Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Αλέξανδρος Παπάγος’

Από πότε υπάρχουν κοψοχέρηδες;

Posted by sarant στο 13 Σεπτεμβρίου, 2018

Το σημερινό σύντομο άρθρο έρχεται να διορθώσει μιαν ανακριβή πληροφορία που αντιλήφθηκα ότι κυκλοφορεί στο Διαδίκτυο και για την οποία είμαι κι εγώ έμμεσα υπεύθυνος.

Ξέρουμε βέβαια τι είναι ο κοψοχέρης. Δεν είναι αυτός που έχει χάσει το χέρι του από κάποιο ατύχημα ή, παλιότερα, στον πόλεμο. Αυτός είναι ο μονόχειρας ή, αν θέλουμε να το πούμε πιο τραχιά, ο κουλοχέρης. Ο αείμνηστος Σάκης Καράγιωργας είχε χάσει τα δάχτυλα και την παλάμη του δεξιού χεριού του το 1969 όταν εξερράγη ο εκρηκτικός μηχανισμός που κατασκεύαζε ενάντια στο δικτατορικό καθεστώς. Αργότερα, όταν το ΠΑΣΟΚ άρχισε να μεταλλάσσεται σε αρχηγικό κόμμα και ο Καράγιωργας εξέφραζε από το βήμα κάποιου κομματικού οργάνου τις διαφωνίες του, οι οπαδοί του αρχηγού τού φώναξαν «Κάτσε κάτω κουλοχέρη!».

Βέβαια, η λέξη «κουλοχέρης» πολύ περισσότερο χρησιμοποιείται για τα μηχανήματα των καζίνων, όπου στοιχηματίζεις ρίχνοντας κέρματα -και μετά τραβάς το μοχλό και, αναλόγως, κερδίζεις ή χάνεις. Κι επειδή συνήθως χάνεις, τα μηχανάκια αυτά λέγονται και «ληστές με το ένα χέρι».

Αλλά πλατειάζω. Κοψοχέρης, έλεγα, δεν είναι αυτός που έχει χάσει το χέρι του, αλλά, «αυτός που έχει μετανιώσει για την ψήφο που έδωσε, που θα προτιμούσε να είχε κόψει το χέρι του παρά να είχε κάνει τη συγκεκριμένη επιλογή». Το έβαλα σε εισαγωγικά, επειδή είναι ο ορισμός από το ΛΚΝ.

Ασφαλώς τον παλιό καιρό, στα μεσαιωνικά χρόνια που δημιουργήθηκε η λέξη, κοψοχέρης ήταν μόνο αυτός που του είχε κοπεί το χέρι, ο μονόχειρας. Όμως, η νεότερη σημασία του μετανιωμένου ψηφοφόρου, έχει εκτοπίσει την κυριολεκτική.

Λοιπόν, τις προάλλες, σε έναν ιστότοπο όπου δημοσιεύονται σύντομα ενδιαφέροντα γλωσσικά σημειώματα, είδα το εξής:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Γελοιογραφίες, Δημήτρης Σαραντάκος, Εφημεριδογραφικά, Εκλογές, Ιστορίες λέξεων, Καβαφικά, Ονόματα, Παρωδίες | Με ετικέτα: , , , , , , | 170 Σχόλια »

Νεανικές γελοιογραφίες του Κώστα Μητρόπουλου

Posted by sarant στο 27 Φεβρουαρίου, 2015

Γελοιογραφίες δημοσιεύω συχνά στο ιστολόγιο, άλλωστε μου αρέσουν και βρίσκω ότι είναι ένας ιδιαίτερος τρόπος σχολιασμού της επικαιρότητας. Η μερίδα του λέοντος των γελοιογραφικών άρθρων του ιστολογίου ανήκει στον Μποστ, που είναι ο αγαπημένος μου και που παρουσιάζει και γλωσσικό ενδιαφέρον πέρα από το καθαρά γελοιογραφικό, και ίσως αυτή η έμφαση στον Μποστ να έχει αδικήσει άλλους γελοιογράφους που το έργο τους δεν έχει παρουσιαστεί στο ιστολόγιο (αν και στον παλιό μου ιστότοπο, που με χαρά ανακοινώνω ότι εμφανίστηκε και πάλι στον κυβερνοχώρο αφού είχε πέσει για καμιά εικοσαριά μέρες, έχω δημοσιεύσει μικρά αφιερώματα σε αρκετούς άλλους γελοιογράφους).

Ένας γελοιογράφος επίσης αγαπημένος, που γελοιογραφίες του έχω παρουσιάσει και εδώ (ορίστε τα σχετικά άρθρα), είναι ο Κώστας Μητρόπουλος. Ήταν ίσως ο πρώτος γελοιογράφος που έμαθα να ξεχωρίζω σκίτσα του, όταν επί δικτατορίας τον διάβαζα, αυτόν και τον ΚΥΡ στις εφημερίδες -και τόσα χρόνια μετά συνεχίζουν και οι δύο ακάθεκτοι. Και τον Μητρόπουλο συνεχίζω να τον διαβάζω και να μου αρέσει, αν και ομολογώ ότι τα τελευταία χρόνια προτιμώ τις μη πολιτικές γελοιογραφίες του.

Ο Κώστας Μητρόπουλος φέτος συμπληρώνει αισίως τα 90 του χρόνια. Τις γιορτές κυκλοφόρησε ένα άλμπουμ που κάνει έναν απολογισμό του γελοιογραφικού έργου του -λέγεται «1960-2015 Τα καλύτερά μας χρόνια» και περιέχει, για κάθε χρόνο σε αυτό το διάστημα, μια τηλεγραφική αναφορά στα γεγονότα της χρονιάς και 3-4 γελοιογραφίες του Μητρόπουλου από εκείνη την περίοδο. Ωστόσο, η γελοιογραφική καριέρα του Μητρόπουλου δεν άρχισε το 1960, αλλά αρκετά χρόνια πρωτύτερα.

Στον πρόλογο του βιβλίου, ο Μητρόπουλος αναφέρεται στους διευθυντές εφημερίδων που σημάδεψαν την καριέρα του, και πρώτον αναφέρει τον Κώστα Καραγιώργη, που ήταν διευθυντής στον Ριζοσπάστη και τον Ρίζο της Δευτέρας το 1945-47 και ο οποίος τον ενθάρρυνε στα πρώτα του βήματα (τον έστειλε μάλιστα να αγοράσει το γαλλικό περιοδικό Ici Paris και να μιμηθεί όποιον γελοιογράφο του άρεσε περισσότερο) και δημοσίευσε τις πρώτες του γελοιογραφίες στη σατιρική σελίδα του Ρίζου της Δευτέρας, που ήταν η τελευταία σελίδα, όλη αφιερωμένη σε γελοιογραφίες. Ομολογώ όμως ότι, παρόλο που έχω τα σχετικά φύλλα του Ρίζου, δεν κατάφερα να ξεχωρίσω ποιες γελοιογραφίες θα μπορούσαν να είναι του Κώστα Μητρόπουλου, μια και μόνο ο Ν. Καστανάκης υπέγραφε με το όνομά του. Για να πάρετε μια γεύση, ανέβασα εδώ τη σατιρική σελίδα από το φύλλο της 2-3-1947. Ο φίλος Γιώργος Πετρόπουλος μου είπε ότι ο ΤΟΤ (που δυο γελοιογραφίες του υπάρχουν στη σελίδα που ανέβασα) είναι ο Αρχέλαος (Αντώναρος), αλλά για τον Μητρόπουλο δεν ήξερε.

Ωστόσο, σκαλίζοντας παλιές εφημερίδες, βρήκα τις προάλλες κάποιες άλλες νεανικές γελοιογραφίες του Κώστα Μητρόπουλου, από μια συνεργασία του που δεν την αναφέρει ο ίδιος στο βιογραφικό του, ίσως επειδή δεν ήταν μακρόχρονη. Το 1951-52 ο Μητρόπουλος δημοσίευσε γελοιογραφίες στην εφημερίδα «Προοδευτικός Φιλελεύθερος», σποραδικά και όχι σε καθημερινή βάση -η εφημερίδα είχε κι άλλους γελοιογράφους με πιο πυκνή παρουσία. Ο Προοδευτικός Φιλελεύθερος ήταν απογευματινή εφημερίδα που έβγαινε από το 1950 ως το 1953 και υποστήριζε το κόμμα του Πλαστήρα, την ΕΠΕΚ, και είχε κεντροαριστερό προσανατολισμό, ενώ διαβαζόταν και από αριστερούς.

Στον Π.Φ. έγραφε καθημερινά χρονογράφημα ο Βάρναλης. Τις προάλλες λοιπόν, καθώς κοίταζα τα χρονογραφήματα αυτά (που λογαριάζω να εκδώσω μιαν ανθολογία τους) πέτυχα και τις γελοιογραφίες του Μητρόπουλου, που θα παρουσιάσω μερικές εδώ. Όπως θα δείτε, δεν θυμίζουν και πολύ τη γνώριμη γραμμή του γελοιογράφου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθησαύριστα, Γελοιογραφίες, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , , , , | 65 Σχόλια »