Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Αισχύλος’

Ζουράρις ερίδματος

Posted by sarant στο 14 Ιανουαρίου, 2018

Πρέπει να έχω γράψει τουλάχιστον πέντε ή έξι άρθρα για τον Κώστα Ζουράρι και τις λεκτικές του ακροβασίες, οπότε σήμερα που παραιτήθηκε από τη θέση του υφυπουργού τού χρωστάω ένα σύντομο σημείωμα, μια και φρόντισε στην επιστολή της παραίτησής του να πετάξει ένα ακόμα γλωσσικό πυροτέχνημα.

Στην αρχή σκέφτηκα να το βγάλω σχόλιο μόνο στο Φέισμπουκ, αλλά μετά είπα ότι μπορεί να γίνει κι ένα σύντομο σημείωμα-σφηνάκι για το ιστολόγιο.

Η επιστολή παραίτησης του Κ. Ζουράρι δεν μπορούσε να μην έχει μια δύσκολη λέξη για φιγούρα, και μάλιστα στην αρχή-αρχή. Το κείμενο της επιστολής δίνεται ταυτόσημο από όλα τα μέσα ενημέρωσης (παράδειγμα), αλλά νομίζω ότι κάποια κόμματα έχουν παραλειφθεί και τα αποκαθιστώ εδώ:

 

Ερίδματε πρωθυπουργέ και σύντροφε, υποβάλλω σήμερα 14.1.2018 την από την θέση του υφυπουργού επί της παιδείας παραίτησίν μου, η οποία διευκολύνει, ως εικός, την κυβερνητική αλληλεγγύη και, συνάμφω, το πολιτικό μου αυτεξούσιον. Μετά της προσηκούσης τιμής, Κώστας Γ. Ζουράρις.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in ποδόσφαιρο, Αρχαία ελληνικά, Επικαιρότητα | Με ετικέτα: , , , | 140 Σχόλια »

Κωνσταντινελενικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 20 Μαΐου, 2017

Αύριο γιορτάζει η μισή Ελλάδα, οπότε αποφάσισα να τιτλοφορήσω έτσι το βδομαδιάτικο πολυσυλλεκτικό μας άρθρο. Το αντίστοιχο περυσινό, που είχε πέσει ανήμερα της γιορτής, το είχα πει «Ελενοκωνσταντινικά», οπότε με το σημερινό αποκαθιστώ την ισορροπία.

Να προσφέρω σε όσες και σε όσους γιορτάζουν αύριο τα εορταστικά άρθρα του ιστολογίου, για την Ελένη και για τον Κώστα (δεν έχω κανέναν φίλο που να τον λένε Κωνσταντίνο -ξέρω Κώστα, Κωστή, Ντίνο, αλλά με γαλαζοαίματους δεν έχω πολλά παρεδώσε).

Θα μπορούσα βέβαια το σημερινό άρθρο να το αποκαλέσω και «Τεταρτομνημονιακά μεζεδάκια» αφού τη βδομάδα που μας πέρασε συζητήθηκε στη Βουλή το πολυνομοσχέδιο που πήρε, καλώς ή κακώς, την τρέχουσα ονομασία «τέταρτο μνημόνιο» (ο κανονικός του τίτλος είναι ένα ασυμπάθιστο μακρινάρι).

Οι σχετικές συζητήσεις στη Βουλή δίνουν κατά καιρούς και κάμποσο υλικό για γλωσσικό σχολιασμό, αλλά τούτη εδώ αποτέλεσε την εξαίρεση, μια και η συγκομιδή μας ήταν φτωχή. Πάντως, αξιοπρόσεκτο γεγονός ήταν η αποβολή της κοινοβουλευτικής ομάδας της Χρυσής Αυγής ύστερα από τη χειροδικία του Κασιδιάρη και τη δικαιολόγησή της από τον κοινοβουλευτικό εκπρόσωπο. Σε σχέση με αυτό το επεισόδιο, έγινε και το ευτράπελο σχόλιο ότι «βρήκε ευκαιρία ο Κασιδιάρης, τώρα που ο Παυλόπουλος δεν είναι πια στη Βουλή».

Πάμε όμως στα καθαυτό μεζεδάκια.

* Στην προσπάθεια να φτάσει η ελληνική γλώσσα τα πέντε εκατομμύρια λέξεις και να μας σβήσουν το χρέος οι πιστωτές, νέα λέξη γεννήθηκε σε άρθρο για τη δίκη της συζύγου του τραγουδιστή Πασχάλη Αρβανιτίδη (με το στιγμιαίο), το «προλούδιο», εφόσον: «Ο μάρτυρας ανέλυσε το «προλούδιο της ιστορίας που δικάζουμε σήμερα», όπως χαρακτήρισε τα όσα έχουν προηγηθεί και επιτέθηκε στην κατηγορούμενη»

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in ποδόσφαιρο, Επιγραφές, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Νομανσλάνδη, Το είπε/δεν το είπε | Με ετικέτα: , , , , , | 237 Σχόλια »

Ελένης και Κωνσταντίνου

Posted by sarant στο 21 Μαΐου, 2014

Σήμερα τα μισά σπίτια της Ελλάδας γιορτάζουν. Το ιστολόγιο έχει αφιερώσει παλιότερα ένα άρθρο στη γιορτή αυτή, μια από τις σπουδαιότερες στο εορτολόγιό μας, ενώ το περσινό του άρθρο ήταν αφιερωμένο στο ένα από τα δύο ονόματα, τον Κώστα.  Οπότε, για να ισορροπήσουμε, το σημερινό άρθρο είναι αφιερωμένο μόνο στην Ελένη, σαν δώρο για τη γιορτή της, και για να τονιστεί αυτό αντέστρεψα και τη συνηθισμένη εκφορά του ονόματος που δίνει τα πρωτεία στον αρσενικό, παρόλο που πρόκειται για μητέρα και γιο.

Ο λόγος που τα δυο ονόματα γιορτάζουν μαζί, είναι βέβαια ότι η αγία Ελένη ήταν η μητέρα του Ρωμαίου αυτοκράτορα Κωνσταντίνου, που έπαιξαν κι οι δυο τον καθοριστικό ρόλο που ξέρουμε στην επικράτηση του χριστιανισμού, γι’ αυτό άλλωστε και η εκκλησία τούς θεωρεί ισαπόστολους, παραβλέποντας, καλώς ή κακώς δεν θα σταθούμε, ότι ο αυτοκράτορας δολοφόνησε τον γιο του και (με εντολή της μητέρας του) τη σύζυγό του. Το όνομα του Κωνσταντίνου έγινε διάσημο από τον Ρωμαίο αυτοκράτορα, της Ελένης ήταν ήδη διάσημο από την πανέμορφη βασίλισσα της Σπάρτης και της Τροίας.

Διότι, αν και εορτολογικά συμπίπτουν, ετυμολογικά τα δυο ονόματα διαφέρουν: το όνομα Ελένη είναι αρχαίο ελληνικό, το Κωνσταντίνος λατινικό. Η Ελένη έχει άγνωστη ετυμολογία και ήδη από την αρχαιότητα είχαν διατυπωθεί παρετυμολογικές εξηγήσεις και συσχετίσεις, π.χ. με τη σελήνη, ή με το ουσιαστικό «ελένη» (με δασεία και αυτό) που σημαίνει «πυρσός», ή από ένα αμάρτυρο *Fελένα (με δίγαμμα) που θα προερχόταν με ανομοίωση από κάποιο *Fενένα, οπότε έχουμε πιθανή σύνδεση με το Venus της Αφροδίτης. Για την ομηρική Ελένη ο Αισχύλος στον Αγαμέμνονα έγραψε πως έπρεπε να ονομάζεται όχι έτσι αλλά «ελένας, έλανδρος, ελέπτολις», αφού κατάστρεψε πλοία (νήες), άνδρες και πόλεις, κάνοντας λογοπαίγνιο με το «έλον», τον β’ αόριστο του ρήματος «αιρώ» (μεταξύ άλλων σημαίνει πιάνω, κυριεύω, σκοτώνω), αιώνες πριν εφευρεθεί η πολιορκητική μηχανή που ονομάστηκε «ελέπολις».

Διότι βέβαια η γνωστότερη Ελένη είναι η Ωραία Ελένη, της Σπάρτης και της Τροίας, το πανάρχαιο και ακαταμάχητο σύμβολο του γυναικείου κάλλους, κόρη του Δία, αδελφή των Διόσκουρων, γυναίκα του Μενέλαου που για χάρη της έγινε ο Τρωικός πόλεμος. Η Ελένη του Ευριπίδη επίσης, που ποτέ δεν πήγε στην Τροία, αφήνοντας ένα είδωλο να πάει στη θέση της και κατέφυγε στην Αίγυπτο. Η Ελένη, το αδειανό πουκάμισο του Σεφέρη:

Δακρυσμένο πουλί, στην Κύπρο τη θαλασσοφίλητη
που έταξαν για να μου θυμίζει την πατρίδα,
άραξα μοναχός μ’ αυτό το παραμύθι,
αν είναι αλήθεια πως αυτό ειναι παραμύθι,
αν είναι αλήθεια πως οι ανθρώποι δε θα ξαναπιάσουν
τον παλιό δόλο των θεών· αν είναι αλήθεια
πως κάποιος άλλος Τεύκρος, ύστερα από χρόνια,
ή κάποιος Αίαντας ή Πρίαμος ή Εκάβη
ή κάποιος άγνωστος, ανώνυμος, που ωστόσο
είδε ένα Σκάμαντρο να ξεχειλάει κουφάρια,
δεν το ‘χει μες στη μοίρα του ν’ ακούσει
μαντατοφόρους που έρχουνται να πούνε
πως τόσος πόνος τόση ζωή
πήγαν στην άβυσσο
για ένα πουκάμισο αδειανό για μιαν Ελένη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γιουτουμπάκια, Ποίηση, Τραγούδια, Τοπωνύμια, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , | 136 Σχόλια »

Το άσυλο, αρχαιοελληνικός θεσμός

Posted by sarant στο 1 Φεβρουαρίου, 2011

Το άρθρο αυτό του πατέρα μου, Δημήτρη Σαραντάκου, δημοσιεύτηκε σήμερα, 1.2.2011, στην  εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ της Μυτιλήνης. Βέβαια, τις προάλλες είχαμε κι εδώ ένα ακόμα άρθρο για το άσυλο, αλλά η οπτική γωνία νομίζω ότι είναι διαφορετική.
Η προχθεσινή αναίμακτη και με νηφάλιο τρόπο αντιμετώπιση της κατάληψης του κτηρίου της Νομικής ξανάφερε στην επικαιρότητα το θέμα του πανεπιστημιακού ασύλου. Βεβαίως τα κόμματα των εθνικοφρόνων κ.κ. Σαμαρά και Καρατζαφέρη φέρανε ξανά στο προσκήνιο το πάγιο αίτημά τους: να καταργηθεί το άσυλο, παραβλέποντας, οι ανιστόρητοι, πως πρόκειται για ελληνικότατο θεσμό και μάλιστα με υπερτρισχιλιετή ιστορία. Βλέπετε, οι κύριοι αυτοί μπορεί να πιπιλάνε κοινοτοπίες για την ένδοξη ιστορία μας ή για την υπεροχή της ελληνικής γλώσσας και τις συναφείς φλυαρίες, αλλά στην πραγματικότητα και την ιστορία αγνοούν και τη γλώσσα μας κακοποιούν (θυμηθείτε τους «εδώδιμους» = εντόπιους του κ. Καρατζαφέρη).
Αυτά που θα διαβάσετε παρακάτω αγαπητοί αναγνώστες, δεν τα υποστηρίζω μόνο εγώ. Τα έχουν πει πολλοί αρμοδιότεροί μου, ιστορικοί και ερευνητές και τα επαναλαμβάνει σε άρθρο του στην ιστοσελίδα της «Καθημερινής» τής 25ης-11-10 ο κ. Προκόπης Παυλόπουλος, βουλευτής ως γνωστόν της Ν.Δ. και καθηγητής του Δημοσίου Δικαίου στο Πανεπιστήμιο Αθηνών:

Posted in Αρχαίοι, Δημήτρης Σαραντάκος, Φιλοξενίες | Με ετικέτα: , , , | 20 Σχόλια »