Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Αλέξανδρος Μπάρας’

Τι βγαίνει από τη Βιέννη;

Posted by sarant στο 12 Μαρτίου, 2012

Εντάξει, ο τίτλος είναι ένα μάλλον εύκολο λογοπαίγνιο, αλλά το σημερινό άρθρο πράγματι είναι αφιερωμένο στη Βιέννη, την πρωτεύουσα της Αυστρίας. Όχι, το ιστολόγιο δεν έχει σκοπό να αλλάξει χαρακτήρα και να γίνει, τώρα στα γεράματα, ταξιδιωτικό -ο καθένας στο είδος του, και τα ταξιδιωτικά άλλοι τα γράφουν πολύ καλύτερα. Εμείς εδώ, θα το έχω επαναλάβει ίσαμε πεντακόσιες φορές, λεξιλογούμε, και το έναυσμα για το γράψιμο του άρθρου ήταν αμιγώς γλωσσικό: η προφορά της πρωτεύουσας της Αυστρίας. Πώς την προφέρετε; Δισύλλαβη ή τρισύλλαβη; Βγέ-νι ή Βει-έ-νι; Εγώ την προφέρω δισύλλαβη, με συνίζηση, αν και με κάποια διαφορά στην προφορά από το «βγαίνει» -ο φθόγγος -γ- δεν ακούγεται καθαρά, γι’ αυτό τη δική μου την προφορά θα την έγραφα Βιέ-νι. Πάντως, σαφώς δισύλλαβη.

Και όχι μόνο την προφέρω έτσι, αλλά μέχρι πρόσφατα, που έγινε η συζήτηση στο ιστολόγιο, αγνοούσα εντελώς ότι υπάρχουν άνθρωποι που την προφέρουν τρισύλλαβη! Κι όμως, σε μια πρώτη συζήτηση που είχε γίνει στο ιστολόγιο, πριν από καναδυοτρείς μήνες, σε κάποια σχόλια άσχετα με το θέμα του άρθρου, προέκυψε ότι οι περισσότεροι φίλοι του ιστολογίου που πήραν το λόγο, την τρισυλλαβίζουν τη Βι-έν-νη. Ομολογώ ότι έπαθα πολιτισμικό σοκ, που λένε, όταν το συνειδητοποίησα. Βέβαια, εκ των υστέρων, σε ένα μικρό γκάλοπ που έκανα σε φίλους, είδα ότι οι περισσότεροι δισυλλάβιζαν, οπότε κάπως πήγε η καρδιά μου στη θέση της: δεν είμαι ο μόνος, σκέφτηκα. Τώρα που το συλλογίζομαι, λέω πως αποκλείεται να μην είχα ακούσει τόσες δεκαετίες, π.χ. στο σχολείο, την τρισύλλαβη προφορά’ θα την είχα ακούσει αλλά δεν θα την είχα προσέξει.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Παπαδιαμάντης, Σφυγμομετρήσεις, Τραγούδια, Τοπωνύμια | Με ετικέτα: , , , , | 410 Σχόλια »

Τρία κι ένα λευκά άλμπατρα

Posted by sarant στο 3 Δεκεμβρίου, 2010

Τις προάλλες που συζητήσαμε για «λεξικά που διαβάζονται», η συζήτηση είχε ξεκινήσει από το βιβλίο Word Histories του J. Ayto, που το είχε αναφέρει σαν παράδειγμα τέτοιου βιβλίου, τερπνού και εγκυρου, ο φίλος που μου έστειλε το ηλεμήνυμα. Στο βιβλίο αυτό, που περιέχει ενδιαφέρουσες ετυμολογίες, τερπνά δοσμένες σαν ιστορίες (αγγλικών) λέξεων, υπάρχει και η ιστορία της λέξης albatross, του άλμπατρος.

Στα νέα ελληνικά, πρόκειται φυσικά για δάνειο, μάλλον από τα γαλλικά ή τα αγγλικά, όμως σύμφωνα με την άποψη του Ayto η απώτερη προέλευση της λέξης είναι ελληνική, από τη λέξη κάδος. Η ιστορία της λέξης είναι μια σαγηνευτική περιπλάνηση στο χώρο, το χρόνο και τις σημασίες.

Η αρχαία ελληνική λέξη κάδος, με σημασία παρόμοια με τη σημερινή, πέρασε στα αραβικά ως kadus, διατηρώντας τη σημασία της. Τώρα μπαίνει στην εικόνα ο πελεκάνος: για το πουλί αυτό πίστευαν ότι γεμίζει το μεγάλο στόμα του με νερό και το μεταφέρει για να ποτίσει τα μικρά του. Γι’ αυτό άλλωστε και στα αραβοπερσικά είχε την ονομασία saqqa (= νερουλάς). Λοιπόν, αυτό το πουλί με το τεράστιο, μεγάλο σαν κάδο, στόμα, ονομάστηκε, πράγμα καθόλου παράλογο, al-kadous, «το πουλί-κάδος» θα λέγαμε. Η λέξη ταξιδεύει προς τη Δύση και φτάνει στα πορτογαλικά και με τις δυο σημασίες: alcatruz λέγεται ο κάδος του πηγαδιού, και alcatraz ο κορμοράνος ή ο πελεκάνος (όπως συνήθως, το αραβικό άρθρο αλ ενσωματώθηκε στη δανεισμένη λέξη). Από εκεί, η λέξη περνάει στα αγγλικά, όπου πλέον σημαίνει όχι μόνον τον πελεκάνο ή τον κορμοράνο αλλά και το άλμπατρος.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γιουτουμπάκια, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Μεταφραστικά, Παράλληλα κείμενα | Με ετικέτα: , , , , , , , , , | 127 Σχόλια »