Σαραντάκου,  δημοσιεύτηκε σήμερα, 21.6.2011, στην εφημερίδα Εμπρός της Μυτιλήνης, με τον υπότιτλο: Απόπειρα να αξιολογηθούν οι συγκεντρώσεις των Αγανακτισμένων.

Σχεδόν πριν από ένα μήνα ξεκίνησαν οι τεράστιες συγκεντρώσεις των αγανακτισμένων, που μπορεί να γίνονται με κέντρο την Πλατεία Συντάγματος, αλλά έχουν επεκταθεί και σε αρκετές γειτονιές της πρωτεύουσας, στη Θεσσαλονίκη και σε πολλές επαρχιακές πόλεις. Και το σπουδαιότερο: το κυριολεκτικά πρωτόγνωρο αυτό κίνημα όχι μόνο δε λέει να ξεθυμάνει, αλλά δυναμώνει και αυτοοργανώνεται.
Πρώτα-πρώτα, άρχισαν να λειτουργούν, κατά τη διάρκεια των συγκεντρώσεων και στο πλαίσιό τους, λαϊκές συνελεύσεις, στις οποίες οι αγανακτισμένοι πολίτες παίρνουν αποφάσεις ή υιοθετούν προτάσεις, όπως για παράδειγμα η πολύ σημαντική πρόταση να συγκροτηθεί «Επιτροπή Λογιστικού Ελέγχου», η οποία να προωθήσει τη διαχρονική πρόσβαση των πολιτών στις συμβάσεις με τις οποίες διαμορφώθηκε το δημόσιο χρέος, καθώς και τον έλεγχο της νομιμότητας του χρέους. Σε άλλη συγκέντρωση, στις 8 Ιουνίου, αποφασίστηκε να πραγματοποιηθεί στις 17 του μήνα «Ημέρα Λαϊκής Ενημέρωσης και Διαβούλευσης σχετικά με την Άμεση Δημοκρατία και το Σύνταγμα».
Η εκδήλωση πράγματι έγινε και σ’ αυτή μίλησαν ο ακατάβλητος Μανώλης Γλέζος, το ζωντανό ακόμα σύμβολο της Αντίστασης του λαού μας, ο Γιώργος Αναστασόπουλος, ο Κώστας Δουζίνας, ο Γιώργος Οικονόμου και ο Σταύρος Σταυρίδης, και ακολούθησε ζωηρή συζήτηση.
Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Επικαιρότητα, Πολιτική, Φιλοξενίες | Με ετικέτα: , | 20 Σχόλια »

Η συναίνεση και οι αγανακτισμένοι

Posted by sarant στο 6 Ιουνίου, 2011

Το άρθρο μου αυτό δημοσιεύτηκε χτες, 5 Ιουνίου 2011, στην κυριακάτικη Αυγή, στη στήλη «Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία» που δημοσιεύεται την πρώτη Κυριακή κάθε μήνα.

Δυο λέξεις κονταροχτυπιούνται για τον τίτλο της λέξης του μήνα που μας πέρασε, οπότε για να μην αδικήσω καμιά τους θα ασχοληθώ σήμερα και με τις δύο. Καταρχάς έχουμε τη συναίνεση, που ακούστηκε πάρα πολύ επειδή οι δανειστές μας, που μας έβαλαν, όχι και πολύ συναινετικά είναι η αλήθεια, το μαχαίρι στο λαιμό, ζητούν να συναινέσει και η αντιπολίτευση στο μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα ειδάλλως, λένε, δεν θα εκταμιευθεί η περίφημη πέμπτη δόση του δανείου και από τον Ιούλιο μας απειλούν ότι το ταμείον θα είναι μείον.

Συναίνεση λοιπόν, λέξη αρχαία, από το ρήμα συναινώ, που είναι βέβαια σύνθετο, από το συνκαι το αινώ, το οποίο παράγεται από το ουσιαστικό αίνος, που είναι ομηρικό. Και επειδή αινώθα πει υμνώ, αν η σημασία υπαγορευόταν πάντοτε από την ετυμολογία (φυσικά αυτό δεν ισχύει) θα μπορούσαμε να πούμε ότι όσοι συναινούν υμνούν όλοι μαζί κάτι· τι άραγε; τις αγορές προφανώς. Βέβαια, στην πραγματικότητα συναινώ σημαίνει «συγκατατίθεμαι, συμφωνώ», αν και στην αρχαιότητα υπήρχε επίσης η σημασία «παραχωρώ» — μερικοί θα έλεγαν ότι υπάρχει ακόμα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , | 292 Σχόλια »