Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Αδ. Κοραής’

Οι ναζί στη μπουζού

Posted by sarant στο 30 Σεπτεμβρίου, 2013

mpouzou 1380161_10151689820950994_2011066678_n

Γιατί χαίρεται ο κόσμος και χαμογελά πατέρα;

Ανεξάρτητα από τις επιφυλάξεις που είχαμε πολλοί, από όλους τους πολιτικούς χώρους, για πτυχές της σαββατιάτικης αστυνομικής επιχείρησης που οδήγησε στη σύλληψη του ηγετικού πυρήνα της ναζιστικής συμμορίας, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι όλοι αισθανθήκαμε ικανοποίηση βλέποντας τους αρχηγούς της συμμορίας να οδηγούνται με χειροπέδες στην Ευελπίδων -και κάποιοι χαιρέκακα θυμήθηκαν ότι η σύζυγος του κρατούμενου αρχηγού, η κυρία Ελένη Ζαρούλια, είχε ιταμά αναφερθεί, από το βήμα της Βουλής, σε συγγενικό πρόσωπο του Γιάννη Δραγασάκη, διερωτώμενη κουτοπόνηρα αν βγήκε ή όχι «από τη μπουζού». Έχει ο καιρός γυρίσματα όμως, και τώρα βρέθηκαν άλλοι στη μπουζού -κι ελπίζουμε τα στοιχεία που έχει η δικαιοσύνη να είναι τέτοια που να τους κρατήσουν εκεί για αρκετόν καιρό.

Βέβαια,  η ομοιοκαταληξία θα ήθελε να τιτλοφορήσω το άρθρο μου «Η ναζού στη μπουζού», αλλά αφενός η κυρία Ζαρούλια είναι ακόμα έξω [αν και μπορεί να πηγαίνει επισκεπτήριο] και αφετέρου, καλώς ή κακώς, το επίθετο «ναζού» έχει ήδη κατοχυρωθεί σαν εναλλακτικός τύπος του «ναζιάρα» (ακούστε, ας πούμε, εδώ τη «Μαρίτσα τη ναζού» από την Ιωάννα Γεωργακοπούλου) -και βέβαια, οι ναζί δεν κάνουν νάζια, αλλά η διερεύνηση της ετυμολογίας των ναζί και των ναζιών θα μας πάει σε άλλα μονοπάτια, ενώ εγώ θέλω σήμερα να αναφερθώ στα λεξιλογικά της μπουζούς, που το έχω απωθημένο από τον Ιούλιο που ανάφερε τη λέξη η φυρερίνα, αλλά δεν ήθελα τότε να της κάνω ρεκλάμα. Τώρα, που γύρισε ο τροχός, είναι νομίζω κατάλληλη η περίσταση. Οπότε, αφήνουμε τους ναζί εκεί που βρίσκονται (άλλωστε θα μας δοθεί η ευκαιρία να ξανασυζητήσουμε πολλές φορές γι’ αυτούς, και τίποτα δεν εμποδίζει έτσι κι αλλιώς στα σχόλια να συζητηθούν όλες οι πτυχές της ιστορίας) και εξετάζουμε τη μπουζού.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αντιδάνεια, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , , , | 349 Σχόλια »

Οι λεπτές διακρίσεις και οι Αμαληκίτες

Posted by sarant στο 18 Απριλίου, 2012

 

Πριν ξεκινήσω το άρθρο μου, μια εκμυστήρευση. Επειδή για το σημερινό θέμα έχω ξαναγράψει παλιότερα, μια φορά σε ειδικά αφιερωμένο άρθρο, αλλά και αρκετές φορές σκόρπια, σε μεζεδάκια ή απαντώντας σε σχόλια, όσην ώρα ετοίμαζα το άρθρο είχα μιαν αίσθηση dejavu, που λέμε, κι ακόμα δεν μου έχει φύγει η ανησυχία μήπως επαναλαμβάνω τον εαυτό μου (οπότε βέβαια θα πρέπει να συμπεράνουμε ότι ο… Αϊζενχάουερ κάνει θραύση).

Αλλά ποιο θέμα είναι αυτό; Είναι η απέχθειά μου για ορισμένους «επίσημους» τύπους των συνθέτων ρημάτων του «άγω», όπως να/θα/έχει παραγάγει και η προτίμησή μου για τους αναλογικούς τύπους, δηλ. να/θα/έχει παράξει. Μάλιστα, τους τύπους που έχουν τον αναδιπλασιασμό αγαγ- που μου φαίνονται κακόηχοι, τους αποκαλώ περιφρονητικά «αμαληκιτικούς» τύπους, επειδή ο Αγάγ στην Παλαιά Διαθήκη ήταν ένας βασιλιάς των Αμαληκιτών. Φυσικά, περί ορέξεως ουδείς λόγος: άλλοι βρίσκουν κακόηχους τους αναλογικούς τύπους (να παράξει, και ιδίως να εισάξει, να εξάξει).

Ωστόσο, τα επιχειρήματά μου δεν είναι μόνο αισθητικά. Το τεράστιο προτέρημα των αναλογικών τύπων είναι ότι διατηρούν ζωντανή μια βασική διάκριση της ελληνικής γλώσσας, τη διάκριση ανάμεσα σε στιγμιαίους και διαρκείς χρόνους (η ορολογία δεν είναι ακριβής, αλλά είναι θαρρώ η πιο κατανοητή και για τους μη ειδικούς). Η διάκριση αυτή εμφανίζεται σε αρκετές περιπτώσεις:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Γλωσσαμύντορες, Λαθολογία | Με ετικέτα: , , , , | 180 Σχόλια »

Ποιος Έλληνας λέει «αποδείχνω»;

Posted by sarant στο 13 Ιουλίου, 2011

Τις προάλλες, σε μια κλειστή λίστα συζητήσεων την οποία παρακολουθώ, ένας φίλος (που πολύ σπάνια σχολιάζει εδώ στο ιστολόγιο) τα έψελνε στους δημοτικιστές και στο μονοτονικό και, ανάμεσα σε άλλα, έγραψε και το εξής που το μεταφέρω αυτούσιο:

Προ ημερών διάβαζα Λάβκραφτ. Ο οποίος, όπως γράφει στις επιστολές του -θα μεταφέρω μερικές σε πρώτη ευκαιρία-, σκοπίμως και εκ πεποιθήσεως χρησιμοποιούσε παλαιά αγγλικά. Διαβάζω κάπου, λοιπόν, ότι οι τάδε «αποδείχνονταν»… Κόμπιασμα -τί είναι αυτό;-, ξανά κόμπιασμα -μπα, ο Λάβκραφτ δημοτικιστής;-, κόβεται ο ειρμός του λόγου, καταστρέφεται η ατμόσφαιρα -ο Κθούλου δημοτικιστής, να «αποδείχνει»; αντί να νιώσης δέος και φρίκη, βάζεις τα γέλια. Μόνον και μόνον επειδή οι ανώμαλοι δημοτικιστές απεφάσισαν ότι το «αποδεικνύω» είναι λόγια λέξις και γενικώς ότι η λόγια κλίσις πρέπει να καταργηθή ακόμη και από τις σύνθετες λέξεις. Αλλά ποιός Έλληνας λέγει «αποδείχνω» και όχι «αποδεικνύω»;

Σχολίασα ότι διαφωνούσα με τα υπόλοιπα που έλεγε (που δεν τα παρέθεσα εδώ), αλλά πως για το «αποδείχνονταν» θα μπορούσα να συμφωνήσω μαζί του, αν και βέβαια δεν είχα δει το κείμενο που τον ενόχλησε· σε ένα επιστημονικό κείμενο, το «αποδεικνύεται» φαίνεται πιο ταιριαστό, αλλά για λογοτεχνικό κείμενο δεν μπορούμε να αποφανθούμε χωρίς να το δούμε.

Ύστερα, αποφάσισα να ψάξω περισσότερο το θέμα, για να δω μερικά παραδείγματα όπου χρησιμοποιήθηκε ο τύπος «αποδείχνονταν» -και ομολογώ ότι δοκίμασα έκπληξη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Γλωσσικό ζήτημα | Με ετικέτα: , , , , | 88 Σχόλια »

Αυτοί που πίνουνε νερόν ύδωρ

Posted by sarant στο 27 Μαΐου, 2011

Ο Δημήτρης Λιθοξόου είναι συγγραφέας του αντιεθνικιστικού, ας πούμε, χώρου, με αξιόλογο έργο σε θέματα μειονοτήτων. Τον έχουμε αναφέρει στο ιστολόγιο, με αφορμή τις μετονομασίες οικισμών, ένα θέμα στο οποίο έχει κάνει πολλή δουλειά. Για τα υπόλοιπα ενδιαφέροντά του, σας παραπέμπω στην προσωπική του σελίδα, όπου παρουσιάζει απλόχερα τις πολλές και ποικίλες μελέτες του.

Τυχαία έπεσα πάνω σε μια μελέτη του, σχετικά πρόσφατη (περσινή), στην οποία, με όλο το σεβασμό, πιστεύω ότι ο κ. Λιθοξόου, από την πολλή αντιεθνικιστική φούρια, έκανε γκάφα. Η μελέτη έχει τίτλο «Αυτοί που πίνουνε νερό» και μπορείτε να την διαβάσετε ολόκληρην εδώ.

Επειδή είναι μεγάλη, δεν την παραθέτω εδώ ολόκληρη, θα την δώσω περιληπτικά και ελπίζω αντικειμενικά. Ο Λιθοξόου ξεκινάει με την παρατήρηση ότι «Υπάρχει ένας μικρός αριθμός λέξεων σε όλες τις γλώσσες (ζωντανές και νεκρές), που ανήκουν σε αυτό που ονομάζεται βασικό λεξιλόγιο. Το βασικό λεξιλόγιο δείχνει μεγαλύτερη αντοχή στις αλλαγές και διατηρείται περισσότερο στο πέρασμα του χρόνου».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Ιστορίες λέξεων, Λαθροχειρίες | Με ετικέτα: , , , , , | 286 Σχόλια »