Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Ακαδημία Αθηνών’

Η ευθύνη, η ανευθυνότητα και οι εξετάσεις

Posted by sarant στο 9 Ιουνίου, 2017

Το σημερινό άρθρο βασίζεται σε μια χτεσινή δημοσίευση που έκανα στο Φέισμπουκ σχετικά με το θέμα της Γλώσσας στις πανελλήνιες εξετάσεις που άρχισαν τούτη τη βδομάδα. Το ιστολόγιο συνηθίζει να σχολιάζει τα θέματα των πανελληνίων και σχεδόν κάθε χρόνο έχουμε κάποιο άρθρο (αν και πέρυσι δεν βάλαμε), οπότε ας τηρήσουμε και φέτος την παράδοση.

Λοιπόν, στις προχτεσινές εξετάσεις των Γενικών Λυκείων, στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας, δόθηκε στους υποψηφίους (διασκευασμένο) ένα κείμενο του ακαδημαϊκού Γρηγόρη Σκαλκέα (1928-) με θέμα «Επιστήμη και ανθρωπισμός». Πρόκειται για μια ομιλία που είχε εκφωνήσει ο Σκαλκέας ως Πρόεδρος της Ακαδημίας στις 30.12.2003, κατά την τελετή απονομής των ετήσιων βραβείων της Ακαδημίας. Είναι δηλαδή κείμενο επίσημο, γραμμένο για να ακουστεί και να διαβαστεί από ευρύ κοινό -αλλά είναι και κείμενο που δεν έχει φιλοδοξίες να ταράξει τα νερά ούτε να ανοίξει δρόμους.

Το κείμενο που δόθηκε στους υποψήφιους ήταν διασκευή του πρωτοτύπου ή μάλλον διασκευή ενός τμήματος του πρωτοτύπου. Εδώ μπορείτε να δείτε το κείμενο που δόθηκε στους μαθητές και εδώ το πρωτότυπο της ομιλίας, όπως δημοσιεύτηκε στο Βήμα στις 18.1.2014.

Για ποιους λόγους γίνεται διασκευή ενός κειμένου; Ένας λόγος, ίσως ο κυριότερος, είναι η έκταση. Το αρχικό κείμενο μπορεί να είναι πολύ μεγάλο, δεν είναι πρακτικό να δοθεί ολόκληρο στους μαθητές. Για παράδειγμα, η ομιλία του Σκαλκέα είχε έκταση πάνω από 1600 λέξεις. Η εξεταστική επιτροπή επέλεξε το πρώτο τμήμα της, έκτασης 604 λέξεων, και το διασκεύασε περαιτέρω συντομεύοντάς το στις 477 λέξεις.

Ένας δεύτερος λόγος για να γίνει διασκευή είναι να «στρογγυλέψουν οι γωνιές». Μπορεί το πρωτότυπο κείμενο να έχει κάποιους τύπους ιδιωματικούς ή υπερκαθαρεύοντες ή υπερδημοτικούς. Για παράδειγμα, στο κείμενο του Σκαλκέα, στην πρώτη αράδα, ο τύπος «κατάκτηση της γνώσεως» έγινε «κατάκτηση της γνώσης». Δεν είναι δα και τύπος της αρχαΐζουσας, αλλά οι θεματοθέτες έκριναν σκόπιμο να τον αντικαταστήσουν. Στην αντίστροφη κατεύθυνση κινήθηκε μια αλλαγή που έγινε στο κείμενο του Θεοτοκά, που δόθηκε στους αποφοίτους των ΕΠΑΛ την Τρίτη. Εκεί, ο τύπος «σα να πρόκειται» διασκευάστηκε σε «σαν να πρόκειται» (αν και ένα «σα να πούμε» έμεινε απείραχτο, μάλλον από αβλεψία).

Ίσως για παρόμοιο λόγο, η φράση «τα ευγενή ιδεώδη του ανθρωπισμού … διασύρθηκαν και κατατρέχτηκαν στις ημέρες μας» έγινε «Τα ευγενή ιδεώδη του ανθρωπισμού διασύρθηκαν και υπονομεύθηκαν στις μέρες μας». Αυτό το «κατατρέχτηκαν» δεν στέκει και πολύ καλά, εδώ που τα λέμε.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Γενικά γλωσσικά, Επικαιρότητα, Εκπαίδευση | Με ετικέτα: , , , , | 175 Σχόλια »

Τα γλωσσικά ληξιαρχεία και το Ιστορικό Λεξικό

Posted by sarant στο 2 Μαΐου, 2017

Την περασμένη βδομάδα είχα δημοσιεύσει ένα άρθρο για τον νέο τόμο του Ιστορικού Λεξικού της Νέας Ελληνικής (ΙΛΝΕ), που κυκλοφόρησε πρόσφατα από την Ακαδημία Αθηνών και συζητήσαμε για το σημαντικό αυτό λεξικό, που παραμένει ελάχιστα γνωστό στο ευρύτερο κοινό, ή ακόμα και στο κοινό που ενδιαφέρεται για τη γλώσσα. Σαν αναπληροφόρηση στο άρθρο, είχα τη χαρά να λάβω ένα ηλεμήνυμα από τη γλωσσολόγο Ιώ Μανωλέσσου και αποφάσισα να μην το εντάξω στα σχόλια του προηγούμενου άρθρου, όπου δεν θα είχε την προσοχή που του αξίζει, αλλά να το δημοσιεύσω σε ξεχωριστό άρθρο, το σημερινό.

Η κ. Μανωλέσσου ανήκει στην ομάδα των συντακτών του ΙΛΝΕ, αλλά φυσικά τα όσα γράφει δεν τα γράφει ως εκπρόσωπος των συντακτών του λεξικού, ή πολύ περισσότερο της Ακαδημίας -αποτελούν τον δικό της προβληματισμό και τη συμβολή στη συζήτηση που ξεκίνησε με το προηγούμενο άρθρο μου, με βάση και την εμπειρία που έχει. Θα παραθέσω τα σχόλιά της αυτολεξεί, θα σχολιάσω όμως με τη σειρά μου κάποια πράγματα στο τέλος.

Μου γράφει η κ. Μανωλέσσου:

Αγαπητέ κ. Σαραντάκο,

Με πολλή χαρά διάβασα την ανάρτησή σας με την οποία ανακοινώνετε στο ευρύτερο κοινό την έκδοση του νέου τόμου του Ιστορικού Λεξικού, καθώς και τα θετικά σας σχόλια για την συνεισφορά του έργου στην ελληνική λεξικογραφία. Η γνώμη σας, ως ενός ανθρώπου που έχει σκύψει για χρόνια πάνω στη γλώσσα μας, είναι ιδιαίτερα πολύτιμη.

Υπάρχουν ορισμένα σημεία στην ανάρτησή σας τα οποία θα ήθελα να σχολιάσω.

Το πρώτο είναι η καθ’ όλα λογική και σωστή παρότρυνσή σας «αξίζει να μελετηθεί από την Ακαδημία Αθηνών η διάθεση του λεξικού σε ηλεκτρονική μορφή -τόσο του Ιστορικού όσο και του Χρηστικού». Θα ήταν καλό να γίνει γνωστό στο ελληνικό κοινό ότι όσον αφορά το Ιστορικό Λεξικό αυτό έχει ΗΔΗ ΓΙΝΕΙ. Χάρη στο μείζον ερευνητικό πρόγραμμα «Προβολή του έργου των Ερευνητικών Κέντρων της Ακαδημίας Αθηνών», το οποίο χρηματοδοτήθηκε από το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Ψηφιακή Σύγκλιση στο πλαίσιο του ΕΣΠΑ 2007-2013, οι προηγούμενοι τόμοι του ΙΛΝΕ είναι πλέον ελεύθερα προσβάσιμοι στο διαδίκτυο από το Ψηφιακό Αποθετήριο της Ακαδημίας Αθηνών.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικό ληξιαρχείο, Λεξικογραφικά | Με ετικέτα: , , , , , | 110 Σχόλια »

Ο νέος τόμος του Ιστορικού Λεξικού της Ακαδημίας

Posted by sarant στο 24 Απρίλιος, 2017

Χτες είχαμε τις γαλλικές προεδρικές εκλογές, αλλά το ιστολόγιο έχει τη δική του επικαιρότητα κι έτσι το σημερινό άρθρο είναι αφιερωμένο σε ένα σημαντικό γεγονός άλλης τάξεως.

Πριν από λίγο καιρό λοιπόν σημειώθηκε ένα γεγονός ιστορικό για τη λεξικογραφία μας, που όμως πέρασε απαρατήρητο: κυκλοφόρησε ο νέος, έκτος, τόμος του Ιστορικού Λεξικού της Ακαδημίας Αθηνών, ενός λεξικού που πολλοί θα το έχουν ακούσει αλλά ελάχιστοι θα το έχουν δει και ακόμη λιγότεροι θα το έχουν χρησιμοποιήσει.

Για να μην μπερδευόμαστε, δεν εννοώ το Χρηστικό Λεξικό της Νεοελληνικής Γλώσσας ,έκδοση επίσης της Ακαδημίας Αθηνών, που εκδόθηκε στα τέλη του 2014 και το είχαμε παρουσιάσει κι εδώ και συχνά πυκνά το αναφέρω και σε διάφορα άρθρα του ιστολογίου. Εννοώ το Ιστορικό Λεξικό, που ο πλήρης τίτλος του είναι «Ιστορικόν Λεξικόν της Νέας Ελληνικής» με υπότιτλο «της τε κοινώς ομιλουμένης και των ιδιωμάτων», ΙΛΝΕ συντομογραφικά.

Όπως μαρτυράει και η γλώσσα του τίτλου του, το ΙΛΝΕ ξεκίνησε ως εγχείρημα στη μακρινή δεκαετία του 1920, αμέσως με την ίδρυση της Ακαδημίας Αθηνών, με πρωτοβουλία του Γεωργίου Χατζιδάκι, οι δε πρώτοι τόμοι εκδόθηκαν στη δεκαετία του 1930. Ως το 1942 είχαν εκδοθεί τρεις τόμοι φτάνοντας μέχρι το λήμμα «βλέπω». Το1953 εκδόθηκε το πρώτο τεύχος του 4ου τόμου, βλεφαρίδα-γάργαρος, και ύστερα για δεκαετίες τίποτα, σε σημείο που να γίνει παροιμιώδες «το λεξικό της Ακαδημίας που άρχισε εδώ και πενήντα χρόνια και σταμάτησε στο Γάμμα»

Το 1980 όμως εκδόθηκε το δεύτερο τεύχος του 4ου τόμου, φτάνοντας ως το λ. γεροδέματος και στην ίδια δεκαετία εκδόθηκε, επίσης σε δύο τεύχη, το 1984 και το 1989, ο 5ος τόμος, φτάνοντας στο λημμα «δαχτυλωτός». Και ύστερα όλα σταμάτησαν ξανά, οπότε το παροιμιώδες λεγόμενο αναπροσαρμόστηκε στο «το λεξικό της Ακαδημίας που άρχισε εδώ και ογδόντα χρόνια και σταμάτησε στο Δέλτα».

Στο μεταξύ, έγινε η αναπροσαρμογή των στόχων του Κέντρου Ερεύνης των Νεοελληνικών Διαλέκτων και Ιδιωμάτων, κατά καιρούς ανακοινωνόταν η οριστική διακοπή της έκδοσης του λεξικού, εκδόθηκαν έγκυρα και εκτενή λεξικά της νέας ελληνικής, μεταξύ άλλων και από την Ακαδημία το 2014, και σήμερα εκδίδεται ο έκτος τόμος: δε -διάλεκτος, 27 χρόνια μετά τον προηγούμενο.

Από το 1989 ως το 2016 ο κόσμος έχει αλλάξει άρδην -δεν υπάρχει πια η Σοβιετική Ένωση, η ελληνική λεξικογραφία έχει εμπλουτιστεί με πολλά έργα αναφοράς, στη ζωή μας (και στη λεξικογραφία) έχει εισβάλει ορμητική η πληροφορική. Έχει νόημα σήμερα η έκδοση του ΙΛΝΕ;

Εκ πρώτης όψεως, η απάντηση είναι ένα απερίφραστο «Όχι», ιδίως στη σημερινή τσακισμένη από την κρίση και τα μνημόνια Ελλάδα. Μάλιστα, νιώθει κανείς τον πειρασμό να χρησιμοποιήσει τη μέθοδο των τριών. Πράγματι, για να φτάσουμε από το Α στο λήμμα «διάλεκτος», δηλαδή για να καλυφθεί περίπου το 22,7% του λημματολογίου της νέας ελληνικής, χρειάστηκαν 87 χρόνια -πράγμα που σημαίνει ότι για να ολοκληρωθεί το έργο θα χρειαστούν 380 χρόνια (με αρχή το 1930), δηλαδή θα φτάσουμε στο αίσιο έτος 2310. Είμαστε αιωνοφάγοι εμείς οι Έλληνες και είναι τρισχιλιετής η γλώσσα μας αλλά και πάλι τόσοι αιώνες προκαλούν δέος.

(Το 22,7% προέκυψε με μπακάλικο υπολογισμό, είναι το ποσοστό των σελίδων του Χρηστικού Λεξικού που αντιστοιχεί στο τμήμα από την αρχή έως το λ. διάλεκτος)

Επιπλέον, άλλο ήταν το λεξιλόγιο της νέας ελληνικής το 1930 και άλλο είναι σήμερα. Το ΙΛΝΕ ξεκίνησε στην προπολεμική, αγροτική Ελλάδα, αποτυπώνοντας το λεξιλόγιο των πρώτων δεκαετιών του αιώνα, με ισχυρότατη παρουσία τοπικών ιδιωμάτων. Από τότε η νέα ελληνική έχει εμπλουτιστεί ανυπολόγιστα από επιστημονικούς νεολογισμούς και λέξεις του αστικού χώρου, ενώ τα ιδιώματα έχουν περιθωριοποιηθεί. Ποιο είναι το πρωτεύον σήμερα -να αποτυπωθούν λέξεις που δεν ακούγονται πια ή να καταγραφεί η σημερινή νέα ελληνική;

Ο 6ος τόμος που μόλις κυκλοφόρησε αποτυπώνει αυτό το δίλημμα, μια και περιέχει όχι μόνο λέξεις που έχουν προ πολλού πάψει να χρησιμοποιούνται (θα δώσω δείγμα παρακάτω) αλλά και νεότατους νεολογισμούς, π.χ. διαδίκτυο, διαδικτυακός.

Για να κάνουμε μιαν ακόμα μπακάλικη σύγκριση, ο 6ος τόμος έχει 392 σελίδες «ψαχνό» (χωρίς να υπολογίζονται οι εκτενέστατες εισαγωγές), από το λήμμα «δε» ως το «διάλεκτος». Στο Χρηστικό Λεξικό της Ακαδημίας, το τμήμα που αντιστοιχεί στα λήμματα από «δε» ως το «διάλεκτος» είναι 26 σελίδες μόνο! Αυτό συμβαίνει επειδή το ΙΛΝΕ όχι μόνο έχει πλάτος (αφού εξετάζει όλα τα ιδιώματα της νεοελληνικής) αλλά και βάθος απαράμιλλο, αφού εξετάζει κάθε λήμμα σε πολύ μεγάλη ανάλυση -έτσι, το λήμμα «δερβίσης» (χωρίς τα παράγωγα και τα σύνθετά του) πιάνει σχεδόν δυο ολόκληρες μεγάλες σελίδες, ενώ στο Χρηστικό το αντίστοιχο λήμμα πιάνει μόλις εφτά αράδες, ενώ ανάλογος είναι και ο χειρισμός των άλλων σύγχρονων λεξικών.

Μια ακόμα σύγκριση λεξιλογίου. Το δερβένι είναι στενή ορεινή διάβαση (έτσι και τα θρυλικά Δερβενάκια της νίλας του Δράμαλη) και δερβέναγας ήταν επί τουρκοκρατίας ο επικεφαλής του στρατιωτικού αποσπάσματος που φρουρούσε το δερβένι -και μεταφορικά λέγεται έτσι κάποιος που συμπεριφέρεται με τρόπο αυταρχικό. Το ΛΚΝ έχει αυτά τα δύο λήμματα, δερβέναγας και δερβένι. Το λεξικό Μπαμπινιώτη έχει τα λήμματα: δερβέναγας, δερβένι (και το υποκοριστικό δερβενάκι) και δερβενοχώρι. Το Χρηστικό Λεξικό, που δεν καταγράφει λέξεις που δεν ακούγονται πολύ σήμερα, έχει μόνο το λήμμα δερβέναγας.

Αντίθετα, το ΙΛΝΕ στον 6ο τόμο έχει τα εξής λήμματα, 15 αν μέτρησα καλά:

δερβέναγας
δερβενάκι
δερβένι
δερβένιος
δερβενιώτικος
δερβένμπασης
δερβένμπεης
δερβενοπούλα
δερβενόπουλο
δερβενοχώρι
δερβενοχωρίτης
δερβεντζήμπασης
δερβεντζής
δερβεντζιλίκι
δερβένω   (η ζητιάνα, που περιφέρεται στα δερβένια)

-και για κάθε λήμμα καταγράφονται όλες οι παραλλαγές, π.χ. δερβένι, ντερβένι, ντερμπέντ’, τερβένι, ντιρβένι, διρβέν’, ντριβέν’, ντερμπένι. Το λήμμα «δερβένι» πιάνει μιάμιση σελίδα, με παραθέματα και φράσεις από δημοτικά τραγούδια, λογοτεχνικά έργα (Κόντογλου, Κοροβίνης), ιστορικά κείμενα, απομνημονεύματα π.χ. του Κολοκοτρώνη, φράσεις καταγραμμένες από συλλέκτες γλωσσικού υλικού, π.χ. Αράδ’σαν κουπάδια σήμερα απ’ του ντιρβέν’ για τα χ’μαδιά (= πέρασαν κοπάδια σήμερα από το ντερβένι για τα χειμαδιά), από την Πλατανούσα, το χωριό του Κοτζιούλα.

Από την άλλη, στο νεότερο, το λόγιο, το δημοσιογραφικό και το επιστημονικό λεξιλόγιο το ΙΛΝΕ δίνει πολύ λιγότερη προσοχή -αλλά αυτό δεν ενοχλεί, με την έννοια ότι υπάρχουν άλλα έγκυρα λεξικά που καταγράφουν τις νεότερες λέξεις, ενώ κανένα λεξικό δεν περιέχει τα λήμματα που καταγράφει το ΙΛΝΕ.

Θα δώσω ένα παράδειγμα. Στο βιβλίο μου Λέξεις που χάνονται, το 2011, είχα εξετάσει 366 λέξεις που δεν συμπεριλαμβάνονταν στα νεότερα μεγάλα λεξικά μας. Μια από αυτές τις λέξεις ήταν και η λέξη «διακαμός», για την οποία έγραψα τα εξής:

Μια υπέροχη λέξη που δεν αξιώθηκε κανένα λεξικό να την καταγράψει. Διακαμός είναι ο φωσφορισμός της θάλασσας που οφείλεται στις αναλαμπές των ψαριών ή στη βιοφωταύγεια του πλαγκτού. Και μεταφορικά η σκιά, κάτι που διακρίνεται θαμπά, μια σιλουέτα, το περίγραμμα μιας φευγαλέας μορφής. Από το ρ. διακαίω. Η λέξη έχει περάσει και στα τουρκικά (yakamoz).

Λέξη παπαδιαμαντική. Στα Ρόδινα ακρογιάλια την εξηγεί: εφάνη μακρόθεν ένας «διακαμός», μια σκιά ανθρώπου. Στο ερωτικότατο Όνειρο στο κύμα η «λουομένη κόρη» βλέπει στο φεγγαρόφωτο «τον μαύρον ίσκιον μου, τον διακαμόν μου, επάνω εις τον βράχον» και βγάζει φωνή φόβου. Ο κυρ Αλέξαντρος χρησιμοποιεί άλλες δυο ή τρεις φορές τον διακαμό, και στη Φόνισσα δίνει και συνώνυμο, «το διάνεμα»

Μόνο και για χάρη του Παπαδιαμάντη, κάποιο λεξικό έπρεπε να αποθησαυρίσει τη λέξη, που μόνο σε τοπικά γλωσσάρια βρίσκεται. Εννοείται ότι χρησιμοποιείται και με την αρχική σημασία, του θαλάσσιου φωσφορισμού. Για παράδειγμα, διαβάζω κάπου ότι στο νυχτερινό ψάρεμα, ο ψαράς πρέπει να μαντέψει από τον διακαμό του κοπαδιού το είδος των ψαριών.

Έγραφα τότε ότι κανένα λεξικό δεν αξιώθηκε να καταγράψει τη λέξη «διακαμός». Το ΙΛΝΕ, όπως θα μαντέψατε, όχι μόνο την καταγράφει αλλά και της αφιερώνει πάνω από μισή σελίδα με άφθονα παραθέματα, μια εξέταση πολύ πληρεστερη από τη δική μου.

Από την άλλη, το Χρηστικό Λεξικό δεν έχει το λήμμα «διακαμός», ενώ έχει το λήμμα «διακαναλικός» (διακαναλική συνέντευξη) που βέβαια δεν το έχει το ΙΛΝΕ. Νομίζω πως στο πνεύμα αυτό μπορεί να γίνει για το μέλλον ένας καταμερισμός που να λύνει το δίλημμα του ΙΛΝΕ: Πλήρης κάλυψη του ιστορικού και του διαλεκτικού τμήματος και ακροθιγής μόνο κάλυψη των νεότερων λημμάτων, για τα οποία μπορεί να γίνεται απλώς αντιγραφή από το υλικό του Χρηστικού Λεξικού. Το πολύτιμο και το αναντικατάστατο που έχει να προσφέρει το ΙΛΝΕ είναι ο «διακαμός», όχι ο διακαναλικός ή το διαδίκτυο -αυτά τα βρίσκουμε και αλλού.

Έγραψα πιο πάνω ότι «κανένα λεξικό» δεν είχε καταγράψει το λήμμα «διακαμός», αλλά αυτό ήταν ακριβές μόνο για τα έντυπα λεξικά. Το ηλεκτρονικό λεξικό της Live-Pedia.gr περιέχει επίσης το λήμμα «διακαμός» -και αυτό μάς θυμίζει ότι τα ηλεκτρονικά λεξικά προσφέρουν τεράστια πλεονεκτήματα απέναντι στα έγχαρτα, οπότε αξίζει να μελετηθεί από την Ακαδημία Αθηνών η διάθεση του λεξικού σε ηλεκτρονική μορφή -τόσο του Ιστορικού όσο και του Χρηστικού. Ακόμα και στη σημερινή χρεοκοπημένη Ελλάδα της μνημονιακής λιτότητας, το υλικό του Ιστορικού Λεξικού πρέπει να γίνει κτήμα των Ελλήνων.

 

Posted in Όχι στα λεξικά, Λεξικογραφικά | Με ετικέτα: , , , , | 137 Σχόλια »

Η Ακαδημία Αθηνών αδειάζει τον κ. Αντ. Κουνάδη

Posted by sarant στο 5 Σεπτεμβρίου, 2013

Η τύχη ή ο κακός προγραμματισμός τα έφερε έτσι που το σημερινό άρθρο να αναφέρεται σε συγγενικό θέμα με το χτεσινό, αλλά ελπίζω να με συγχωρήσετε. Ελπίζω επίσης ότι δεν θα σας κουράσει μια μακροσκελής αλλά ίσως όχι περιττή εισαγωγή πριν μπούμε στο κυρίως θέμα. Οι παλιοί φίλοι του ιστολογίου θα τα ξέρουν αυτά, αλλά για τους νεότερους δεν βλάφτει μια σύντομη εξιστόρηση.

Το ιστολόγιο μόλις συμπλήρωνε δυο μήνες ζωής όταν, στα μέσα Απριλίου 2009, δημοσιεύτηκε στην Ελευθεροτυπία ρεπορτάζ από μια εκδήλωση της Ακαδημίας Αθηνών, στην οποία αναφερόταν ότι ο ομιλητής, ο ακαδημαϊκός κ. Αντώνης Κουνάδης, σε ομιλία του για την ελληνική γλώσσα είχε αναφέρει ότι σύμφωνα με το βιβλίο Γκίνες, η ελληνική γλώσσα περιέχει 5 εκατομμύρια λέξεις (εδώ μπορείτε να δείτε εκείνο το παλιό άρθρο). Φυσικά επρόκειτο για εξωφρενικό ισχυρισμό που δεν έχει καμιά σχέση με την πραγματικότητα και, το χειρότερο, η ομιλία περιείχε κι άλλες αυθεντικές κοτσάνες, όπως ότι ο Μπιλ Γκέιτς είχε χαρακτηρίσει την ελληνική γλώσσα «γλώσσα των προηγμένων υπολογιστών» και άλλες τέτοιες λερναιότητες,

Για όσους δεν τον γνωρίζουν, ο κ. Αντώνης Κουνάδης, γεννημένος το 1937 θαρρώ, στα νιάτα του ήταν δισκοβόλος και μάλιστα πολύ καλός· είχε πάρει χρυσά μετάλλια σε πανελλήνιους και βαλκανικούς αγώνες και για μια περίοδο είχε την πέμπτη επίδοση στον κόσμο. Διετέλεσε και πρόεδρος του ΣΕΓΑΣ επί δικτατορίας, από τον Φεβρουάριο του 1973 έως το 1974. Αργότερα έγινε καθηγητής στη σχολή Πολιτικών Μηχανικών του ΕΜΠ και μετά ακαδημαϊκός, από το 1999, στην τάξη των Θετικών Επιστημών (Εφηρμοσμένων Θετικών Επιστημών: Στατικής- Δυναμικής, Ανάλυσης- Έρευνας των Τεχνικών Κατασκευών). Αναμφισβήτητα πλούσια και ζηλευτή σταδιοδρομία· θα συμφωνήσετε όμως μαζί μου, πιστεύω, ότι δεν φαίνεται να έχει μεγάλη σχέση με τη γλώσσα και τη γλωσσολογία.

Με τη γλώσσα βέβαια, συμβαίνει αυτό το παράδοξο, να θεωρείται ευρέως ότι, επειδή όλοι τη μιλάμε, δεν υπάρχουν ειδικοί. Αν  εγώ βγω και κάνω διάλεξη περί νανοτεχνολογίας ή κβαντομηχανικής, θα με πάρουν -και δικαίως- με τις πέτρες, όμως ο κάθε μηχανικός, ψυχίατρος, μουσικοσυνθέτης, δημοσιογράφος ή ταξιτζής θεωρεί πως έχει το ελεύθερο να ξεστομίζει θέσφατα για τον πλούτο της Τρισχιλιετούς όπου και όπως τού βουληθεί. Αλλά με έναν ακαδημαϊκό το θέμα κάπως σοβαρεύει. Κι έτσι, πάνω στη συζήτηση ρίχτηκε η ιδέα να γράψουμε ένα γράμμα στην Ακαδημία, επισημαίνοντας ότι τέτοιες εξωφρενικές τοποθετήσεις ακαδημαϊκών υποβιβάζουν το κύρος της. Αμ’ έπος αμ’ έργον, η επιστολή γράφτηκε, συγκέντρωσε μέσα σε λίγες μέρες καμιά σαρανταριά υπογραφές (το ιστολόγιο τότε δεν είχε τόσο πλατύ κύκλο αναγνωστών, σήμερα θα μαζεύαμε περισσότερες) και στάλθηκε. Ακριβέστερα, γράφτηκαν δύο επιστολές, μία προς την Ακαδημία Αθηνών και μια άλλη, με κάπως διαφορετική διατύπωση, προς την Ελευθεροτυπία.

Τις επιστολές μπορείτε να τις δείτε εδώ, και εδώ να δείτε τι τελικά δημοσίευσε η Ελευθεροτυπία. Αντιγράφω την καταληκτική παράγραφο: Μείνετε βέβαιοι ότι το πάθος με τον οποίο αντιτασσόμαστε στη διάδοση αυτών των μύθων οφείλεται στο ότι λατρεύουμε την ελληνική γλώσσα και την ιστορία της και θεωρούμε ότι είναι ντροπή κάποιοι, με εσκεμμένα ψέματα, να δημιουργούν την εντύπωση ενός κομπλεξικού επαρχιωτισμού. Δεν αγανακτούμε με όσους πιστεύουν τέτοιες μυθοπλασίες ή με όσους ανύποπτους τις αναμεταδίδουν, αλλά με εκείνους που συνειδητά και κατ’ επάγγελμα χαλκεύουν τέτοιες ειδήσεις. Δεν περιμέναμε ότι οι ανυπόστατοι αυτοί μύθοι θα επαναλαμβάνονταν στο χώρο της Ακαδημίας και με την επιστολή μας αυτή ευελπιστούμε ότι η Ακαδημία Αθηνών θα διαχωρίσει τη θέση της.

Η Ακαδημία δεν αντέδρασε επίσημα, βέβαια, αλλά ακολούθησαν επιστολές στις εφημερίδες από φίλους του κ. Κουνάδη, όπως ο κ. Θ. Ανδρεάκος, καθηγητής ΤΕΙ (και υποψήφιος βουλευτής Πειραιώς με το ΛΑΟΣ), ο οποίος μάλιστα φρόντισε να στείλει επιστολή και στο Βήμα (τότε έβγαινε και καθημερινά), στην οποία πληροφορούσε το πανελλήνιο για την ύπαρξη “μιας ομάδας που διακηρύσσει ότι είναι λάτρις της ελληνικής γλώσσας, ενώ κάνει το παν για να τη διασύρει και να τη μειώσει διεθνώς”. Ο ίδιος ο κ. Κουνάδης δεν απάντησε στις πολύ συγκεκριμένες προτροπές μας να τεκμηριώσει τα λεγόμενά του, αλλά φρόντισε να στείλει επιστολή στην Καθημερινή όπου απαντούσε άλλα αντί άλλων, παραποιώντας την άποψη του περίφημου κλασικού φιλολόγου Ντιλς.  Με τον Νίκο Λίγγρη στείλαμε μια σύντομη απαντητική επιστολή, όπου είπαμε ότι μόνο ο βαρόνος Μιγχάουζεν θα συμφωνούσε με τον κ. Κουνάδη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Γλωσσικό ζήτημα, Γλωσσικοί μύθοι, Επιστολές σε έντυπα, Εφημεριδογραφικά, Κύπρος, Λερναίο κείμενο, Περιαυτομπλογκίες | Με ετικέτα: , , , , , , | 216 Σχόλια »

Σχόλια για μια εκδήλωση και για μια συνέντευξη

Posted by sarant στο 6 Μαρτίου, 2013

Παραδέχομαι πως ο τίτλος του σημερινού μου άρθρου δεν είναι καθόλου πρωτότυπος ή τραβηχτικός, έχει όμως το πλεονέκτημα της σαφήνειας, αφού αυτό ακριβώς είναι το περιεχόμενο του άρθρου. Η εκδήλωση είναι ένα τριήμερο συνέδριο (αλλά δεν λέγεται έτσι) με τίτλο «Η ελληνική γλώσσα, χθες, σήμερα, αύριο», που διοργανώνεται στην Ακαδημία Αθηνών στις 8-10 Μαρτίου, δηλαδή από μεθαύριο. Διοργανωτές είναι το συντηρητικό πνευματικό σωματείο «Ελληνική Γλωσσική Κληρονομία» και η ΚΕΔΕ-ΕΝΠΕ (Κεντρική Ένωση Δήμων Ελλάδας και Ένωση Περιφερειών, αντίστοιχα). Αν απορείτε για τη σχέση της τοπικής αυτοδιοίκησης με τη γλώσσα, η απάντηση είναι ότι οι δυο φορείς ανέλαβαν συνδιοργανωτές με τον παρά τους, αφού είναι χορηγοί της εκδήλωσης -πράγμα που δείχνει ότι ακόμα και στα πρόθυρα της χρεοκοπίας, ο δημόσιος κορβανάς απλόχερα μοιράζει λεφτά όταν πρόκειται για καλό σκοπό.

Το πρόγραμμα της εκδήλωσης το έχω ανεβάσει εδώ (περιέργως δεν το βρήκα ονλάιν) και αν το διαβάσετε, προσπερνώντας κάτι περίεργα σκουληκάκια που είναι πάνω από μερικά φωνήεντα, θα δείτε ότι συμμετέχουν αρκετοί επιφανείς καθηγητές, μέλη της Ακαδημίας, διανοούμενοι, αρκετοί ξένοι προσκεκλημένοι κτλ. Υπάρχει όμως κάτι το περίεργο: από τους 15 Έλληνες ομιλητές, γλωσσολόγος είναι ένας μόνο, ο Χ. Χαραλαμπάκης. Και, παρόλο που πρόκειται για επιστήμονα εγνωσμένης αξίας και αξιοσημείωτης νηφαλιότητας, η εκδήλωση δεν παύει να είναι ετεροβαρής. Το «ένας αλλά λέων» δεν ισχύει στα επιστημονικά συνέδρια -φανταστείτε συνέδριο Ιατρικής με έναν γιατρό, συνέδριο Μαθηματικών με έναν μαθηματικό, έστω ημερίδα για την οικονομική κρίση με έναν οικονομολόγο μόνο στους 15 ομιλητές!

Ομολογώ ότι όταν βλέπω τον γνωστό μας ακαδημαϊκό Αντ. Κουνάδη να απευθύνει εναρκτήριο χαιρετισμό με πιάνει ανησυχία -αναρωτιέμαι αν θα επαναλάβει τις τερατολογίες που είχε αναφέρει σε ομιλία του στην Ακαδημία πριν από τέσσερα χρόνια, ότι η ελληνική γλώσσα έχει 5 εκατομμύρια λέξεις και ότι αυτό πιστοποιείται από το βιβλίο Γκίνες. Βέβαια, ευτυχώς η ομιλία του κ. Κουνάδη είναι δεκάλεπτη, οπότε το όποιο κακό θα είναι μικρό, αλλά πολύ μεγαλύτερη ανησυχία μού προκαλεί το δελτίο τύπου της εκδήλωσης, στο οποίο απαντιούνται προκαταβολικά τα ερωτήματα τα οποία υποτίθεται ότι θα έπρεπε να απαντήσει η εκδήλωση: Η διαφύλαξη του ύψιστου αγαθού της πολιτιστικής κληρονομιάς μας, της ελληνικής γλώσσας, είναι εθνική υπόθεση που αφορά όλους μας, ιδιαίτερα μάλιστα μετά τα συνεχιζόμενα πλήγματα που αυτή ακόμα και σήμερα δέχεται με τις γνωστές επιπτώσεις τους στην αυξανόμενη λεξιπενία και την αδυναμία εκφράσεως της νέας γενιάς. Και ενώ όλα αυτά συμβαίνουν στη χώρα μας, η αξία και η σημασία της διδασκαλίας της Ελληνικής (Αρχαίας και Νέας) έχει αναγνωρισθεί από το Ευρωκοινοβούλιο αλλά και διεθνώς. Αυτό που μόλις διαβάσατε δεν είναι θέμα για έκθεση στις Πανελλήνιες, δεν είναι ανάρτηση ελληνοκεντρικού ιστολογίου, είναι δελτίο τύπου εκδήλωσης που την πληρώνουμε εγώ κι εσείς και που φιλοδοξεί να διερευνήσει το παρόν και το μέλλον της ελληνικής γλώσσας, προεξοφλώντας ότι όχι απλώς υπάρχει λεξιπενία, αλλά είναι και αυξανόμενη, θεωρώντας δεδομένη την αδυναμία «εκφράσεως» της νέας γενιάς! Κοντά σ’ αυτά, βλέπω ισχυρισμούς που φοβάμαι ότι αποτελούν μύθους (πότε το Ευρωκοινοβούλιο αναγνώρισε τη σημασία της διδασκαλίας τηε ελληνικής; Μήπως εννοούν τους βάσκους ευρωβουλευτές; )

Τέλος πάντων, για την εκδήλωση δεν έχω να πω περισσότερα. Από περιέργεια θα πήγαινα αν ήμουν στην Ελλάδα, για να μεταφέρω εδώ εντυπώσεις. Καθώς λείπω αυτές τις μέρες, θα αρκεστώ στο βίντεο που είπε ότι θα τραβήξει ένα παρανοϊκό ελληνοκεντρικό ιστολόγιο που υιοθέτησε με ιαχές ενθουσιασμού την εκδήλωση.

Ωστόσο, θα σχολιάσω τη συνέντευξη που έδωσε ο πρόεδρος του σωματείου που (συν)διοργανώνει την εκδήλωση, ο κ. Βασίλης Φίλιας, στον ηλεσταθμό Focus TV. Όχι όλη τη συνέντευξη, βέβαια, αφού διαρκεί λίγο πάνω από μισή ώρα -αν την απομαγνητοφωνούσα θα έπιανε σελίδες επί σελίδων- αλλά κάποια επιλεγμένα σημεία της. Η συνέντευξη, που δόθηκε στη δημοσιογράφο Φαίη Μαυραγάνη, χωρίζεται σε τρία μέρη (1, 2, και 3 επάνω αριστερά από την οθονίτσα που βλέπετε εδώ). Οπότε, προχωράμε σε ποδοσφαιρική περιγραφή, δηλαδή σχολιάζω αυτά που κρίνω αξιοπρόσεκτα. Να πω πριν ξεκινήσω ότι η κυρία Φαίη είναι καλή και χρυσή, αλλά μου φάνηκε εντελώς ακατάλληλη για συνεντεύξεις με θέμα τη γλώσσα. Το λιβάνισμα του ομιλητή δεν καλύπτει την έλλειψη γνώσεων και επαφής με το θέμα. Ο κ. Φίλιας, από την άλλη, μιλάει με άνεση και ευφράδεια, όσο κι αν η υπερβολική άνεση τον κάνει μερικές φορές να απλώνεται σε παρεκβάσεις, να ξεστρατίζει πολύ και τελικά να χάνει τον ειρμό -αυτό δεν με πειράζει, αλλά διαφωνώ με πολλές από τις απόψεις του και πιστεύω ότι διέπραξε ένα βαρύ δεοντολογικό σφάλμα (βοηθούμενος από την παρουσιάστρια).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Γιουτουμπάκια, Γλωσσικοί μύθοι, Λεξικογραφικά, Συνεντεύξεις | Με ετικέτα: , , , , , , , , , , | 136 Σχόλια »

Μεζεδάκια χωρίς γλουτένη

Posted by sarant στο 25 Αύγουστος, 2012

Ότι κάθε Σάββατο το κατάστημα σερβίρει μεζεδάκια, είναι πια γνωστό -αλλά γιατί σήμερα είναι χωρίς γλουτένη; Για την απάντηση σ’ αυτό το ερώτημα θα πρέπει να κάνετε υπομονή ίσαμε το τέλος του γεύματος.

Ξεκινάμε όμως με τα ορντέβρ. Στις δηλώσεις του μετά τη συνάντηση Σαμαρά-Γιουνκέρ τις προάλλες, ο Έλληνας πρωθυπουργός είπε ότι μίλησε στον πρόεδρο του Γιούρογκρουπ: «για τις νέες προσπάθειες, σοβαρές προσπάθειες, αποφασισμένες προσπάθειες, να συλλάβουμε τη φοροδιαφυγή». Αποφασισμένες προσπάθειες; Και είναι τάχα αποφασιστικός να πετύχει τους στόχους του; Εννοώ ότι εγώ θα έλεγα «αποφασιστικές προσπάθειες» -ωστόσο, βλέπω ότι και το «αποφασισμένη προσπάθεια» χρησιμοποιείται, οπότε το αφήνω στην κρίση σας αν είναι φάλτσο ή όχι.

Η ελληνικούρα της εβδομάδας, από τον Ηλία Μαγκλίνη στην Καθημερινή. «Διατηρεί ως το τέλος την αξιοπρέπειά του ως ανήρ και την ακεραιότητά του ως βετεράνος πολεμιστής». Μόλις διάβασα το «ως ανήρ» αισθάνθηκα ένα τρισχιλιετές ρίγος -βλέπετε, αν έλεγε «άνδρας» θα του έπεφτε η μύτη. Ωστόσο, ένας ψείρας θα πρόσεχε ότι το «ως» θέλει ομοιόπτωτη σύνταξη, κι επειδή το «του» είναι σε γενική πτώση η φράση θα έπρεπε να είναι: «διατηρεί την αξιοπρέπειά του ως ανδρός και την ακεραιότητά του ως βετεράνου πολεμιστή». Ή όχι;

Μιλώντας για το «ως», ξέρουμε ότι πολλοί ευπρεπιστές αποστρέφονται ενστικτωδώς το «σαν», και παβλοφικά το μετατρέπουν σε «ως». Ακραίο παράδειγμα (που συνδυάζει ευπρεπισμό με αγραμματοσύνη) είναι το «σαν να» που κάποιοι το μεταφράζουν σε «ως να». Τελευταίο παράδειγμα, από ανακοίνωση της Χρυσής Αυγής στη Μεσσηνία, όπου απαιτεί να μετατεθούν από τον Μελιγαλά όσοι αστυνομικοί είναι «φοβισμένα ανθρωπάκια και λειτουργούν ως να ευρίσκονται στο αμπέλι τους». Βέβαια, θα μου πείτε -και με το δίκιο σας- ότι η μεγάλη ανορθογραφία στο κείμενο δεν είναι το «ως να», είναι ότι η ΧΑ συγκροτεί τάγματα εφόδου και δηλώνει την πρόθεσή της να υποκαταστήσει την επίσημη Αστυνομία, πράγμα που ίσως και να είναι σοβαρός λόγος για να κινηθούν οι διαδικασίες προκειμένου να τεθεί εκτός νόμου η συμμορία.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , | 98 Σχόλια »

Λέξεις γεννιούνται, λέξεις κατασκευάζονται

Posted by sarant στο 9 Φεβρουαρίου, 2010

Στην Ελευθεροτυπία της Δευτέρας δημοσιεύτηκε το εξής άρθρο της κ. Ν.Κοντράρου-Ρασσιά για την παρουσίαση του νέου τόμου νεολογισμών της Ακαδημίας. Τα δικά μου σχόλια στο τέλος.

Μη μου πείτε ότι δεν είναι πιο ωραία η έκφραση «καταιγισμός ιδεών» αντί της αγγλικής brainstorming ή η «ευρωστατιστική» αντί της Eurostat, που μας κάνει κάθε τόσο τη ζωή κόλαση με τα πορίσματά της για την ελληνική οικονομία.

Βεβαίως, δεν ξέρω αν κανείς θα διαλέξει τη λέξη «μεταδημοσκόπηση» από την πιο διαδεδομένη exit poll ή αν θα καταλάβει κάποιος τι του λες κάνοντας λόγο για τον «γραμμοκώδικα» αντί του γνωστού bar code. Και πολύ αμφιβάλλω ότι θα πει κανείς «χιονοσανίδα» το αγαπημένο του snowboard.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Νεολογισμοί, Ορολογία | Με ετικέτα: , , | 14 Σχόλια »

Εσμός σχολιαστών… αδολεσχίζει απεγνωσμένως

Posted by sarant στο 19 Νοέμβριος, 2009

Μου το έστειλαν χτες και στην αρχή σκέφτηκα να μην το δημοσιοποιήσω, γιατί είδα έντρομος πως ξεσκεπάστηκαν οι ανομολόγητες και σκοτεινές επιδιώξεις μου, ύστερα όμως σκέφτηκα πως θα’ ταν εγωιστικό να σας στερήσω τέτοιο διαμάντι.

Εννοώ ένα δημοσίευμα από το ελληνοχριστιανικό ιστολόγιο «Στις επάλξεις της Ορθοδοξίας και του Ελληνισμού» το οποίο παρεμβαίνει στον επιστολοπόλεμο που είχε ξεκινήσει μετά τους εξωφρενικούς ισχυρισμούς του Ακαδημαϊκού κ. Κουνάδη, ξεσκεπάζοντας, επαναλαμβάνω, τους σκοτεινούς κύκλους που βυσσοδομούν -ή μάλλον αδολεσχίζουν. Θα μου πείτε, η ιστορία αυτή, ή τουλάχιστον η πρώτη φάση της, ξεκίνησε την άνοιξη και έληξε τον Σεπτέμβριο. Όμως το δημοσίευμα στις Επάλξεις είναι πολύ πρόσφατο, από τις 14 Νοεμβρίου. Φαίνεται πως το καλό πράγμα αργεί να γίνει.

Οι δύο συγγραφείς του άρθρου λοιπόν καταγγέλλουν τον εσμό σχολιαστών που αντέδρασαν στην ομιλία του κ. Κουνάδη (τον 0ποίο παινεύουν αφειδώς) και λένε ότι οι σχολιαστές προέταξαν… τους τίτλους των με έμφασι, στοχεύοντας να εντυπωσιάσουν, να προκαταλάβουν, να δικαιολογήσουν εν τέλει την ημιμάθειά τους ή την έλλειψι γνώσεως, για την παγκόσμια αναγνώρισι υπεροχής της ελληνικής Γλώσσης, έναντι όλων των άλλων γλωσσών. Άλλως τε, δια της τεθλασμένης πάντοτε, οραματίζονται όλοι οι επίβουλοι να πραγματοποιηθή ο διακαής τους πόθος, ο οποίος είναι ένας και μοναδικός: Με τον υποβιβασμό της Ελληνικής Γλώσσης (παντί τρόπω) και την προβολή της Αγγλικής, να επιτευχθούν τελικώς, οι βλέψεις, αντικαταστάσεως της πρώτης, από την δευτέρα! (Σημείωση: το πρωτότυπο είναι φυσικά σε πολυτονικό με βαρείες, αλλά γράφω από μηχάνημα που δεν έχει δυνατότητα να παρουσιάζει μυγάκια και σκουληκάκια).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικοί μύθοι, Ευτράπελα | Με ετικέτα: , , | 147 Σχόλια »

Το ευκτήριο και το κτίριο

Posted by sarant στο 20 Οκτώβριος, 2009

πως με πληροφόρησε επισκέπτης του ιστολογίου, χτες στην τηλεόραση ο καθηγητής Μπαμπινιώτης υποστήριξε ότι η λέξη «κτίριο» πρέπει να γράφεται με ήτα. Δεν άκουσα την εκπομπή, αλλά τα επιχειρήματα είναι γνωστά και διατυπωμένα στα λεξικά του, τόσο στο Μεγάλο όσο και στο Ορθογραφικό. Με όλο το σεβασμό, θέλω να διατυπώσω τα αντίθετα επιχειρήματα που συνηγορούν υπέρ του να διατηρηθεί η επικρατούσα γραφή «κτίριο». Τα αντιγράφω από το βιβλίο μου «Γλώσσα μετ΄εμποδίων»:

Επιχειρήματα Μπαμπινιώτη:

Το ρήμα ‘κτίζω’ δεν μπορεί να δώσει παράγωγα με ανύπαρκτη κατάληξη –ριο! Δεν μπορούμε δηλαδή να έχουμε κτί-ριο. Το ‘κτίζω’ θα μπορούσε μόνο να δώσει ‘κτιστήριο’ (πρβλ. φροντίζω – φροντιστήριο) τύπος που ούτε κι αυτός μαρτυρείται να υπάρχει. Άρα η λέξη έχει διαφορετική ετυμολογική προέλευση και, επομένως, διαφορετική ορθογραφία. Παράγεται είτε από το ‘οικητήριον’ (οικώ> οικητήριο > κτήριο) είτε από το ‘ευκτήριον’ (οίκημα)· είτε στη μία είτε στην άλλη περίπτωση, η γραφή με –η (κτήριο) είναι η μόνη σωστή.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ετυμολογικά, Ορθογραφικά | Με ετικέτα: , , , | 67 Σχόλια »

Ιδιοτελείς τιτλούχοι

Posted by sarant στο 1 Ιουνίου, 2009

Ποιοι είναι αυτοί;

Σύμφωνα με τρεις επιστολογράφους της Ελευθεροτυπίας, είμαστε εμείς που υπογράψαμε την επιστολή προς Ελευθεροτυπία με αφορμή την ομιλία του ακαδημαϊκού Αντ. Κουνάδη για τον πλούτο της ελληνικής.

Την επιστολή την αναδημοσιεύω παρακάτω, αλλά μπορείτε να τη δείτε και σ’ αυτό το λινκ. Δεν θα σχολιάσω προς το παρόν, θα επισημάνω μόνο ότι η κυρία που υπογράφει είναι συγγραφέας ενός βιβλίου εναντίον του μονοτονικού συστήματος.

*Διαβάσαμε στις 12-5-2009 το δημοσίευμα με τίτλο «Περί του πλούτου της ελληνικής γλώσσας» και αισθανθήκαμε θλίψη και αγανάκτηση για την τόσο απροκάλυπτα ιδιοτελή και εχθρική διάθεση εκείνων των τιτλούχων που το υπέγραφαν εναντίον της γλώσσας μας.

Οι συντάκτες του δημοσιεύματος, σχολιάζοντας το ρεπορτάζ της κ. Κοντράρου-Ρασσιά, 14-4-2009, που αναφερόταν πως σε εκδήλωση της Ακαδημίας Αθηνών ο κύριος ομιλητής ακαδημαϊκός-καθηγητής κ. Κουνάδης, υποστήριξε ότι η «ελληνική γλώσσα θεωρείται ως η πλουσιότερη γλώσσα του κόσμου», εδήλωσαν πως «αγανακτούν, με εκείνους οι οποίοι ξεκινούν αυτό το παραμύθι… τους επαγγελματίες παραμυθάδες». Αντέταξαν, δε, πως η αγγλική αναφέρεται ως η πλουσιότερη…, θεωρώντας «ότι είναι ντροπή κάποιοι, με εσκεμμένα ψέματα, να δημιουργούν την εντύπωση ενός κομπλεξικού επαρχιωτισμού»!!! (Τα θαυμαστικά δικά μας.) Εμείς δεν θα απαντήσουμε στους προκλητικούς χαρακτηρισμούς, για να αιτιολογήσουμε γιατί, ανά την υφήλιο, αναγνωρίστηκε η τελειότης και η υπεροχή της ελληνικής, έναντι όλων των άλλων γλωσσών. Αλλωστε προ ημερών η «Ελευθεροτυπία» παρουσίασε εμπεριστατωμένο, επιστημονικά κατοχυρωμένο δημοσίευμα που πληροφορούσε τους… αγνοούντες… για την πάσα αλήθεια και ας είναι πασίγνωστη… Θα θυμίσουμε μόνο τον δάσκαλο του γένους μας Αδαμάντιο Κοραή, ο οποίος αναφερόμενος κάποτε σε απόπειρα σπιλώσεως της προσωπικότητος του Σωκράτη έγραφε: «Θα περίμενε ο αναγνώστης να αντικρούσω τις κατηγορίες, όμως εντρέπομαι να απολογηθώ υπέρ Σωκράτους». Απαντούμε όμως στους επικριτές, οι οποίοι εδήλωσαν ότι «λατρεύουμε την ελληνική γλώσσα και την ιστορία της», ως προς το εξής. Η πνευματική, πολιτική και θρησκευτική ηγεσία της χώρας μας, που κατέκλυσε το ανώτατο πνευματικό Ιδρυμα της πατρίδος μας στην εκδήλωση της 31ης Μαρτίου 2009 για να παρακολουθήσουν, καθηλωμένοι, τον έγκριτο πανευρωπαϊκού κύρους και αποδοχής ακαδημαϊκό Α. Κουνάδη συμπεράναν πως ό,τι πρωτοφανές συμβαίνει στην Παιδεία μας σήμερα, οφείλεται στο γεγονός αποκαθηλώσεως της ελληνικής γλώσσας απ’ την περίοπτη θέση και την υψηλή αποστολή την οποία είχε για πρόσβαση στα πεδία των επιστημών, των γραμμάτων, των τεχνών. Ο διαπρεπής, ακαδημαϊκός-καθηγητής Α. Κουνάδης κατήγαγε τον θρίαμβο αποκαλύψεως των αιτίων της πνευματικής καθιζήσεως των νέων μας και οραματίστηκε τη διάσωση της Γλωσσικής Παιδείας των Ελλήνων απ’ την έσχατη παρακμή, προτείνοντας λύσεις. Λυπούμεθα γιατί υπάρχουν ακόμη, μετά την τόση υποβάθμιση του βίου μας, Ελληνες που εθελοτυφλούν, παρ’ ότι δηλώνουν πως «λατρεύουν» (τη γλώσσα) απαξάπαντες».

Μετά τιμής

Στέλιος Κουκουναράς
μουσουργός στη Συμφωνική Ορχήστρα του Αμβούργου

Ηλίας Τσιρογιάννης
δικηγόρος

Χαρά Τσικοπούλου
εκπαιδευτικός

Posted in Γλωσσικοί μύθοι | Με ετικέτα: , , | 45 Σχόλια »

Επιστολή στην Ελευθεροτυπία

Posted by sarant στο 12 Μαΐου, 2009

Όπως θα θυμάστε, πριν από 15 μέρες είχαμε στείλει μια επιστολή στην Ακαδημία Αθηνών (με κοινοποίηση σε Υπουργείο Παιδείας, ΔΟΕ, ΟΛΜΕ, Παιδ.Ινστ.) και άλλη μία στην Ελευθεροτυπία, για το θέμα της ομιλίας του ακαδημαϊκού Αντ. Κουνάδη στην οποία είχε υιοθετήσει κάμποσους ανυπόστατους μύθους για την ελληνική γλώσσα. Οι επιστολές συνοδεύονταν από περίπου 40 υπογραφές επισκεπτών του ιστολογίου (δυο-τρεις ακόμα δήλωσαν ότι υπογράφουν αφού είχαν φύγει οι επιστολές).

Σήμερα, όπως βλέπω στην ηλεκτρονική έκδοση (τη χάρτινη αύριο θα την πάρω), η Ελευθεροτυπία δημοσίευσε, όχι στη στήλη των επιστολών αλλά στις σελίδες των τεχνών (καλύτερα) το μεγαλύτερο μέρος της επιστολής και το μικρότερο μέρος των υπογραφών.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικοί μύθοι | Με ετικέτα: , , | 18 Σχόλια »

Προς Ακαδημαϊκούς επιστολή

Posted by sarant στο 22 Απρίλιος, 2009

και άλλη μία προς Ελευθεροτυπία, αλλά δεν ταίριαζε για τίτλος.

Την περασμένη εβδομάδα, συζητώντας εδώ τον εξωφρενικό ισχυρισμό του ακαδημαϊκού Κουνάδη για 5.000.000 λέξεις της ελληνικής (και άλλα λερναία μυθεύματα), είχε από πολλούς εκφραστεί η επιθυμία να γράψουμε ένα γράμμα προς τις εφημερίδες ή προς την Ακαδημία -ίσως χωρίς μεγάλες προσδοκίες, αλλά για να ακουστεί και μια αντίθετη φωνή στο πλασάρισμα του σκοταδισμού και της αγυρτείας από τους επισημότερους κύκλους.

Ετοίμασα δύο επιστολές, μία προς την Ακαδημία Αθηνών και μία άλλη, πιο σύντομη, προς την Ελευθεροτυπία. Έστειλα το σχέδιο σε μερικούς φίλους του ιστολογίου που τους ξέρω καλύτερα και ενσωμάτωσα (με τη μέθοδο του Χότζα, κι εσύ δίκιο έχεις) όλες σχεδόν τις «τροπολογίες» που έκαναν (εκτός από μία: δεν απάλειψα την αναφορά στην «αγάπη» προς τη γλώσσα, όπως έκρινε καλύτερο κάποιος φίλος).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικοί μύθοι | Με ετικέτα: , , | 91 Σχόλια »

Το Λερναίο κείμενο στην Ακαδημία!

Posted by sarant στο 16 Απρίλιος, 2009

Το Λερναίο κείμενο στην Ακαδημία, ή: Παραπληροφορούν οι ακαδημαϊκοί;

Στο προηγούμενό μου άρθρο είχα επισημάνει ότι σε ρεπορτάζ της Ελευθεροτυπίας (15.4.2009) για την ομιλία ενός ακαδημαϊκού περιεχόταν ο εξωφρενικός ισχυρισμός ότι η ελληνική γλώσσα περιέχει, σύμφωνα με το βιβλίο Γκίνες, 5.000.000 λέξεις. Αρχικά είχα αποδώσει την απιθανότητα στη δημοσιογράφο που υπέγραφε το άρθρο (διότι η φράση δεν είχε τυπωθεί μέσα σε εισαγωγικά, όπως άλλες)  όταν όμως ερεύνησα το θέμα διαπίστωσα ότι κατά πάσα πιθανότητα τον επίμαχο ισχυρισμό τον είχε διατυπώσει ο ομιλητής, ο ακαδημαϊκός Αντ. Κουνάδης. Οπότε, κοτζάμ ακαδημαϊκός, σκέφτηκα, αξίζει ξεχωριστό σημείωμα.

Ο κ. Αντώνης Κουνάδης στα νιάτα του ήταν δισκοβόλος και μάλιστα πολύ καλός· είχε πάρει χρυσά μετάλλια σε πανελλήνιους και βαλκανικούς αγώνες και για μια περίοδο είχε την πέμπτη επίδοση στον κόσμο. Διετέλεσε και πρόεδρος του ΣΕΓΑΣ επί δικτατορίας, από τον Φεβρουάριο του 1973 έως το 1974. Αργότερα έγινε καθηγητής στη σχολή Πολιτικών Μηχανικών του ΕΜΠ και μετά ακαδημαϊκός, από το 1999, στην τάξη των Θετικών Επιστημών (Εφηρμοσμένων Θετικών Επιστημών: Στατικής- Δυναμικής, Ανάλυσης- Έρευνας των Τεχνικών Κατασκευών). Αναμφισβήτητα πλούσια και ζηλευτή σταδιοδρομία· θα συμφωνήσετε όμως μαζί μου, πιστεύω, ότι δεν φαίνεται να έχει μεγάλη σχέση με τη γλώσσα και τη γλωσσολογία.

Ίσως όμως, όπως λέει κι ο Τιπούκειτος (εννοώ τον έγκριτο σχολιαστή του παρόντος ιστολογίου), στη γλώσσα όλα να επιτρέπονται. Θέλω να πω, άμα βγει η αφεντιά μου και κάνει διάλεξη περί αντοχής υλικών / κβαντομηχανικής / νανοτεχνολογίας / νονοτεχνολογίας κτλ., θα με πάρουν με τις πέτρες, και δικαίως. Ενώ ο κάθε μηχανικός, ψυχίατρος, μουσικοσυνθέτης, δημοσιογράφος και (κυρίως και προπάντων) ταξιτζής θεωρεί πως έχει το ελεύθερο να ξεστομίζει θέσφατα για τον πλούτο της Τρισχιλιετούς όπου και όπως τού βουληθεί. Πάει καλά, ως εδώ καμιά αντίρρηση.

Με τον πρόσφατο λόγο του κυρίου Κουνάδη όμως, υπάρχει πρόβλημα. Όχι επειδή ο κ. Κουνάδης ομιλεί για τη γλώσσα χωρίς να είναι ειδικός. Άλλωστε, ούτε ο Μανώλης Γλέζος έχει, απ’ όσο ξέρω, τυπικά προσόντα γλωσσολόγου, όμως μια διάλεξή του περί γλώσσας που είχα την τύχη ν’ ακούσω ήταν και απολαυστική και επιστημονικά στέρεη. Πρόβλημα υπάρχει επειδή ο κ. Κουνάδης είναι καθηγητής πανεπιστημίου και ακαδημαϊκός. Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικοί μύθοι, Λερναίο κείμενο | Με ετικέτα: , | 416 Σχόλια »

5 εκατομμύρια λέξεις και λίγη αξιοπρέπεια για χάσιμο

Posted by sarant στο 15 Απρίλιος, 2009

Αν έβγαινε κάποιος φιλόλογος, έστω κι ακαδημαϊκός, και δήλωνε ότι, ξερωγώ, η φραπελιά είναι φάρμακο αποτελεσματικό για τον καρκίνο, κι αν μια εφημερίδα πρόβαλλε τις δηλώσεις του σε περίοπτη θέση, φαντάζομαι ότι θα τις αντιμετωπίζαμε με θυμηδία και θα αναρωτιόμασταν αν ο σεβάσμιος κύριος έχει ακόμα σώας τας φρένας -όσο για την εφημερίδα, θα έχανε την αξιοπιστία της και μπορεί κάποια αρχή να της έβαζε και πρόστιμο -όπως άλλωστε νομίζω ότι έγινε όταν κάποια τηλεοπτική εκπομπή πρόβαλε ακριβώς αυτόν τον ισχυρισμό.

Περιέργως, για θέματα γλώσσας ο καθένας θεωρεί ότι μπορεί να λέει ό,τι του κατέβει στο νου.

Ίσως αυτό να οφείλεται στο ότι τη γλώσσα τη μιλάμε όλοι και τη χειριζόμαστε περίπου με την ίδια επάρκεια (πιο σωστά, έτσι νομίζουμε), άρα είμαστε όλοι εξίσου ειδικοί. Έτσι εξηγείται το ότι ο τραγουδοποιός Διονύσης Σαββόπουλος θεώρησε τον εαυτό του αρμόδιο να αποδείξει την ύπαρξη μακρών και βραχέων φωνηέντων στη σημερινή γλώσσα (τη στιγμή που όλοι δέχονται πως η διάκριση έχει εκλείψει από αιώνες και αιώνες), ενώ, ας πούμε, δεν ισχυρίστηκε ότι η γη είναι επίπεδη και περιβάλλεται από έναν φλεγόμενο δακτύλιο.

Το χειρότερο είναι ότι για τη γλώσσα μπορεί κανείς ανεξέλεγκτα να παραθέσει την πιο απίστευτη παπάρα σαν να ήταν επιστημονικό στοιχείο -και ότι θα το δεχτούν αρκετοί χωρίς να το αμφισβητήσουν.

Αρκεί βέβαια να τους βολεύει να το δεχτούν. Θέλω να πω, αν είστε αγύρτης που προωθείτε την ιδέα ότι όλες οι γλώσσες του κόσμου προέρχονται από τα παλαιοτουρκικά (η θεωρία της Γλώσσας του Ήλιου ή κάπως έτσι), καλά θα κάνετε να την πλασάρετε στη γειτονική χώρα. Αν θέλετε να πουλήσετε με επιτυχία τις μπαρούφες σας στην Ελλάδα, πρέπει να πείτε κάτι σαν κι αυτό που δημοσιεύτηκε σήμερα στην Ελευθεροτυπία με τίτλο 5.000.000 λέξεις για χάσιμο

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικοί μύθοι | Με ετικέτα: , , , , | 70 Σχόλια »