Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘αεροπορία’

Ολημερίς το κλείδωναν, το βράδυ ξεκλειδωνόταν

Posted by sarant στο 6 Δεκέμβριος, 2012

Στα χτεσινοβραδινά δελτία ειδήσεων ακούστηκε, για πολλοστή φορά, ότι στο νέο φορομπηχτικό νομοσχέδιο «φαίνεται να κλειδώνει» η αύξηση του τέλους επιτηδεύματος, ενώ χτες είχε ειπωθεί ότι έχει κλειδώσει η κατάργηση του αφορολόγητου για τα παιδιά. Αλλά και τον Οχτώβρη, που είχαμε το ψυχόδραμα με το πακέτο μέτρων, κάθε μέρα ακούγαμε από τα δελτία ότι το πακέτο κλείδωσε, και την άλλη μέρα το αφιλότιμο βρισκόταν ως διά μαγείας ξεκλείδωτο και δώστου πάλι κλείδωμα και ξεκλείδωμα -δεν βάζουν φερμουάρ καλύτερα στο πακέτο; είχε σχολιάσει τότε ένας φίλος. Βέβαια, δεν κλειδώνει μόνο το πακέτο μέτρων: αν γκουγκλίσετε τη λέξη κλειδώνω, θα δείτε ότι κλειδώνουν επίσης συμφωνίες (ας πούμε η πρόσφατη της Κύπρου με την τρόικα). Την εποχή των εκλογών, κλείδωναν τα ψηφοδέλτια των κομμάτων, ενώ η λέξη χρησιμοποιείται επίσης κατά κόρον στην αθλητικογραφία -όταν, ας πούμε, ο Ολυμπιακός νίκησε πρόσφατα την Μονπελιέ, γράφτηκε ότι κλείδωσε την πρόκριση στο Γιουρόπα Λιγκ, ενώ όταν μια ομάδα που προηγείται με ένα γκολ διαφορά στο ποδόσφαιρο πετύχει κι άλλο γκολ κανα εικοσάλεπτο πριν από τη λήξη, θα πουν ότι «κλειδώνει» τη νίκη.

Στα παραδείγματα αυτά, «κλειδώνω» σημαίνει «οριστικοποιούμαι, καθορίζεται αμετάκλητα η κατάσταση στην οποία θα βρίσκομαι». Τον ορισμό τον έχω πάρει από την τρίτη έκδοση (2008) του λεξικού Μπαμπινιώτη -και προσδιορίζω την έκδοση, επειδή η πρώτη έκδοση (1998) του λεξικού δεν την περιείχε, όπως δεν την περιέχει και το ΛΚΝ που βγήκε λίγους μήνες αργότερα. Πρόκειται δηλαδή για μια σχετικά καινούργια σημασία, που πρέπει να υπάρχει εδώ και καμιά δεκαπενταετία, αλλά τώρα τελευταία μου φαίνεται πως έχει αυξηθεί η συχνότητά της, σε σημείο που ένας φίλος, ο ίδιος που είχε την ιδέα να βάλουν φερμουάρ στο πακέτο αντί να το κλειδώνουν, δήλωσε ότι όταν γίνει η ψηφοφορία για τη λέξη της χρονιάς θα προτείνει το ρήμα «κλειδώνω».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Ιστορίες λέξεων, Λεξικογραφικά | Με ετικέτα: , , , , | 168 Σχόλια »

Ο ριψοκίνδυνος κύριος Καμπέρος

Posted by sarant στο 18 Μαΐου, 2010

Ένας ωραίος τρόπος για να κερδίσεις την υστεροφημία είναι να γίνει το όνομά σου λέξη· πάρα πολλές λέξεις του λεξιλογίου μας προέρχονται από κύρια ονόματα, ονόματα προσώπων ή λαών ή τοπωνύμια. Το θέμα είναι τεράστιο, αξίζει ιδιαίτερο άρθρο (έχω γράψει) αλλά ακόμα και βιβλίο μπορεί να γραφτεί (έχουν γραφτεί πολλά) για όλες τις λέξεις που προήλθαν από κύρια ονόματα. Θα το συζητήσουμε κάποια φορά, όχι όμως τώρα.

Τώρα θα πούμε για τον ριψοκίνδυνο κύριο Καμπέρο, που κέρδισε πιθανότατα την υστεροφημία χωρίς να το θέλει. Αφορμή παίρνω από ένα πρόσφατο άρθρο του Θ. Μωυσιάδη στο ιστολόγιο Linguarium, με τίτλο Δυσετυμολόγητες λέξεις προερχόμενες από κύρια ονόματα, όπου ο Θ.Μ. εξετάζει κάποιες (πολύ γοητευτικές) περιπτώσεις με δύσκολες ετυμολογίες από κύρια ονόματα. Η πρώτη απ’ αυτές, είναι το επίθετο «τρελοκαμπέρω», η απερίσκεπτη γυναίκα που δεν σκέφτεται λογικά. Όπως λέει ο Μωυσιάδης, η τρέχουσα εξήγηση από το τουρκικό kamber (αχώριστος σύντροφος) δεν ικανοποιεί. Κι έτσι (αντιγράφω): Πυρήνας τής λέξεως είναι ένα λησμονημένο κύριο όνομα, το οποίο θα μας ερχόταν ευθύς στον νου αν ήμαστε κάπως εξοικειωμένοι με την ιστορία τής ελληνικής πολεμικής αεροπορίας. Στις 13 Μαΐου 1912 πραγματοποίησε την πρώτη πτήση στην Ελλάδα ένας υπολοχαγός που μετεκπαιδεύτηκε ως πιλότος στη Γαλλία. Λεγόταν Δημήτριος Καμπέρος. Ανέλαβε πλήθος αποστολών κατοπτεύσεως των τουρκικών στρατευμάτων στον Α΄ Βαλκανικό Πόλεμο και μετασκεύασε το αεροπλάνο του, τύπου Henri Farman, σε υδροπλάνο, επιτυγχάνοντας την ανώτατη για την εποχή επίδοση: 110 χλμ./ώρα. Οι πηγές δείχνουν ότι διεκπεραίωσε ριψοκίνδυνες αποστολές, πραγματοποίησε πολλές παρακινδυνευμένες πτήσεις και ενέργειες παράτολμες για τα μέσα τής εποχής.

Πώς πιστεύετε ότι τον αποκαλούσαν οι συνάδελφοί του; Φυσικά, τρελοκαμπέρο!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Ονόματα, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , | 120 Σχόλια »