Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘ακριβός’

Ποιος είναι «ακριβός στα πίτουρα και φτηνός στ’ αλεύρι;»

Posted by sarant στο 22 Ιουλίου, 2015

Πριν από μερικές μέρες συζητούσα (ηλεκτρονικά) μ’ έναν τακτικό φίλο του ιστολογίου, ο οποίος, ανάμεσα στ’ άλλα, μου σύστησε να ξανακοιτάξω όσα είχα γράψει στο βιβλίο μου «Λόγια του αέρα» για την έκφραση «ακριβός στα πίτουρα και φτηνός στ’ αλεύρι» -ο φίλος μου είχε την εντύπωση πως από αβλεψία είχα δώσει ανάποδα την εξήγηση της έκφρασης.

Λάθη κάνουμε όλοι σ’ αυτά που γράφουμε, μακάρι να τα έχουμε ξανακοιτάξει δέκα φορές, οπότε άνοιξα το βιβλίο φοβούμενος πως ο φίλος μου είχε δίκιο. Η εξήγηση που δίνω για την έκφραση αυτή είναι:

ακριβός στα πίτουρα και φτηνός στ’ αλεύρι: λέγεται για όσους επιδεικνύουν υπερβολικό πνεύμα οικονομίας σε δευτερεύοντα ενώ ταυτόχρονα δείχνονται σπάταλοι στα σημαντικά, ιδίως σχετικά με τη διαχείριση του νοικοκυριού ή της επιχείρησής τους.

Ίσως μπορεί να διατυπωθεί καλύτερα, αλλά λάθος δεν είναι. Αυτή είναι κατά τη γνώμη μου η σημασία της έκφρασης, και τα λεξικά συμφωνούν μαζί μου -για παράδειγμα, το ΛΚΝ αναφέρει: αυστηρός και φειδωλός για ασήμαντα θέματα αλλά επιεικής για σοβαρότερα. Νομίζω ότι ο ορισμός του ΛΚΝ είναι πληρέστερος από τον δικό μου, διότι περιλαμβάνει και τη διάσταση της αυστηρότητας σε μη οικονομικά θέματα.

Ο φίλος μου όμως ερμήνευε διαφορετικά την έκφραση. Θεωρούσε ότι λέγεται για κάποιον που κάνει οικονομία στα ακριβά και σημαντικά, ενώ είναι σπάταλος στα δευτερεύοντα. «Το αλεύρι, που είναι βασικό συστατικό, πρέπει να είναι καλό, εκεί δεν πρέπει να κάνεις τσιγγουνιές. Στα πίτουρα, που είναι δευτερεύουσας σημασίας, μπορεί να κάνεις οικονομία. Όταν όμως κάποιος αγοράζει φτηνό αλεύρι για να κάνει οικονομία και μετά ξοδεύει απλόχερα στα δευτερεύοντα, τα πίτουρα, έχουμε το παράλογο που καυτηριάζει η παροιμία».

Να πούμε λοιπόν δυο λόγια παραπάνω γι’ αυτή την παροιμιακή φράση της κακοδιαχείρισης, που κοροϊδεύει μια παράλογη αλλά όχι αδύνατη συμπεριφορά. Ακριβός στα πίτουρα και φτηνός στ’ αλεύρι μπορεί να είναι  π.χ. ο επιχειρηματίας που ξοδεύει απλόχερα για τη διακόσμηση του γραφείου αλλά δείχνει υπερβολική φειδώ στην κατανάλωση της γραφικής ύλης, παρόλο που το χαρτί και οι συνδετήρες κοστίζουν πολύ λιγότερο. Τέτοια παραδειγματα παράλογης διαχείρισης μπορούμε ασφαλώς να βρούμε πάρα πολλά στην κρατική μηχανή -αν και μερικές φορές η φαινομενικά παράλογη συμπεριφορά μπορεί να έχει μιαν άλλη εξήγηση: ας πούμε, ο ορθοπ*δικός που ξόδευε απλόχερα τα πανάκριβα υλικά ενώ κατανάλωνε με μέτρο τα φτηνότερα, κατά πάσα πιθανότητα θα λαδωνόταν, οπότε παράλογη δεν είναι η συμπεριφορά του, απλώς ανέντιμη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ιστορίες λέξεων, Παροιμίες, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , | 115 Σχόλια »