Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Ακαδημία Αθηνών’

Το ευκτήριο και το κτίριο

Posted by sarant στο 20 Οκτωβρίου, 2009

πως με πληροφόρησε επισκέπτης του ιστολογίου, χτες στην τηλεόραση ο καθηγητής Μπαμπινιώτης υποστήριξε ότι η λέξη «κτίριο» πρέπει να γράφεται με ήτα. Δεν άκουσα την εκπομπή, αλλά τα επιχειρήματα είναι γνωστά και διατυπωμένα στα λεξικά του, τόσο στο Μεγάλο όσο και στο Ορθογραφικό. Με όλο το σεβασμό, θέλω να διατυπώσω τα αντίθετα επιχειρήματα που συνηγορούν υπέρ του να διατηρηθεί η επικρατούσα γραφή «κτίριο». Τα αντιγράφω από το βιβλίο μου «Γλώσσα μετ΄εμποδίων»:

Επιχειρήματα Μπαμπινιώτη:

Το ρήμα ‘κτίζω’ δεν μπορεί να δώσει παράγωγα με ανύπαρκτη κατάληξη –ριο! Δεν μπορούμε δηλαδή να έχουμε κτί-ριο. Το ‘κτίζω’ θα μπορούσε μόνο να δώσει ‘κτιστήριο’ (πρβλ. φροντίζω – φροντιστήριο) τύπος που ούτε κι αυτός μαρτυρείται να υπάρχει. Άρα η λέξη έχει διαφορετική ετυμολογική προέλευση και, επομένως, διαφορετική ορθογραφία. Παράγεται είτε από το ‘οικητήριον’ (οικώ> οικητήριο > κτήριο) είτε από το ‘ευκτήριον’ (οίκημα)· είτε στη μία είτε στην άλλη περίπτωση, η γραφή με –η (κτήριο) είναι η μόνη σωστή.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ετυμολογικά, Ορθογραφικά | Με ετικέτα: , , , | 67 Σχόλια »

Ιδιοτελείς τιτλούχοι

Posted by sarant στο 1 Ιουνίου, 2009

Ποιοι είναι αυτοί;

Σύμφωνα με τρεις επιστολογράφους της Ελευθεροτυπίας, είμαστε εμείς που υπογράψαμε την επιστολή προς Ελευθεροτυπία με αφορμή την ομιλία του ακαδημαϊκού Αντ. Κουνάδη για τον πλούτο της ελληνικής.

Την επιστολή την αναδημοσιεύω παρακάτω, αλλά μπορείτε να τη δείτε και σ’ αυτό το λινκ. Δεν θα σχολιάσω προς το παρόν, θα επισημάνω μόνο ότι η κυρία που υπογράφει είναι συγγραφέας ενός βιβλίου εναντίον του μονοτονικού συστήματος.

*Διαβάσαμε στις 12-5-2009 το δημοσίευμα με τίτλο «Περί του πλούτου της ελληνικής γλώσσας» και αισθανθήκαμε θλίψη και αγανάκτηση για την τόσο απροκάλυπτα ιδιοτελή και εχθρική διάθεση εκείνων των τιτλούχων που το υπέγραφαν εναντίον της γλώσσας μας.

Οι συντάκτες του δημοσιεύματος, σχολιάζοντας το ρεπορτάζ της κ. Κοντράρου-Ρασσιά, 14-4-2009, που αναφερόταν πως σε εκδήλωση της Ακαδημίας Αθηνών ο κύριος ομιλητής ακαδημαϊκός-καθηγητής κ. Κουνάδης, υποστήριξε ότι η «ελληνική γλώσσα θεωρείται ως η πλουσιότερη γλώσσα του κόσμου», εδήλωσαν πως «αγανακτούν, με εκείνους οι οποίοι ξεκινούν αυτό το παραμύθι… τους επαγγελματίες παραμυθάδες». Αντέταξαν, δε, πως η αγγλική αναφέρεται ως η πλουσιότερη…, θεωρώντας «ότι είναι ντροπή κάποιοι, με εσκεμμένα ψέματα, να δημιουργούν την εντύπωση ενός κομπλεξικού επαρχιωτισμού»!!! (Τα θαυμαστικά δικά μας.) Εμείς δεν θα απαντήσουμε στους προκλητικούς χαρακτηρισμούς, για να αιτιολογήσουμε γιατί, ανά την υφήλιο, αναγνωρίστηκε η τελειότης και η υπεροχή της ελληνικής, έναντι όλων των άλλων γλωσσών. Αλλωστε προ ημερών η «Ελευθεροτυπία» παρουσίασε εμπεριστατωμένο, επιστημονικά κατοχυρωμένο δημοσίευμα που πληροφορούσε τους… αγνοούντες… για την πάσα αλήθεια και ας είναι πασίγνωστη… Θα θυμίσουμε μόνο τον δάσκαλο του γένους μας Αδαμάντιο Κοραή, ο οποίος αναφερόμενος κάποτε σε απόπειρα σπιλώσεως της προσωπικότητος του Σωκράτη έγραφε: «Θα περίμενε ο αναγνώστης να αντικρούσω τις κατηγορίες, όμως εντρέπομαι να απολογηθώ υπέρ Σωκράτους». Απαντούμε όμως στους επικριτές, οι οποίοι εδήλωσαν ότι «λατρεύουμε την ελληνική γλώσσα και την ιστορία της», ως προς το εξής. Η πνευματική, πολιτική και θρησκευτική ηγεσία της χώρας μας, που κατέκλυσε το ανώτατο πνευματικό Ιδρυμα της πατρίδος μας στην εκδήλωση της 31ης Μαρτίου 2009 για να παρακολουθήσουν, καθηλωμένοι, τον έγκριτο πανευρωπαϊκού κύρους και αποδοχής ακαδημαϊκό Α. Κουνάδη συμπεράναν πως ό,τι πρωτοφανές συμβαίνει στην Παιδεία μας σήμερα, οφείλεται στο γεγονός αποκαθηλώσεως της ελληνικής γλώσσας απ’ την περίοπτη θέση και την υψηλή αποστολή την οποία είχε για πρόσβαση στα πεδία των επιστημών, των γραμμάτων, των τεχνών. Ο διαπρεπής, ακαδημαϊκός-καθηγητής Α. Κουνάδης κατήγαγε τον θρίαμβο αποκαλύψεως των αιτίων της πνευματικής καθιζήσεως των νέων μας και οραματίστηκε τη διάσωση της Γλωσσικής Παιδείας των Ελλήνων απ’ την έσχατη παρακμή, προτείνοντας λύσεις. Λυπούμεθα γιατί υπάρχουν ακόμη, μετά την τόση υποβάθμιση του βίου μας, Ελληνες που εθελοτυφλούν, παρ’ ότι δηλώνουν πως «λατρεύουν» (τη γλώσσα) απαξάπαντες».

Μετά τιμής

Στέλιος Κουκουναράς
μουσουργός στη Συμφωνική Ορχήστρα του Αμβούργου

Ηλίας Τσιρογιάννης
δικηγόρος

Χαρά Τσικοπούλου
εκπαιδευτικός

Posted in Γλωσσικοί μύθοι | Με ετικέτα: , , | 50 Σχόλια »

Επιστολή στην Ελευθεροτυπία

Posted by sarant στο 12 Μαΐου, 2009

Όπως θα θυμάστε, πριν από 15 μέρες είχαμε στείλει μια επιστολή στην Ακαδημία Αθηνών (με κοινοποίηση σε Υπουργείο Παιδείας, ΔΟΕ, ΟΛΜΕ, Παιδ.Ινστ.) και άλλη μία στην Ελευθεροτυπία, για το θέμα της ομιλίας του ακαδημαϊκού Αντ. Κουνάδη στην οποία είχε υιοθετήσει κάμποσους ανυπόστατους μύθους για την ελληνική γλώσσα. Οι επιστολές συνοδεύονταν από περίπου 40 υπογραφές επισκεπτών του ιστολογίου (δυο-τρεις ακόμα δήλωσαν ότι υπογράφουν αφού είχαν φύγει οι επιστολές).

Σήμερα, όπως βλέπω στην ηλεκτρονική έκδοση (τη χάρτινη αύριο θα την πάρω), η Ελευθεροτυπία δημοσίευσε, όχι στη στήλη των επιστολών αλλά στις σελίδες των τεχνών (καλύτερα) το μεγαλύτερο μέρος της επιστολής και το μικρότερο μέρος των υπογραφών.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικοί μύθοι | Με ετικέτα: , , | 18 Σχόλια »

Προς Ακαδημαϊκούς επιστολή

Posted by sarant στο 22 Απριλίου, 2009

και άλλη μία προς Ελευθεροτυπία, αλλά δεν ταίριαζε για τίτλος.

Την περασμένη εβδομάδα, συζητώντας εδώ τον εξωφρενικό ισχυρισμό του ακαδημαϊκού Κουνάδη για 5.000.000 λέξεις της ελληνικής (και άλλα λερναία μυθεύματα), είχε από πολλούς εκφραστεί η επιθυμία να γράψουμε ένα γράμμα προς τις εφημερίδες ή προς την Ακαδημία -ίσως χωρίς μεγάλες προσδοκίες, αλλά για να ακουστεί και μια αντίθετη φωνή στο πλασάρισμα του σκοταδισμού και της αγυρτείας από τους επισημότερους κύκλους.

Ετοίμασα δύο επιστολές, μία προς την Ακαδημία Αθηνών και μία άλλη, πιο σύντομη, προς την Ελευθεροτυπία. Έστειλα το σχέδιο σε μερικούς φίλους του ιστολογίου που τους ξέρω καλύτερα και ενσωμάτωσα (με τη μέθοδο του Χότζα, κι εσύ δίκιο έχεις) όλες σχεδόν τις «τροπολογίες» που έκαναν (εκτός από μία: δεν απάλειψα την αναφορά στην «αγάπη» προς τη γλώσσα, όπως έκρινε καλύτερο κάποιος φίλος).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικοί μύθοι | Με ετικέτα: , , | 91 Σχόλια »

Το Λερναίο κείμενο στην Ακαδημία!

Posted by sarant στο 16 Απριλίου, 2009

Το Λερναίο κείμενο στην Ακαδημία, ή: Παραπληροφορούν οι ακαδημαϊκοί;

Στο προηγούμενό μου άρθρο είχα επισημάνει ότι σε ρεπορτάζ της Ελευθεροτυπίας (15.4.2009) για την ομιλία ενός ακαδημαϊκού περιεχόταν ο εξωφρενικός ισχυρισμός ότι η ελληνική γλώσσα περιέχει, σύμφωνα με το βιβλίο Γκίνες, 5.000.000 λέξεις. Αρχικά είχα αποδώσει την απιθανότητα στη δημοσιογράφο που υπέγραφε το άρθρο (διότι η φράση δεν είχε τυπωθεί μέσα σε εισαγωγικά, όπως άλλες)  όταν όμως ερεύνησα το θέμα διαπίστωσα ότι κατά πάσα πιθανότητα τον επίμαχο ισχυρισμό τον είχε διατυπώσει ο ομιλητής, ο ακαδημαϊκός Αντ. Κουνάδης. Οπότε, κοτζάμ ακαδημαϊκός, σκέφτηκα, αξίζει ξεχωριστό σημείωμα.

Ο κ. Αντώνης Κουνάδης στα νιάτα του ήταν δισκοβόλος και μάλιστα πολύ καλός· είχε πάρει χρυσά μετάλλια σε πανελλήνιους και βαλκανικούς αγώνες και για μια περίοδο είχε την πέμπτη επίδοση στον κόσμο. Διετέλεσε και πρόεδρος του ΣΕΓΑΣ επί δικτατορίας, από τον Φεβρουάριο του 1973 έως το 1974. Αργότερα έγινε καθηγητής στη σχολή Πολιτικών Μηχανικών του ΕΜΠ και μετά ακαδημαϊκός, από το 1999, στην τάξη των Θετικών Επιστημών (Εφηρμοσμένων Θετικών Επιστημών: Στατικής- Δυναμικής, Ανάλυσης- Έρευνας των Τεχνικών Κατασκευών). Αναμφισβήτητα πλούσια και ζηλευτή σταδιοδρομία· θα συμφωνήσετε όμως μαζί μου, πιστεύω, ότι δεν φαίνεται να έχει μεγάλη σχέση με τη γλώσσα και τη γλωσσολογία.

Ίσως όμως, όπως λέει κι ο Τιπούκειτος (εννοώ τον έγκριτο σχολιαστή του παρόντος ιστολογίου), στη γλώσσα όλα να επιτρέπονται. Θέλω να πω, άμα βγει η αφεντιά μου και κάνει διάλεξη περί αντοχής υλικών / κβαντομηχανικής / νανοτεχνολογίας / νονοτεχνολογίας κτλ., θα με πάρουν με τις πέτρες, και δικαίως. Ενώ ο κάθε μηχανικός, ψυχίατρος, μουσικοσυνθέτης, δημοσιογράφος και (κυρίως και προπάντων) ταξιτζής θεωρεί πως έχει το ελεύθερο να ξεστομίζει θέσφατα για τον πλούτο της Τρισχιλιετούς όπου και όπως τού βουληθεί. Πάει καλά, ως εδώ καμιά αντίρρηση.

Με τον πρόσφατο λόγο του κυρίου Κουνάδη όμως, υπάρχει πρόβλημα. Όχι επειδή ο κ. Κουνάδης ομιλεί για τη γλώσσα χωρίς να είναι ειδικός. Άλλωστε, ούτε ο Μανώλης Γλέζος έχει, απ’ όσο ξέρω, τυπικά προσόντα γλωσσολόγου, όμως μια διάλεξή του περί γλώσσας που είχα την τύχη ν’ ακούσω ήταν και απολαυστική και επιστημονικά στέρεη. Πρόβλημα υπάρχει επειδή ο κ. Κουνάδης είναι καθηγητής πανεπιστημίου και ακαδημαϊκός. Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικοί μύθοι, Λερναίο κείμενο | Με ετικέτα: , | 422 Σχόλια »

5 εκατομμύρια λέξεις και λίγη αξιοπρέπεια για χάσιμο

Posted by sarant στο 15 Απριλίου, 2009

Αν έβγαινε κάποιος φιλόλογος, έστω κι ακαδημαϊκός, και δήλωνε ότι, ξερωγώ, η φραπελιά είναι φάρμακο αποτελεσματικό για τον καρκίνο, κι αν μια εφημερίδα πρόβαλλε τις δηλώσεις του σε περίοπτη θέση, φαντάζομαι ότι θα τις αντιμετωπίζαμε με θυμηδία και θα αναρωτιόμασταν αν ο σεβάσμιος κύριος έχει ακόμα σώας τας φρένας -όσο για την εφημερίδα, θα έχανε την αξιοπιστία της και μπορεί κάποια αρχή να της έβαζε και πρόστιμο -όπως άλλωστε νομίζω ότι έγινε όταν κάποια τηλεοπτική εκπομπή πρόβαλε ακριβώς αυτόν τον ισχυρισμό.

Περιέργως, για θέματα γλώσσας ο καθένας θεωρεί ότι μπορεί να λέει ό,τι του κατέβει στο νου.

Ίσως αυτό να οφείλεται στο ότι τη γλώσσα τη μιλάμε όλοι και τη χειριζόμαστε περίπου με την ίδια επάρκεια (πιο σωστά, έτσι νομίζουμε), άρα είμαστε όλοι εξίσου ειδικοί. Έτσι εξηγείται το ότι ο τραγουδοποιός Διονύσης Σαββόπουλος θεώρησε τον εαυτό του αρμόδιο να αποδείξει την ύπαρξη μακρών και βραχέων φωνηέντων στη σημερινή γλώσσα (τη στιγμή που όλοι δέχονται πως η διάκριση έχει εκλείψει από αιώνες και αιώνες), ενώ, ας πούμε, δεν ισχυρίστηκε ότι η γη είναι επίπεδη και περιβάλλεται από έναν φλεγόμενο δακτύλιο.

Το χειρότερο είναι ότι για τη γλώσσα μπορεί κανείς ανεξέλεγκτα να παραθέσει την πιο απίστευτη παπάρα σαν να ήταν επιστημονικό στοιχείο -και ότι θα το δεχτούν αρκετοί χωρίς να το αμφισβητήσουν.

Αρκεί βέβαια να τους βολεύει να το δεχτούν. Θέλω να πω, αν είστε αγύρτης που προωθείτε την ιδέα ότι όλες οι γλώσσες του κόσμου προέρχονται από τα παλαιοτουρκικά (η θεωρία της Γλώσσας του Ήλιου ή κάπως έτσι), καλά θα κάνετε να την πλασάρετε στη γειτονική χώρα. Αν θέλετε να πουλήσετε με επιτυχία τις μπαρούφες σας στην Ελλάδα, πρέπει να πείτε κάτι σαν κι αυτό που δημοσιεύτηκε σήμερα στην Ελευθεροτυπία με τίτλο 5.000.000 λέξεις για χάσιμο

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικοί μύθοι | Με ετικέτα: , , , , | 72 Σχόλια »